Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Có thể liệt kênhững công trình sau đây: Ở cấp độ luận án tiến sỹ có các công trình nghiên cứu như: Luận án tiến sĩ luật học, “Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy trên địa bàn th

HÀ NỘI, năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ VĂN TA

TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ VĂN TA

TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

Ngành : Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Mã số : 8.38.01.05

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS HỒ SỸ SƠN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Tình hình tội phạm các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam” là công trình nghiên cứu của bản thân Các số

liệu đưa ra trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳcông trình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận văn

Võ Văn Ta

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ MA TÚY 8

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của tình hình tội phạm về ma túy 8

1.2 Các chỉ số phản ánh phần hiện của tình hình tội phạm về ma túy 13

1.3 Phần ẩn của tình hình tội phạm về ma túy 15

1.4 Những yếu tố xã hội tác động đến tình hình tội phạm về ma túy 17

Chương 2 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM 20

2.1 Thực trạng phần hiện của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam 20

2.2 Thực trạng phần ẩn của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam .43 Chương 3 TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM NÀY 47

3.1 Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và vấn đề đặt ra đối với việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện nhằm phòng ngừa có hiệu quả tình hình các tội phạm này 47

3.2 Tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và vấn đề đặt ra đối với dự báo tình hình tội phạm này và khả năng phòng ngừa 51

3.3 Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa 55

3.4 Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và vấn đề đặt ra đối với tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội này 63

KẾT LUẬN 75 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Mức độ tổng quan tuyệt đối về số vụ và số bị cáo về ma túy đã xét xửhình sự sơ thẩm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 20Bảng 2.2 Tỷ lệ tội phạm về ma túy trong mối tương quan với tình hình tội phạm(nói chung) trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 21Bảng 2.3 Tỷ lệ tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy trong tìnhhình tội phạm trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2014 đến năm 2018 22Bảng 2.4 So sánh số vụ án và bị can đã khởi tố về các tội phạm ma túy trên địa bàntỉnh Quảng Nam so với tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đếnnăm 2018 23Bảng 2.5 Các tội danh về ma túy bị xét xử trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm

2014 đến năm 2018 24Bảng 2.6 Diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

từ năm 2014 đến năm 2018 trong so sánh định gốc 25Bảng 2.7 Diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

từ năm 2014 đến năm 2018 trong so sánh liền kề 26Bảng 2.8 Thống kê số lượng các loại chất ma túy thu giữ trong các vụ án về ma túytrên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 28Bảng 2.9 Cơ cấu tình hình tội phạm xét theo hình phạt cấp sơ thẩm các bị cáo trênđịa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 35Bảng 2.10 Cơ cấu tình hình tội phạm xét theo lứa tuổi bị cáo phạm các tội về matúy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 36Bảng 2.11 Cơ cấu tình hình tội phạm theo nghề nghiệp của các bị cáo phạm tội về

ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 38Bảng 2.12 Cơ cấu theo giới tính của bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnhQuảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 39Bảng 2.13 Cơ cấu theo tiền án, tiền sự các đối tượng phạm tội về ma túy trên địabàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 40Bảng 3.1 Thống kê người nghiện phát hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm

2014 đến năm 2018 49

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quảng Nam là tỉnh duyên hải miền Trung, có vị trí quan trọng về kinh tế - xãhội, an ninh quốc phòng ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên Từ khi tái lập tỉnhđến nay, Quảng Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh

tế - xã hội, khai thác tốt tiềm năng của mình và trở thành một tỉnh có tốc độ pháttriển khá nhanh trong khu vực

Tuy vậy, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, công tác quản lý xã hội, nhất

là trên lĩnh vực phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm, giữ gìn trật tự, an toàn

xã hội của các cấp chính quyền, các cơ quan trên địa bàn tỉnh đôi lúc, đôi nơi cũng

đã bộc lộ một số hạn chế Cùng với các loại tội phạm khác, tội phạm về ma túy trênđịa bàn tỉnh thời gian qua có chiều hướng diễn biến phức tạp Hoạt động của loại tộiphạm này đã tác động, làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế,văn hoá - xã hội, đến công tác đảm bảo trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Ảnhhưởng đến việc đào tạo nguồn nhân lực trẻ góp phần xây dựng và phát triển đấtnước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Theo thống kê của TAND tỉnh Quảng Nam, từ năm 2014 đến năm 2018, trênđịa bàn tỉnh có tổng cộng 418 vụ án với 576 bị cáo bị xét xử sơ thẩm về các tộiphạm ma túy Tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam diễn biếnkhá phức tạp, theo đó nếu như năm 2014, có 77 vụ với 110 bị cáo thì năm 2015giảm 10 vụ với 24 bị cáo, tỷ lệ giảm 12,98% số vụ, 21,82% bị cáo; đến năm 2016tăng lên 9 vụ với 10 bị cáo, tỷ lệ tăng 11,69% số vụ, 9,09% bị cáo; đến năm 2017tăng lên 14 vụ với 17 bị cáo, tỷ lệ tăng 18.18% số vụ, 15,45% bị cáo; đến năm 2018tăng lên 20 vụ với 23 bị cáo, tỷ lệ tăng 25,97% số vụ, 20,90% bị cáo Như vậy, tìnhhình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong thời gian qua có sựtăng giảm nhưng chủ yếu là tăng dần số vụ và số bị cáo theo từng năm Đáng chú ý

là, cơ cấu tội phạm về độ tuổi có xu hướng “trẻ hóa” với sự gia tăng tỉ lệ tội phạmđược thực hiện bởi người trong độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi Tội phạm về ma túy ngoài

sự gia tăng về số lượng còn thể hiện rõ tính có tổ chức, tinh vi, xảo quyệt trong thủđoạn gây án và che giấu tội phạm, tính chất liều lĩnh, manh động trong cách thứcthực hiện tội phạm và hậu quả để lại cho xã hội ngày càng nghiêm trọng Tỉ lệ táiphạm của tội phạm ngày càng cao.

Trước tình hình đó, các cơ quan, ban ngành của tỉnh Quảng Nam đã có nhiều cốgắng trong việc tham mưu cho cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương xây dựng nhiềuphương án, đề ra nhiều giải pháp nhằm làm tốt công tác quản lý, giáo dục và phòngngừa, ngăn chặn tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Tuy nhiên, tình hình tội phạm về

ma túy trên địa bàn tỉnh thời gian gần đây có chiều hướng gia tăng, tiềm ẩn nhiều yếu tốtác động xấu đến quá trình xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội nói chung và công tácđảm bảo an ninh trật tự của tỉnh trong thời gian tới nói riêng Báo cáo tổng kết tình

hình, công tác năm 2018 của Công an tỉnh Quảng Nam đã đánh giá: “… Hoạt động của

tội phạm còn diễn biến phức tạp, manh động và liều lĩnh hơn, đặc biệt tội phạm theo băng nhóm, tội phạm về ma túy, tội phạm trong độ tuổi thanh thiếu niên có xu hướng gia tăng, số vụ án giết người, trộm cắp, cướp, cướp giật tài sản còn xảy ra nhiều”.

