Phần Xiềng xích trong tập thơ Từ ấy gồm 29 bài thơ. Từ tháng 4 đến tháng 7 năm 1939, Tố Hữu đã viết một chùm thơ 9 bài. Nhớ đồng là bài số 7 được viết vào tháng 7 năm 1939. Nhan đề bài thơ là Nhớ đồng và đó cũng là cảm xúc chủ đạo của Tố Hữu trong chốn ngục tù. Bài thơ gồm có 44 câu thơ nói lên bốn nỗi nhớ: 10 câu đầu là nỗi nhớ đồng quê; 10 câu tiếp theo nói lên nỗi nhớ những người dân cày lam lũ; 10 câu nối tiếp diễn tả lòng thương nhớ mẹ già và những hồn thân tự thuở xưa; 14 câu còn lại là tâm trạng tôi nhớ tôi, và thể hiện lòng khao khát tự do.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau đây: "Gì sâu b ng nh ng tr a thề ả ạ ơ ằ ữ ư ương nh ……ớ Không đ i, nh ng mà trôi c trôi " trong bà th "Nh đ ng" c a T H uổ ư ứ ơ ớ ồ ủ ố ữ
Bài làm
Ph n "Xi ng xích" trong t p th "T y" g m 29 bài th T tháng 4 đ n tháng 7 nămầ ề ậ ơ ừ ấ ồ ơ ừ ế
1939, T H u đã vi t m t chùm th 9 bài. "Nh đ ng" là bài s 7 đố ữ ế ộ ơ ớ ồ ố ược vi t vào tháng 7ế năm 1939
Nhan đ bài th là "Nh đ ng" và đó cũng là c m xúc ch đ o c a T H u trong ch nề ơ ớ ồ ả ủ ạ ủ ố ữ ố
ng c tù. Bài th g m có 44 câu th nói lên b n n i nh : 10 câu đ u là n i nh đ ng quê;ụ ơ ồ ơ ố ỗ ớ ầ ỗ ớ ồ
10 câu ti p theo nói lên n i nh nh ng ngế ỗ ớ ữ ười dân cày lam lũ; 10 câu n i ti p di n t lòngố ế ễ ả
thương nh m già và "nh ng h n thân t thu x a"; 14 câu còn l i là t m tr ng "tôi nhớ ẹ ữ ồ ự ở ư ạ ấ ạ ớ tôi", và th hi n lòng khao khát t do.ể ệ ự
Bài th có c u trúc "ph c đi u" đo n 1 và 3 xu t hi n đi p khúc:ơ ấ ứ ệ ạ ấ ệ ệ
"Gì sâu b ng nh ng tr a th ằ ữ ư ươ ng nh ớ Hiu qu nh bên trong m t ti ng hò!" ạ ộ ế
Đi p khúc y đệ ấ ược bi n t u thành:ế ấ
"Gì sâu b ng nh ng tr a hiu qu nh, ằ ữ ư ạ
Ôi ru ng đ ng quê th ộ ồ ươ ng nh i!" ớ ơ
Được đ t vào đ u đo n 2 và cu i đo n 4. C u trúc ph c đi u y r t đ c đáo nh m bi uặ ầ ạ ố ạ ấ ứ ệ ấ ấ ộ ằ ể
hi n nh ng vòng xoáy da di t v n i nh đ ng trong lòng ngệ ữ ế ề ỗ ớ ồ ười chi n sĩ tr đang b đ yế ẻ ị ầ
đo ch n ng c tù. Đ y là đo n m t bài th "Nh đ ng":ạ ở ố ụ ấ ạ ộ ơ ớ ồ
"Gì sâu b ng nh ng tr a th ằ ữ ư ươ ng nh ớ
Không đ i, nh ng mà trôi c trôi" ổ ư ứ
T ngày b m t thám b t, b tù đ y gi a "l nh l o b n từ ị ậ ắ ị ầ ữ ạ ẽ ố ường vôi kh c kh ", n i nhắ ổ ỗ ớ
