Nghiên cứu này được thực hiện tại thành phố Hồ Chí Minh và sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kê khai quyết toán thuế ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Trang 1TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN Số 20 (45) - Tháng 9/2016
Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng quyết tốn thuế thu nhập doanh nghiệp của các doanh nghiệp nhỏ và vừa – Nghiên cứu tại Tp Hồ Chí Minh
Factors affecting the quality of income tax report in small and medium sized
enterprises – Research in Ho Chi Minh City
, ThS P ạm a r
r ạ
Nguyen Anh Hien, Ph.D., Pham Thanh Trung, M.Ac
Saigon University
Tĩm tắt
C ất l ợ á t k a q ết tố t ế t ập doa ệp (TNDN) l vấ đ đ ợ ả doa ệp (DN) lẫ ơ q a q ả lý t ế q a tâm ê ứ đ ợ t ự ệ tạ p ố ồ C í M v
sử dụ p ơ p áp nghiên ứ ỗ ợp để xá đị á â tố ả ở đế ất l ợ kê k a
q ết tố t ế ở á doa ệp ỏ v vừa (DNNVV) Kết q ả ủa ê ứ o t ấ ăm nhân
tố ả ở đế ất l ợ q ết tố ủa á D VV ồm: C í sá t ế D ; Cơ q a t ế;
Bộ má kế tố ; Mục tiêu lập quyết tốn thuế và q ả lý DN
chất lượng quyết tốn thuế, doanh nghiệp nhỏ và vừa, báo cáo quyết tốn thuế
Abstract
The quality of income tax report of enterprises is an issue that managers and tax authorities are interested This research was conducted in Ho Chi Minh City and use mixed-method approach to determine the factors that affect the quality of income tax report in the small and medium enterprises Results of the research showed that five factors affecting the quality of income tax report in the small and medium enterprises are tax policy, tax authorities, accounting department, goal of preparing income
tax report and enterprise managers
Keywords: quality, income tax report, small and medium enterprise, income tax report
1 Đặt vấn đề
Vớ v ệ ếm tỷ tr lớ tro tổ
số DN, á D VV đĩ ĩp đá kể v o
tổ t ập q ố dâ , tạo ơ ă v ệ
làm và ả q ết á vấ đ xã ộ
ê , tro q á trì oạt độ , á
D VV ặp p ả k ơ ít ữ k ĩ
k ă Một tro ữ k ĩ k ă lớ ất
l k ả ă t ếp ậ ồ vố o oạt
độ sả x ất k doa ê ứ ủa
mo P Korkeamak (2006) o t ấ a
ả tạ Mỹ, á â ũ đố mặt vớ tình trạ t ơ t k ơ m bạ tro
D VV ì á ê ứ ớ
o đ o rằ sự k ơ m bạ
t ơ t l vấ đ ả trở D VV t ếp
Trang 2ậ vố Kết q ả trê ũ p ù ợp vớ
t ự trạ ệ a ở V ệt am, sử
dụ t ô t t í ũ
lập t ô t đ ít q a tâm a a t ự
sự q a tâm đế k ía ạ á â