Cùng với đó, số lượng người nghiện ma tuý trên địa bàn tỉnh Quảng Namtrong những năm gần đây có xu hướng gia tăng, nhiều địa bàn mới xuất hiện ngườinghiện ma túy Trong 5 năm (từ năm 2014 đến năm 2018) trên địa bàn toàn tỉnh đãphát hiện và đưa vào trung tâm cai nghiện 1527 lượt người nghiện ma túy Đến cuốinăm 2018 trên địa bàn toàn tỉnh có 1922 người sử dụng ma tuý có hồ sơ quản lý Sốngười nghiện ma túy tổng hợp đang gia tăng nhanh, MTTH gây nghiện nhanh, cósức phá hủy mạnh đối với hệ thống thần kinh người sử dụng, dù là một lần Trênthực tế, số lượng người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý không phải là tất cả, cónghĩa là trong xã hội vẫn còn có một số lượng lớn người nghiện ma túy chưa đượcquản lý

Nhờ áp dụng nhiều biện pháp đa dạng khác nhau để phòng ngừa tình hình tộiphạm về ma túy, nên đã thu được những kết quả đáng khích lệ Tuy nhiên, các giảipháp này chưa toàn diện, bởi chưa được xây dựng trên cơ sở kết quả nghiên cứuchuyên sâu về tình hình loại tội phạm này, nên còn hạn chế trong khắc phục, hạn

chế nguyên nhân và điều kiện của nó Mặt khác do nhận thức chưa thật thống nhất

về những vấn đề lý luận và thực tiễn tình hình tội phạm về ma túy nên công tác chỉđạo điều hành của các cấp chính quyền đến sự phối hợp, chưa phát huy được sứcmạnh tổng hợp của các ban ngành, đoàn thể trong công tác

Từ những vấn đề đã nêu trên cho thấy để phòng ngừa được tội phạm về matúy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam thì cần phải dựa trên cơ sở khoa học chuyên

ngành Vì vậy, đề tài “Tình hình các tội phạm các tội phạm về ma túy trên địa bàn

tỉnh Quảng Nam” đã được học viên lựa chọn để làm luận văn thạc sĩ luật học của

mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Các công trình lý luận tội phạm học

Để có cơ sở lý luận cho việc thực hiện đề tài Luận văn, các công trình khoa

học sau đây đã được nghiên cứu: “Tội phạm học Việt Nam – Một số vấn đề lý luận

và thực tiễn” Viện Nhà nước và Pháp luật, Nxb CAND, năm 2000; Giáo trình “Tội phạm học” GS.TS Võ Khánh Vinh, Nxb CAND, tái bản năm 2011, 2013; Giáo trình

“Tội phạm học” trường ĐH Luật Hà Nội, Nxb CAND năm 2004, 2012; Giáo trình

“Tội phạm học” Học viện Cảnh Sát nhân dân, Nxb CAND năm 2002, 2013;

“Những vấn đề lý luận và phương pháp nghiên cứu của tội phạm học ở Việt Nam hiện nay” GS.TS Võ Khánh Vinh; “Tội phạm học Việt Nam” Trần Đại Quang,

Nguyễn Xuân Yêm, Nxb CAND năm 2013; Bộ Công an, Một số vấn đề tội phạm

học Việt Nam, Học viện CSND, năm 2013; “Một số vấn đề lý luận về tình hình tội phạm ở Việt Nam” TS Phạm Văn Tỉnh, Nxb Tư pháp năm 2007; “Đấu tranh với tình hình tội phạm chống người thi hành công vụ ở nước ta hiện nay, một mô hình nghiên cứu tội phạm học chuyên ngành”, Phạm Văn Tỉnh, Đào Bá Sơn, Nxb CAND

Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về tình hình tội phạm

về ma tuý ở những cấp độ, địa phương và khía cạnh khác nhau Có thể liệt kênhững công trình sau đây:

Ở cấp độ luận án tiến sỹ có các công trình nghiên cứu như: Luận án tiến sĩ luật

học, “Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Hồ

Chí Minh”, của Huỳnh Văn Em, Học viện Khoa học xã hội, bảo vệ năm 2015 tại

Học viện Khoa học xã hội; Luận án tiến sĩ luật học “Đấu tranh phòng, chống các

tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Sơn La” của tác giả Trần Ngọc Hương, Viện

Nhà nước và Pháp luật, bảo vệ năm 2009 tại Học viện Khoa học xã hội; Luận án

tiến sĩ luật học “Phòng ngừa các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất

ma túy hoặc chiếm đoạt chất ma túy trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh hiện nay”, của tác giả Nguyễn Huỳnh Bảo Khánh, bảo vệ năm 2015 tại Học viện Khoa

học xã hội; Luận án tiến sĩ luật học “Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện

Biên: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa”, của tác giả Đỗ Thành

Trường, bảo vệ năm 2017 tại Học viện Khoa học xã hội

Ở cấp độ luận văn thạc sỹ, có các công trình nghiên cứu như: Luận văn thạc sĩ

luật học “Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy ở Việt Nam - Thực trạng

và giải pháp” của tác giả Đinh Thị Mai, Viện Nhà nước và pháp luật, bảo vệ năm

2009 tại Học viện Khoa học xã hội; Luận văn thạc sĩ luật học “Phòng ngừa các tội

phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Lai Châu” của tác giả Đỗ Tiến Dũng bảo vệ năm

2009 tại Học viện Khoa học xã hội; Luận văn thạc sĩ luật học “Đấu tranh phòng,

chống tội mua bán trái phép chất ma tuý trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” của tác

giả Nguyễn Tấn Anh bảo vệ năm 2013 tại Học viện Khoa học xã hội; Luận văn thạc

sĩ luật học “Đấu tranh phòng, chống tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép

chất ma tuý hoặc chiếm đoạt chất ma tuý trên địa bàn thành phố Hải Phòng” của

tác giả Chu Thị Thanh Vân bảo vệ năm 2013 tại Học viện Khoa học xã hội; Luận

văn thạc sĩ luật học “Phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn

thành phố Đà Nẵng” của tác giả Phạm Văn Tích, bảo vệ năm 2019 tại Học viện

Khoa học xã hội

Những công trình được đề cập ở trên là cơ sở để Luận văn kế thừa, và vậndụng phương pháp so sánh mà không bị trùng lặp vì có sự khác nhau về địa bànnghiên cứu, thời gian nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu Cho đến nay chưa cócông trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống chuyên về tình hình tộiphạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam Đây cũng chính là hướng tiếp cậnnghiên cứu của luận văn này.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ kết quả nghiên cứu những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm và thực tiễntình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, luận văn lập luận nhữngvấn đề đặt ra đối với phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn nói trêntrong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận của tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội phạm về ma túy nói riêng

