Trên cơ sở nghiên cứu về thực trạng công tác quản lý các dự án đầu tư phát triển từ vốn ngân sách nhà nước trong thời gian từ 2010 – 2014, bài viết đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lý các dự án nói trên.
Trang 1TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN Số 14 (39) - Tháng 3/2016
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả cơng tác quản lý
các dự án đầu tư phát triển sử dụng vốn ngân sách
trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long
Some measures to improve the efficiency of project management using budget
funds in the province of Vinh Long
ThS Lê Phước Thành UBND phường 1, Thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long
M.BA Le Phuoc Thanh The People’s Committee of Ward 1, Vinh Long Town, Vinh Long Province
Tĩm tắt
Đầu tư cơng là động lực chủ yếu cho sự tăng trưởng và phát triển của quốc gia, xây dựng hạ tầng cơ sở
cho xã hội, hỗ trợ hoạt động của tất cả các thành phần kinh tế Là một trong những chi tiêu quan trọng
nhất của Chính phủ, với mục đích tạo ra lợi ích trong tương lai, đầu tư cơng thường chiếm tỷ trọng lớn
trong tổng đầu tư, chi tiêu của xã hội Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia, địa phương với mức độ phát triển và
thể chế khác nhau, vai trị, lĩnh vực đầu tư cơng cũng như chính sách quản lý hình thức đầu tư này cĩ
những đặc điểm riêng biệt Trên cơ sở nghiên cứu về thực trạng cơng tác quản lý các dự án đầu tư phát
triển từ vốn ngân sách nhà nước trong thời gian từ 2010 – 2014, bài viết của chúng tơi sẽ đưa ra những
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của cơng tác quản lý các dự án nĩi trên
Từ khố: quản lý dự án, dự án vốn ngân sách, đầu tư cơng
Abstract
Public investment is the main motivation for the growth and development of the country, the
construction of infrastructure for society, supporting the activities of all economic sectors It’s one of the
most important expenditures of the Government, with an aim to creating future benefits, public
investment usually accounts for a large share of total investment, government spending However, in
each country, local areas with different development and different institution, the field of public
investment policy as well as investment management form has its unique characteristics Based on the
status of managing projects of investment and development from the state budget in the period from
2010 to 2014, our article will offer solutions to improve the efficiency of the management of the
projects mentioned above
Keywords: project management, project budget, government’s invest
Vĩnh Long là tỉnh nằm ở khu vực
trung tâm Đồng bằng sơng Cửu Long, cách
thành phố Hồ Chí Minh 136 km về phía
Đơng Bắc Tăng trưởng kinh tế bình quân
giai đoạn 2010–2014 của tỉnh ước đạt 8,926%, trong đĩ vốn đầu tư tăng 36,6%, tức là để tăng thêm 1% GDP thì cần tốc độ tăng vốn đầu là 4,1% (Con số này là khá
Trang 2thấp so với mức trung bình của cả nước)
Điều này chứng tỏ Vĩnh Long vẫn là tỉnh
có điểm xuất phát và tích luỹ từ nội bộ nền
kinh tế thấp Tổng ngân sách dành cho đầu
tư phát triển còn nhỏ, hiệu quả sử dụng vốn
đầu tư còn một số mặt hạn chế Do vậy,
làm thế nào để tăng cường công tác sử
dụng vốn đầu tư phát triển là một vấn đề
trăn trở, cấp thiết, nhận được nhiều sự quan
tâm của các cấp, các ngành
1 Thực trạng công tác quản lý
các dự án đầu tư phát triển từ vốn
ngân sách
Công tác quản lý các dự án đầu tư phát
triển từ vốn ngân sách nhà nước ở các địa
phương thường có các nội dung cơ bản:
Công tác lập kế hoạch và bố trí vốn đầu
tư; Phân cấp quản lý đầu tư và xây dựng;
Công tác lập và quản lý quy hoạch; Công tác lập và thẩm định dự án đầu tư, thiết kế
