Keo lá tràm còn gọi là Tràm bông vàng, có thớ mịn, vân và màu sắc đẹp, là một trong những loài cây đang được ưa chuộng trên thị trường đồ mộc ở trong nước và trên thế giới. Vì vậy, việc áp dụng phương pháp nhân giống tiên tiến - nuôi cấy in vitro những loài cây này là rất cần thiết.
Trang 1ỨNG DỤNG KỸ THUẬT NUÔI CẤY IN VITRO TRONG NHÂN GIỐNG
MỘT SỐ DÒNG KEO LÁ TRÀM (Acacia auriculiformis)
Nguyễn Văn Việt 1 , Trần Việt Hà 1 , Kiều Thị Hà 2 , Nguyễn Đức Kiên 2
1
Trường Đại học Lâm nghiệp
2
Viện Khoa học Lâm nghiệp
TÓM TẮT
Keo lá tràm còn gọi là Tràm bông vàng, có thớ mịn, vân và màu sắc đẹp, là một trong những loài cây đang được ưa chuộng trên thị trường đồ mộc ở trong nước và trên thế giới Vì vậy, việc áp dụng phương pháp nhân
giống tiên tiến - nuôi cấy in vitro những loài cây này là rất cần thiết Kết quả nghiên cứu chỉ ra, chồi bánh tẻ
cây Keo lá tràm được sát khuẩn bằng cồn 70% trong 1 phút, khử trùng bằng HgCl 2 0,1% trong 7 phút và nuôi cấy trên môi trường MS bổ sung 30 g/l sucrose và 6,5 g/l agar, cho tỷ lệ mẫu sạch tái sinh chồi cao nhất là 33,85% đối với dòng keo Clt43; đạt 29,23% đối với dòng keo Clt98 Nhân nhanh chồi trên môi trường dinh dưỡng cơ bản MS* bổ sung 1 mg/l BAP; 0,5 mg/l Kinetin; 1 g/l than hoạt tính, cho hệ số nhân chồi đối với hai dòng Keo trên lần lượt là 2,75 và 2,62 lần Tạo cây hoàn chỉnh trên môi trường ½ MS* bổ sung 2,0 mg/l IBA,
tỷ lệ ra rễ đối với dòng keo lá tràm Clt43 và Clt98 lần lượt là 88,52 và 85,33%; số rễ trung bình lần lượt là 2,6
và 2,8 rễ/cây; chiều dài rễ lần lượt là 1,43 và 1,5 cm/rễ Kết quả nghiên cứu cho thấy có thể ứng dụng phương
pháp nuôi cấy in vitro trong nhân giống 2 dòng Keo lá tràm trên nhằm tạo ra số lượng lớn cây giống, chất
lượng cây tốt, đáp ứng cho nhu cầu trồng rừng gỗ lớn hiện nay ở Việt Nam.
Từ khóa: Đa chồi, Keo lá tràm, nhân giống, nuôi cấy in vitro, tạo rễ.
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Keo Acacia là một chi thực vật họ phụ
Trinh nữ (Mimosoideae) thuộc họ Đậu
(Leguminosae) bao gồm khoảng 1.200 loài có
phân bố rộng ở châu Á và châu Đại Dương
Keo lá tràm còn gọi là Tràm bông vàng, là loài
cây đơn thân, thẳng, thường xanh và sinh
trưởng khá nhanh Hiện nay, ở nước ta Keo lá
tràm là một trong những loài cây trồng rừng
kinh tế chủ yếu Tổng diện tích rừng trồng Keo
lá tràm ở Việt Nam khoảng 90.000 ha, tương
đương với 4,5% tổng diện tích rừng trồng
trong cả nước (Lê Đình Khả, 2003) Đây là
loài cây thích ứng khá rộng với các vùng sinh
thái khác nhau của nước ta, từ điều kiện khí
hậu, đất đai của vùng cát ven biển tương đối
khô hạn miền Trung đến vùng núi thấp dưới
400 m ở Tây nguyên (Lê Đình Khả, 2001) Gỗ
Keo lá tràm có tỷ trọng 0,5 - 0,7 g/cm3, thớ
mịn, vân và màu sắc đẹp, là một trong những
loài cây đang được ưa chuộng trên thị trường
đồ mộc ở nước ta và trên thế giới
Trước đây, việc cung cấp cây giống cho
rừng trồng chủ yếu bằng phương pháp giâm
hom song phương pháp này còn mang nhiều
mặt hạn chế chưa đáp ứng được nhu cầu về cây
giống, trong khi đó công nghệ nuôi cấy mô
ngày một phát triển và mang lại những đặc
điểm ưu trội hơn hẳn so với các phương thức