- Nghiên cứu các thông số phản ánh tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong thời gian từ năm 2014 đến năm 2018

- Nghiên cứu phần ẩn của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong thời gian nói trên

- Phân tích, lập luận những vấn đề đặt ra đối với phòng ngừa tình hình tội phạm

từ kết quả nghiên cứu tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn gồm:

- Nghiên cứu lý luận về tình hình tội phạm về ma túy trên cơ sở lý luận chung

về tình hình tội phạm

- Nghiên cứu tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Quá trình nghiên cứu luận văn sử dụng hợp lý và linh hoạt các phương phápnghiên cứu sau: Phương pháp thống kê, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu điển hình,nghiên cứu hồ sơ vụ án, bản án, điều tra xã hội học, phân tích số liệu, so sánh, hệthống, kế thừa…

- Chất liệu nền tảng cho quá trình nghiên cứu là: Chương trình phòng chốngtội phạm ma túy, hệ thống kế hoạch phòng chống tội phạm trên địa bàn tỉnh QuảngNam, báo cáo tổng kết, số liệu thống kê của Tòa án, Công an các bản án xét xử sơthẩm; các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan và bài viết trên các tạp chí,báo chí

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học về tình hình tội phạm về ma túymột cách toàn diện, có hệ thống trên cơ sở áp dụng lý luận về tình hình tội phạm đểkhảo sát thực tiễn tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn thực tế tỉnh QuảngNam Kết quả nghiên cứu của luận văn làm phong phú thêm hệ thống lý luận về

tình hình tội phạm, có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy, họctập và nghiên cứu khoa học sau này.

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể góp phần vận dụng để nâng cao hiệuquả phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung và phòng ngừa tình hình tội phạm về

ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam nói riêng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung củaluận văn được cơ cấu thành 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm về ma túy

Chương 2: Thực tiễn tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.Chương 3: Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam vànhững vấn đề đặt ra đối với phòng ngừa tình hình các tội phạm này

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ MA

TÚY

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của tình hình tội phạm về ma túy

Con người là những thực thể tồn tại chung với nhau trong một không gian gọi

là xã hội loài người, không có con người sống tách biệt, tách rời với xã hội loàingười Xã hội loài người tồn tại và phát triển được là có sự tồn tại của những chuẩnmực chung gọi là chuẩn mực xã hội, những chuẩn mực này hướng dẫn và điềuchỉnh mọi cá nhân trong xã hội để duy trì sự vận động và phát triển chung của xãhội Lịch sử loài người phát triển qua nhiều giai đoạn và các quy chuẩn xã hội cũngkhông ngừng phát triển và hoàn thiện, và sự hoàn thiện đó chính là sự ra đời củapháp luật, bắt buộc mỗi cá nhân, tổ chức trong xã hội phải thực hiện hành vi củamình theo chuẩn mực đó

Trải qua các giai đoạn phát triển, không tránh khỏi việc vi phạm các chuẩnmực xã hội được đặt ra, hay còn gọi là vi phạm pháp luật, từ đó sinh ra hiện tượngtội phạm Tội phạm không ngừng phát triển và tăng thêm về cả số lượng, tính nguyhiểm mặc dù Nhà nước đã đặt ra những hình phạt nghiêm khắc nhất Tội phạm xẩy

ra không chỉ ở một hay hai quốc gia mà xẩy ra ở hầu hết các quốc gia, điều đó đòihỏi con người không ngừng tìm hướng giải quyết đối với vấn đề tội phạm theo cáccách tiếp cận khác nhau

Từ khi hình thành cho đến nay, Tội phạm học có nhiều khái niệm về tình hìnhtội phạm như: Tình hình tội phạm là một hiện tượng tâm - sinh lý xã hội tiêu cựcmang tính lịch sử cụ thể và pháp lý hình sự, có tính giai cấp và được biểu hiệnthông qua tổng thể các tội phạm cùng các chủ thể thực hiện các tội phạm đó trongmột đơn vị hành chính lãnh thổ nhất định và trong một thời gian cụ thể nhất định

[22, tr.10].

Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực, trái pháp luật hình sự, mangtính giai cấp và thay đổi theo quá trình lịch sử, được thể hiện ở tổng hợp các tội

Tình hình tội phạm là hiện tượng tâm - sinh lý xã hội tiêu cực, vừa mang tínhlịch sử và lịch sử cụ thể, vừa mang tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giaicấp, được biểu hiện thông qua tổng thể các hành vi phạm tội cùng với các chủ thể

đã thực hiện các hành đó trong một thời gian và không gian nhất định [22,tr.12].

Theo GS.TS Võ Khánh Vinh: “THTP là một hiện tượng xã hội, pháp lý - hình

sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệthống) các tội phạm thực hiện trong xã hội (quốc gia) nhất định và trong một

khoảng thời gian nhất định” [29, tr.60].

Để có thể xây dựng khái niệm về tình hình tội phạm, ngoài việc tham khảo cácquan điểm khoa học đã được nêu ra trong tội phạm học về tình hình tội phạm, điềuquan trọng nữa là phải làm sáng tỏ các dấu hiệu của tình hình tội phạm, theo đó:

Thứ nhất, THTP là hiện tượng xã hội, bởi nó tồn tại trong xã hội, có nguồn

gốc xã hội, có nguyên nhân từ xã hội, có nội dung xã hội và số phận của nó cũngmang tính xã hội Đó là một hiện tượng xã hội bởi nó được hình thành từ nhữnghành vi do chính con người thực hiện, các hành vi đó đi ngược với các chuẩn mựccủa xã hội, gây nguy hại cho xã hội THTP cũng tác động tiêu cực đến đời sống xãhội, luôn xâm hại đến các quan hệ xã hội, phá vỡ những giá trị xã hội, làm đảo lộntrật tự xã hội

Thứ hai, THTP là hiện tượng pháp lý - hình sự: Tính pháp lý hình sự của

THTP là dấu hiệu mang tính hình thức nhưng lại có ý nghĩa rất quan trọng khinghiên cứu và đánh giá về THTP, cho phép chúng ta có thể phân biệt được tội phạmvới các vi phạm pháp luật khác, các hành vi tiêu cực trong xã hội Từ đó có thể xácđịnh chính xác đối tượng nghiên cứu của tội phạm học Sự thay đổi của pháp luậthình sự theo hướng thu hẹp hay mở rộng phạm vi trừng trị thì đều ảnh hưởng trựctiếp đến các thông số cơ bản của THTP trong thực tế