kỹ thuật, dự toán; Quản lý công tác đấu thầu; Công tác thanh quyết toán và giá xây dựng; Công tác quản lý chất lượng công trình xây dựng; Năng lực ban quản lý và chủ đầu tư; Công tác giám sát đánh giá đầu tư; Trách nhiệm của các cấp, các ngành trong quản lý đầu tư và xây dựng
Tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản và kết quả thẩm định các
dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách của tỉnh Vĩnh Long từ năm 2010 – 2014 như sau:
Bảng 1: Tình hình thực hiện kế hoạch ĐT xây dựng cơ bản của
tỉnh Vĩnh Long qua các năm
Đơn vị: Triệu đồng
1
Về nguồn vốn ngân sách do địa
phương quản lý đưa vào cân đối 1.238,81 1.139,7 1.285,63 1030.2 1.144,083
- Số công trình tồn tại và xử lý đột
3 Hoàn thành đưa vào sử dụng còn
4 Giá trị khối lượng thực hiện 624.000 620.000 798.176 845.640 805.640
5 Số vốn còn thiếu để thanh toán
6 Số công trình được ghi kế hoạch
Nguồn: Sở Kế hoạch và ĐT
Trang 3Bảng 2: Kết quả thẩm định các Dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách
Đơn vị: Triệu đồng
2 Tổng mức ĐT
- Chủ ĐT trình 548.835 849.426 576.740 1.592.908 1.359.962
- Kết quả thẩm định 505.734 802.294 555.454 1.558.171 1.317.964
3 Cắt giảm
Nguồn: Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Vĩnh Long
Trong khuôn khổ một bài báo, chúng
tôi không có điều kiện để nêu đầy đủ, chi
tiết thực trạng của các hạng mục trên mà
chỉ phân tích, tổng hợp từ thực trạng trên
để rút ra những hạn chế cơ bản của một vài
hạng mục như sau:
- Việc bố trí vốn, vẫn còn tình trạng
dàn trải Lượng nợ đọng vốn xây dựng cơ
bản (XDCB) từ nguồn vốn ngân sách còn
lớn, khối lượng công trình hoàn thành
nhưng chưa có khả năng thanh toán và
thiếu khả năng cân đối;
- Công tác lập và quản lý quy hoạch
chưa phù hợp với xu hướng phát triển,
chưa có tầm nhìn xa hơn, rộng hơn, chưa
kết hợp với các lĩnh vực;
- Công tác lập và thẩm định dự án đầu
tư, thiết kế kỹ thuật, tổng dự toán; Công tác
đấu thầu còn nhiều bất cập gây thất thoát,
lãng phí và kém hiệu quả
- Công tác quản lý chất lượng công
trình xây dựng, còn yếu về năng lực
chuyên môn và kinh nghiệm; Năng lực ban
quản lý và chủ đầu tư còn hạn chế; chưa
quan tâm đúng mức đến công tác giám sát
đánh giá đầu tư…
2 Một số giải pháp tăng cường công tác đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long
2.1 Đổi mới công tác kế hoạch hóa đầu tư
Để tăng cường công tác vốn đầu tư cần khẩn trương đổi mới công tác kế hoạch hoá đầu tư theo hướng lập kế hoạch đầu tư dài hạn (5 năm) nhằm xác định cho được chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành và lãnh thổ, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch đầu tư hàng năm
2.1.1 Về bố trí kế hoạch vốn đầu tư
- Xét lại các công trình và nguồn vốn
để cân đối đầu tư tập trung, dứt điểm Xem xét một số công trình đã bố trí chuẩn bị đầu
tư có thể ngừng triển khai nếu thấy chưa cấp bách để tập trung cho các dự án (DA) trọng điểm Các DA không trong quy hoạch (QH), không rõ mục tiêu, không giải phóng được mặt bằng thì chưa đầu tư (ĐT) xây dựng
- Trong việc bố trí kế hoạch ĐT các năm sau cần quan tâm ưu tiên ĐT cho vùng nông thôn, nhất là đối với một số xã đặc biệt khó khăn Đề nghị các cấp lãnh đạo
Trang 4tỉnh cần thống nhất chủ trương, mục tiêu
ĐT, thống nhất giải thích thuyết phục một
số huyện, ngành không được bố trí DA
“chia sẽ” trong việc thực hiện điều chỉnh
cơ cấu ĐT khắc phục tư tưởng nể nang,
chia vốn
- Đề nghị cấp có thẩm quyền quyết
định ĐT chỉ phê duyệt những DA hiệu quả
khả thi và đảm bảo nguồn vốn, chỉ ghi kế
hoạch thực hiện DA đối với các DA đã
hoàn thành kế hoạch chuẩn bị ĐT Phấn
đấu các DA đưa vào kế hoạch cần tập trung
vốn dứt điểm, đúng tiến độ, tránh dàn trải,
kéo dài để sớm đưa công trình vào sử dụng
phát huy hiệu quả
- Trong công tác kế hoạch hoá ĐT cần
chú ý kết hợp giữa ĐT mới với ĐT chiều
sâu để tăng cường công tác kiểm tra Cần
khắc phục ngay tình trạng DA đã được bố
trí kế hoạch vẫn chưa đủ thủ tục
2.1.2 Về lập và quản lý quy hoạch