nhân giống giâm hom như: cây giống tạo ra
bằng phương pháp nuôi cấy mô có thể sản xuất
quanh năm không phụ thuộc vào mùa vụ, cần ít
diện tích sản xuất, cây giống sản xuất ra hoàn toàn sạch bệnh, đồng nhất về mặt di truyền, có
độ trẻ hóa cao, có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt hơn khi trồng trên hiện trường Trên thế giới và Việt Nam đã có nhiều công trình
nghiên cứu về Acacia auriculiformis như Cấn
Thị Lan và cộng sự (2014); Đoàn Thị Mai và
cộng sự (2000, 2003, ); Haliza Ismail et al
(2016) Tuy nhiên, nghiên cứu về nhân giống
in vitro dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 chưa
từng được công bố
Bài báo này công bố kết quả nghiên cứu nhân giống thành công một số dòng Keo lá
tràm bằng phương pháp nuôi cấy in vitro,
nhằm tạo ra số lượng lớn cây giống phục vụ trồng rừng sản xuất ở Việt Nam
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Hai dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 được cung cấp từ Viện nghiên cứu Giống & Công nghệ sinh học Lâm nghiệp – Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
- Vật liệu nghiên cứu:
+ Chồi bánh tẻ của hai dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 của cây 1 - 1,5 năm tuổi
+ Vật liệu và hóa chất là loại phổ biến dùng trong nuôi cấy mô tế bào
2.2 Phương pháp nghiên cứu
2.2.1 Điều kiện bố trí thí nghiệm
Điều kiện thí nghiệm tuân theo tiêu chuẩn
và quy định kỹ thuật của phòng thí nghiệm
Trang 2nuôi cấy mô tế bào: Số giờ chiếu sáng trong
ngày là 10 - 12 h/ngày; Cường độ ánh sáng
khoảng 2.000 - 3.000 lux; Nhiệt độ phòng nuôi
là 25 ± 20C; Môi trường nuôi cấy được khử
trùng ở áp suất 1 atm, nhiệt độ 1180C trong
thời gian từ 18 phút; Các dụng cụ được khử
trùng ở áp suất 1 atm; nhiệt độ 1200C trong
thời gian 40 phút; pH của môi trường nuôi cấy
được điều chỉnh ở 5,8 Các thí nghiệm tiến
hành với 3 lần lặp, 30 mẫu/lần lặp, số liệu
được thu thập sau 4 tuần nuôi cấy
2.2.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm
1) Ảnh hưởng của kỹ thuật khử trùng đến
hiệu quả tạo mẫu sạch và tái sinh chồi
Chồi bánh tẻ các dòng Keo lá tràm được rửa
sạch bằng nước xà phòng loãng, tráng rửa lại
bằng nước; sát khuẩn bề mặt bằng cồn 70%
trong 1 phút Tiếp tục khử trùng bằng HgCl2
0,1% và HgCl2 0,05% với thời gian 3; 5; 7 và 9
phút Sau mỗi lần thực hiện công việc trên, đều
tráng rửa mẫu 2 - 3 lần bằng nước cất Sau khi
khử trùng, cắt mẫu thành các đoạn dài 2 - 4
cm, có ít nhất 1 mắt ngủ rồi cấy trên môi
trường dinh dưỡng cơ bản MS bổ sung 30 g/l
sucrose và 6,5 g/l agar
2) Ảnh hưởng của nồng độ các cytokinin
đến hệ số nhân chồi và tỷ lệ chồi hữu hiệu
Các chồi mới tái sinh có kích thước lớn hơn
1,5 cm được tách ra và cấy chuyển sang môi
trường nhân nhanh, là môi trường dinh dưỡng
cơ bản MS*(Môi trường có sự điều chỉnh về
nồng độ các chất đa lượng và vi lượng trong
thành phần môi trường MS cho phù hợp với
đối tượng nghiên cứu), bổ sung BAP (0,5 ÷ 2,0
mg/l); 30 g/l sucrose và 6,5 g/l agar Sau khi
tìm được nồng độ BAP phù hợp, tiếp tục bổ
sung thêm Kinetin (0,25 ÷ 1,0 mg/l) vào môi
trường nuôi cấy để nghiên cứu sự ảnh hưởng
