1. Bài giảng gồm phần World và PP soạn theo chuẩn kiến thức kỹ năng. 2. Có đầy đủ các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. 2. Phần khởi động và củng cố có trò chơi kích thích hứng thú học tập của học sinh. Khởi động nhằm HS tìm và phát hiện kiến thức mới của bài học.
Trang 1TIẾT PPCT: 09 – BÀI: 07
SỰ VẬN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT
VÀ CÁC HỆ QUẢ
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Trình bày được chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất : hướng chuyển động, thời gian quay một vòng quanh trục; sự phân chia các khu vực giờ trên Trái Đất
- Trình bày được các hệ quả của chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất : + Sự luân phiên ngày, đêm trên bề mặt Trái Đất
+ Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất
2 Kỹ năng
a Kỹ năng bài học: Sử dụng hình vẽ và quả địa cầu để mô tả chuyển động tự
quay quanh trục của Trái Đất, video, tính giờ, ngày ở các khu vực khác nhau trên Trái Đất
b Kỹ năng sống: Thu thập và xử lí thông tin, làm việc nhóm, tự tin trong giao
tiếp, tính toán,…
3 Thái độ
- Có nhận thức đúng về các hiện tượng trên Trái Đất
- Học sinh biết quý trọng thời gian trong học tập và lao động
4 Định hướng phát triển năng lực.
a Định hướng phát triển năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực tính toán, năng lực sáng tạo
b Định hướng phát triển năng lực chuyên biệt: Sử dụng quả địa cầu, sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, sử dụng số liệu thống kê, mô hình, clip, tính giờ ở các địa điểm khác nhau trên Trái Đất
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Quả Địa Cầu
- Máy tính, máy chiếu (tivi)
- Bảng phụ và phiếu học tập
2 Chuẩn bị của học sinh
- SGK, vở ghi
Trang 2- Bài soạn.
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.
1 Ổn định tổ chức: 1 phút
2 Kiểm tra bài cũ: Không
3 Các hoạt động học tập:
A Khởi động: 4 phút (Slide 2)
- Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV yêu cầu học sinh xem một đoạn video và cho biết đoạn video đề cập đến những hiện tượng gì xảy ra trên bề mặt Trái Đất – ngôi nhà khổng lồ của chúng ta?
- Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ
HS xem và ghi nhanh những thông tin nghe được
- Bước 3: HS trao đổi thảo luận và báo cáo kết quả.
HS báo cáo kết quả GV ghi các câu trả lời vào góc bảng
- Bước 4: GV đánh giá kết quả trả lời của HS và vào bài mới.
GV kết luận và dẫn dắt vào bào mới: Như thế nào là vận động tự quay quanh trục của Trái Đất? Tại sao lại có hiện tượng ngày và đêm? Tại sao một ngày đêm lại dài
24 giờ… Để giải đáp những vấn đề này mời cả lớp cùng tìm hiểu qua bài học hôm
nay: “Sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất và các hệ quả” (Slide 3, 4)
B Hình thành kiến thức/ kỹ năng mới.
Hoạt động 1: Sự vận động của Trái Đất quanh trục - 18 phút
Hoạt động của GV và HS Nội dung chính
- GV yêu cầu HS quan sát Quả Địa cầu kết hợp H19 SGK
+ hình ảnh trên màn hình (Slide 5, 6)
- GV giới thiệu cho HS biết:
+ Trục tưởng tượng của Trái Đất
+ Mũi tên biểu hiện vận động tự quay quanh trục của Trái
Đất
+ Mặt phẳng quỹ đạo
? Em có nhận xét gì về trục của Trái Đất?
HS: Trục Trái Đất nghiêng.
? So với mặt phẳng quỹ đạo trục Trái Đất nghiêng bao
nhiêu độ?
HS: Trục Trái Đất nghiêng 66033’ so với mặt phẳng quỹ
đạo
GV kết luận: Trái Đất tự quay quanh một trục
tưởng tượng nối hai cực và nghiêng 66 0 33’ trên mặt
phẳng quỹ đạo.
CH: Quan sát hình cho biết Trái Đất tự quay quanh trục
1 Sự vận động của Trái Đất quanh trục.
- Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng nối liền hai cực
và nghiêng 66033’ trên
Trang 3theo hướng nào?
HS: Hướng từ Tây sang Đông.
GV kết luận: Trái Đất tự quay quanh trục theo
hướng từ Tây sang Đông.
? Thời gian Trái Đất tự quay 1 vòng quanh trục hết một
ngày đêm được quy ước là bao nhiêu giờ?
HS: 24 giờ.
GV: Chuẩn kiến thức và giải thích.
Trái Đất tự quay 1 vòng quanh trục hết 24 giờ (1 ngày
đêm).