Thuê tư vấn nước ngoài lập quy hoạch
chung Thành phố Vĩnh Long đến 2025 và
tầm nhìn đến 2035
Rà soát, lập mới, điều chỉnh, bổ sung
các QH, nhất là QH ngành, QH xây dựng
chi tiết thành phố, thị xã, thị trấn, thị tứ,
các cụm công nghiệp, các khu vực có khả
năng thu hút ĐT cho phù hợp với tình hình
mới và QH tổng thể phát triển KT-XH đã
được duyệt
Tổ chức tốt việc quản lý ĐT theo QH,
nhất là QH phát triển hạ tầng Phân công,
phân cấp mạnh và cụ thể trong việc lập,
quản lý các QH
2.1.3 Về chủ trương đầu tư
Thực tế cho thấy lãng phí, thất thoát có
nhiều nguyên nhân khác nhau, như: do
buông lỏng quản lý, ĐT dàn trải, tham
nhũng, bớt xén trong thi công, nhưng
lãng phí lớn nhất là do chủ trương ĐT
không đúng, không hiệu quả
- Đối với chủ trương cho lập DA mới:
UBND tỉnh cần xem xét kỹ các chủ trương cho phép lập DA để tập trung vốn ĐT giải quyết tồn tại nợ đọng và thực hiện các DA cấp bách đã được phê duyệt
- Đối với chủ trương cho phép lập lại, điều chỉnh bổ sung: Chủ ĐT phải giải trình nguyên nhân điều chỉnh, bổ sung, phê duyệt lại DA và phải nộp báo cáo giám sát đánh giá ĐT cùng với hồ sơ DA (nếu chưa lập báo cáo đánh giá giám sát ĐT theo quy định) Nếu việc điều chỉnh, bổ sung do sai sót của đơn vị tư vấn, thì kiên quyết thực hiện theo đúng hợp đồng giao kết và các quy định hiện hành theo hướng làm sai phải khắc phục hoặc bồi thường thiết hại
Nếu việc điều chỉnh, bổ sung do sai sót của các cơ quan quản lý, thủ trưởng cơ quan và các cá nhân có liên quan phải chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh
2.2 Tăng cường chất lượng lập, thẩm định và phê duyệt dự án đầu tư
Lập, thẩm định và phê duyệt DA ĐT là công việc hết sức quan trọng, là khâu quyết định cho sự thành bại của quá trình ĐT một
DA Từ những đặc điểm của hoạt động đầu
tư phát triển (ĐTPT) có thể phải chịu nhiều rủi ro và mang tính mạo hiểm cao nên trong giai đoạn chuẩn bị ĐT việc nghiên cứu khảo sát tính toán và dự đoán đòi hỏi thật
kỹ lưỡng, chính xác, trên tất cả các phương diện nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả vốn
ĐT Đây là vấn đề rất quan trọng
2.2.1 Về việc lập dự án
Ở tỉnh Vĩnh Long thời gian qua và sắp tới chủ yếu là DA ĐT vừa và nhỏ nên tôi chỉ đi sâu vào những biện pháp nâng cao chất lượng lập DA khả thi
- Về việc lập nhóm soạn thảo hoặc thuê tư vấn lập DA Để phù hợp với quá trình khai thác sử dụng, chống lãng phí hình thức và buộc chủ ĐT gắn trách nhiệm
từ đầu với DA, kiến nghị cấp có thẩm quyền cần lựa chọn người chủ trì lập DA
Trang 5và quy định người đó sau này sẽ làm Giám
đốc Ban quản lý DA, rồi làm Giám đốc
doanh nghiệp khi hoàn thành giai đoạn xây
dựng (XD) Người đó có trách nhiệm điều
tra khảo sát phát hiện các tiềm năng, nguồn
lực, lợi thế, cơ hội ĐT và nhu cầu thị trường
sản phẩm mình dự kiến sản xuất … để đi
đến quyết định lập DA ĐT Cấp có thẩm
quyền như Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, Sở chủ
quản chỉ định hướng chứ không làm thay
Giám đốc Ban quản lý DA hoặc Giám đốc
doanh nghiệp sau này Trên cơ sở đó người
chủ trì có thể lập nhóm soạn thảo hoặc đi
thuê tư vấn Cơ quan tư vấn là tổ chức làm
thuê cho chủ ĐT, do vậy không nên khoán
trắng cho họ mà người chủ trì phải chủ động
yêu cầu và phối hợp cung cấp thông tin,
nhất là quá trình điều tra cơ bản, phải đảm
bảo trung thực, khách quan để việc tính toán
lựa chọn địa điểm, quy mô, công nghệ, thiết
bị, nhu cầu vốn, hiệu quả của DA được
chính xác Tránh tình trạng chế biến, bóp
méo số liệu phục vụ đơn thuần cho việc lập
và thông qua DA một cách hình thức, chiếu
lệ Như vậy DA ĐT là sản phẩm của chính
người chủ trì Có như vậy mới tạo ra điều
kiện thuận lợi cho việc thẩm định phê duyệt
DA, thực hiện DA và vận hành sử dụng
DA Điều này phù hợp với chế độ quy định
là chủ ĐT phải là người trình cấp có thẩm
quyền phê duyệt DA khả thi Khắc phục
tình trạng cấp trên thuê tư vấn lập DA sau
