Một vài biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non

Bài viết đề cập biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non tại thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả khảo sát cho thấy, tất cả các biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non đối với trẻ mẫu giáo được đánh giá đạt tính khả thi cao.

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN Số 3(28) - Tháng 5/2015

MỘT VÀI BIỆN PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG GIAO TIẾP SƯ PHẠM CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON

TRẦN THỊ PHƯƠNG (*)

TĨM TẮT

Bài báo đề cập biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non tại thành phố Hồ Chí Minh Kết quả khảo sát cho thấy, tất cả các biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non đối với trẻ mẫu giáo được đánh giá đạt tính khả thi cao

Từ khĩa: biện pháp, kỹ năng giao tiếp sư phạm, giáo viên mầm non

ABSTRACT

Some measures to improve the communication skills of early childhood educators The article mentioned the measures to improve the communication skills of educators, preschool teachers in Ho Chi Minh City Survey results showed that all measures to improve the communication skills of educators, preschool teachers for preschoolers are feasible

Keywords: measures, communication skills of childhood educators , preschool teacher

1 ĐẶT VẤN ĐỀ(*)

Kỹ năng giao tiếp sư phạm là khả năng

nhận thức nhanh chĩng những biểu hiện

bên ngồi và những diễn biến tâm lý bên

trong của học sinh và bản thân, đồng thời

sử dụng hợp lý các phương tiện ngơn ngữ

và phi ngơn ngữ, biết cách tổ chức, điều

khiển điều chỉnh quá trình giao tiếp nhằm

đạt mục đích giáo dục Đối với giáo viên

dạy trẻ mẫu giáo 3 – 6 tuổi, kỹ năng giao

tiếp sư phạm là khả năng nhận thức nhanh

chĩng những biểu hiện bên ngồi và những

diễn biến tâm lý bên trong của trẻ mẫu giáo

3 – 6 tuổi và của bản thân giáo viên, đồng

thời là khả năng sử dụng hợp lý các

phương tiện ngơn ngữ và phi ngơn ngữ,

biết cách tổ chức, điều khiển điều chỉnh

quá trình giao tiếp nhằm đạt mục đích giáo

dục sao cho tạo điều kiện thuận lợi nhất trong quá trình hình thành phẩm chất và

nhân cách của trẻ mẫu giáo 3 – 6 tuổi Thế

nhưng trong thực tế, vấn đề này chưa được giáo viên mầm non quan tâm đúng mức Xuất phát từ điều đĩ, nhiệm vụ nâng cao

kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên

mầm non trở thành một thách thức đặc biệt

2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Để khảo sát kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non tại thành phố Hồ Chí Minh thơng qua 50 biểu hiện của các

kỹ năng giao tiếp sư phạm bộ phận thuộc

về kỹ năng định hướng trong giao tiếp, kỹ năng định vị trong giao tiếp, kỹ năng điều khiển quá trình giao tiếp Số liệu tìm được trên 468 giáo viên mầm non (GVMN) và

30 cán bộ quản lý (CBQL) đến từ nhiều trường mầm non khác nhau trong Thành phố Hồ Chí Minh, cùng là học viên đang

theo học hệ liên thông từ cao đẳng lên đại

học tại Trường Đại học Sài Gòn

Kết quả nghiên cứu cho thấy đa số giáo

viên mầm non đều nắm được tầm quan

trọng của kỹ năng giao tiếp sư phạm đối

với trẻ mẫu giáo 3 – 6 tuổi trong hoạt động

giáo dục ở trường mầm non nhưng mức độ

thực hiện chỉ trung bình Từ đó, nhiệm vụ

tiến hành xây dựng một số biện pháp và

khảo sát tính cần thiết, tính khả thi của một

số biện pháp để nâng cao kỹ năng giao tiếp

sư phạm cho giáo viên mầm non được thực

hiện

Bảng khảo sát bao gồm câu hỏi đóng

và câu hỏi mở để tìm hiểu ý kiến của giáo

viên mầm non được tập trung về những nội

dung:

+ Nhận thức của giáo viên mầm non về

đặc điểm giao tiếp của trẻ mẫu giáo 3 – 6

tuổi, vai trò và bản chất kỹ năng giao tiếp

sư phạm của giáo viên với trẻ mẫu giáo 3 –

6 tuổi trong hoạt động giáo dục ở trường Mầm non

+ Thực trạng kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non với trẻ mẫu giáo 3 – 6 tuổi và nguyên nhân của thực trạng

+ Ý kiến của giáo viên mầm non về tính khả thi của một số biện pháp để nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm cho giáo viên mầm non