* HS thực hành hướng chuyển động tự quay quanh
trục của Trái Đất trên quả Địa Cầu.
Thao tác thực hiện: Cho HS đứng đối diện QĐC, quay
QĐC từ tay trái sang tay phải theo hướng từ trong ra
ngoài
HS: Thực hành vận động tự quay quanh trục của Trái Đất
trên quả Địa cầu
GV: Nhận xét và chuẩn kiến thức.
- GV cho HS xem clip về sự phân chia khu vực giờ trên
Trái Đất (Slide 7) + Hình 20 SGK, hãy cho biết:
? Bề mặt Trái Đất được chia làm bao nhiêu khu vực giờ?
HS: 24 khu vực giờ.
GV kết luận và giải thích: Bề mặt Trái Đất được chia
làm 24 khu vực giờ, được đánh số thứ tự từ 0 23 theo
hướng từ Tây sang Đông
? Hãy cho biết mỗi khu vực giờ rộng bao nhiêu kinh
tuyến?
HS: 15 kinh tuyến.
GV chuẩn kiến thức và giải thích: Theo quy ước cứ 10
biểu diễn 1 kinh tuyến ta có tất cả 360 kinh tuyến, bề mặt
Trái Đất được chi ra 24 khu vực giờ
360 : 24 = 15 (kinh tuyến) Vậy mỗi khu vực giờ rộng 15
kinh tuyến (tương đương 150 kinh tuyến)
? Em có nhận xét gì về giờ ở các khu vực? Mỗi khu vực
giờ cách nhau mấy giờ đồng hồ?
HS: Giờ ở các khu vực khác nhau thì khác nhau Mỗi khu
vực cách nhau 1 giờ đồng hồ
GV chuẩn kiến thức: Mỗi khu vực giờ có 1 giờ riêng
gọi là giờ khu vực Mỗi khu vực cách nhau 1 giờ đồng hồ
GV: Chuẩn kiến thức trên H20 SGK
? Hãy xác định trên H20 khu vực giờ có đường kinh
mặt phẳng quỹ đạo
- Hướng tự quay: Từ Tây sang Đông
- Thời gian TĐ tự quay quanh trục 1 vòng là
24 giờ (một ngày đêm)
- Bề mặt Trái Đất được chia thành 24 khu vực giờ, mỗi khu vực giờ rộng 15 độ kinh tuyến
và có 1 giờ riêng gọi là giờ khu vực
Trang 4tuyến gốc đi qua? Đó là khu vực giờ số mấy? Giờ ở khu
vực đó được gọi là gì?
? Việt Nam nằm ở khu vực giờ số mấy?
HS: Lên xác định trên bản đồ (H20):
+ Đó là khu vực giờ số 0 (khu vực giờ gốc) Giờ ở khu
vực giờ gốc là giờ quốc tế hay giờ GMT
+ Việt Nam nằm ở khu vực giờ số 7 và 8
GV: Kết luận và giải thích
- Khu vực giờ 0 (có đường kinh tuyến gốc đi qua) được
lấy làm khu vực giờ gốc, giờ tính theo khu vực giờ gốc là
giờ quốc tế hay giờ G.M.T (Greenwich Mean Time)
- Việt Nam nằm ở khu vực giờ 7 và 8, tuy nhiên chúng ta
lấy giờ pháp định là giờ GMT + 7
CH: Dựa vào H20 cho biết: Khi ở khu vực giờ gốc là 12h
thì lúc đó ở Việt Nam là mấy giờ?
HS: 19 (giờ).
GV: Kết luận và giải thích.
12 + 7 = 19 giờ
Trong đó: 12 là giờ ở khu vực giờ gốc
7 là khoảng cách khu vực giờ tính từ khu vực
số 0 đến khu vực số 7
Lưu ý: GV hướng dẫn cách tính giờ của các địa phương
trên Trái Đất = GMT + K/c Khu vực giờ
* Thảo luận cặp 2’ và điền vào bảng sau:
(Slide 8)
HS: Thảo luận và điền kết quả vào bảng.
GV: Kết luận và giải thích.
Tương tự như vậy, ta cũng tính được giờ ở các khu vực
khác nhau khi dựa vào giờ ở 1 khu vực đã cho trước bằng
cách
Yêu cầu HS quan sát video về “kinh tuyến đổi ngày quốc
tế”, cho biết:
- Khi ở Tôkyô là ngày chủ nhật thì ở Hulôrônô là ngày
nào?
- Cùng một thời điểm trên bề mặt Trái Đất có mấy ngày
khác nhau?
- Khu vực giờ có đường kinh tuyến gốc
đi qua là khu vực giờ 0 (khu vực giờ gốc)
- Giờ ở khu vực số 0 là giờ GMT
Trang 5- Tôkyô và Hulôrônô, nơi nào có ngày sớm hơn?