đ ng c di n ra tri n miên, nh t là nh ng bu i tr a trong nhà tù. N i nh y day d t vàồ ứ ễ ề ấ ữ ổ ư ỗ ớ ấ ứ thi t tha vô cùng, không th nào nguôi. T đáy lòng th t lên so sánh: "Gì sâu b ng nh ngế ể ự ố ằ ữ
tr a thư ương nh " Th gi i nhà tù, trong và ngoài song s t đ u "hiu qu nh", r t v ng vớ ế ớ ắ ề ạ ấ ắ ẻ
và bu n. "Hiu qu nh" đâu ch là ngo i c nh nhà tù mà còn là tâm c nh c a "thân tù".ồ ạ ỉ ạ ả ả ủ Trong kho nh kh c "hiu qu nh" y, nh ng bu i tr a, nhà th nh "m t ti ng hò" n i làngả ắ ạ ấ ữ ổ ư ơ ớ ộ ế ơ
Trang 2quê, th n th c c n i lòng:ổ ứ ả ỗ
"Gì sâu b ng nh ng tr a th ằ ữ ư ươ ng nh ớ Hiu qu nh bên trong m t ti ng hò!" ạ ộ ế
Nh "m t ti ng hò", nh m t khúc dân ca, nh m t gi ng hò mái nhì, mái đ y, m t gi ngớ ộ ế ớ ộ ớ ộ ọ ẩ ộ ọ
hò giã g o c a quê hạ ủ ương mà nhà th t ng ôm p trong lòng:ơ ừ ấ
"V ng lên trong ti ng xe lùa n ẳ ế ướ c,
M t gi ng hò đ a h não nùng" ộ ọ ư ố
"M t ti ng hò" là h n quê. Nh "m t gi ng hò" là nh đ ng, là nh quê hộ ế ồ ớ ộ ọ ớ ồ ớ ương "nghĩa
n ng tình sâu" đã bao ngày li bi t.ặ ệ
B n câu th ti p theo, ch "đâu" đố ơ ế ữ ược đi p l i, các câu h i tu t liên ti p xu t hi n, n iệ ạ ỏ ừ ế ấ ệ ỗ
"nh đ ng" day d t khôn nguôi:ớ ồ ứ
"Đâu gió c n th m đ t nh mùi, ồ ơ ấ ả Đâu ru ng tre mát th yên vui ồ ở Đâu t ng ô m xanh m n m n ừ ạ ơ ở Đâu nh ng n ữ ươ ng khoai ng t s n bùi?" ọ ắ
V n th làm hi n lên m t không gian ngh thu t b c tranh đ ng quê; di n t m t tâmầ ơ ệ ộ ệ ậ ứ ồ ễ ả ộ
tr ng ngh thu t y là n i nh đ ng da di t. Nh hạ ệ ậ ấ ỗ ớ ồ ế ớ ương v quê hị ương, nh "gió c nớ ồ
th m đ t nh mùi", nh lu ng cày, nh hơ ấ ả ớ ố ớ ương lúa; nh lu tre, ru ng tre bóng xanh trùmớ ỹ ồ mát rượi "th yên vui". Ch "th " trong câu th "Đâu ru ng tre mát th yên vui" đở ữ ở ơ ồ ở ượ ử c s
d ng tài tình, g i t âm thanh rì rào, lao xao c a lá tre, khúc nh c yên vui, êm đ m c aụ ợ ả ủ ạ ề ủ làng quê ta bao đ i nay. M t s chuy n đ i c m giác đ y thi v Nh đ ng là nh "t ng ôờ ộ ự ể ổ ả ầ ị ớ ồ ớ ừ
m xanh m n m n" tạ ơ ở ươ ẹi đ p và xanh non. Nh đ ng là nh v "bùi" c a s n, v "ng t"ớ ồ ớ ị ủ ắ ị ọ
c a khoai. Các tính t b ng : "th m", "mát", "yên vui", "xanh m n m n"ng t", "bùi" ủ ừ ổ ữ ơ ơ ở ọ
đã tô đ m v đ p c a đ ng quê. B c tranh quê trong hoài ni m hi n lên thân thu c, bìnhậ ẻ ẹ ủ ồ ứ ệ ệ ộ
d , xinh đ p và đáng yêu bi t bao! B tù đày mà xa cách quê hị ẹ ế ị ương. C nh s c quê hả ắ ươ ng
gi đây ch hi n lên trong hoài ni m, trong n i nh v i đ y. Ch "đâu" b n l n xu tờ ỉ ệ ệ ỗ ớ ơ ầ ữ ố ầ ấ