2.1 Biểu hiện kỹ năng giao tiếp sư phạm trong hoạt động giáo dục của giáo viên mầm non

Đầu tiên, có thể quan tâm về kết quả đánh giá ban đầu đối với biểu hiện kỹ năng giao tiếp sư phạm trong các hoạt động giáo dục của giáo viên mầm non Số liệu chi tiết

về các biểu hiện kỹ năng giao tiếp sư phạm trong các hoạt động giáo dục của giáo viên mầm non theo từng mức độ thực hiện được

mô tả cụ thể ở bảng 1 sau đây

Bảng 1 Mức độ thực hiện kỹ năng giao tiếp sư phạm

trong hoạt động giáo dục của giáo viên mầm non

Kỹ năng giao tiếp sư phạm của

giáo viên mầm non

Mức độ thực hiện

Điểm

TB

Kỹ năng

định

hướng

Kỹ năng đọc trên nét

mặt, cử chỉ, hành vi,

lời nói

50 10.68 406 86.76 12 2.56 2.80

2.63

Kỹ năng chuyển từ sự

tri giác bên ngoài vào

nhận biết bản chất bên

trong của nhân cách

18 3.86 372 79.49 78 16.65 2.45

Kỹ năng

định vị

Biết đặt vị trí của

mình vào vị trí của trẻ,

tạo ra sự đồng cảm và

hiểu biết lẫn nhau giữa

cô và trẻ

32 6.84 393 83.97 43 9.19 2.62 2.65

Biết xác định đúng

thời gian và không

gian giao tiếp

33 7.05 400 85.47 35 7.48 2.67

Kỹ năng

điều khiển

quá trình

giao tiếp

Biết thu hút trẻ và tạo

cảm xúc tích cực cho

trẻ trong quá trình

giao tiếp

46 9.83 387 82.69 35 7.48 2.69

2.58

Làm chủ được cảm

xúc của bản thân, giữ

được thái độ bình tĩnh

và cảm xúc tích cực

trong giao tiếp với trẻ

15 3.20 370 79.06 83 17.73 2.15

Sử dụng các phương

tiện ngôn ngữ và phi

ngôn ngữ trong giao

tiếp với trẻ

35 7.48 40.0 85.47 33 7.05 2.68

Điểm trung bình của từng kỹ năng giao

tiếp lần lượt là: kỹ năng định hướng (2.58

điểm), kỹ năng định vị (2.63), kỹ năng điều

khiển quá trình giao tiếp (2.35) và điểm

trung bình chung cho cả 3 kỹ năng giao

tiếp là: 7.51 điểm Với số điểm trung bình

như trên, giáo viên mầm non tự đánh giá

mức độ thực hiện các kỹ năng giao tiếp sư

phạm giữa giáo viên mầm non với trẻ MG

3–6 tuổi đạt mức độ trung bình

Kết quả đánh giá về mức độ thực hiện

kỹ năng giao tiếp sư phạm với trẻ mầm non

3–6 tuổi trong hoạt động dạy giáo dục ở

trường mầm non cho thấy từ 79.49% đến

86.76% giáo viên mầm non cho rằng mình

chỉ đạt mức độ trung bình ở cả 3 kỹ năng

giao tiếp sư phạm; trong đó kỹ năng đọc

dấu hiệu bên ngoài đạt điểm trung bình cao

nhất: 2.80 điểm, kỹ năng điều khiển bản

thân đạt điểm trung bình: 2.15 thấp nhất so

với các kỹ năng giao tiếp khác

2.2 Kết quả khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp nâng cao

kỹ năng giao tiếp sư pham của giáo viên mầm non

2.2.1 Những biện pháp cụ thể

2.2.1.1 Nhóm biện pháp bồi dưỡng nâng cao nhận thức của giáo viên mầm non

về kỹ năng giao tiếp sư phạm gồm:

Biện pháp 1: Tổ chức chuyên đề về đặc điểm giao tiếp của trẻ mầm non

Biện pháp 2: Tổ chức chuyên đề về kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên với trẻ

a Mục đích

Nâng cao nhận thức của giáo viên về đặc điểm giao tiếp của trẻ mầm non và về

kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên với trẻ

Tạo điều kiện để giáo viên được tiếp cận các vấn đề lý luận và thực tiễn về kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên với trẻ mẫu giáo 3–6 tuổi thông qua các hình thức

bồi dưỡng chuyên môn hay hội thảo báo cáo

chuyên đề Trên cơ sở đó nhằm giúp cho

giáo viên được lĩnh hội những kiến thức về

kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên với

trẻ mẫu giáo 3–6 tuổi hiệu quả

b Nội dung

Tổ chức các chuyên đề về:

