Phan Châu Trinh (1872-1926) là nhà chí sĩ yêu nước nổi tiếng. Lợi dụng thực dân Pháp, cải cách đổi mới mọi mặt, làm cho dân giàu, nước mạnh, trên cơ sở đó tạo nền độc lập quốc gia, đây chính là chủ trương cứu nước của ông. Phan Châu Trinh luôn ý thức dùng văn chương để làm cách mạng vì vậy những tác phẩm của ông đều đậm tính chất hùng biện, lập luận chặt chẽ, đanh thép, thấm nhuần tư tưởng yêu nước và tinh thần dân chủ. Một trong những tác phẩm chính của Phan Châu Trinh là Đạo đức và luân lý Đông Tây và bài Về luân lý xã hội ở nước ta là một đoạn trích nằm trong phần ba của tác phẩm này.
Trang 1Đ bài: Bình lu n bài V luân lí xã h i nề ậ ề ộ ở ước ta c a Phan Châu Trinh.ủ
Bài làm
Phan Châu Trinh (18721926) là nhà chí sĩ yêu nước n i ti ng. L i d ng th c dân Pháp,ổ ế ợ ụ ự
c i cách đ i m i m i m t, làm cho dân giàu, nả ổ ớ ọ ặ ước m nh, trên c s đó t o n n đ c l pạ ơ ở ạ ề ộ ậ
qu c gia, đây chính là ch trố ủ ương c u nứ ước c a ông. Phan Châu Trinh luôn ý th c dùngủ ứ văn chương đ làm cách m ng vì v y nh ng tác ph m c a ông đ u đ m tính ch t hùngể ạ ậ ữ ẩ ủ ề ậ ấ
bi n, l p lu n ch t ch , đanh thép, th m nhu n t tệ ậ ậ ặ ẽ ấ ầ ư ưởng yêu nước và tinh th n dân ch ầ ủ
M t trong nh ng tác ph m chính c a Phan Châu Trinh là "Đ o đ c và luân lý Đông Tây"ộ ữ ẩ ủ ạ ứ
và bài "V luân lý xã h i nề ộ ở ước ta" là m t đo n trích n m trong ph n ba c a tác ph mộ ạ ằ ầ ủ ẩ này
N i b t lên trong đo n trích là dũng khí c a m t ngổ ậ ạ ủ ộ ười yêu nước, qua đó v ch tr n th cạ ầ ự
tr ng đen t i c a xã h i đ cao t tạ ố ủ ộ ề ư ưởng đoàn th vì s ti n b , hể ự ế ộ ướng v m t ngày maiề ộ
tươi sáng c a đ t nủ ấ ước. V i n i dung đo n trích này, tác gi mu n hớ ộ ạ ả ố ướng t i toàn thớ ể nhân dân Vi t Nam nh m khôi ph c ý th c, trách nhi m c a m i ngệ ằ ụ ứ ệ ủ ỗ ười dân đ i v i số ớ ự phát tri n c a qu c gia, dân t c.ể ủ ố ộ
Trong tác ph m, Phan Châu Trinh nói v luân lí xã h i. V y cái luân lí xã h i mà tác giẩ ề ộ ậ ộ ả
nh c đ n là cái gì? Luân lí xã h i t c là luân lí c a ch nghĩa xã h i, coi tr ng s bìnhắ ế ộ ứ ủ ủ ộ ọ ự
đ ng c a con ngẳ ủ ười, không ch quan tâm đ n t ng gia đình, qu c gia mà còn đ n c thỉ ế ừ ố ế ả ế
gi i. Cũng theo Phan Châu Trinh thì trong xã h i Vi t Nam đớ ộ ệ ương th i, c luân lí v giaờ ả ề đình – t c là gia đình nào bi t gia đình n y, và luân lí qu c gia – t c là qu c gia nào thì loứ ế ấ ố ứ ố
c ng c , phát tri n qu c gia n y, mà ph n c t lõi c a luân lí qu c gia là ý th c nghĩa vủ ố ể ố ấ ầ ố ủ ố ứ ụ
đ i v i qu c gia, c hai luân lí này đ u đã tiêu vong, ông cho r ng đây là nguyên nhân d nố ớ ố ả ề ằ ẫ