Thứ ba, THTP là hiện tượng mang tính giai cấp, bởi chính giai cấp thống trị

trong xã hội sẽ quyết định việc quy định hành vi nào là tội phạm và hệ thống cácbiện pháp trừng trị căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi đó đối vớilợi ích của giai cấp mình, đồng thời chính giai cấp thống trị có toàn quyền đề ra

những trình tự thủ tục áp dụng cho các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các hành

vi phạm tội và người phạm tội Một khi tương quan về lực lượng giữa các giai cấptrong xã hội thay đổi thì THTP cũng có sự thay đổi Vì vậy, khi nghiên cứu THTPthì phải xem xét nó trong sự tương quan về lợi ích của các giai cấp trong xã hội,phòng ngừa tội phạm phải kết hợp với đấu tranh giai cấp và giảm thiểu những xungđột và mâu thuẫn trong xã hội

Thứ tư, THTP là hiện tượng vận động thay đổi theo quá trình lịch sử: Đặc

điểm lịch sử của THTP được thể hiện ở việc THTP là hiện tượng thay đổi theo quátrình lịch sử THTP không phải là hiện tượng bất biến trong xã hội mà nó có sự thayđổi và mất đi trong những điều kiện lịch sử nhất định THTP có thể thay đổi tùythuộc vào sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội khác nhau trong lịch sử,thậm chí trong cùng một hình thái kinh tế xã hội nếu có sự thay đổi về cơ cấu kinh

tế, cơ cấu xã hội, cơ cấu giai cấp thì THTP cũng có sự thay đổi THTP luôn có sựvận động và thay đổi theo quá trình phát triển của lịch sử, tuy vậy đây đúng hơn làmặt trái không mong muốn của sự phát triển

Thứ năm, với tính cách là hiện tượng xã hội tiêu cực, THTP bao giờ cũng gắn

với “phạm vi” không gian và thời gan nhất định Vấn đề là ở chỗ, trên thực tế

không có khái niệm tình hình tội phạm “phi không gian’’ và “phi thời gian” Chínhnhững cái quyết định luận của nó, tức nguyên nhân và điều kiện của tình hình tộiphạm cũng xuất hiện, tồn tại và phát triển trong phạm vi không gian và phạm vi thờigian nhất định Chính dấu hiệu này phản ánh “địa tình hình tội phạm” và “địanguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm Bởi vậy, tình hình tội phạm phảiđược nghiên cứu gắn với những “địa bàn” nhất định và những khoảng thời gian nhấtđịnh: 5 năm, 10 năm, 15 năm Chính không gian và thời gian nghiên cứu đó chothấy được tính quy luật của tình hình tội phạm với tính cách là hiện tượng xã hộitiêu cực

Thứ sáu, tình hình tội phạm là khái niệm (phạm trù) mang tính tổng thể, hiểu

ở mức khái quát cao hơn hành vi phạm tội cụ thể Nói cách khác, tình hình tội phạm

bao hàm trong nó tất cả những tội phạm đã xảy ra trên thực tế và tất cả những người

đã thực hiện chúng, bất kể chúng đã được xử lý hay chưa bị bị xử lý về hình sự Bởi

lẽ đó, với tính cách là hiện tượng xã hội tiêu cực, tình hình tội phạm là đối tượngnghiên cứu của tội phạm học, còn với tính cách là hành vi phạm tội cụ thể, tội phạm(cụ thể) là đối tượng nghiên cứu của khoa học luật hình sự

Từ những phân tích trên, nhất là chia sẻ với quan điểm của GS.TS Võ Khánh Vinh, có thể đưa ra khái niệm cơ bản về tình hình tội phạm như sau: Tình hình tội

phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực có tính giai cấp, tính trái pháp luật hình sự, tính lịch sử cụ thể và được biểu hiện thông qua tổng thể các chủ thể đã thực hiện hành vi phạm tội trong một thời gian và không gian nhất định.

Với tính cách là bộ phận hợp thành của tình hình tội phạm, tình hình tội phạm

về ma túy mang trong nó những dấu hiệu của tình hình tội phạm nói chung Tuynhiên, với tính cách là tình hình nhóm tội phạm, tội phạm về ma túy còn có đặc thùtrong nguyên nhân và điều kiện đã làm phát sinh ra nó Bởi vậy, khi nghiên cứu tìnhhình tội phạm về ma túy, cần tập trung hơn vào những dấu hiệu đặc trưng cho nhómtội phạm này thông qua việc phân tích cơ chế của hành vi phạm tội, đặc điểm nhânthân người phạm tội, môi trường xã hội gắn với địa bàn và thời gian nghiên cứu cần

và đủ để giải thích được quy luật của tình hình tội phạm Đồng thời, để đánh giákhách quan về tình hình tội phạm về ma túy cần đặt tình hình tội phạm về ma túytrong mối quan hệ chặt chẽ với pháp luật hình sự để so sánh tình hình tội phạm về

ma túy trên địa bàn trước và sau thời điểm ban hành Bộ luật hình sự Mặt khác phải

so sánh tình hình tội phạm về ma túy giữa các địa bàn hoặc vùng, miền, Từ nhữngphân tích trên, có thể đưa ra khái niệm cơ bản về tình hình tội phạm như sau: Tìnhhình tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực có tính giai cấp, tính trái pháp luậthình sự, tính lịch sử cụ thể và được biểu hiện thông qua tổng thể các chủ thể đã thựchiện hành vi phạm tội trong một thời gian và không gian nhất định

Như đã nói ở trên, tội phạm về ma túy là một loại tội phạm trong tổng thể cáctội phạm nên tội phạm về ma túy cũng mang những yếu tố cơ bản của tội phạm và

có nguồn gốc phát sinh bởi các điều kiện xã hội cơ bản Từ khái niệm tình hình tội

phạm, có thể đưa ra khái niệm về tình hình tội phạm về ma túy như sau: “Tình hình

tội phạm về ma túy là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính giai cấp, trái pháp luật hình sự, có sự vận động thay đổi theo lịch sử cụ thể và được biểu thiện thông qua các chủ thể thực hiện hành vi phạm tội và tội phạm về ma túy trong khoản thời gian và không gian nhất định”.