của tổ hợp chất điều hòa sinh trưởng đến hiệu
quả nhân nhân nhanh
3) Ảnh hưởng của hàm lượng than hoạt tính
(AC) đến khả năng tái sinh chồi và chất lượng
chồi
Từ môi trường nhân nhanh chồi tốt nhất của
thí nghiệm trên, tiến hành bổ sung than hoạt
tính (0,5 ÷ 2,0 g/l) vào môi trường nuôi cấy để
nghiên cứu khả năng nhân nhanh và chất lượng
chồi
4) Ảnh hưởng của nồng độ IBA đến khả
năng ra rễ tạo cây hoàn chỉnh
Các chồi hữu hiệu có kích thước ≥ 2 cm đã
hình thành bộ lá và thân lóng đầy đủ được tách
ra từ cụm chồi trong môi trường nhân nhanh Sau đó cấy chuyển trên môi trường cảm ứng tạo rễ là môi trường dinh dưỡng cơ bản ½ MS*
bổ sung chất điều hòa sinh trưởng IBA (1,0 ÷ 2,5 mg/l); 20 g/l sucrose và 6,5 g/l agar
5) Ảnh hưởng của thời gian huấn luyện đến
tỷ lệ sống chất lượng cây con
Sau khi ra rễ tạo cây hoàn chỉnh, tiến hành
huấn luyện cây Keo lá tràm in vitro với thời
gian khác nhau (0 ÷ 21 ngày), trong điều kiện ánh sáng tán xạ sau đó trồng ra bầu đất hỗn hợp (80% đất tầng B; 18% phân gà ủ hoai, 2% phân lân), tưới nước 2 lần/ngày, điều kiện ánh sáng trong nhà lưới
2.2.3 Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:
- Phương pháp thu thập số liệu: Tỷ lệ mẫu sống (%) = số mẫu sống*100/tổng số mẫu; tỷ
lệ mẫu nhiễm (%) = số mẫu nhiễm*100/tổng
số mẫu; tỷ lệ mẫu tái sinh chồi (%) = số mẫu tái sinh chồi*100/tổng số mẫu; hệ số nhân (lần)
= tổng số chồi tạo mới/tổng số chồi cấy ban đầu; tỷ lệ chồi hữu hiệu (%) = số chồi đạt tiêu chuần*100/tổng số chồi tạo ra
- Số liệu thu được ở các thí nghiệm được xử
lý bằng phần mềm Excel và SPSS (Nguyễn Hải Tuất và cộng sự, 2005)
2.3 Thời gian và địa điểm nghiên cứu
Nghiên cứu tại Trung tâm thực nghiệm và chuyển giao giống cây rừng - Viện Nghiên cứu Giống và Công nghệ sinh học Lâm nghiệp từ
tháng 2 năm 2017 đến tháng 10 năm 2018
3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 3.1 Ảnh hưởng của kỹ thuật khử trùng tới tạo mẫu sạch và tái sinh chồi Keo lá tràm
Để nhân giống in vitro thành công thì việc
tạo mẫu sạch là khâu then chốt quyết định đến
sự thành bại của quy trình nuôi cấy, yêu cầu mẫu sạch hoàn toàn Đến nay, các dung dịch khử trùng thường dùng là HgCl2, NaClO, Ca(OCl)2, H2O2, AgNO3… Tuy nhiên, sự vô trùng thành công không những chỉ phụ thuộc vào loại chất khử trùng được sử dụng, mà còn phụ thuộc nồng độ và thời gian tiến hành, làm sao cho tỷ lệ mẫu nhiễm thấp, tỷ lệ mẫu sống
và nảy chồi cao và chồi sinh trưởng phát triển tốt Trong nghiên cứu này, đã sử dụng hóa chất
là HgCl2 (0,05%; 0,1%) với thời gian khác nhau để xác định được chế độ khử trùng thích hợp cho từng đối tượng Kết quả nghiên cứu được thể hiện tại bảng 1
Trang 3Bảng 1 Ảnh hưởng của kỹ thuật khử trùng tới hiệu quả tạo mẫu sạch và tái sinh chồi
Dòng
Keo lá
tràm
Nồng độ
chất khử
trùng
Thời gian (phút)
Tỷ lệ mẫu sống (%)
Tỷ lệ mẫu nhiễm (%)
Tỷ lệ tái sinh chồi (%)
Clt43
0,05%
Clt98
0,05%
Kết quả nghiên cứu (Bảng 1) cho thấy, tỷ lệ
mẫu sống, tỷ lệ mẫu nhiễm và tỷ lệ mẫu bật
chồi ở các công thức thí nghiệm có sự sai khác
rõ rệt (F tính > F 0.05) Kết quả thí nghiệm hai
dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 đều đạt hiệu