- Dựa vào đâu để phân biệt ngày chủ nhật và ngày thứ 7
trên địa cầu?
HS: Trả lời.
GV chuẩn kiến thức và giải thích: Cùng một thời điểm
khi ở Tôkyô bước sang ngày chủ nhật thì ở Hulôrônô vẫn
đang ở ngày thứ 7
Theo quy ước, khi đi từ bán cầu Đông sang bán cầu
Tây qua kinh tuyến 180 0 lùi lại 1 ngày, khi đi từ bán
cầu Tây sang bán cầu Đông qua kinh tuyến 180 0 cộng
thêm 1 ngày.
H20 và hoàn thành bài tập sau (Slide 9)
* Bài tập: Một trận bóng đá diễn ra ở Anh (khu vực 0)
vào lúc 20h ngày 25/10/2019 Ở Việt Nam (khu vực 7) sẽ
được xem truyền hình trực tiếp vào lúc mấy giờ? Ngày
nào?
HS: Trả lời.
GV: Kết luận và giải thích
- Khi trận bóng diễn ra ở Anh là 20h (ngày 25/10/2019)
thì trực tiếp ở Việt Nam là: 20h + 7 = 27h (tức 3h sáng
ngày 26/10/2019)
Rõ ràng cùng xem trực tiếp (diễn ra cùng một lúc) nhưng
ở Anh đang diễn ra là 20h tối ngày 25 thì ở Việt Nam
đang diễn ra lại là 3h sáng ngày hôm sau
* Chuyển ý: Vận động tự quay quanh trục của Trái Đất
sinh ra những hệ quả gì? Các hệ quả diễn ra như thế nào,
nguyên nhân vì sao….Chúng ta cùng tìm hiểu mục 2
Hoạt động 2: Hệ quả sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất – 17 phút
Hoạt động của GV và HS Nội dung chính
GV yêu cầu HS quan sát H21 SGK + Xem clip và hình
ảnh trên màn hình (Slide 10)
CH: Em hãy cho biết:
? Cùng một lúc ánh sáng Mặt Trời có thể chiếu sáng
được toàn bộ bề mặt Trái Đất hay không?
Nguyên nhân?
HS: Không Do Trái Đất có dạng hình cầu.
? Phần bề mặt Trái Đất được Mặt trời chiếu sáng sinh ra
hiện tượng gì? Phần bề mặt TĐ khuất trong bóng tối sinh
ra hiện tượng gì?
? Điều này đã sinh ra hiện tượng gì trên Trái Đất?
HS: - Phần được chiếu sáng sinh ra hiện tượng ngày.
Phần khuất trong bóng tối sinh ra hiện tượng đêm
2 Hệ quả sự vận động
tự quay quanh trục của Trái Đất.
Trang 6Hiện tượng ngày, đêm trên Trái Đất.
? Vì sao tia sáng Mặt Trời chỉ chiếu sáng được 1 nửa bề
mặt Trái Đất?
HS: Do Trái Đất hình cầu.
GV: Kết luận và giải thích.
Trái Đất có dạng hình cầu nên tia sáng Mặt Trời chỉ
chiếu sáng được 1 nửa bề mặt Trái Đất, nửa còn lại khuất
trong bóng tối Nửa được chiếu sáng là ngày, nửa khuất
trong bóng tối là đêm
Sinh ra hiện tượng ngày, đêm trên Trái Đất
? Vận động tự quay quanh trục làm cho hiện tượng ngày
và đêm diễn ra như thế nào?
HS: Khắp mọi nơi trên Trái Đất đều có ngày và đêm kế
tiếp nhau
GV: Kết luận và giải thích.
- Tại sao hằng ngày, chúng ta thấy Mặt Trời và các ngôi
sao trên bầu trời chuyển động theo hướng từ Đông sang
Tây?
HS: Do Trái Đất tự quay quanh trục từ Tây sang Đông.
Giả sử: Trái Đất không có vận động tự quay quanh trục
thì hiện tượng ngày, đêm sẽ như thế nào? Nó ảnh hưởng
gì tới sự sống trên Trái Đất?
GV: Chuẩn kiến thức.
- Nếu Trái Đất không tự quay quanh trục, lúc đó đêm sẽ
kéo dài mãi mãi và ngày kéo dài mãi mãi Bề mặt Trái
Đất quá nóng hoặc quá lạnh không thể tồn tại sự sống
* Chuyển ý: Vận động tự quay quanh trục của Trái Đất
còn sinh ra hệ quả nào nữa? Chúng ta tìm hiểu mục b
- GV cho HS quan sát H22 SGK + quan sát trên màn
hình (Slide 11, 12, 13)
* Thảo luận nhóm: 3’
Quan sát các vật chuyển động theo hướng từ P đến N và
từ A đến B trên màn hình:
- Nhóm 1, 3: Cho biết vật chuyển động theo hướng từ P
đến N:
+ Vật chuyển động từ P đến N nằm ở bán cầu nào?