Phân tích, đánh giá THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm

2014 đến năm 2018 có thể xác định rõ quy mô của hiện tượng xã hội trên địa bànmột đơn vị hành chính cấp tỉnh trong một khoảng thời gian nhất định, thể hiện giaiđoạn phát triển nhất định của THTP Hay có thể nói, bên cạnh những dấu hiệu, đặcđiểm chung của THTP, các yếu tố cấu thành THTP về ma túy còn biểu hiện ở cácthông số về lượng, về chất, cơ cấu, tính chất của nó THTP về ma túy là một hìnhthức biểu hiện cụ thể, riêng, đặc trưng của một nhóm tội phạm quy định trongBLHS Chỉ có thể đánh giá đúng hiện thực của THTP về ma túy trên cơ sở nắmvững các thông số phản ánh về thực trạng, động thái, cơ cấu và tính chất của THTP

về ma túy trong sự vận động theo thời gian ở một địa bàn hành chính - lãnh thổ.Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh tỉnh Quảng Nam từ năm

2014 đến năm 2018 là một chỉnh thể bao gồm hai phần: Phần hiện (còn được gọi làtội phạm rõ) và phần ẩn (còn được gọi là tội phạm ẩn) Lý luận về tội phạm học ởViệt Nam cho rằng không phải mọi tội phạm diễn ra trên thực tế đều được phát hiện

và xử lý về hình sự, tức là đã bị phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và được thống kêhình sự (tội phạm rõ); phần ẩn được hợp thành từ những hành vi phạm tội đã đượcthực hiện trên thực tế nhưng chưa bị các cơ quan chức năng phát hiện, chưa bị xử lýhình sự hoặc chưa có trong thống kê hình sự

Tội phạm học đi nghiên cứu về tình hình tội phạm, quá trình nghiên cứu chỉ rađược nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm Bên cạnh đó tình hình tộiphạm giải thích cho chúng ta về các biểu hiện của tội phạm trong thực tế đời sống

xã hội Thông qua tình hình tội phạm chúng ta có cái nhìn khái quát nhất về cáchành vi nguy hiểm cho xã hội ở mức độ cao nhất của con người có đầy đủ năng lựcthực hiện chúng

Ở một khía cạnh khác, nhìn từ khái niệm tình hình tội phạm nói chung và tình

hình tội phạm về ma túy nói riêng ta nhận thấy được mối quan hệ giữa hiện tượng

và bản chất nên khi nghiên cứu đặc điểm của tình hình tội phạm thì ta thấy được giátrị lý luận và thực tiễn

1.2 Các chỉ số phản ánh phần hiện của tình hình tội phạm về ma túy

Mác từng khẳng định “con người có thể nhận thức hoàn toàn được chân lýkhách quan một cách tương đối” Từ điều này có thể khẳng định rằng, ở mọi thờiđiểm của quá trình nhận thức thì tình hình tội phạm nói chung hoặc tình hình tộiphạm về ma túy nói riêng luôn ở trạng thái có hai phần là phần ẩn và phần hiện.Trước tiên cần làm rõ phần hiện của tình hình tội phạm qua các nội dung sau:

1.2.1 Thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm về ma túy

Thực trạng của tình hình tội phạm về ma túy là sự phản ánh của một trong haichỉ số về lượng của tình hình tội phạm về ma túy, bao gồm tổng số các tội phạm về

ma túy đã xảy ra và số lượng những người thực hiện tội phạm đó ở một địa bàn nhấtđịnh và trong một khoảng thời gian nhất định Thực trạng của tình hình tội phạm về

ma túy nói ở đây được nghiên cứu gồm hai phần: Phần tội phạm hiện (rõ) và phầntội phạm ẩn

Phần tội phạm hiện (rõ) là toàn bộ số tội phạm và người phạm tội đã bị phát

hiện, điều tra, truy tố, xét xử hình sự và đưa vào thống kê hình sự [29, tr.25].

Ngược lại phần tội phạm ẩn là số tội phạm đã xảy ra mà chưa bị phát hiện, chưa bị

xử lý về hình sự và chưa có thống kê hình sự [30, tr.35] Khi nghiên cứu thực trạng

của tình hình tội phạm về ma túy, người nghiên cứu cần phải xem xét cả phần tộiphạm hiện (rõ) và phần tội phạm ẩn của nó bởi vì không phải tất cả mọi tội phạmxảy ra trong xã hội đều được các cơ quan chức năng phát hiện, điều tra, truy tố, xét

xử hình sự và đưa vào thống kê hình sự một cách đầy đủ

Có thể có những vụ việc tội phạm xảy ra nhưng không bị phát hiện hoặc chưa

bị các cơ quan chức năng phát hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, có nguyênnhân chủ quan và khách quan Vì thế, để đánh giá một cách khách quan, toàn diện

về thực trạng tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, tác giảluận văn này tập trung nghiên cứu làm rõ phần hiện (rõ), phần ẩn của tình hình tộiphạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Việc phân tích, đánh giá phần tội phạm hiện (rõ) là không thể đầy đủ nếukhông nghiên cứu các chỉ số khác mà một trong số đó là động thái (diễn biến) củatình hình tội phạm.

1.2.2 Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm về ma túy

Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm được hiểu “ là sự vận động và sựthay đổi về thực trạng và cơ cấu của tình hình tội phạm tại một không gian và thời

gian nhất định (một năm, năm năm, mười năm )” [30, tr.20] Đó cũng là cơ sở để

nhận thức khái niệm về động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm về ma túy Sựvận động và thay đổi đó được xác định bằng tỷ lệ tăng hoặc giảm của thực trạng và

cơ cấu tình hình tội phạm về ma túy so với thời gian được chọn làm gốc để so sánh,đối chiếu

Kết quả nghiên cứu tình hình tội phạm về ma túy trên một địa bàn và trongmột khoảng thời gian dài (nhất định) sẽ giúp chúng ta xác định được quy luật (xuhướng) vận động của tình hình tội phạm về ma túy Kết quả nghiên cứu về độngthái (diễn biến) của tình hình tội phạm về ma túy cũng là cơ sở cho việc dự báo tìnhhình tội phạm về ma túy trong thời gian tới và xây dựng chương trình, kế hoạchhoạt động, các giải pháp phòng, chống tội phạm về ma túy Bên cạnh đó, kết quảnghiên cứu động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm sẽ là cơ sở để nhà làm luậthoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung cũng như pháp luật hình sự nói riêng nhằmgóp phần đấu tranh phòng, chống có hiệu quả hơn tình hình tội phạm này

1.2.3 Cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy

Cơ cấu của tình hình tội phạm là tỷ trọng, mối tương quan giữa các nhóm tội,loại tội trong một chỉnh thể chung tổng hợp các tội phạm đã xảy ra trong một địa

bàn và ở trong cùng một khoảng thời gian nhất định [30, tr.21] Theo cách hiểu đó,

có thể hiểu cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy là tỷ trọng, mối tương quangiữa các nhóm tội, loại tội trong một chỉnh thể chung các tội phạm về ma túy đã xảy

ra trong một địa bàn và trong cùng một khoản thời gian nhất định

Sự hiểu biết và nhận dạng những chỉ số về cơ cấu tình hình tội phạm có ýnghĩa to lớn đối với việc xây dựng và tổ chức thực hiện các giải pháp phòng ngừa

tình hình tội phạm về ma túy và việc phân hoá trong thực tiễn áp dụng các biệnpháp pháp luật hình sự Cơ cấu của tình hình tội phạm cũng cho thấy những địnhhướng chính cần tập trung giải quyết trong công tác đấu tranh với tình hình tộiphạm về ma túy.

Cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy cũng được chia làm hai loại gồm: Cơcấu cơ bản và cơ cấu chuyên biệt Cơ cấu cơ bản gồm cơ cấu theo tội danh và theohành vi phạm tội được thể hiện tại chương XX Bộ luật Hình sự Đối với cơ cấuchuyên biệt được xác định theo các tiêu chí về tình hình tội phạm về ma túy bằngmột hệ thống hoàn chỉnh riêng như: Theo mức độ phạm tội, theo hình phạt, theogiới tính, theo lứa tuổi, theo nghề nghiệp

1.2.4 Tính chất của tình hình tội phạm về ma túy

Tính chất của tình hình tội phạm phản ánh mức độ nguy hiểm, mức độ nghiêmtrọng khác nhau của tình hình tội phạm ở từng thời gian và không gian khác nhauthông qua tương quan và tỷ lệ giữa các thành phần tạo nên cấu thành của tình hìnhtội phạm như tỷ lệ giữa tội nghiêm trọng và tội ít nghiêm trọng, Nghĩa là, tínhchất của tình hình tội phạm chính là kết quả của sự đánh giá đối với mức độ, cơ cấu

và động thái của tình hình tội phạm [29,tr 19] Theo cách hiểu đó, thì tính chất của

tình hình tội phạm về ma túy là kết quả của sự đánh giá đối với động thái, mức độ

và cơ cấu và của tình hình tội phạm về ma túy

Tính chất của tình hình tội phạm về ma túy thể hiện trong số lượng của các tộiphạm nguy hiểm nhất cho xã hội, trong cơ cấu của tình hình tội phạm nói chung cũngnhư ở các đặc điểm nhân thân của những người thực hiện tội phạm về ma túy Tínhchất của tình hình tội phạm về ma túy được làm sáng tỏ thông qua cơ cấu của nó.Trong quá trình nghiên cứu tình hình tội phạm về ma túy thì không thể chỉnghiên cứu về tội phạm hiện (rõ) mà còn phải nghiên cứu cả về phần ẩn của tìnhhình tội phạm này để có kế hoạch dự báo tình hình tội phạm và vạch ra các biệnpháp phòng ngừa một cách có hiệu quả

1.3 Phần ẩn của tình hình tội phạm về ma túy

Tình hình tội phạm về ma túy như đã nhấn mạnh gồm hai phần: Phần hiện và

phần ẩn Để làm rõ phần ẩn của tình hình tội phạm về ma túy, trước hết cần nhậnthức rõ “tội phạm ẩn là gì?”, “phần ẩn của tình hình tội phạm về ma túy là gì? Tộiphạm ẩn là tội phạm (cụ thể) đã xảy ra song với nhiều lý do không bị xử lý hoặc đã

bị xử lý nhưng không nằm trong phông thống kê tình hình tội phạm này của cơquan nhà nước có thẩm quyền Theo cách hiểu này, phần ẩn của tình hình tội phạm

về ma túy được hiểu là tổng thể các hành vi phạm tội đã xảy ra trong thực tế, songkhông được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện, xử lý theo quy định củapháp luật hình sự hoặc không có trong thống kê hình sự

Tội phạm ẩn nói chung và tội phạm ẩn về ma túy nói riêng có thể bị ẩn vớinhiều lý do khác nhau mà người thực hiện hành vi phạm tội đã không bị phát hiện,

xử lý hoặc chưa được đưa vào thống kê hình sự

Tình hình tội phạm ẩn được chia thành hai loại cơ bản đó là tội phạm ẩn kháchquan và tội phạm ẩn chủ quan Tội phạm ẩn khách quan là những tội phạm đã xảy

ra trong thực tế, song các cơ quan tiến hành khởi tố các vụ án hình sự không cóthông tin về chúng Tội phạm ẩn chủ quan là toàn bộ các tội phạm đã xảy ra màthông tin về chúng đã được các chủ thể trực tiếp đấu tranh chống tội phạm nắmđược nhưng với những lý do khác nhau, các tội phạm đó trong một thời gian nhấtđịnh hoặc vĩnh viễn không bị phát hiện, xử lý Tội phạm ẩn chính là những hành viphạm tội thực tế đã xảy ra nhưng chưa bị các cơ quan chức năng phát hiện, chưađược thống kê hình sự và do đó chưa bị xử lý về mặt hình sự Trên thực tiễn, không

có một tỷ lệ tội phạm ẩn chung cho mọi tội phạm mà mỗi loại tội phạm có một tỷ lệ

ẩn khác nhau và ở từng thời gian thì tỷ lệ đó cũng khác nhau Tội phạm về ma túycũng vậy, mỗi tội phạm khác nhau có tỷ lệ ẩn không giống nhau Điều này có nghĩa

là các cơ quan thực thi pháp luật không có thông tin về tội phạm xuất phát từ cácnguyên nhân trên

Các cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạtđộng điều tra theo quy định của pháp luật như: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, HảiQuan, Kiểm lâm, trong quá trình giải quyết vụ án hình sự theo thủ tục tố tụng hình

sự thì các cơ quan này ban hành các quyết định không khởi tố vụ án, đình chỉ donhiều nguyên nhân như: Theo yêu cầu người bị hại, do bị cáo chết, có sự thay đổi

về pháp luật hình sự, có tội nhưng được đình chỉ và miễn trách nhiệm hình sự; hoặctạm đình chỉ vụ án nhưng không phục hồi điều tra Cũng có một vài trường hợpngười tiến hành tố tụng có tâm lý e ngại, sợ oan sai, phải chịu trách nhiệm bồithường và ảnh hưởng đến địa vị xã hội họ đang có nên họ sẵn sàng không khởi tốnếu thấy rằng chứng cứ buộc tội yếu (chỉ khoảng 50%) nên dễ dàng bỏ lọt tội phạm.Trong trường hợp có nhiều người thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án nhưng chỉ

có một vài bị can, bị cáo bị khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử; còn lại không bị xửlý; hay đối với bị can, bị cáo đang bị xử lý mà trên thực tế còn có những hành viphạm tội khác ngoài hành vi phạm tội đang bị xử lý lại không bị phát hiện Ngoài

ra, có thể cơ quan chức năng còn chưa chủ động, chưa nổ lực trong công việc ápdụng các biện pháp để phát hiện tội phạm cũng như sự yếu kém về năng lực chuyênmôn nghiệp vụ của cán bộ trực tiếp thụ lý hồ sơ vụ án

1.4 Những yếu tố xã hội tác động đến tình hình tội phạm về ma túy

Tội phạm cụ thể xảy ra trên thực tế là kết quả của sự tác động con người(phạm tội) có đặc điểm nhân thân tiêu cực với những hoàn cảnh, tình huống (phạmtội) tồn tại khách quan bên ngoài cá nhân đó Các yếu tố trong môi trường sống luôntác động lẫn nhau làm cho môi trường sống của con người luôn biến đổi, gây ra cáctác động mạnh mẽ đến tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội phạm về matúy nói riêng Với tính cách là hiện tượng (yếu tố, quá trình…) xã hội tiêu cực, tìnhhình tội phạm về ma túy (hợp thành từ những trường hợp tội phạm về ma túy cụ thể