quả khử trùng tốt nhất là HgCl2 0,1% trong
thời gian 7 phút với tỷ lệ chồi hữu hiệu cho hai
dòng Keo lá tràm nghiên cứu lần lượt là
33,85% và 29,23%, trong khi tỷ lệ mẫu nhiễm
dưới 50% và tỷ lệ mẫu sống đạt trên 70% (cho
cả hai đối tượng) Kết quả khử trùng mẫu với
hoá chất HgCl2 0,05% và các khoảng thời gian
còn lại không cho kết quả mong muốn Kết quả
bảng 1, cho thấy, khi khử trùng trong thời gian
ngắn (3 đến 5 phút) cho tỷ lệ mẫu sạch thấp,
khi kéo dài thời gian khử trùng (9 phút) cho tỷ
lệ mẫu sạch tăng lên nhưng khả năng tái sinh
chồi có xu hướng ngược lại Như vậy, tăng thời
gian và nồng độ chất khử trùng lên quá cao sẽ
tăng hiệu quả sát trùng nhưng làm tổn thương
mẫu nhiều hơn do chất khử trùng làm tổn hại
đến tế bào và mô thực vật làm cho khả năng tái
sinh chồi giảm(Nguyễn Văn Việt và cộng sự,
2016) Kết quả của thí nghiệm cho thấy chế độ
khử trùng thích hợp cho cả 2 dòng Keo lá tràm
(Clt43 và Clt98) là khử trùng bằng HgCl2 0,1%
trong thời gian 7 phút (Hình 1a,b)
3.2 Ảnh hưởng của nồng độ các chất điều hòa sinh trưởng đến nhân nhanh chồi
3.2.1 Ảnh hưởng của nồng độ BAP đến nhân nhanh chồi 2 dòng Keo lá tràm
Thành phần môi trường nuôi cấy là một trong những yếu tố quyết định sự sinh trưởng
và phát triển của tế bào và mô thực vật trong quá trình nuôi cấy Đối với các loài keo, môi trường MS (Murashige & Skoog, 1962) được công bố là môi trường cơ bản có thành phần dinh dưỡng phù hợp nhất cho quá trình nhân giống từ tái sinh chồi, đến nhân chồi và ra rễ (Đoàn Thị Mai và cộng sự, 2000) Tuy nhiên,
do đặc điểm di truyền không hoàn toàn đồng nhất của cây rừng, một đối tượng có chu kỳ sống dài ngày, hệ gen phức tạp, phản ứng của kiểu gen với điều kiện môi trường là rất khác nhau vì thế đòi hỏi có sự điều chỉnh về liều lượng, tỷ lệ các chất đa lượng và vi lượng trong thành phần môi trường MS cơ bản và được gọi là MS cải tiến (MS*) (Đoàn Thị Mai
và cộng sự, 2009) Trong nghiên cứu này, đã sử dụng môi trường dinh dưỡng MS* bổ sung (0,5
÷ 2,0 mg/l) BAP để đánh giá hiệu quả nhân chồi cho các dòng Keo lá tràm Kết quả được thể hiện trong bảng 2
Trang 4Bảng 2 Ảnh hưởng của nồng độ BAP đến nhân nhanh chồi 2 dòng Keo lá tràm
Dòng Keo
lá tràm
Nồng độ BAP (mg/l)
chồi
Clt43
Clt98
Ghi chú: (+) Màu sắc chồi xanh, thân chồi rất mảnh; (++) Màu sắc chồi xanh, thân chồi mảnh, thân phân
lóng rõ ràng; (+++) Màu sắc chồi xanh, chồi mập, thân phân lóng rõ ràng
Từ kết quả tại bảng 2 cho thấy, hệ số nhân
chồi và chiều dài chồi của 2 dòng Keo lá tràm
đều có sự khác nhau giữa các công thức thí
nghiệm (F tính > F 0,05 ) Khi sử dụng BAP 1,0
mg/l đều cho hiệu quả nhân chồi tốt nhất đối
với cả hai dòng Keo lá tràm Clt43, Clt98 với
hệ số nhân chồi đạt lần lượt 1,37 - 1,4 lần
(Hình 1c,d) Trong đó, Dòng Clt43 đạt hệ số
nhân chồi 1,4 lần và chiều dài chồi đạt 1,85
cm Dòng Clt98: đạt hệ số nhân chồi 1,37 lần
và chiều dài chồi đạt 1,77 cm Khi tăng nồng
độ BAP lớn hơn 1,0 mg/l thì lại cho hệ số nhân
chồi giảm
3.2.2 Ảnh hưởng nồng độ BAP và Kinetin
đến nhân nhanh chồi 2 dòng Keo lá tràm