hi n: "Đâu gió c n th m ", "Đâu ru ng tre mát ", "Đâu t ng ô m ", "Đâu nh ng nệ ồ ơ ồ ừ ạ ữ ươ ng khoai " di n t m t cách xúc đ ng, đ y ám nh n i nh đ ng g n li n v i n i đauễ ả ộ ộ ầ ả ỗ ớ ồ ắ ề ớ ỗ
bu n, cô đ n c a nhà th đang b đày đo trong ch n ng c tù.ồ ơ ủ ơ ị ạ ố ụ
H n m t nghìn ngày b tù đày (1939 1942), T H u có bi t bao n i nh day d t và tri nơ ộ ị ố ữ ế ỗ ớ ứ ề
Trang 3miên trong lòng. Ch t nghe m t ti ng chim tu tú g i b y mà nh "Vợ ộ ế ọ ầ ớ ườn râm d y ti ng veậ ế ngân B p rây vàng h t đ y sân n ng đào" (Khi con tu hú). M t màu xanh c a đ ng lúa,ắ ạ ầ ắ ộ ủ ồ
m t ti ng hát "b v ", m t ánh n ng chi u bên nộ ế ơ ơ ộ ắ ề ương g i lên bao n i nh quê, nh nhàợ ỗ ớ ớ
vô cùng da di t:ế
"Đ ng xanh g n nh quê h ồ ợ ớ ươ ng
B v ti ng hát bên n ơ ơ ế ươ ng n ng chi u" ắ ề
(Ti ng hát đi đày)ế
"Nh đ ng" là nh mãi nh hoài "Nh ng h n ch t phác hi n nh đ t Khoai s n tình quêớ ồ ớ ớ ữ ồ ấ ề ư ấ ắ
r t thi t thà". "Nh đ ng" là nh m già thấ ệ ớ ồ ớ ẹ ương yêu:
"Chao ôi th ươ ng nh , chao th ớ ươ ng nh ớ
Ôi m già xa đ n chi c i!" ẹ ơ ế ơ
Ti ng th c t lên nghe th t b n ch n, tha thi t. Nh đ ng, nh quê, nh m già làế ơ ấ ậ ồ ồ ế ớ ồ ớ ớ ẹ
nh ng nét r t đ p trong h n th T H u.ữ ấ ẹ ồ ơ ố ữ
Đo n th ti p theo nói lên n i nh nh ng c nh đ i l m than, tù đ ng sau lu tre xanh:ạ ơ ế ỗ ớ ữ ả ờ ầ ọ ỹ
"Đâu nh ng đ ữ ườ ng con b ướ ạ c v n đ i ờ Xóm nhà tranh th p ng im h i ấ ủ ơ
Gi a dòng ngày tháng âm u đó ữ Không đ i, nh ng mà trôi c trôi " ổ ư ứ
Không gian ngh thu t và tâm tr ng ngh thu t v n i "nh đ ng" đệ ậ ạ ệ ậ ề ỗ ớ ồ ược m r ng và kh iở ộ ơ sâu thêm "nh ng tr a thữ ư ương nh ", "nh ng tr a hiu qu nh ". Ti ng th c t lên t h i:ớ ữ ư ạ ế ơ ấ ự ỏ
"Đâu nh ng đữ ường con bước v n đ i?". Xa cách đã bao ngày hình bóng quê hạ ờ ương. Còn đâu n a, đâu r i nh ng con đữ ở ồ ữ ường quê g p gh nh xuôi ngậ ề ược c a bao ki p ngủ ế ười lam
lũ, c a m ta, ch ta "Đòn gánh tre chín d n hai vai" (Nguy n Du), ? Còn đâu n a, đâuủ ẹ ị ạ ễ ữ ở
r i hình nh bình d , thân thu c đáng yêu: "Xóm nhà tranh th p ng im h i". M t câu thồ ả ị ộ ấ ủ ơ ộ ơ
có hình nh sáng t o, g i c m. Sáng t o và g i c m ngh thu t dùng t "th p", hìnhả ạ ợ ả ạ ợ ả ở ệ ậ ừ ấ ờ
nh nhân hoá " ng im h i". Đó là hình nh làng quê Vi t Nam tăm t i, nghèo nàn, tiêu