đã xảy ra trên thực tế), theo logic những yếu tố tác động làm phát sinh tình hình cáctội phạm này phải là những yếu tố tiêu cực Tất nhiên, những yếu tố xã hội tích cựccũng tác động đến tình hình các tội phạm về ma túy nhưng với tư cách là cái làmkìm hãm, kéo giảm tình hình tội phạm chứ không phải là nguyên nhân và điều kiệncủa tình hình tội phạm về ma túy Nhận thức này có ý nghĩa phương pháp luận tolớn đối với phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy

Như vậy, trong số những yếu tố xã hội tác động làm phát sinh tình hình tộiphạm có các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống, trong đó có những yếu tố tiêucực trong môi trường địa lý - tự nhiên, những yếu tố tiêu cực trong môi trường gia

đình; những yếu tố tiêu cực trong môi trường nhà trường; những yếu tố tiêu cựctrong môi trường xã hội mà Nhà nước là chủ thể quản lý Bên cạnh đó, góp phần tácđộng làm phát sinh tình hình tội phạm là những sai lệch thuộc cá nhân con người về

ý thức pháp luật, về xem thường các nghĩa vụ công dân; sai lệch trong quá trìnhđộng cơ hóa hành vi của cá nhân; sai lệch về sở thích, nhu cầu và trong nhận thức

về sở thích, nhu cầu, lợi ích (đã được khái quát từ nhu cầu) dẫn đến sai lệch tronglựa chọn phương thức thỏa mãn nhu cầu bất hợp pháp

Những sai lệch đó của cá nhân (người phạm tội) là kết quả của sự tác động lẫnnhau giữa các yếu tố (hiện tượng, quá trình) xã hội tiêu cực xuất hiện, tồn tại vàphát triển gắn với nhưng mâu thuẫn xã hội khác nhau trong các lĩnh vực khác nhaucủa đời sống xã hội, nhất là các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, giáodục…Ở nghĩa này, những sai lệch đó là kết quả của sự tác động của nguyên nhân vàđiều kiện của tình hình tội phạm

Tất nhiên, tác động đến tình hình tội phạm về ma túy còn có vai trò của nhữngyếu tố xã hội tích cực Trong sự tác động đến con người, những yếu tố xã hội tíchcực đó hình thành ở cá nhân (con người) nhân thân tích cực và điều đó giúp cho cánhân nhận thức được nhu cầu, lợi ích một cách đúng đắn, định hướng giá trị sốngchuẩn mực, thực hiện những hành vi tích cực, chuẩn mực theo các đòi hỏi của đạođức, truyền thống, tín ngưỡng và pháp luật Như vậy, tác động của những yếu tố xãhội có tính chất (tiêu cực hay tích cực) đến tình hình tội phạm về ma túy theo cáchướng khác nhau và kết quả mang lại cũng khác nhau Điều này, như đã nhấn mạnh,

có ý nghĩa to lớn đối với phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy là cần xây dựng,tạo ra nhiều những yếu tố xã hội tích cực và hạn chế, làm giảm thiểu, dần loại bỏnhững yếu tố xã hội tiêu cực trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

Tiểu kết Chương 1

Chương 1 là hệ thống lý luận về tình hình tội phạm về ma túy được nghiêncứu trên cơ sở kế thừa, tập hợp từ các công trình nghiên cứu của các nhà khoa họctrong ngành Tội phạm học cùng với sự vận dụng của bản thân người nghiên cứu vào

một loại tội phạm Trong hệ thống lý luận này có khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa tìnhhình tội phạm về ma túy, sự phản ánh mức độ, diễn biến, cơ cấu, tính chất của tìnhhình tội phạm về ma túy là những nội dung được kế thừa và phát triển của các côngtrình nghiên cứu, làm nền tảng cho việc nghiên cứu các vấn đề về tình hình tộiphạm ma túy.

Những nội dung lý luận được nêu ra trong chương 1 làm cơ sở để tiến hànhkhảo sát thực tiễn tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam mộtcác có hệ thống và cụ thể, khoa học từ đó thu được những kiến thức cần thiết đểphục vụ công tác phòng ngừa tội phạm về ma túy

Chương 2 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN

ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

2.1 Thực trạng phần hiện của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Phần hiện của tình hình tội phạm về ma túy như đã nhấn mạnh gồm các chỉ sốphản ánh đặc tính về lượng và đặc tính về chất của tình hình tội phạm này bao gồmthực trạng (mức độ), động thái (diễn biến), cơ cấu và tính chất của tình hình tộiphạm về ma túy Các chỉ số đó được tác giả luận văn đánh giá trên cơ sở số liệu cáctội phạm và những người phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đã bị xét

xử trong thời gian từ năm 2014 đến năm 2018

2.1.1 Thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

2.1.1.1 Thực trạng (mức độ) tổng quan tuyệt đối của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Để có căn cứ đánh giá được tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnhQuảng Nam về lượng, trước tiên cần phải thống kê được một năm có bao nhiêu vụ

án và bao nhiêu bị cáo được đưa ra xét xử trong toàn tỉnh Mức độ tổng quan tuyệtđối của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ 2014 đến 2018 được thểhiện cụ thể trong Bảng 2.1

Bảng 2.1 Mức độ tổng quan tuyệt đối về số vụ và số bị cáo về ma túy đã xét xử hình sự sơ thẩm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018

Kết quả thống kê cho thấy có tổng cộng 418 vụ án về ma túy với 576 bị cáophạm tội về ma túy bị xét xử hình sự sơ thẩm trong thời gian từ năm 2014 đến năm

2018 trên toàn tỉnh Quảng Nam Đây là con số tổng quan tuyệt đối Tuy nhiên, để

có thể đánh giá được số liệu thống kê này cao hay thấp, thì cần tính toán thành tỷ lệtội phạm về ma túy Nói cách khác cần sử dụng đến phạm trù “mức độ tổng quantương đối”

2.1.1.2 Thực trạng (mức độ) tổng quan tương đối của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Để chứng minh, làm rõ hơn tình hình (mức độ) phạm tội về ma túy trên địabàn tỉnh Quảng Nam, như đã nhấn mạnh thì cần so sánh tổng số vụ án, số bị cáo đã

bị tòa án xét xử sơ thẩm về tội phạm ma túy với tống số vụ, số bị cáo đã bị tòa ánxét xử về các tội phạm nói chung Đây chính là mức độ tổng quan đã đuợc tínhthành số tương đối và tội phạm học gọi là tỷ lệ tội phạm về ma túy trong tình hình tộiphạm ở địa bàn nhất định (nói ở đây là địa bàn tỉnh Quảng Nam) Tỷ lệ tội phạm là chỉbáo có giá trị so sánh Bảng 2.2 sẽ cho thấy rõ tỷ lệ này