tố tá độ đế t ô t v ất l ợ
thông tin trình bày trên các báo cáo tài
chính (BCTC), báo áo q ết toá t ế đặ
b ệt đố vớ D VV Do đó, ơ q a t ế
ũ a t ật sự t t ở vào thông tin
trên q ết toá t ế D ủa á
DNNVV
Mặt k á , t a d o v ệ kê
k a t ế ủa á DN V ệt am ũ đa ở
mứ ao so vớ á ớ tro k vự v
trê t ế ớ C í p ủ v Bộ í đã
ó ỗ lự để kéo ảm t a kê
k a t ế x ố bằ vớ mứ tr bì
vớ á ớ tro k vự E (171
/ ăm) o so đó, ất l ợ á t
k a q ết toá t ế TNDN ủa á DN nói
v đặ b ệt l á DNNVV nói riêng
ũ l vấ đ đ ợ ả DN lẫ ơ q a q ả
lý t ế q a tâm Do đó, xem xét, p â tí
v đá á á â tố tá độ đế ất
l ợ kê k a q ết toá t ế TNDN ở á
DNNVV l vấ đ ấp t ết q a đó úp ơ
q a q ả lý ớ đ ra ữ ả
p áp tí ự ằm â ao ất l ợ
q ết toá t ế ủa á DNNVV, q a đó
vừa đảm bảo số t â sá vừa kéo ảm
t a ộp t ế ủa á DN mụ t ê
ủa C í p ủ đã đ ra
2 Cơ sở lý thuyết
ố t ợ ộp t ế ó g, DN nói
r ê ó 3 ĩa vụ t uế ơ bả : ộp t
k a t ế v á p ụ lụ đí kèm đú
ạ ; kê k a í xá số t ế p ả ộp
trê t k a t ế, ộp t t ế đú t
ạ Do đó, ất l ợ kê k a q ết toá
t ế D t ể ệ ở v ệ ộp đú ạ
và đầ đủ t k a t ế v á ồ sơ l ê
q a , tro đó t ể ệ í xá số t
t ế D p ả ộp
Do t k a q ết toá t ế TNDN
đ ợ lập ă ứ trê kết q ả ủa lợ ậ
kế toá trê BC C ê v ệ xá đị í
xá số t t ế D p ả ộp ũ ị
ả ở bở công tác kế toá ủa DN
o ra, á â tố ả ở đế tí
t â t ủ t ế ó ũ ó ả ở
đế ất l ợ kê k a q ết toá t ế TNDN
rê ơ sở á ê ứ tr ớ ó
l ê q a , mô ì á â tố ả ở
đế ất l ợ kê k a q ết toá t ế TNDN ủa á D VV kế t ừa 3 óm
â tố ả ở đế t â t ủ t ế ồm:
Cơ q a t ế, C í sá t ế, q ả
lý DN (đố t ợ ộp t ế) o ra,
t ô q a ê ứ đị tí , ê ứ này bổ s t êm a â tố ồm bộ má
kế toá DNNVV v mụ t ê lập q ết toá t ế
2.1 Các n ân tố ản ưởng đến tín tuân t ủ t uế
Kế t ừa á ê ứ ớ o , Lê
a r (2014) tro ê ứ ủa mình đã xâ dự mô ì v ả t ết
ê ứ á â tố tá độ đế v ệ
t â t ủ t ế ủa DN Vớ dữ l ệ t t ập
từ á doa ệp trê địa b t p ố
ồ C í M kết q ả ê ứ o t ấ
có các â tố tá độ đế t â t ủ t ế tạ
Cụ t ế t p ố ồ C í M ồm:
2.1.1 Chính sách thuế
C í sá t ế ả ở trự t ếp
đế tí t â t ủ ủa ộp t ế
ê ứ Silvani & Baer (1997); Richardson (2008) đã t ừa ậ
vấ đ í đơ ả ủa v ệ kê k a
t ế sẽ úp ộp t ế o t t
k a t ế í xá v từ đó a tă tuân
t ủ t ế V ệ ớ dẫ lập t k a t ế
Trang 3rõ r t ì ộp t ế t â
t ủ t ế ơ v ệ t ế sự ớ dẫ
o ra, q đị xử p ạt ủa í sá
t ế ũ tá độ đế v t â t ủ
t ế ế ộp t ế ậ t ứ đ ợ