đó giao cho một cơ quan hay một người
khác thực hiện
Thực tế ở Vĩnh Long thời gian qua cho
thấy có một số chủ ĐT đi thuê tư vấn lập
DA với mục tiêu chính là làm thủ tục để
“chạy vốn” hoặc “theo chỉ đạo”, miễn là
làm sao trình duyệt được Đây là một sai
lầm lớn cần phải sớm khắc phục
- Về nội dung và phương pháp xác
định một số chỉ tiêu chủ yếu trong việc lập
DA cần tính toán một cách cụ thể, đầy đủ
và kỹ lưỡng hơn Phấn đấu hạn chế đến mức thấp nhất việc phát sinh, bổ sung điều chỉnh DA
- Về chỉ tiêu lợi nhuận kế hoạch, tỷ suất lợi nhuận, giá trị hiện tại thuần (NPV),
tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR): Yêu cầu phải tính đầy đủ chi phí “đầu vào” nhất là tính đủ khấu hao cơ bản, tiền thuê đất để xác định đúng giá thành sản phẩm, dịch vụ Không được tuỳ tiện cắt giảm, bỏ sót chi phí để tăng chỉ tiêu lợi nhuận, phục vụ cho việc thẩm định và trình duyệt DA Thực tế một số DA tính đủ yếu tố đầu vào thì lỗ hoặc kéo dài thời gian vay vốn trả nợ nên chủ ĐT thường muốn giảm chi phí đầu vào
để tạo ra lãi danh nghĩa, để đối phó với cơ quan hữu trách Đây là điểm đáng cảnh tỉnh cho các cơ quan thẩm định và tổ chức tài trợ vốn
2.2.2 Về công tác thẩm định dự án đầu tư, thiết kế kỹ thuật, tổng dự toán và phê duyệt dự án đầu tư
Thẩm định DA có vai trò rất quan trọng trong việc giúp cho chủ ĐT, tổ chức tài trợ vốn đánh giá một cách khách quan tính hợp lý, tính hiệu quả, tính khả thi của
DA giúp cấp có thẩm quyền quyết định ĐT được đúng đắn Cơ quan thẩm định cần quan tâm hơn nữa đến một số chỉ tiêu sau:
- Về tài chính: Cần kiểm tra kỹ tổng số vốn, cơ cấu vốn tự có của doanh nghiệp - Nguồn vốn bảo đảm thực hiện DA Đây là yếu tố quan trọng quyết định tính khả thi của DA Kiểm tra lại kết quả tính toán tỷ suất lợi nhuận vốn ĐT, tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, NPV, IRR, điểm hoà vốn, thời gian thu hồi vốn, là những chỉ tiêu người lập DA hay tính toán sai hoặc nhầm
do cả vô tình và cố ý
- Về hiệu quả KT-XH cần kiểm tra lại các chỉ tiêu: giá trị gia tăng; mức độ giải quyết việc làm, tỷ lệ đóng góp cho ngân sách nhà nước (NSNN)
Trang 6+ Về công nghệ, tác động môi trường
và kế hoạch tiến độ thực hiện DA đều là
những vấn đề quan trọng mà chủ DA khi
lập chưa lường trước được
+ Về phương pháp và thời gian thẩm
định Tuỳ theo loại DA mà cơ quan chủ trì
thẩm tra phân công cán bộ có hiểu biết
trong lĩnh vực đó đảm nhiệm Và các cán bộ
đó phải chịu trách nhiệm cá nhân trước NN
Đối với một số DA lớn, phức tạp nên tổ
chức hội thảo khoa học Trường hợp cần
tham khảo ý kiến một số ngành, cơ quan
chủ trì phải gửi yêu cầu và thời gian hoàn
thành Nếu có ý kiến quan điểm khác nhau
ở những vấn đề lớn cơ quan chủ trì cần mời
đại diện các ngành bàn bạc thống nhất
Trường hợp chưa thống nhất phải báo cáo
đầy đủ cho người có thẩm quyền phê duyệt
DA quyết định Cần khắc phục tư tưởng nể
nang, dễ dãi, giản đơn trong việc thẩm định
DA Về thời gian, yêu cầu phải tiến hành
khẩn trương tránh những thủ tục rườm rà,
phiền hà, thực hiện đúng hoặc sớm hơn mốc
thời gian quy định Mặt khác thông qua việc
thẩm định DA, với chức năng của mình Sở
Kế hoạch và ĐT hàng năm nên thống nhất
hướng dẫn các chủ DA về nội dung phương
pháp kinh nghiệm, thời gian lập DA, định
hướng ĐT để các chủ DA có nhu cầu ĐT
chủ động lập DA tìm nguồn vốn tài trợ,
khắc phục tình trạng thiếu DA, DA lập và
thẩm định vội vàng chất lượng thấp
- Chủ ĐT phải nâng cao trách nghiệm
trong việc lựa chọn nhà thầu tư vấn lập DA,
thiết kế kỹ thuật, thực hiện chọn thầu theo
đúng quy định Thường xuyên kiểm tra đôn
đốc đơn vị tư vấn, tôn trọng và không can
thiệp trái với chuyên môn nghiệp vụ của
các đơn vị tư vấn, tuyệt đối nghiêm cấm
việc bắt ép các đơn vị tư vấn làm theo ý chủ
quan không có cơ sở khoa học
- Các đơn vị tư vấn phải nâng cao
trách nhiệm hơn nữa chất lượng của công
