Bài giảng Một số điểm quan trọng trong điều trị đau ở người lớn tuổi

Bài giảng Một số điểm quan trọng trong điều trị đau ở người lớn tuổi trình bày các nội dung chính sau: Gánh nặng về đau ở người lớn tuổi, một số điểm rất quan trọng trong điều trị đau ở người lớn tuổi, một số rào cản, thách thức thực sự, nguy cơ cao dễ bị các tác dụng phụ. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết bài giảng.

ĐÀO TẠO Y KHOA LIÊN TỤC (CME) 2019

NỘI DUNG TRÌNH BÀY

1 GÁNH NẶNG VỀ ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

• Một số rào cản, thách thức thực sự

• Nguy cơ cao dễ bị các tác dụng phụ.

2 MỘT SỐ ĐIỂM RẤT QUAN TRỌNG TRONG ĐIỀU TRỊ ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

2

GÁNH NẶNG VỀ ĐAU Ở

NGƯỜI LỚN TUỔI

3

PHẦN THỨ 1

2030 20%

2050 36%

4

DÂN SỐ THẾ GIỚI ĐANG GIÀ HÓA

Tỷ lệ người dân ≥ 65 tuổi

Tỉ lệ đau 90%

5

GÁNH NẶNG CỦA ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

Đau ở người

lớn tuổi

Giảm chất lượng cuộc sống

Tốn kém nhiều trong điều trị

7

GÁNH NẶNG CỦA ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

ĐAU DAI DẲNG

Tàn phế

Trầm cảm

Mất ngủ

Té ngã

Ăn kém

Tăng tử vong

Đau ở người lớn tuổi

Ảnh hưởng đến

GÁNH NẶNG CỦA ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

Thực trạng dùng thuốc giảm đau

(> 6 tháng)

111 triệu đơn thuốc

có NSAIDs

tại Mỹ hàng năm

70%

có dùng NSAIDs

≥ 1 lần trong tuần

10

GÁNH NẶNG CỦA ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

Có rất nhiều rào cản và nguy cơ

Là một thách thức lớn đối với y tế toàn cầu

Thực tế, việc kiểm soát đau còn kém

Gần 50% bệnh nhân chưa được chẩn đoán

và điều trị đầy đủ

11

GÁNH NẶNG CỦA ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

Nghĩ đau là

bình thường

theo tuổi

Thường giảm cảm giác,

giác quan và nhận thức.

Khó đánh giá chính xác đau.

13

MỘT SỐ THÁCH THỨC TRONG ĐÁNH GIÁ ĐAU (1)

Người lớn

tuổi hay

chịu đựng

Có xu hướng khai triệu

chứng đau không đầy đủ

Sợ dùng và

sợ phụ thuộc thuốc.

14

MỘT SỐ THÁCH THỨC TRONG ĐÁNH GIÁ ĐAU (1)

Nhiều loại

đau xảy ra

cùng lúc

Bị nhiều bệnh cùng lúc

Dùng nhiều thuốc

15

MỘT SỐ THÁCH THỨC TRONG ĐÁNH GIÁ ĐAU (3)

Nguy hiểm với: acetaminophen, morphin,…

Chức năng giảm (đặc biệt: nghiện rượu, xơ gan)

> 65 tuổi, lượng máu đến gan giảm 33%

> 50 tuổi, khối lượng gan giảm 1% mỗi năm

19

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Giảm chức năng gan theo tuổi

Cẩn trọng: Opioids, NSAIDs, Amitriptyline

Chức năng thận giảm

> 50 tuổi, hấp thu nước tự do giảm 5%/10 năm

> 40 tuổi, chức năng thân giảm 1%/năm

20

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Giảm chức năng thận theo tuổi

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ NSAIDs ảnh hưởng đến chức năng thận

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ NSAIDs ảnh hưởng đến chức năng thận

Cơ chế chính của NSAIDs ảnh hưởng đến thận:

ức chế tổng hợp prostaglandin

 Không dùng NSAIDS (dù ngắn hạn) ở người lớn tuổi:

 Đái tháo đường,

 Suy thận,

 Có dùng thuốc có thể làm giảm chức năng thận (lợi tiểu, ức chế men chuyển, Beta-lactams, Aminoglycosides, ).