rằ v ệ trố t ế l v p ạm p áp l ật
và bị xử p ạt sẽ k ế ạ ế hành vi
trố t ế
2.1.2 Cơ quan thuế
Cơ q a t ế l đố t ợ q a ệ trự
t ếp vớ ộp t ế ê ơ q a
ả ở trự t ếp đế v ệ t â t ủ t ế
ệ q ả oạt độ ủa ơ q a t ế đ ợ
t ể ệ q a v ệ t ê tr , ỗ trợ DN
tro v ệ kê k a v ộp t ế Ngoài ra,
ơ q a t ế ũ ó t ể lắ e, t ếp
thu và giả đáp t ắ mắ ủa DN kịp t
Cô tá t ê tr , ỗ trợ ả q ết
v ớ mắ ủa ơ q a t ế tốt t ì
tí t â t ủ t ế ủa ộp t ế
ao Một số ê ứ trê t ế ớ đã
t ừa ậ ả ở ủa â tố
Hasseldine & Li (1999); Richardson
(2008); Palil & Mustapha (2011)
Ngoài ra, Witte & Woodbury (1985);
Jackson & Jaouen (1989); Butler (1993);
Evan, Carlon & Massey (2005); Palil &
Mustapha (2011) o rằ ô tá k ểm
tra ủa ơ q a t ế ũ đó va tr
q a tr tro v ệ a tă tính t â t ủ
ủa ộp t ế ố lầ , mứ độ k ểm
tra ũ ă lự ủa á bộ k ểm tra
t ế ũ ả ở đế tí tự á tuân
t ủ t ế ủa ộp t ế
2.1.3 Đối tượng nộp thuế
Mohamad Ali (2007); Singh (2003);
Eriksen & Fallan (1996); Palil (2010), Palil
& Mustapha (2011) tro á ê ứ
ủa mì đã o rằ k ế t ứ ủa
ộp t ế l â tố q a tr ả ở
đế tí t â t ủ t ế Do đó, v ệ tă
k ế t ứ t ế o ộp t ế
sẽ úp t ự ệ t â t ủ t ế tốt ơ
o ra, một số ê ứ ũ o
t ấ ậ t ứ v tí ô bằ t ế của
ộp t ế sẽ ả ở đế tí t â
t ủ t ế Jackson & Milliron (1986);
K r ler & ộ sự (2008); Pal l & Mustapha (2011)
2.2 Các n ân tố p át iện qua
ng iên cứu địn tín
ô q a t ảo l ậ vớ á ê
a ô tá tro á ơ q a t ế, â
t ơ mạ v á ả v ê đạ ,
óm ê ứ đã bổ s t êm a
â tố tro mô ì ê ứ ồm
â tố ả ở đế ất l ợ BC C
l bộ má kế toá v â tố t ể ệ đặ
đ ểm q ả lý ủa D VV l mụ t ê lập
q ết toá t ế
2.2.1 Bộ máy kế toán
Một số ê ứ tạ V ệt am đã
o t ấ bộ má kế toá ó ả ở trự
t ếp đế ất l ợ t ô t trê BC C
Á ết (2013), Võ Vă
ị v rầ ị a ả (2013), Phan
ứ Dũ (2014) ố vớ á D VV t ì
đ tỏ ra ợp lý vì ă lự v tổ
ứ ủa bộ má kế toá tro á
D VV t ó ữ ạ ế ất
đị ô k , D VV k ô tổ ứ bộ
má kế toá r ê oặ bộ má kế toá
đ ợ tổ ứ t eo ì t ứ t ê o Bộ
p ậ kế toá tạ D trự t ếp lập á
BC C, báo áo q ết toá t ế Do đó, bộ
má kế toá ủa D VV ả ở đế
ất l ợ BC C từ đó ả ở đế
ất l ợ q ết toá t ế D
2.2.2 Mục tiêu lập quyết toán thuế TNDN
Ng ĩa vụ p áp lý ô bố t ô t t
í ủa á DNNVV ó ữ ớ ạ
ất đị v đơ ả ơ so vớ ô t
đạ ú oặ ô t ó q mô lớ Bê
ạ đó, do á ồ lự v ê ầ đặt
Trang 4ra đố vớ ô tá kế toá ó ớ ạ ê
v ệ đầ t v o tra t ết bị, ồ lự
o ô tá kế toá ặp ạ ế
Ngoài ra, lĩ vự k doa ủa á
D VV t tập tr v o ữ