đ n tình tr ng m t nế ạ ấ ước. Riêng v luân lí xã h i là th luân lí đang đề ộ ứ ược c vũ cácổ ở
nước phương Tây thì người dân ta ch a có ý ni m gì. Phan Châu Trinh ch rõ: Vi tư ệ ỉ Ở ệ Nam ch a có luân lí xã h i, ông vi t: "Xã h i luân lí th t trong nư ộ ế ộ ậ ước ta tuy t nhiên khôngệ
ai bi t đ n, so v i qu c gia luân lí thì ngế ế ớ ố ười mình còn d t nát h n nhi u. M t ti ng bèố ơ ề ộ ế
b n không th thay cho xã h i luân lí đạ ể ộ ược, cho nên không c n c t nghĩa làm gì". Ý c aầ ắ ủ tác gi là không th hi u đ n gi n r ng luân lí xã h i ch ng qua ch là tình c m b n bèả ể ể ơ ả ằ ộ ẳ ỉ ả ạ
gi a ngữ ười này v i ngớ ười khác. Ti p đ n, tác gi so sánh quan đi m, nh n th c v luân líế ế ả ể ậ ứ ề
Trang 2xã h i c a ngộ ủ ười châu Âu v i ngớ ười Vi t Nam đ nh n m nh tình tr ng trên. Ông choệ ể ấ ạ ạ
r ng ngằ ười châu Âu có đoàn th , có ý th c s n sàng làm vi c chung, s n sàng giúp đ l nể ứ ẵ ệ ẵ ỡ ẫ nhau và tôn tr ng quy n l i c a ngọ ề ợ ủ ười khác b ng minh ch ng: "bên Pháp, m i khi ngằ ứ ỗ ườ i
có quy n th , ho c chính ph l y s c m nh mà đè nén quy n l i riêng c a m t ngề ế ặ ủ ấ ứ ạ ề ợ ủ ộ ườ i hay m t h i nào thì ngộ ộ ười ta ho c kêu nài, ho c ch ng c , ho c th oai, v n d ng cho đ nặ ặ ố ự ặ ị ậ ụ ế
được công bình m i nghe". Còn Vi t Nam thì sao? Tác gi đã ch ng minh đớ ở ệ ả ứ ượ ở ướ c n c
ta tuy t nhiên không có luân lí xã h i. Th nh t, dân ta ch bi t lo cho b n thân, khôngệ ộ ứ ấ ỉ ế ả quan tâm đ n ngế ười khác, ông ch ng minh b ng cách đ a ra các bi u hi n: "Ngứ ằ ư ể ệ ười mình thì ph i ai tai n y, ai ch t m c ai! Đi đả ấ ế ặ ường g p ngặ ườ ịi b tai n n, g p ngạ ặ ườ ếi y u b kị ẻ
m nh b t n t cũng ng m t đi qua, hình nh ngạ ắ ạ ơ ắ ư ườ ị ại b n n kh n y không can thi p gìố ấ ệ
đ n mình". Ti p đ n, tác gi vi t: "đã bi t s ng thì ph i bênh v c nhau, bi t góp gióế ế ế ả ế ế ố ả ự ế thành bão, gi m cây làm r ng không đ n n i tr tr i, l láo, s s t, ù lì nh ngày nay" vàụ ừ ế ỗ ơ ọ ơ ợ ệ ư còn dùng m t s câu thành ng nh "không ai b đũa c n m" hay "Nhi u tay làm nênộ ố ữ ư ẻ ả ắ ề
b p" đ ch rõ trộ ể ỉ ước kia dân t c Vi t Nam cũng bi t đ n đoàn th , công ích, bi t đ n s cộ ệ ế ế ể ế ế ứ
m nh c a tình đoàn k t nh ng hi n nay thì không còn n a. Ông còn nh n m nh s ph nạ ủ ế ư ệ ữ ấ ạ ự ả
đ ng, th i nát c a xã h i phong ki n chính là nguyên nhân gây ra tình tr ng này. Khôngộ ố ủ ộ ế ạ
d ng l i đó, tác gi còn nêu ra tình tr ng vua quan ra s c bóc l t, v vét c a nhân dân,ừ ạ ở ả ạ ứ ộ ơ ủ không h quan tâm đ n l i ích c a dân chúng: "D u trôi n i cùng c c th nào, mi n là cóề ế ợ ủ ẫ ổ ự ế ễ