đi u, xác x dề ơ ưới th i Pháp thu c. đâu cũng th , kh p B c, Trung, Nam đ u th :ờ ộ Ở ế ắ ắ ề ế
"Năm gian nhà c th p le te ", "Ph n thu quan Tây, ph n tr n " (Nguy n Khuy n).ỏ ấ ầ ế ầ ả ợ ễ ế
V i T H u thì n i nh luôn luôn g n li n v i tình thớ ố ữ ỗ ớ ắ ề ớ ương, thương quê hương đ t nấ ướ c,
thương đ ng chí đ ng bào, thồ ồ ương nhân dân lao đ ng nghèo kh đang rên xi t dộ ổ ế ưới ách
Trang 4th ng tr c a ngo i bang, đang b "Đo đày trong nh ng h th m không cùng" (Tâm tố ị ủ ạ ị ạ ữ ố ẳ ư trong tù). Cu c s ng c a nhân dân ta thu y c l ng l , âm th m trôi đi trong nh ngộ ố ủ ở ấ ứ ặ ẽ ầ ữ tháng ngày đen t i "âm u". Đó là cái "Ao đ i" tù đong nh thi sĩ Xuân Di u đã nói t i trongố ờ ư ệ ớ
"To nh ki u". Cu c đ i "không đ i", thân ph n "không d i", nh ng mà "trôi c trôi". Baả ị ề ộ ờ ổ ậ ổ ư ứ
ch "trôi c tr i" th m thía bao n i bu n. Câu th không ch nói lên m t n i bu n "nhữ ứ ố ấ ỗ ồ ơ ỉ ộ ỗ ồ ớ
đ ng" th m thía và còn mang ý nghĩa lay g i, th c t nh v nô l và t do:ồ ấ ọ ứ ỉ ề ệ ự
"Gi a dòng ngày tháng âm u đó ữ Không đ i, nh ng mà trôi c trôi" ổ ư ứ
Đi p ng "trôi c trôi" liên k t v i hình nh n d "dòng ngày tháng âm u" t o nên tínhệ ữ ứ ế ớ ả ẩ ụ ạ
h th ng ngôn ng văn chệ ố ữ ương giàu "S c thái bi u c m nói v cái vô nghĩa, cái đáng chánắ ể ả ề
c a nh ng thân ph n, nh ng ki p ngủ ữ ậ ữ ế ườ ị ưới b t c đo t m t t do!ạ ấ ự
T H u đã có l n th l : "Th là m t đi u h n đi tìm nh ng h n đ ng đi u", cho nênố ữ ầ ổ ộ ơ ộ ệ ồ ư ồ ồ ệ
"Th là chuy n tri âm tri k " đ i: Đ c th T H u,"đ c bi t đ c nh ng bài nh "Tâmơ ệ ỉ ở ờ ọ ơ ố ữ ặ ệ ọ ữ ư
t trong tù", "Nh đ ng", "Ti ng hát đi đ y",…chúng ta tìm th y và hoà nh p v i "đi uư ớ ồ ế ầ ấ ậ ớ ệ
h n" thi sĩ.ồ
Đo n th trên đây h i t bao nét đ p c a h n th T H u v n i nh đ ng, v tình yêuạ ơ ộ ụ ẹ ủ ồ ơ ố ữ ề ỗ ớ ồ ề
thương quê hương cháy b ng tâm H n ngỏ ồ ười chi n sĩ trong nh ng năm tháng tù đày.ế ữ
Nh ng đữ ường nét, màu s c, âm thanh đắ ược nhà th s d ng đã làm hi n lên th p thoángơ ử ụ ệ ấ quê hương v i bao n i nh , tình thớ ỗ ớ ương, n i bu n day d t, tri n miên khôn nguôi. Gi ngỗ ồ ứ ề ọ
th b i h i xao xuy n, th m thía m t n i bu n thơ ồ ồ ế ấ ộ ỗ ồ ương. Ch t tr tình và c m xúc v cáiấ ữ ả ề
đ p, v n i bu n thẹ ề ỗ ồ ương nh đ ng quê đã t o nên m t c m h ng đ ng hành v i tớ ồ ạ ộ ả ứ ồ ớ ư
tưởng cách m ng.ạ