Theo Sakakibara (2006), cytokinin có vai trò quan trọng trong phân chia tế bào và kích thích sự hình thành chồi, kích thích sự hình thành đỉnh sinh trưởng và được sử dụng phổ biến trong nuôi cấy mô tế bào thực vật Để tăng hệ số nhân giống, người ta tăng nồng độ cytokinin trong môi trường nuôi cấy ở giai
đoạn tạo chồi in vitro Các loại cytokinin
thường được sử dụng trong nuôi cấy in vitro
như: BAP, Kinetin, BA, TDZ, Zeatin Nghiên cứu này đã sử dụng môi trường dinh dưỡng
MS* bổ sung 1,0 mg/l BAP và (0,25 ÷ 1,0 mg/l) Kinetin Kết quả nghiên cứu được trình bày tại bảng 3
Bảng 3 Ảnh hưởng của nồng độ BAP và Kinetin đến nhân nhanh chồi 2 dòng Keo lá tràm Dòng Keo
lá tràm
lượng chồi
Ghi chú: (+) Màu sắc chồi xanh, thân chồi rất mảnh, thân phân lóng kém; (++) Màu sắc chồi xanh, thân chồi mảnh,
thân phân lóng rõ ràng; (+++) Màu sắc chồi xanh, chồi mập, thân phân lóng rõ ràng
Trang 5Kết quả nghiên cứu (Bảng 3) cho thấy, khi
tăng nồng độ Kinetin từ 0 đến 0,5 mg/l trong
môi trường nuôi cấy; đối với dòng Clt43 cho
hệ số nhân chồi tăng từ 1,40 đến 2,40 lần và tỷ
lệ chồi hữu hiệu tăng từ 22,75% đến 34,01%;
đối với dòng Clt98 thì hệ số nhân chồi đạt từ
1,37 đến 2,25 lần và tỷ lệ chồi hữu hiệu đạt từ
22,51% đến 31,07% Kết quả tốt nhất khi bổ
sung phối hợp giữa 1,0 mg/l BAP và 0,5 mg/l
Kinetin vào môi trường nuôi cấy, cho hệ số
nhân chồi và tỷ lệ chồi hữu hiệu của dòng
Clt43 lần lượt là 2,40 và 34,01%; của dòng
Clt98 là 2,25 lần; 31,07%) (Hình 1e,f) Tiếp
tục tăng nồng độ từ 0,75 lên đến 1 mg/l thì hệ
số nhân chồi và tỷ lệ chồi hữu hiệu đều có xu
hướng giảm Phân tích phương sai cũng cho
thấy, tổ hợp BAP và Kinetin giữa các công
thức thí nghiệm có ảnh hưởng rõ rệt tới hệ số
nhân chồi cũng như tỷ lệ chồi hữu hiệu (F tính >
F 0,05) của hai dòng Keo lá tràm Như vậy, môi trường nhân nhanh chồi thích hợp cho hai dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 là môi trường dinh dưỡng cơ bản MS* bổ sung 1,0 mg/l BAP và
0,5 mg/l Kinetin
3.2.3 Ảnh hưởng của than hoạt tính đến nhân nhanh chồi và chất lượng chồi hữu hiệu
Than hoạt tính (Activated charcoal - AC) được bổ sung vào môi trường nuôi cấy để tăng cường sự sinh trưởng và phát triển của cây
nuôi cấy in vitro Thí nghiệm đã bổ sung than
hoạt tính (0,5 ÷ 2 g/l) vào môi trường nuôi cấy MS* + 1,0 mg/l BAP và 0,5 mg/l Kinetin Kết quả được trình bày ở bảng 4
Bảng 4 Ảnh hưởng của hàm lượng than hoạt tính (AC) đến hiệu quả nhân chồi
Các
dòng
Keo
(g/l)
Hệ số nhân chồi (lần)
Tỷ lệ chồi hữu hiệu (%)
Chiều cao chồi (cm)
Kết quả nghiên cứu (Bảng 4) cho thấy ở cả
2 dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 đều đạt tỷ
lệ chồi hữu hiệu cao nhất và chiều cao của chồi
đáp ứng với yêu cầu của chồi trước khi ra rễ
khi bổ sung 1 g/l than hoạt tính vào môi trường
nuôi cấy Dòng Clt43 hệ số nhân chồi đạt 2,75
lần, tỷ lệ chồi hữu hiệu và chiều cao của chồi
cao hơn hẳn so với các công thức thí nghiệm
khác lần lượt là 61,77% và 3,22 cm Ở dòng
Clt98 đạt hệ số nhân chồi đạt 2,62 lần, tỷ lệ
chồi hữu hiệu đạt 53,83% và chiều cao trung
bình đạt 3,25 cm (Hình 1g,h) Kết quả trên là
khả quan hơn so với nghiên cứu của Đoàn Thị