Tính tích cực giao tiếp của trẻ ở các độ

tuổi 0 – 3 tuổi; 3 – 4 tuổi; 4 – 5 tuổi; 5 – 6 tuổi

Các hình thức giao tiếp của trẻ mầm

non: 0 – 6 tháng: Giao tiếp cảm xúc trực

tiếp; 6 tháng – 3 tuổi: Giao tiếp công việc

tình huống; 3 – 5 tuổi: Giao tiếp nhận thức

ngoài tình huống và 5 – 6 tuổi: Giao tiếp

nhân cách ngoài tình huống

Các kỹ năng giao tiếp sư phạm của

giáo viên với trẻ, các yêu cầu đối với giáo

viên khi giao tiếp với trẻ ở các độ tuổi khác

nhau với các hình thức giao tiếp và tính

tích cực giao tiếp cũng khác nhau

Đặc biệt chuyên đề về kỹ năng điều

khiển cảm xúc của bản thân khi giao tiếp

với trẻ và điều khiển trẻ trong khi tổ chức

các hoạt động giáo dục – chăm sóc trẻ

c Cách thực hiện

Tổ chức các buổi báo cáo chuyên đề

bằng cách mời báo cáo viên là các chuyên

gia trong lĩnh vực giao tiếp sư phạm

Tổ chức các buổi thảo luận, tọa đàm về

các vấn đề đã được nghe báo cáo

Tổ chức các buổi báo cáo những bài

thu hoạch dưới dạng thuyết trình

2.2.1.2 Nhóm biện pháp tổ chức, đánh

giá việc thực hiện kỹ năng giao tiếp sư

phạm của giáo viên với trẻ gồm:

Biện pháp 1: Tổ chức triển khai việc

thực hiện kỹ năng giao tiếp sư phạm của

giáo viên với trẻ trong các hoạt động chăm

sóc - giáo dục trẻ

Biện pháp 2: Đánh giá việc thực hiện kỹ

năng giao tiếp sư phạm của cô với trẻ trong

các hoạt động chăm sóc – giáo dục trẻ

a Mục đích

Tổ chức kiểm tra việc thực hiện các kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên trong hoạt động chăm sóc – giáo dục trẻ ở trường mầm non từ đó nâng cao kỹ năng giao tiếp cho giáo viên

b Nội dung

Soạn thảo cụ thể các quy định về kỹ năng giao tiếp sư phạm của cô với trẻ và với các đối tượng khác trong trường mầm non

Tổ chức cho các GVMN thảo luận về các quy định này và cách thực hiện chúng trong hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ Đánh giá kỹ năng giao tiếp sư phạm của

cô thông qua dự giờ, qua phụ huynh và trẻ

c Cách thực hiện

Dựa trên quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non và trên tình hình thực tế của trường lớp (nhóm), nhà trường soạn ra những nhiều quy định cụ thể về kỹ năng giao tiếp với trẻ, với các đối tượng khác

Đưa ra quy định này cho các giáo viên thảo luận góp ý kiến, đặc biệt là nêu ra nhiều khó khăn khi thực hiện những đề nghị để nhà trường hỗ trợ

Nêu các định hướng và cách đánh giá của ban giám hiệu về các kỹ năng giao tiếp

sư phạm của giáo viên để giáo viên biết, tự rèn luyện để nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm với trẻ

Đưa ra các hình thức khen phạt rõ ràng gắn với việc thực hiện các quy định về kỹ năng giao tiếp với trẻ

Nêu cao tinh thần phê và tự phê để giáo viên dám nói ra suy nghĩ, cách giải quyết của mình về các vấn đề liên quan đến