23

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ NSAIDs ảnh hưởng đến chức năng thận

Cẩn trọng: morphin và hydromorphone

Tăng nồng độ trong máu

Giảm thể tích phân bố thuốc tan trong nước

Khối cơ giảm, tổng lượng nước giảm

24

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Thay đổi dược động học khác theo tuổi

Cần dùng liều thấp hơn và theo dõi sát

NSAIDs, morphin và thuốc chống động kinh Tăng phần tự do các thuốc gắn với protein

Giảm sản xuất protein huyết tương

25

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Thay đổi dược động học khác theo tuổi

NSAIDs tăng nguy cơ

(cả BN tiền sử

tim mạch bình thường)

Làm tăng nguy cơ QT kéo dài và xoắn đỉnh

Làm trầm trọng thêm hạ kali máu Cùng với sự suy giảm renin theo tuổi

NSAIDs làm giảm sản xuất renin

28

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Bệnh đi kèm: Bệnh tim mạch

Bệnh nhân tim mạch có NGUY CƠ CAO bị

Ung thư phổi

Hút thuốc

> 2gói một ngày

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Bệnh đi kèm: Bệnh hô hấp

Hưng phấn, chứng khó nuốt, suy giảm nhận thức, mê sảng, ảo giác và an thần.

Làm tăng tác dụng phụ của opioids trên hệ thần kinh trung ương

Bệnh mạch não, sa sút trí tuệ, chấn thương

sọ não, bệnh tâm thần

31

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Bệnh đi kèm: Bệnh thần kinh

32

34

Chống trầm cảm (SNRI, SSRI,

ba vòng) và chống động kinh

làm tăng nguy cơ té ngã ở

bệnh nhân cao tuổi

Hội Lão khoa Mỹ 2019:

nên tránh thuốc này ở BN cao tuổi có tiền sử ngã hoặc gãy xương.

35

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Vấn đề đi kèm: Té ngã

Lớn tuổi,

dễ bị

TÁO BÓN

Giảm nhu động

phản xạ khát

Giảm chức năng nuốt Dùng

nhiều thuốc

Chế

độ ăn

Ít vận động

Tránh dùng các thuốc trị ĐAU gây táo bón

Opioids

Các thuốc giãn cơ (Cyclobenzaprin, methocarbamol)

Chống trầm cảm

3 vòng

38

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Vấn đề đi kèm: Táo bón

Current Diagnosis & Treatment Neurology

Tỉ lệ mới mắc động kinh tại Mỹ theo tuổi trên 100.000 dân

Tuổi

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Bệnh đi kèm: Động kinh

Nguy cơ cao bị động kinh ở người lớn tuổi

40

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Bệnh đi kèm: Động kinh

SSRI

Fentanyl, Meperidine

41

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Bệnh đi kèm: Động kinh

 Tránh dùng chống trầm cảm 3 vòng ở BN cao tuổi Nhóm thuốc này làm tăng nguy cơ:

 Rối loạn nhịp tim,

Dùng kéo dài NSAIDs không chọn lọc COX

làm gia tăng NGUY CƠ

Xuất huyết tiêu hóa Loét dạ dày tá tràng

43

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Bệnh đi kèm: Bệnh dạ dày tá tràng

 Tránh dùng NSAIDs không chọn lọc vì có nguy cơ chảy máu tiêu hóa, đặc biệt là ở nhóm tuổi > 75 và đang kết hợp:

NSAIDs tại chỗ là một lựa chọn an toàn hơn

do có nồng độ trong huyết thanh thấp hơn

Nếu cần dùng NSAIDs thì nên dùng kèm:

Ức chế bơm proton Misoprostol

45

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ Bệnh đi kèm: Bệnh dạ dày tá tràng

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ CỦA

NSAIDs Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ CỦA

NSAIDs Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

48

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ CỦA

CHỐNG TRẦM CẢM 3 VÒNG

50

51

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Dùng nhiều thuốc

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Dùng nhiều thuốc

Các thuốc làm giảm axit trong dạ dày sẽ làm giảm hấp thu gabapentin.

• Ức chế bơm proton (PPI)

Chống trầm cảm 3 vòng và opioids có thể làm khô miệng

Tránh dùng chung với thuốc gây khô miệng khác như: lợi tiểu, kháng histamin, giãn cơ,

ức chế H2,…

56

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Dùng nhiều thuốc

Không dùng chung

NSAIDs + kháng đông

Gabapentin + kháng axit chứa aluminum

57

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Dùng nhiều thuốc

Không dùng chung

(Vì có thể làm trầm trọng thêm tác dụng phụ kháng cholinergic như táo bón, bí tiểu,…)

Opioids + Chống trầm cảm 3

vòng

Opioids + giãn cơ (cyclobenzaprine, methocarbamol)

58

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Dùng nhiều thuốc

Tránh phối hợp: opioids + gabapentin, pregabalin

Vì làm tăng có nguy cơ quá liều opioids

59

NGUY CƠ DỄ BỊ TÁC DỤNG PHỤ

Dùng nhiều thuốc

Phổ biến

Nhiều hậu quả

Nhiều rào cản

Rất thận trọng

Điều trị tối ưu

ĐAU Ở NGƯỜI LỚN TUỔI

XIN CẢM ƠN CÁC THẦY CÔ và

QUÝ ANH CHỊ ĐỒNG NGHIỆP!

61