Mai và cộng sự (2003) với hệ số nhân chồi đạt
2,12 - 4,34 lần; kết quả của Cấn Thị Lan và
cộng sự (2014), hệ số nhân chồi là 2,35 lần
Kết quả phân tích phương sai cũng cho thấy,
hàm lượng than hoạt tính khi bổ sung vào môi
trường nuôi cấy ảnh hưởng rõ rệt đến hệ số nhân, tỷ lệ chồi hữu hiệu cũng như chiều cao
chồi (F tính > F 0,05 ) của 2 dòng Keo lá tràm
3.3 Ảnh hưởng của nồng độ IBA đến khả năng ra rễ tạo cây hoàn chỉnh 2 dòng Keo lá tràm
Giai đoạn cuối cùng của quá trình nhân
giống in vitro là tạo cây con hoàn chỉnh, có bộ
rễ cứng cáp để có thể sinh trưởng phát triển tốt tại vườn ươm Một trong những chất kích thích tạo rễ thường được sử dụng hiệu quả trong
nuôi cấy in vitro cho thực vật là IBA với các
nồng độ khác nhau tùy từng đối tượng nghiên cứu Trong thí nghiệm này môi trường nuôi cấy được sử dụng là môi trường dinh dưỡng cơ bản ½ MS* bổ sung (1,0 - 2,5 mg/l IBA); 20 g/l sucrose và 6,5 g/l agar Kết quả được trình bày
ở bảng 5
Trang 6Bảng 5 Ảnh hưởng của nồng độ IBA đến khả năng ra rễ của các dòng Keo lá tràm
Các dòng
keo
IBA (mg/l)
Clt43
Clt98
Kết quả nghiên cứu (Bảng 5) cho ta thấy ở
cả hai dòng Keo lá tràm nghiên cứu đều đạt tỷ
lệ ra rễ cao nhất ở nồng độ IBA là 2,0 mg/l
Đối với dòng Clt43 cho kết quả tỷ lệ chồi ra rễ
trung bình đạt 88,52%, số rễ trên chồi trung
bình đạt 2,6 rễ/cây và chiều dài rễ trung bình
đạt 1,43 cm Tương tự đối với dòng Keo lá
tràm Clt98 cho tỷ lệ chồi ra rễ trung bình đạt
85,33%, số rễ trung bình/cây và chiều dài rễ
trung bình lần lượt đạt 2,8 rễ/cây và 1,5 cm
(Hình 1i,k) Khi sử dụng IBA ở nồng độ thấp
hơn (1 mg/l; 1,5 mg/l) và cao hơn (2,5 mg/l)
thì tất các chỉ tiêu (Tỷ lệ ra rễ, số rễ trung bình
và chiều dài trung bình của rễ) đều thấp hơn
đáng kể so với công thức bổ sung 2,0 mg/l
IBA Kết quả phân tích phương sai cho thấy tỷ
lệ chồi ra rễ, số rễ/cây và chiều dài rễ của 2
dòng Keo lá tràm nghiên cứu tại các công thức
thí nghiệm có sự khác nhau rõ rệt (F tính >
F 0,05),kết quả khác nhau giữa các công thức thí nghiệm là có ý nghĩa
3.4 Ảnh hưởng của thời gian huấn luyện đến tỷ lệ cây sống và sinh trưởng của cây con ở vườn ươm
Huấn luyện cây nuôi cấy mô là giai đoạn tạo điều kiện cho cây con trong bình nuôi làm quen dần với môi trường tự nhiên bên ngoài để cây cứng cáp, khỏe mạnh Khi đưa cây ra ngoài vườn đạt tỷ lệ cây sống cao, cây sinh trưởng đồng đều Đây được coi là một bước
thuần hóa trước khi tách khỏi điều kiện in vitro
và là giai đoạn có ý nghĩa thiết thực trong thực tiễn sản xuất Thí nghiệm bố trí với 3 công thức thí nghiệm với thời gian huấn luyện khác nhau (7, 14, 21 ngày) và 1 công thức đối chứng (không huấn luyện) Kết quả nghiên cứu được trình bày ở bảng 6
Bảng 6 Ảnh hưởng của thời gian huấn luyện đến tỷ lệ cây sống và chiều cao cây
Các dòng
Keo
Thời gian huấn luyện (ngày)
Clt43
Clt98
Trang 7Qua bảng kết quả thí nghiệm (Bảng 6) cho
thấy, thời gian huấn luyện thực sự ảnh hưởng
đến tỷ lệ cây sống của cây con tại vườn ươm
Khi kéo dài thời gian huấn luyện, tỷ lệ cây
sống tăng lên và đạt cao nhất khi cây được
huấn luyện trong ở thời gian 14 ngày đối với 2
dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 có tỷ lệ cây