kỹ năng giao tiếp sư phạm đặc biệt về nạn bạo hành trẻ hiện nay

2.2.1.3 Nhóm biện pháp đảm bảo điều kiện để nâng cao KN giao tiếp sư phạm của giáo viên với trẻ gồm

Biện pháp 1: Đảm bảo thực hiện mục

tiêu, nội dung, phương pháp phương tiện

chăm sóc – giáo dục trẻ đúng quy định

Biện pháp 2: Đảm bảo các điều kiện về

sắp xếp công việc của giáo viên, số lượng

trẻ trong 1 nhóm/ lớp và các điều kiện khác

trong công tác chăm sóc – giáo dục trẻ

a Mục đích

Tạo điều kiện thuận lợi nhất cho giáo

viên trong công tác chăm sóc – giáo dục trẻ

nói chung và trong việc thực hiện kỹ năng

giao tiếp sư phạm với trẻ nói riêng

b Nội dung

Đảm bảo tất cả giáo viên phải nắm

vững chuyên môn, chăm sóc – giáo dục trẻ

cụ thể là mục tiêu, nội dung, phương pháp,

phương tiện chăm sóc - giáo dục trẻ theo

quy định chung

Giảm áp lực công việc cho giáo viên,

sắp xếp các công việc cùa giáo viên một

cách hợp lý, khoa học Tập trung vào các

công việc cốt lõi liên quan trực tiếp đến

chất lượng của kỹ năng giao tiếp với trẻ

Giảm số lượng trẻ/ nhóm (lớp) theo

quy định chung để giáo viên có thời gian

giao tiếp với trẻ hiểu trẻ và đáp ứng nhu

cầu của trẻ

Đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật

chất tốt nhất để giáo viên chăm sóc trẻ đạt

yêu cầu đặt ra

c Cách thực hiện

Thường xuyên kiểm tra, giúp đỡ giáo viên nắm vững chuyên môn, từ đó giáo viên tự tin trong công tác chăm sóc – giáo dục, dẫn tới tâm lý thoải mái, giao tiếp với trẻ tốt hơn và kỹ năng giao tiếp sư phạm của cô đúng theo yêu cầu

Tiến hành bằng hình thức thảo luận, đưa ra các kinh nghiệm trong công tác tổ chức sắp xếp các công việc hợp lý, khoa học của các giáo viên trong trường hoặc ngoài trường để giáo viên tham khảo, học hỏi Trên cơ sở đó, tiết kiệm thời gian mà hiệu quả công việc đạt được vẫn cao, giáo viên có thời gian để giao tiếp với trẻ theo yêu cầu đặc trưng nghiệp vụ

Trao đổi với giáo viên về các biện pháp giảm stress cho giáo viên và cho trẻ Giảm sĩ số trẻ cho phù hợp yêu cầu Cung cấp đồ dùng, đồ chơi cho giáo viên, trẻ đúng yêu cầu nhưng vẫn đảm bảo giáo viên và trẻ có điều kiện để sáng tạo trong việc sử dụng các phương tiện vật chất trong giao tiếp

2.2.2 Kết quả khảo sát tính cần thiết

và tính khả thi của các biện pháp nâng cao

kỹ năng giao tiếp sư pham của giáo viên mầm non

Bảng 2 Kết quả khảo sát GVMN về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp nâng

cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non

Biện pháp

Cần thiết cần thiết Không Khả thi khả thi Không

Nhóm

biện

pháp 1

BP 1: Tổ chức chuyên

đề về đặc điểm giao

Biện pháp

Cần thiết cần thiết Không Khả thi khả thi Không

BP 2: Tổ chức chuyên

đề về kỹ năng giao

tiếp sư phạm của giáo

viên với trẻ

Nhóm

biện

pháp 2

BP 1: Tổ chức triển

khai việc thực hiện kỹ

năng giao tiếp sư

phạm của giáo viên

với trẻ trong các hoạt

động chăm sóc - giáo

dục trẻ

BP 2: Đánh giá việc

thực hiện kỹ năng

giao tiếp sư phạm của

cô với trẻ trong các

hoạt động chăm sóc –

giáo dục trẻ

Nhóm

biện

pháp 3

BP 1: Đảm bảo thực

hiện mục tiêu, nội

dung, phương pháp

phương tiện chăm sóc

– giáo dục trẻ đúng

quy định

BP 2: Đảm bảo các

điều kiện về sắp xếp

công việc của giáo

viên, số lượng trẻ

trong 1 nhóm/ lớp và

các điều kiện về cơ sở

vật chất trong công

tác chăm sóc – giáo

dục trẻ

Kết quả khảo sát tính cần thiết và tính

khả thi của các biện pháp nâng cao kỹ năng

giao tiếp sư phạm của giáo viên với trẻ

trong hoạt động giáo dục đã đề xuất, cho

thấy: các biện pháp đã đề xuất được trên

85% cán bộ quản lý và giáo viên mầm non

cho rằng rất cần thiết Đặc biệt là nhóm

biện pháp bồi dưỡng nâng cao nhận thức

của giáo viên mầm non về kỹ năng giao tiếp sư phạm, trong đó biện pháp 2 tổ chức chuyên đề về kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên với trẻ được 93.33% cán bộ quản lý và 94.87% giáo viên mầm non cho rằng cần thiết phải thực hiện Điều này cho thấy giáo viên mầm non nhận thức về kỹ năng giao tiếp sư phạm còn hạn chế và các