tác tư vấn Phải thực hiện các công việc tư vấn một cách đúng đắn, khoa học Các đơn
vị tư vấn phải hoàn toàn chịu trách nhiệm
về các sản phẩm tư vấn của mình, về sự chính xác của tài liệu khảo sát và các số liệu tính toán Những ép buộc của chủ ĐT trái với nghiệp vụ chuyên môn, đơn vị tư vấn phải thuyết phục trên cơ sở các luận cứ khoa học và các quy định của nhà nước quản lý ĐT và xây dựng, nếu không thuyết phục được phải lập báo cáo riêng gửi UBND tỉnh và các cơ quan thẩm định công tác tư vấn đó, trong trường hợp này cơ quan tư vấn sẽ không phải chịu trách nhiệm
về các sai sót do việc ép buộc của chủ ĐT gây ra
- Các cơ quan chịu trách nhiệm thẩm định các sản phẩm tư vấn phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, đúng đắn của báo cáo thẩm định và chất lượng của sản phẩm
tư vấn trình duyệt
2.3 Thực hiện nghiêm các luật như luật
Xây dựng, luật Đấu thầu, luật Đầu tư công
Việc thực hiện nghiêm các luật nói trên không chỉ bảo đảm các dự án nói chung thực hiện đúng quy trình và các thủ tục pháp lý trong xây dựng cơ bản mà còn tạo điều kiện để các cơ quan giám sát một cách có hiệu quả Điều đáng lưu ý là các luật nói trên trong thời gian qua (từ 2013-2015) đều có những thay đổi điều chỉnh nhất định Chẳng hạn, Luật XD số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014 ra đời thay thế Luật XD số 16/2003/QH11 và điều 1 của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến ĐT XD cơ bản số 38/2009/QH12 Luật XD năm 2014 gồm có 10 chương,
168 điều tăng 1 chương, 45 điều trong đó nổi bật với những điểm mới đáng chú ý Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2014, đồng thời ngày 26/6/2014, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 63 /2014/NĐ-CP
Trang 7quy định chi tiết thi hành một số điều của
Luật đấu thấu về lựa chọn nhà thầu có hiệu
lực ngày 15/08/2014 thay thế nghị định số
85/2009/NĐ - CP ngày 15/10/2009 cũng có
những điểm mới căn bản, tiên tiến, trong
đó, cần chú ý đến Quy định phương pháp
đánh giá hồ sơ dự thầu theo từng lĩnh vực
cụ thể; Luật cũng đã bổ sung quy định
mang tính nguyên tắc về thủ tục, phương
pháp lựa chọn nhà đầu tư trên cơ sở tổng
hợp các thông lệ quốc tế tốt và rút kinh
nghiệm từ thực tiễn lựa chọn nhà đầu tư tư
nhân trong và ngoài nước thực hiện các dự
án kết cấu hạ tầng và dịch vụ công cộng;
Bổ sung quy định về yêu cầu giám sát của
cộng đồng trong quá trình lựa chọn nhà
thầu và thực hiện hợp đồng, bổ sung trách
nhiệm về giám sát của người có thẩm
quyền, cơ quan quản lý nhà nước về đấu
thầu, đồng thời quy định rõ trách nhiệm
của cá nhân đối với từng hoạt động trong
quá trình đấu thầu để có cơ sở quy định
chế tài xử lý vi phạm tương ứng với từng
hành vi vi phạm
Luật Đầu tư công có hiệu lực thi hành
từ ngày 01 tháng 01 năm 2015 với nhiều
nội dung mới nhằm Tăng cường hiệu quả
quản lý nguồn vốn ĐT công và phù hợp
với các thông lệ quốc tế Đáng chú ý có các
điểm như: Luật đã thể chế hóa quy trình
quyết định chủ trương ĐT, là nội dung đổi
mới quan trọng nhất của Luật ĐT công;
Tăng cường và đổi mới công tác thẩm định
về nguồn vốn và cân đối vốn, coi đó là một
trong những nội dung quan trọng nhất của
công tác thẩm định chương trình, DA ĐT
công để bảo đảm bố trí vốn một cách tập
trung cho các mục tiêu, DA ưu tiên cần
thiết phải ĐT, khắc phục tình trạng phê
duyệt quá nhiều DA, dẫn đến bố trí vốn
dàn trải, kéo dài thời gian thi công, mà
không tính đến việc huy động và cân đối
các nguồn vốn như trong thời gian vừa qua
Những điều trên bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quản lý, sử dụng nguồn lực của NN, góp phần và tạo điều kiện pháp lý để đẩy mạnh công cuộc phòng chống tham nhũng, lãng phí và thực hành tiết kiệm trong ĐT xây dựng cơ bản
2.4 Tăng cường công tác quản lý chất lượng công trình
2.4.1 Đối với các chủ đầu tư
Phải lựa chọn các tổ chức, cá nhân có