sống lần lượt là 87,0% và 86,67%, chiều cao trung bình/cây của 2 dòng keo lần lượt là 5,38
cm và 5,5 cm Phân tích phương sai cũng cho thấy tỷ lệ sống và chiều cao cây ở các công thức huấn luyện khác nhau là có sự khác nhau
rõ rệt (F tính > F 0,05 )
Hình 1 Một số hình ảnh trong quy trình nhân giống Keo lá tràm (Dòng Clt43 và Clt98)
Ghi chú: a,b) Mẫu sạch tái sinh chồi; c,d) Cụm chồi trên môi trường bổ sung 1 mg/l BAP; e,f) Cụm chồi trên môi trường bổ sung 1mg/l BAP và 0,5 mg/l Kinetin; g) Cụm chồi trên môi trường không có AC; h) Cụm chồi trên môi
trường bổ sung 1 g/l AC; i) Ra rễ trên môi trường bổ sung 2 mg/l BAP
4 KẾT LUẬN
Từ các kết quả nghiên cứu nhân giống 2
dòng Keo lá tràm Clt43 và Clt98 bằng phương
pháp nuôi cấy in vitro, chúng tôi rút ra một số
kết luận sau:
Khử trùng tạo mẫu sạch đối với chồi bánh tẻ
của các dòng Keo lá tràm, sử dụng dung dịch
HgCl2 0,1% trong 7 phút đạt kết quả: Dòng
Clt43 cho tỷ lệ mẫu sống đạt 72,22% và tỷ lệ
bật chồi đạt 33,85%; dòng Clt98 cho tỷ lệ mẫu
sống đạt 73,25% và tỷ lệ bật chồi đạt 29,23%
Nhân nhanh chồi hai dòng Keo lá tràm dùng môi trường khoáng cơ bản MS* bổ sung 1,0 mg/l BAP; 0,5 mg/l Kinetin; 30 g/l đường; 6,5 g/l agar kết quả là: Dòng Clt43 cho hệ số nhân chồi đạt 2,4 lần, tỷ lệ chồi hữu hiệu đạt 34,01%; dòng Clt98 cho hệ số nhân chồi đạt 2,25 lần, tỷ lệ chồi hữu hiệu đạt 31,07% Nâng cao chất lượng chồi Keo lá tràm dùng môi trường khoáng cơ bản MS* bổ sung 1,0 mg/l BAP; 0,5 mg/l Kinetin; 1,0 g/l AC; 30 g/l đường; 6,5 g/l agar thu được kết quả: Dòng
Trang 8Clt43 cho hệ số nhân chồi đạt 2,75 lần, tỷ lệ
chồi hữu hiệu đạt 61,77% và chồi đạt tiêu
chuẩn; dòng Clt98 cho hệ số nhân chồi đạt
2,62 lần, tỷ lệ chồi hữu hiệu đạt 53,83% và
chồi đạt tiêu chuẩn
Cảm ứng ra rễ tạo cây hoàn chỉnh các dòng
Keo lá tràm trên môi trường khoáng cơ bản ½
MS* bổ sung 2,0 mg/l IBA; 20 g/l sucrose; 6,5
g/l agar đạt kết quả: Dòng Clt43 cho tỷ lệ ra rễ
đạt 88,52%, trung bình số rễ của một cây đạt
2,6 rễ và chiều dài rễ trung bình đạt 1,43 cm;
dòng Clt98 cho tỷ lệ ra rễ đạt 85,33%, số
rễ/cây trung bình đạt 2,8 rễ và chiều dài rễ
trung bình đạt 1,5 cm
Thời gian huấn luyện phù hợp đối với hai dòng
Keo lá tràm là 14 ngày cho tỷ lệ sống đạt trên
85% cụ thể: Đối với dòng Clt43 có tỷ lệ sống đạt
87% và chiều cao cây đạt 5,38 cm; dòng Clt98 có
tỷ lệ sống đạt 86,67%, chiều cao cây đạt 5,5 cm
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Cấn Thị Lan, Triệu Thị Thu Hà, Hà Huy Thịnh,
Nguyễn Đức Kiên, Phí Hồng Hải, Đồng Thị Ưng, Kiều
Thị Hà, Nguyễn Thị Thu Dung, Trần Thị Thanh Hương,
Văn Thu Huyền (2014) Nghiên cứu nhân nhanh một số
giống Keo và Bạch đàn mới bằng công nghệ tế bào thực
vật Báo cáo thống kê tổng kết đề tài, Viện Khoa học
Lâm nghiệp Việt Nam
2 Đoàn Thị Mai, Nguyễn Thị Mỹ Hương, Vũ Thị
Ngọc, Trần Thị Thanh Hương, Văn Thu Huyền (2009)
Nuôi cấy một số giống Keo lai mới chọn tạo Tạp chí
khoa học Lâm nghiệp, số 2/2009, trang 905 - 910
3 Đoàn Thị Mai, Cấn Thị Lan (2000) Kết quả bước đầu về nhân giống Bạch đàn lai bằng phương pháp nuôi
cấy mô phân sinh Tạp chí khoa học Lâm nghiệp, (10):