k doa í Cá ệp
vụ k tế p át s tro D t
l ữ ệp vụ ơ bả ắ l vớ
oạt độ k doa ủ ế Cá q a
ệ k tế, t í p ứ tạp t ít xả
ra ữ đặ đ ểm ả ở q a
tr tro á t ứ tổ ứ q ả lý, cung
ấp t ô t t í ó v báo
áo q ết toá t ế D nói riêng
dẫ đế mụ t ê lập q ết toá ủa
D VV sẽ ả ở ất đị đế ất
l ợ kê k a q ết toá t ế D
rê ơ sở á ê ứ tr ớ ó
l ê q a , mô ì á â tố ả ở
đế ất l ợ kê k a q ết toá t ế ủa
á D VV trê địa b P CM bao
ồm á â tố: Cơ q a t ế, C í sá
t ế, q ả lý doa ệp, bộ má kế toán và mụ t ê lập q ết toá t ế TNDN Do đó, mô ì ê ứ đ ợ
xâ dự sa :
Hình 1 Mô hình các nhân tố ảnh hưởng chất lượng quyết toán thuế TNDN
3 Phương pháp nghiên cứu và
thu thập dữ liệu
3.1 P ương p áp ng iên cứu
ê ứ đ ợ t ự ệ t ô
q a a b ớ : ê ứ sơ bộ v ê
ứ í t ứ ê ứ sơ bộ đ ợ
t ự ệ bở p ơ p áp ê ứ
đị tí : óm ê ứ t ự ệ
p ỏ vấ , t ảo l ậ ê a tro lĩ
vự ế, k ểm toá , ả v ê ủa các
tr ạ Trê ơ sở á ê ứ
tr ớ ó l ê q a v ý k ế ủa ê a
để tìm ra á â tố v xâ dự t a đo
ủa từ â tố tá độ đế ất l ợ
kê k a , q ết toá t ế TNDN
ê ứ í t ứ đ ợ t ự ệ
bở p ơ p áp ê ứ đị l ợ :
bằ p ơ p áp nhóm tá ả đá
Chất lượng quyết toán thuế TNDN
Cơ quan thuế
Bộ máy Kế toán Mục tiêu lập quyết toán thuế
Chính sách Thuế TNDN
Nhà quản lý doanh nghiệp
H1 (+)
H5 (+) H4 (+) H3 (+)
H 2 (+)
Trang 5á độ t ậ Cro ba ’s alp a v p â
tí â tố k ám p á EF , t ếp đế xây
dự mô ì ồ q đa b ế để đá á
sự tá độ ũ mứ độ đó óp
ủa á â tố đế ất l ợ kê k a ,
q ết toá t ế TNDN ủa á D VV
trê địa b TP ồ C í M
3.2 Xây dựng t ng đo
rê ơ sở lý t ết, á ê ứ
tr ớ v t ô q a ê ứ đị tí ,
ê ứ đã lựa á t a đo v
đ ỉ , bổ s để p ù ợp vớ tì
ì t ự tế ủa á D VV tạ V ệt
Nam Cá â tố ả ở đế ất
l ợ kê k a , q ết toá t ế TNDN đ ợ
óm tá ả tổ ợp v đ x ất bao ồm:
Cơ q a t ế (CQ); C í sá ế TNDN (CS); Nhà q ả lý doa ệp (QL); Mụ t ê lập q ết toá t ế (MT);
Bộ má kế toá (BM) ố vớ ất l ợ
kê k a q ết toá t ế đ ợ đo l
bằ 5 k oả mụ N ê ứ sử dụ
t a đo L kert 5 đ ểm để đá á từ
k oả mụ Kết q ả tổ ợp ý k ế á
ê a v á t a đo tro mô ì
ê ứ đ ợ t ể ệ ở bả 1
Bảng 1 Mã hóa các thang đo
I Các nhân tố tác động đến chất lượng kê khai quyết toán Thuế TNDN
Cơ quan thuế
1 Cơ q a t ế ỗ trợ ệt tì k doa ệp kê k a q ết toá t ế
2 P ầ m m ỗ trợ kê k a t ế ủa ổ ụ ế ỗ trợ tốt o doa
3 Cơ q a t ế t d ả á vă bả p áp l ật t eo ớ ó lợ
4 Cơ q a t ế l ô ỗ trợ ập ật o DN k í sá t ế ó t a đổ CQ4
Chính sách Thuế TNDN