k mang đai đ i mũ ng t ngẻ ộ ấ ưởng ng i trên, có k áo r ng khăn đen lúc nhúc l y dồ ẻ ộ ạ ướ i, trăm nghì năm nh th cũng xong", ông còn ch rõ b n quan tham y là ai? "Ngày x a thìư ế ỉ ọ ấ ư
b n y là b n Nho h c đã đ đọ ấ ọ ọ ỗ ược cái b ng c nhân, ti n sĩ. Ngày nay thì b n y là b nằ ử ế ọ ấ ọ Tây h c đã đọ ược cái ch c kí l c thông ngôn, có khi b i b p d a vao thân th c a chứ ụ ồ ế ự ế ủ ủ cũng ra làm quan n a. Nh ng b n quan l i đã nói trên này ch còn m t ti ng đúng h n làữ ữ ọ ạ ở ỉ ộ ế ơ
lũ ăn cướp có gi y phép v y". Bên c nh s phê phán b n quan tham, tác gi cũng ch ra sấ ậ ạ ự ọ ả ỉ ự hèn kém c a dân mình, "d u tham, d u nhũng d u rút t a c a dân th nào cũng không aiủ ầ ầ ầ ỉ ủ ế bình ph m; d u l y lúa c a dân mua vẩ ầ ấ ủ ườ ắn s m ru ng, xây nhà làm c a cũng không ai chêộ ử bai". Cu i cùng là thái đ gió chi u nào theo chi u y, th y quy n th thì ch y theo, quố ộ ề ề ấ ấ ề ế ạ ỵ
l y, d a d m: "Nh ng k vụ ự ẫ ữ ẻ ở ườn th y quan sang, quan quy n cũng bén mùi làm quan.ấ ề Nào lo cho quan, nào lót cho l i, nào ch y ngạ ạ ược, ch y xuôi d u c ru ng d u bán trâuạ ầ ố ộ ầ
Trang 3cũng vui lòng ch c n đỉ ầ ượ ấc l y m t cái ch c xã trộ ứ ưởng ho c cai t ng […]. Thặ ổ ương ôi! Làng có m t trăm dân mà ngộ ười này đ i v i k kia đ u ngó theo s c m nh, không có chútố ớ ẻ ề ứ ạ
gì g i là luân lí đ o đ c c ".ọ ạ ứ ả
V y n u mu n có luân lí xã h i thì c n ph i làm gì? Theo tác gi thì c n ph i gây d ngậ ế ố ộ ầ ả ả ầ ả ự đoàn th đ giúp đ nhau trong cu c s ng. Đ ng th i xóa b ch đ phong ki n đã th iể ể ỡ ộ ố ồ ờ ỏ ế ộ ế ố nát đ xây d ng ch đ xã h i ch nghĩa theo đúng nghĩa c a nó, nâng cao dân trí và ýể ự ế ộ ộ ủ ủ
th c dân ch c a ngứ ủ ủ ười dân, hướng dân chúng t i m c tiêu giành đ c l p t do cho dânớ ụ ộ ậ ự
t c, nh ông đã k t lu n: "Nay mu n m t ngày kia nộ ư ế ậ ố ộ ước Vi t Nam đệ ượ ực t do, đ c l pộ ậ thì trước h t dân Vi t Nam ph i có đoàn th đã. Mà mu n có đoàn th thì có chi hay h nế ệ ả ể ố ể ơ
là truy n bá xã h i ch nghĩa trong dân Vi t Nam này".ề ộ ủ ệ
V i phong cách chính lu n đ c đáo: lúc t t n, m m m ng, lúc l i kiên quy t đanh thépớ ậ ộ ừ ố ề ỏ ạ ế
đ y s c thuy t ph c, đ ng th i v i t m nhìn sâu r ng và suy nghĩ s c s o ti n b c aầ ứ ế ụ ồ ờ ớ ầ ộ ắ ả ế ộ ủ mình, Phan Châu Trinh đã cho chúng ta th y th c tr ng v luân lí xã h i nấ ự ạ ề ộ ở ước ta hi nệ nay, đ ng th i nh m t l i nh c nh m i ngồ ờ ư ộ ờ ắ ở ọ ười hãy nêu cao tinh th n đoàn k t và ý th cầ ế ứ trách nhi m v i qu c gia, dân t c mình.ệ ớ ố ộ