trang 46-47
4 Đoàn Thị Mai, Lê Sơn (2003) Nhân giống cho một số giống cây rừng mới chọn tạo bằng nuôi cấy mô
Hội nghị CNSH toàn quốc, Hà Nội tháng 11 năm 2003
5 Haliza Ismail, Sures Kumar Muniandi, Aziah Mohd Yusoff, Nor Hasnida Hassan, Nor Aini Ab
Shukor (2016) In vitro micropropagation of Acacia
auriculiformis from selected juvenile sources
Dendrobiology, vol 75: 157–165
6 Lê Đình Khả (2003) Chọn tạo giống và nhân giống cho một số loài cây trồng rừng chủ yếu ở Việt
Nam Nxb Nông nghiệp, Hà Nội
7 Lê Đình Khả (2001) Chọn giống và nhân giống cho một số loài cây trồng rừng chủ yếu giai đoạn 1996 –
2000 Báo cáo khoa học, Viện khoa học Lâm nghiệp
Việt Nam
8 Murashige T and Skoog F (1962) A revised medium for rapid growth and bioassays with tobaco
tissue cultures Physiol plant, 15: 473 - 497
9 Nguyễn Hải Tuất, Nguyễn Trọng Bình (2005) Khai thác và sử dụng SPSS xử lý số liệu trong
Lâm nghiệp Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội
10 Nguyễn Văn Việt, Nguyễn Thị Hường, Bùi Văn
Thắng (2016) Nhân giống cây Khôi tía (Ardisia
sylvestris) bằng kỹ thuật nuôi cấy in vitro Tạp chí Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, 12: 35-39
11 Sakakibara H (2006) Cytokinins: activity,
biosynthesis, and translocation Annu Rev Plant Biol.,
57: 431–449
USING IN VITRO CULTURE TECHNIQUE FOR PROPAGATION
OF Acacia auriculiformis
Nguyen Van Viet 1 , Tran Viet Ha 1 , Kieu Thi Ha 2 , Nguyen Duc Kien 2
1 Vietnam National University of Forestry 2
Vietnamese Academy of Forest Sciences
SUMMARY
Acacia auriculiformis is also called Yellow flower Melaleuca, with fine grain, beautiful texture and color, it’s
most popular plants in the furniture market in country and on the world Thus, application of advanced method
(in vitro) to propagate this high - value plant is extremely necessary The result showed that the optimal method
for bud sterilization was soaked in 70% ethanol for 1 minutes, in HgCl 2 0.1% for 7 minutes The explants were
then grown in vitro on Murashige and Skoog's (MS) basal medium supplemented with sucrose 30 g/l and 6.5 g/l agar, shown regenerating shoots at 33.85% for A auriculiformis (Clt43 clone); 29.23% for A auriculiformis
(Clt98 clones) after 4 weeks of culture For multi-shoot stage, the highest number of shoot (2.62 ÷ 2.75
shoots/times) was obtained in MS* medium supplemented with Benzylaminopurine (BAP) 1.0 mg/l, Kinetin
0.5 mg/l, Activated charcoal (AC) 1 g/l for 2 clones of A Auriculiformis The ½ MS* medium supplemented with indole-3-butyric acid (IBA) 2.0 mg/l, sucrose 20 g/l, agar 6.5 g/l showed the most effective for the rooting
in Clt43 clones, producing 88.52% of rooted shoots, an average of 2.6 roots/plant and 1.43 cm/root Clt98 clones produced 85.33% of rooted shoots, an average of 2.8 roots/plant and 1.5 cm a root The results indicated
that in vitro culture technique could be usefully applied on propagation of A auriculiformis to produce the number of seedling for Acacia auriculiformis in Vietnam.
Keywords: Acacia auriculiformis, in vitro, multi-shoot, propagation, tissue culture