2 Một số q đị v p í đ ợ trừ k tí t ế D a t ật sự p ù
3 Cá vă bả ớ dẫ v t ế D vẫ ữ ộ d a rõ
4 C í sá t ế D a ó sự đã đố vớ D VV CS4
5 ạ q đị kê k a q ết toá t ế p ù ợp vớ á D VV CS5
6 Một số q đị v óa đơ , ứ từ ợp lý ợp lệ để đ ợ tí v o
Trang 6Nhà quản lý doanh nghiệp
1 q ả lý ủa doa ệp ó ể b ết ất đị v lĩ vự kế toá ,
2 q ả lý ủa doa ệp ó t ể đ v ể rõ báo áo q ết toá
3 q ả lý ó q a tâm đế ô tá kê k a q ết toá t ế ủa doa
4 q ả lý ó a t ệp v o v ệ kê k a q ết toá t ế ằm t a đổ
5 q ả lý ó t ể ra q ết đị k tế dựa trê báo áo q ết toá t ế
Mục tiêu lập quyết toán thuế
1 Lập q ết toá t ế t eo q đị ủa ớ ơ l ấp t ô t
2 Lập q ết toá t ế để p ụ vụ v ệ va vố , t am a đấ t ầ ủa
3 Lập q ết toá t ế ằm đố p ó vớ ơ q a t ế MT3
4 Lập q ết toá t ế ằm tố t ể óa p í ế D MT4
Bộ máy Kế toán
1 Doa ệp ó tổ ứ bộ p ậ kế toá r ê BM1
2 Doa ệp tự tổ ứ t ự ệ q ết toá t ế (k ô t ê đơ vị
3 Bộ má kế toá ó sự ỗ trợ ủa ô ệ t ô t BM3
4 â v ê kế toá ó ký ợp đồ lao độ vớ doa ệp BM4
5 â v ê kế toá đ ợ ập ật í sá t ế mớ đầ đủ BM5
II Chất lượng kê khai quyết toán thuế
1 k a q ết toá t ế đ ợ lập t eo đú mẫ q đị CL1
2 Cá ỉ t ê trê t k a q ết toá t ế đ ợ lập đú t eo á vă bả
3 k a q ết toá t ế ó kèm t eo đầ đủ á p ụ lụ t eo q đị CL3
4 Q ết toá t ế D đ ợ ộp o á ơ q a t ế đú t a q đị CL4
5 Doa ệp t rằ số t ế D sẽ k ô t a đổ k ơ q a t ế
t a k ểm tra q ết toá t ế ủa doa ệp CL5
Nguồn: Nhóm tác giả quy định mã hóa
Trang 73.3 Mẫu ng iên cứu
Cỡ mẫ mẫ tro ê ứ đị
tí l số l ợ ê a t ô q a t ảo
l ậ để t t ập dữ l ệ o đế k k ô
t t ập đ ợ t ô t mớ Trong nghiên
ứ đị l ợ , nhóm tá ả sử dụ
p ơ p áp p â tí â tố k ám p á
EFA vớ 29 b ế q a sát Nhóm tá ả đã
ử bả k ảo sát đế 315 D VV trê đạ
bàn TP.HCM, kết q ả t lạ 280 bả k ảo
sát ợp lệ N vậ , ỡ mẫ đảm bảo p ù
ợp t eo đ k ệ v kí t ớ mẫ o
p â tí EF v p â tí ồ q đa b ế
Dữ l ệ đ ợ ập, mã óa, l m sạ và
p â tí t ô q a p ầ m m P 18 0
4 Kết quả nghiên cứu và bàn luận
4.1 Kiểm địn c ất lượng t ng đo
Kết q ả k ểm đị t a đo đ ợ t ể
ệ t ô q a p â tí Cro ba ’s Alpha
đ ợ trì b ở bả 1
Bảng 1 Hệ số Cronbach’s alpha của thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến chất
lượng thông tin kế toán trình bày BCTC Biến
Quan
sát
Trung bình thang đo nếu
loại biến
Phương sai thang đo nếu loại biến
Tương quan biến tổng
Cronbach’s alpha nếu loại biến Thang đo Cơ quan thuế: Cronbach’s alpha = 0.796