+ Hướng chuyển động của vật thể bị lệch so với hướng
ban đầu về phía nào (trái hay phải)?
+ Hãy biểu diễn hướng chuyển động của vật thể từ O
đến S?
- Nhóm 2, 4: Quan sát chuyển động từ A đến B:
- Sự luân phiên ngày đêm trên Trái Đất Do Trái Đất có dạng hình cầu và vận động tự quay quanh trục
Trang 7+ Vật chuyển động từ A đến B nằm ở bán cầu nào?
+ Hướng chuyển động của vật thể bị lệch so với hướng
ban đầu về phía nào (trái hay phải)?
+ Hãy biểu diễn hướng chuyển động của vật thể từ D
đến E?
- GV phát phiếu học tập cho HS các nhóm
- HS thảo luận Đại diện HS lên bảng trình bày
- GV gọi HS khác nhận xét bổ sung
GV chuẩn kiến thức và phân tích
? Em có kết luận gì về hướng chuyển động của các vật
thể trên bề mặt Trái Đất ở hai nửa cầu?
HS: Trả lời.
GV: Kết luận
Nhìn xuôi theo chiều chuyển động:
+ Ở nửa cầu Bắc vật chuyển động bị lệch về bên phải
+ Ở nửa cầu Nam vật chuyển động lệch về bên trái
? Vì sao các vật chuyển động trên bề mặt Trái Đất đều bị
lệch hướng?
HS: Trả lời.
GV: Kết luận và giải thích.
- Lực Côriôlit tác động đến sự chuyển động của các khối
khí, dòng biển, dòng sông, đường đạn bay,…trên Trái
Đất
Nguyên nhân: Khi Trái Đất quay quanh trục, mọi địa
điểm thuộc các vĩ độ khác nhau ở trên Trái Đất (trừ 2
cực) đều có vận tốc dài khác nhau và hướng chuyển động
từ Tây sang Đông
* Liên hệ thực tế
- GV cho HS quan sát sự lệch hướng chuyển động của
gió, dòng chảy trên Trái Đất, sự ăn mòn đường ray bên
phải ở đường sắt các nước Tây Âu, (Slide 14,15)
- Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất
- Nhìn xuôi theo chiều chuyển động:
+ Ở nửa cầu Bắc chuyển động sẽ bị lệch về bên phải
+ Ở nửa cầu Nam chuyển động sẽ bị lệch
về bên trái
- Nguyên nhân: Do lực làm lệch hướng Côriôlit
Hoạt động 3: Luyện tập/ Củng cố (Slide 17 21)
Trò chơi “ Ngôi sao may mắn” Có 5 ngôi sao, trong đó có 1 ngôi sao may mắn
và 4 ngôi sao còn lại mỗi ngôi sao đi kèm một câu hỏi Bạn nào chọn đúng ngôi sao may mắn sẽ nhận được một phần thưởng Những ngôi sao còn lại bạn chọn phải trả lời các câu hỏi kèm theo
Câu hỏi ở các ngôi sao như sau:
Trang 8Câu 1: Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng nào?
Đáp án: Tây sang Đông
Câu 2: Trái Đất quay hết 1 vòng quanh trục trong thời gian bao lâu?
Đáp án: Hết 24 giờ
Câu 3: Vận động tự quay quanh trục của Trái Đất đã sinh ra những hệ quả nào?
Đáp án: Ngày, đêm luân phiên và sự lệch hướng chuyển động của các vật thể
Câu 4: Tại sao có hiện tượng ngày, đêm kế tiếp nhau trên Trái Đất.
Đáp án: Trái Đất có dạng hình cầu và tự quay quanh trục.
Hoạt động 4: Vận dụng/ Bài tập về nhà (Slide 22)
- Vận dụng:
Nước ta thuộc bán cầu Bắc, theo hệ quả “sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất” do vận động tự quay quanh trục của Trái Đất sinh ra thì
đường sắt của nước ta bị mòn bên phải nhiều hơn bên trái Nhưng trong thực tế đường sắt của nước ta bị mòn hai bên như nhau Em hãy giải thích nguyên nhân trên?
- GV đánh giá tiết học và hướng dẫn về nhà
+ Về nhà học bài và trả lời câu hỏi 2, 3 trang 24 SGK Đọc bài đọc thêm
+ Chuẩn bị bài 8: “Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời”
Tìm hiểu: Hướng chuyển động, thời gian chuyển động quanh Mặt Trời của Trái Đất
Hiện tượng mùa diễn ra như thế nào? Nguyên nhân?
Bổ sung và rút kinh nghiệm:
Lê Thị Thắm