đủ điều kiện năng lực theo quy định của pháp luật để thực hiện các công việc tư vấn, thi công xây dựng quy định của pháp luật để khảo sát xây dựng, lập DA và thiết
kế xây dựng công trình; yêu cầu tư vấn cung cấp hồ sơ năng lực để thẩm định và trình duyệt trước khi lựa chọn; Phải phê duyệt nhiệm vụ khảo sát xây dựng và phương án kỹ thuật khảo sát; giám sát chặt chẽ và nghiệm thu công tác khảo sát xây dựng; nghiệm thu báo cáo kết quả khảo sát xây dựng; Phải thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ thiết kế, thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công Thiết kế bản vẽ thi công phải được chủ ĐT hoặc đại diện được chủ
ĐT ủy quyền xác nhận ký và đóng dấu vào bản vẽ trước khi đưa ra thi công; nghiệm thu hồ sơ thiết kế xây dựng công trình Tăng cường quản lý chất lượng thi công xây dựng công trình Trong đó yêu cầu: + Kiểm tra, giám sát điều kiện nhân lực, thiết bị và hệ thống quản lý chất lượng của nhà thầu thi công xây dựng; kiểm tra phòng thí nghiệm nhà thầu đề nghị sử dụng; nghiệm thu chất lượng vật tư, vật liệu và thiết bị khi nhà thầu cung cấp sử dụng cho công trình; kiểm tra, giám sát thường xuyên quá trình thi công công trình Kết quả kiểm tra phải được thể hiện trong nhật ký giám sát hoặc biên bản nghiệm thu
+ Nghiệm thu công trình xây dựng yêu cầu: Các công việc ẩn dấu, bộ phận kết cấu
bị che khuất khi nghiệm thu phải có bản vẽ
Trang 8hoàn công của nhà thầu lập trước khi cho
phép thực hiện công việc tiếp theo; kết quả
nghiệm thu phải ghi chi tiết nội dung
nghiệm thu, số lượng, quy cách, kích thước
kết cấu và mức độ đạt được so với yêu cầu
của hồ sơ thiết kế duyệt
+ Các công trình xây dựng yêu cầu
phải thực hiện kiểm tra, chứng nhận sự phù
hợp về chất lượng công trình phải lựa chọn
tổ chức chứng nhận có đủ điều kiện năng
lực để tổ chức thực hiện ngay từ khi khởi
công đến kết thúc công trình
+ Chủ ĐT phải chịu trách nhiệm toàn
diện về chất lượng công trình xây dựng từ
giai đoạn chuẩn bị ĐT đến kết thúc ĐT DA
đưa công trình vào khai thác sử dụng, kể cả
trường hợp chủ ĐT ủy quyền cho Ban quản
lý DA hoặc thuê tư vấn quản lý DA
2.4.2 Đối với các Đơn vị tư vấn
- Trong tư vấn khảo sát xây dựng cần
xây dựng các quy trình và đảm bảo: Mỗi
nhiệm khảo sát phải có chủ nhiệm do nhà
thầu khảo sát chỉ định; Khảo sát XD chỉ
được tiến hành theo nhiệm vụ khảo sát đã
được phê duyệt Nhiệm vụ khảo sát phải
phù hợp với yêu cầu từng loại công việc,
từng bước TK; Khối lượng, nội dung, yêu
cầu kỹ thuật đối với khảo sát phải phù hợp
với nhiệm vụ khảo sát, quy chuẩn, tiêu
chuẩn xây dựng và bảo đảm trung thực,
khách quan, phản ánh đúng thực tế;
- Trong tư vấn thiết kế xây dựng phải:
Lập nhiệm vụ khảo sát XD phục vụ cho
công tác thiết kế phù hợp với yêu cầu từng
bước TK; Nội dung thiết kế công trình phải
phù hợp với yêu cầu của từng bước thiết kế,
thỏa mãn yêu cầu về chức năng sử dụng,
bảo đảm mỹ quan, giá thành hợp lý; Cử
người thực hiện giám sát tác giả, tham gia
nghiệm thu công trình theo yêu cầu của chủ
ĐT hoặc do yêu cầu tư vấn thiết kế thấy cần
thiết phải kiểm tra; Phải chịu trách nhiệm về
chất lượng thiết kế do mình đảm nhận
- Trong tư vấn giám sát thi công công trình: Yêu cầu thực hiện giám sát ngay khi khởi công xây dựng, giám sát thường xuyên, liên tục trong quá trình thi công công trình; Nghiêm cấm việc thông đồng với nhà thầu thi công và chủ ĐT làm sai kết quả giám sát hoặc nghiệm thu khối lượng không đảm bảo chất lượng, khối lượng ngoài thiết kế Nếu bị phát hiện sẽ bị
xử lý nghiêm
- Với khâu tư vấn kiểm tra chứng nhận chất lượng công trình, cần: Yêu cầu tổ chức thực hiện ngay từ khi khởi công công trình; Đề cương kiểm tra, chứng nhận phải phù hợp với nội dung yêu cầu; không cấp giấy chứng nhận đối với các công trình không đảm bảo chất lượng
2.4.3 Đối với nhà thầu thi công xây dựng công trình