Thang đo Chính sách thuế TNDN: Cronbach’s alpha = 0.904
Thang đo Nhà quản lý doanh nghiệp : Cronbach’s alpha = 0.800
Thang đo Mục tiêu lập quyết toán thuế: Cronbach’s alpha = 0.657
Trang 8Biến
Quan
sát
Trung bình thang đo nếu
loại biến Phương sai thang đo
nếu loại biến
Tương quan biến tổng
Cronbach’s alpha nếu loại biến
Thang đo Bộ máy kế toán: Cronbach’s alpha = 0.898
Thang đo Chất lượng kê khai quyết toán thuế: Cronbach’s alpha = 0.776
Nguồn: Truy xuất từ kết quả phân tích SPSS
Kết q ả p â tí Cro ba ’s lp a
đ ợ trì b tro bả 1 o t ấ n oạ
trừ b ế QL5 ủa t a đo q ả lý
doa ệp ó ệ số t ơ q a b ế
tổ 0 219 ỏ ơ 0 3 ê b ế sẽ bị
loạ Cá t a đo lạ đ ó ệ số
Cro ba ’s lp a lớ ơ 0 6 v ệ số
t ơ q a b ế tổ ủa á t a đo đ
lớ ơ 0 3 Do đó á t a đo đ đạt
ê ầ v á b ế q a sát đ ợ t ếp tụ
sử dụ p â tí â tố k ám p á EF
4.2 Phân tích n ân tố khám phá EFA
a đo á â tố ả ở đế
ất l ợ kê k a q ết toá t ế TNDN
ồm 5 â tố đ ợ đo bằ 23 b ế q a sát sa k đạt độ t ậ Cro ba ’s alp a ( ó 1 b ế bị loạ ) t ếp tụ đ ợ đ a v o
p â tí â tố k ám p á EFA Trong
p â tí EF lầ t ứ ất, b ế CQ4 bị loạ do ó ệ số tả a đạt ê ầ ( ỏ
ơ 0 5) Do đó, ê ứ t ự ệ phân
tí lầ t ứ a sa k loạ b ế CQ4
- Kiểm định tính thích hợp của EFA:
Kết q ả k ểm đị Bartlett (Bartlett’s test of sphericity) từ p ầ m m P t ể
ệ ở bả 2:
Bảng 2: Kiểm định KMO và Bartlett
Kaiser-Meyer-Olkin Measure of Sampling Adequacy .860
Bartlett's Test of
Sphericity
Trang 9Kết q ả k ểm đị o t ấ vớ sig =
0.000 nên á b ế q a sát vẫ ó t ơ
q a t ế tí vớ â tố đạ d ệ ; ỉ số
0.5 < KMO = 0.860 < 1 o t ấ p â tí
â tố k ám p á vẫ t í ợp o dữ
l ệ t ự tế
- Kiểm định mức độ giải thích của
các biến quan sát đối với nhân tố:
Kết q ả k ểm đị tạ bả 3 o t ấ
á mứ á trị E e val es lớ ơ 1, phân tích đã trí đ ợ 5 từ 22 b ế q a sát vớ p ơ sa trí l 69 002% (lớ
ơ 50%) ó ĩa l 69 002% tha đổ ủa á â tố đ ợ ả t í
bở á b ế q a sát
Bảng 3: Tổng phương sai được giải thích (Total Variance Explained)
Component
Initial Eigenvalues Extraction Sums of Squared Loadings
Total % of
Variance
Cumulative
% of Variance
Cumulative
%
Extraction Method: Principal Component Analysis
Trang 10Kết quả của mô hình EFA:
Bảng 4: Ma trận xoay nhân tố (lần hai)
P ương s i tríc (%) 32.655 13.598 11.146 6.812 4.790
Nguồn: Truy xuất từ kết quả phân tích SPSS