nhà quản lý giáo dục cần phải bồi dưỡng

các kiến thức liên quan đến kỹ năng giao

tiếp một cách cấp thiết

Bảng 3 Kết quả khảo sát CBQL trường mầm non về tính cần thiết

và tính khả thi của các biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm

của giáo viên mầm non

Biện pháp

Tính cần thiết Tính khả thi Cần thiết cần thiết Không Khả thi khả thi Không

Nhóm

biện

pháp 1

BP 1: Tổ chức chuyên đề về đặc

BP 2: Tổ chức chuyên đề về KN

giao tiếp sư phạm của giáo viên

với trẻ

Nhóm

biện

pháp 2

BP 1: Tổ chức triển khai việc

thực hiện kỹ năng giao tiếp sư

phạm của giáo viên với trẻ trong

các hoạt động chăm sóc - giáo

dục trẻ

BP 2: Đánh giá việc thực hiện

kỹ năng giao tiếp sư phạm của

cô với trẻ trong các hoạt động

chăm sóc – giáo dục trẻ

Nhóm

biện

pháp 3

BP 1: Đảm bảo thực hiện mục

tiêu, nội dung, phương pháp

phương tiện chăm sóc – giáo

dục trẻ đúng quy định

BP 2: Đảm bảo các điều kiện về

sắp xếp công việc của giáo viên,

số lượng trẻ trong 1 nhóm/ lớp

và các điều kiện về cơ sở vật

chất trong công tác chăm sóc –

giáo dục trẻ

Ở nhóm biện pháp đảm bảo điều kiện

để nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của

giáo viên với trẻ, có biện pháp 2 cũng được

100% cán bộ quản lý và giáo viên mầm

non cho rằng rất cần thiết phải thực hiện

Khi phỏng vấn cán bộ quản lý và giáo viên

mầm non thì họ cho rằng: giảm tải công việc và giảm sĩ số trẻ /nhóm (lớp) là cực kỳ cần thiết để giúp giáo viên giao tiếp với trẻ tốt hơn, nhưng với điều kiện là không giảm tiền lương của giáo viên mầm non Nhưng thực hiện việc này phụ thuộc vào nhiều yếu

tố nên có một số cán bộ quản lý và giáo

viên còn băn khoăn về tính khả thi của biện

pháp đặc biệt là việc giảm áp lực công

việc, giảm sĩ số trẻ / 1 lớp (nhóm) Số liệu

nghiên cứu ở cả hai bảng đánh giá ở hai

nhóm khách thể có sự tương đồng nhất

định cho thấy đây là những cơ sở thực tiễn

cần được Trường đào tạo, Khoa đào tạo

xem xét và có những biện pháp nhanh

chóng cải thiện tình hình này trong thực

tiễn đào tạo và bồi dưỡng giáo viên mầm

non hiện nay

3 KẾT LUẬN

Kết quả khảo sát ý kiến của giáo viên

mầm non và cán bộ quản lý về tính cần

thiết và tình khả thi của các biện pháp nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên với trẻ, cả cán bộ quản lý và giáo viên mầm non đều cho rằng tất cả các biện pháp

đã đề xuất có tính khả thi cao

Đây sẽ là những cơ sở quan trọng để các Khoa Giáo dục Mầm non, trường Đại học Sài Gòn có những điều chỉnh phù hơp trong chương trình đào tạo nhằm tăng kỹ năng giao tiếp sư phạm cho giáo sinh tương lai Song song đó, các trường mầm non cũng có thể được áp dụng trong thực tiễn để nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm của giáo viên mầm non với trên 3 – 6 tuổi trong hoạt động giáo dục tại trường

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hoàng Anh (Chủ biên), Đỗ Thị Châu, Nguyễn Thạc, Hoạt động – Giao tiếp – Nhân cách, NXB Đại học Sư phạm, 2009

2 Huỳnh Văn Sơn (Chủ biên), Nguyễn Thị Tứ, Bùi Hồng Quân, Nguyễn Hoàng Khắc

Hiếu, Tâm lý học giao tiếp, NXB Đại học Sư phạm, 2011

3 Huỳnh Văn Sơn, Nhập môn Tâm lý học phát triển, NXB Giáo dục, 2010

* Ngày nhận bài: 08/3/2015 Biên tập xong: 24/4/2015 Duyệt đăng: 04/5/2015