- Phải có hệ thống quản lý chất lượng
để thực hiện nội dung quản lý chất lượng thi công công trình
- Thi công xây dựng công trình theo đúng thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo đảm chất lượng, tiến độ, an toàn và vệ sinh môi trường
- Các loại vật tư, vật liệu và thiết bị sử dụng cho công trình do nhà thầu cung cấp phải đúng nguồn gốc, xuất xứ và đảm bảo chất lượng theo yêu cầu của thiết kế và được chủ ĐT, tư vấn giám sát chấp thuận nghiệm thu trước khi đưa vào sử dụng
- Phải lập và ghi nhật ký thi công theo đúng quy định Tất cả công việc, bộ phận công trình ẩn dấu hoặc bị che khuất phải lập bản vẽ hoàn công và phải được các bên liên quan nghiệm thu trước khi cho thực hiện các công việc tiếp theo
- Phải chịu trách nhiệm trước chủ ĐT
và pháp luật về chất lượng công trình do mình đảm nhận; bồi thường thiệt hại khi sử dụng vật liệu không đúng chủng loại, thi công không đảm bảo chất lượng hoặc gây
Trang 9hư hỏng, gây ô nhiễm môi trường
2.2.4 Trách nhiệm của các Sở ngành
và cơ quan quản lý nhà nước
- Giao Sở Xây dựng rà soát danh sách
các đơn vị tư vấn, nhà thầu xây lắp tham
gia hoạt động xây dựng trên địa bàn tỉnh
Vĩnh Long
- Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với
các Sở, ngành có xây dựng công trình
chuyên ngành theo chức năng, nhiệm vụ
được giao tổ chức các đợt thanh tra, kiểm
tra liên ngành về chất lượng công trình và
tổng hợp báo cáo UBND tỉnh kết quả thanh
tra, kiểm tra và biện pháp xử lý vi phạm
- Các Sở có xây dựng công trình
chuyên ngành, UBND các huyện, thành
phố, các Ban quản lý DA phải tăng cường
kiểm tra công tác quản lý chất lượng công
trình thuộc mình quản lý và báo cáo kết
quả xử lý các vụ việc vi phạm về Sở Xây
dựng để tổng hợp báo cáo UBND tỉnh, Bộ
Xây dựng theo quy định
2.5 Đổi mới công tác cán bộ quản lý
dự án và khai thác sử dụng
Trong quản lý ĐT và xây dựng, vốn ĐT
được NN giao cho chủ ĐT quản lý Trong
thực tế đối với những DA ĐT bằng hình
thức tín dụng, tính phổ biến chủ ĐT đồng
thời là chủ DA Vì vậy, vai trò chủ DA
trong giai đoạn thực hiện ĐT, Giám đốc
doanh nghiệp trong giai đoạn khai thác sử
dụng là một trong những nhân tố quyết định
sự thành bại của một DA ĐT Do đặc điểm
của hoạt động ĐT phát triển là lượng vốn
lớn, thời gian ĐT và thu hồi dài, có thể chịu
nhiều rủi ro nên việc ĐT hết sức quan trọng
là phải lựa chọn được người làm chủ DA có
đủ năng lực, tố chất cần thiết về quản lý
kinh doanh, muốn làm và dám chịu trách
nhiệm trước cấp trên và tập thể lao động, để
tiến hành từ khâu đầu tiên đến khâu cuối
cùng, từ lúc lập DA đến khi thu hồi hết vốn
đây là một vấn đề mới trong công tác cán bộ
và là khâu có ý nghĩa rất quan trọng nhằm
đề cao trách nhiệm cá nhân chủ DA, Giám đốc doanh nghiệp và là điều kiện để hạn chế những chủ DA có tính cơ hội, thiếu hoặc đùn đẩy trách nhiệm Thực tế cho thấy có những Giám đốc khi không hoàn thành nhiệm vụ lại đổ lỗi cho tổ chức phân công, còn bản thân đến lúc đó mới nói mình không muốn hoặc không đủ khả năng trình
độ Dẫn đến hậu quả cuối cùng là nhà nước (NN) phải gánh chịu Vì vậy kiến nghị cấp
có thẩm quyền cần đổi mới công tác cán bộ đối với chức danh chủ DA, theo hướng chủ động và nhất quán lựa chọn cán bộ đủ tiêu chuẩn để sau khi kết thúc giai đoạn xây dựng chủ DA chuyển sang làm Giám đốc doanh nghiệp sản xuất kinh doanh Đề nghị cấp có thẩm quyền trong quá trình chỉ đạo lập, thẩm định phê duyệt DA cần chọn được cán bộ quản lý DA đảm bảo yêu cầu mới quyết định ĐT Chủ DA ngoài tiêu chuẩn về năng lực, phẩm chất, kinh nghiệm quản lý
KT, kiến thức và tố chất kinh doanh nên chọn người trẻ tuổi hoặc có thời gian công tác còn lại dài hơn vòng đời DA Có vậy mới tạo điều kiện cho DA đạt hiệu quả KT
và thu hồi được vốn (trong phần lập DA trước đây đã trình bày) Mặt khác khi DA đi vào khai thác sử dụng đề nghị NN cần có quy định cụ thể về quyền lợi và nghĩa vụ của giám đốc doanh nghiệp NN trong quá trình
tổ chức sản xuất kinh doanh và thu hồi vốn
2.6 Nâng cao kỷ luật và chất lượng quyết toán vốn đầu tư
Theo quy định của Thông tư 09/2016 của Bộ Tài chính thì công trình DA hoàn thành đưa vào khai thác sử dụng, chậm nhất
là 9 tháng đối với DA nhóm B; 6 tháng đối với DA nhóm C chủ ĐT phải quyết toán công trình hoàn thành để bàn giao tài sản cho đơn vị sử dụng Đây là khâu cuối cùng
Trang 10rất quan trọng của quá trình ĐT vốn Nó
quyết định giá trị của công trình đối với
người sử dụng Do đặc điểm của hoạt động
ĐTPT là thời gian dài nhiều yếu tố liên
quan đến giá thành sản phẩm lại biến động,
việc quản lý, theo dõi phức tạp, nhất là
trong điều kiện chúng ta xác định KT quốc
doanh là chủ đạo, các sản phẩm ĐT xây
dựng thuộc sở hữu NN là chính … nên việc
xác định đúng giá trị đích thực của sản
phẩm ĐT xây dựng trong cơ chế quản lý
hiện hành là việc rất khó khăn
Vì vậy tình trạng chủ ĐT và nhà thầu
đề nghị quyết toán cao hơn giá trị đích
thực, công trình xây dựng hoàn thành chưa
được quyết toán, quyết toán chậm đang là
phổ biến Nhất là các DA thuộc ngân sách
huyện, xã Như trong phần đánh giá đã đề
cập, vấn đề là NN phải bổ sung quy định
sao cho mọi chủ ĐT, cấp trên chủ ĐT buộc
phải quan tâm đến việc quyết toán Khắc
phục tư tưởng thấy công trình khánh thành
là xong công việc Để từng bước khắc phục
tình trạng này, theo tôi UBND tỉnh cần chỉ
đạo các ngành, nắm chính xác số lượng DA
ĐT hoàn thành bằng vốn NN đến nay chưa
được duyệt quyết toán theo quy định, để có
giải pháp xử lý Đối với DA mới hoàn
thành cần hướng dẫn chủ ĐT và nhà thầu
lập báo cáo quyết toán theo chế độ trong
thời gian quy định Tuỳ theo quy mô và
tính chất phức tạp của từng DA cơ quan
cấp phát hoặc cho vay vốn trực tiếp thẩm
tra báo cáo quyết toán hoặc trình cấp có
thẩm quyền thành lập tổ tư vấn thẩm tra
quyết toán Dù có tổ tư vấn hay không có
tổ tư vấn trách nhiệm chính vẫn do cơ quan
chủ trì thuộc ngành tài chính, ngân hàng,
vẫn do cá nhân từng cán bộ thẩm tra quyết
toán Vì vậy các cán bộ làm công tác này
phải có năng lực để phát hiện ra những sai
trái, thủ thuật của chủ ĐT và nhà thầu
trong công tác quyết toán như khối lượng khống, áp định mức, đơn giá cao hơn quy định phải đảm bảo thời gian thẩm tra theo chế độ và phải công tâm không được tiêu cực thông qua việc hợp thức hoá cho nhà thầu Trong thẩm tra quyết toán đối với công trình đấu thầu hết sức chú ý đến chất lượng, chủng loại vật liệu và biên bản nghiệm thu chất lượng công trình, bản vẽ hoàn công, khối lượng phát sinh ngoài thầu Đối với công trình chỉ định thầu hết sức chú ý đơn giá và khối lượng Đề nghị:
- Tất cả các công trình kết thúc ĐT phải thanh, quyết toán theo đúng thời gian quy định Các công trình thanh, quyết toán chậm so với qui định, cơ quan thẩm định quyết toán có quyền đề nghị UBND tỉnh phạt chủ ĐT 10%30% giá trị chi phí Ban quản lý DA Không thẩm định các quyết toán chưa đủ thủ tục theo quy định Các cơ quan cấp phát và thẩm định quyết toán phải chịu trách nhiệm về việc cấp phát, thẩm định quyết toán sai khi các cơ quan kiểm tra phát hiện ra
- Kiên quyết không giao kế hoạch vốn đầu tư cho các đơn vị chủ đầu tư không hoàn thành tốt công tác quyết toán vốn đầu
tư hoàn thành theo quy định
2.7 Chống thất thoát vốn nhà nước trong đầu tư và xây dựng
Lãng phí, thất thoát, tiêu cực, tham nhũng trong hoạt động kinh tế xã hội nói chung và lĩnh vực ĐT XDCB nói riêng là vấn đề được xã hội rất quan tâm Đó là vấn
đề phức tạp liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành Đòi hỏi phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, khách quan, thận trọng để tìm ra nguyên nhân và giải pháp khắc phục Xuất phát từ đặc điểm của ĐT phát triển ngành xây dựng và sản phẩm xây dựng là tiến hành thời gian dài, phạm vi rộng lớn, tính chất chi phí phức tạp, trừu