Bảng 2.2 Tỷ lệ tội phạm về ma túy trong mối tương quan với tình hình tội phạm (nói chung) trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018 Năm Tội phạm ma túy Tội phạm chung Tỷ lệ %

Số vụ (a) Số bị cáo (b) Số vụ (c) Số bị cáo (d) (a)/ (c) (b)/ (d)

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam

Kết quả phân tích, đánh giá bảng số liệu thống kê trên đây cho thấy, tỉ lệ11,04% về số vụ án và 9,28% về số bị cáo ở hai cột dọc cuối cùng, hàng ngangcuối cùng trong Bảng 2.2 là tỷ lệ tội phạm về ma túy trong tình hình tội phạm trênđịa bàn tỉnh Quảng Nam từ 2014 đến 2018

Để đánh giá được tỷ lệ này là cao hay thấp, thì cần thực hiện các phép sosánh, đối chứng với tình hình tội phạm về ma túy ở các địa bàn lân cận Xét trênnhiều phương diện, nhất là các điều kiện kinh tế - xã hội mà ở đó tình hình tộiphạm về ma túy xảy ra, tồn tại và phát triển, tác giả luận văn này tiến hành so sánhđối chứng với tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

Chỉ số được xác định và sử dụng để so sánh là chỉ số khái quát, nên tỷ lệ tộiphạm về ma túy của tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, như đã thống

kê ở Bảng 2.2, cho phép so sánh với chỉ số này của tình hình tội phạm trên bất kỳđịa bàn hành chính - lãnh thổ nào, kể cả trên phạm vi cả nước mà không phải tínhđến diện tích và số dân Bảng 2.3 là đối chứng với Bảng 2.2 Để có được cơ sở sosánh như vậy là vì, theo thống kê của TAND tỉnh Hà Tĩnh thì tội phạm về ma túytrên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh chỉ tập trung vào các tội: Tội tàng trữ trái phép chất matúy (Điều 249), tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250), tội mua bán tráiphép chất ma túy (Điều 250) Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017(trước đây là điều 194 Bộ luật hình sự năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009)

Bảng 2.3 Tỷ lệ tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy trong tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2014 đến năm 2018 Năm Tội phạm ma túy Tội phạm chung Tỷ lệ%

Số vụ (a) Số bị cáo (b) Số vụ (c) Số bị cáo (d) (a)/ (c) (b)/ (d)

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Hà Tĩnh

Qua phân tính bảng số liệu trên ta có thể nhận thấy, tỷ lệ 14,85% về số vụ án

và 15,25% về số bị cáo so với 11,04% và 9,28% là tương đối lớn

Để thấy rõ hơn mức độ tổng quan của tình hình tội phạm về ma túy trên địabàn tỉnh Quảng Nam, cần tiến hành so sánh số liệu nói trên với số liệu từ nguồnthống kê của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy - Bộ Công an được thựchiện đối với hai tỉnh liền kề là tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng Bảng 2.4.dưới đây cho phép thực hiện sự so sánh này.

Bảng 2.4 So sánh số vụ án và bị can đã khởi tố về các tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam so với tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng từ năm

2014 đến năm 2018 Năm

Địa phương Quảng Ngãi

(số vụ/bị can)

Quảng Nam (số vụ/bị can)

Đà Nẵng (số vụ/bị can)

Nguồn: Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy – Bộ Công an

Qua so sánh, ở mức độ tổng quan, tình hình tội phạm về ma túy trong 5 năm

từ 2014 đến 2018 trên địa bàn tỉnh Quảng Nam so với tỉnh Hà Tĩnh là thấp hơnđáng kể, còn so hai tỉnh liền kề thì có sự chênh lệch một cách rõ rệt

2.1.1.3 Thực trạng (mức độ) nhóm của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Vận dụng lý thuyết phân nhóm đối với tình hình tội phạm về ma túy trên địabàn tỉnh Quảng Nam, chúng ta có được mức độ tổng quan như đã trình bày ở phầntrên được phân chia theo hệ thống tiền án, tiền sự, giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp,

số người nghiện phạm tội, theo đặc điểm về nơi cư trú Đồng nghĩa với việc là tình

hình (mức độ) trong cơ cấu Vì vậy, để tránh sự trùng lặp, tình hình (mức độ) này sẽ

được làm rõ thông qua việc nghiên cứu cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túytrên địa bàn tỉnh Quảng Nam

2.1.1.4 Thực trạng (mức độ) hành vi của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Thực trạng (mức độ) này đề cập đến đời sống của 13 tội danh đã được quyđịnh tại chương XX Bộ luật hình sự hiện hành và chi tiết hóa cho con số tổng 418

vụ như đã minh họa ở Bảng 2.1 Nhờ số liệu thống kê xét xử hình sự sơ thẩm củaTAND các cấp tại tỉnh Quảng Nam, “đời sống” các tội danh về ma túy đã được phơibày Cụ thể, trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ 2014 đến 2018 nổi lên có 3 tội danh bị

vi phạm và ở mức độ rất khác nhau Bảng 2.5 cho thấy rõ mức độ này

Bảng 2.5 Các tội danh về ma túy bị xét xử trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ

năm 2014 đến năm 2018

Năm Tổng số vụ

Tội tàng trữ, vậnchuyển, mua bánhoặc chiếm đoạtchất ma túy đượcquy định tại điều

194 BLHS năm

1999 sửa đổi bổsung năm 2009

Tội tổ chức sửdụng trái phép chất

ma túy được quy

định tại điều 197

BLHS năm 1999sửa đổi bổ sungnăm 2009

Tội trồng câythuốc phiện và cáccây khác có chứachất ma túy đượcquy định tại điều

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam

Vậy, các tội danh khác không được đề cập ở Bảng 2.5 là không xảy ra trên địabàn tỉnh Quảng Nam Từ số liệu thống kê trên có thể nhận định, việc đấu tranhphòng, chống tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam cần tập trung chủyếu vào các hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy, vận chuyển trái phép chất matúy, mua bán trái phép chất ma túy theo quy định tại các điều 249, 250, 251 Bộ luậthình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

2.1.2 Động thái (diễn biến) tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm, như đã nhấn mạnh là sự vậnđộng, thay đổi mức độ và cơ cấu của tình hình tội phạm theo từng khoảng thời gian

Để làm rõ diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh QuảngNam từ năm 2014 đến năm 2018, tác giả luận văn này thực hiện phép so sánh địnhgốc và phép so sánh liền kề với các nội dung sau đây:

2.1.2.1 So sánh định gốc

Số liệu tổng quan thể hiện ở Bảng 2.1 được tác giả luận văn chuyển thành sốtương đối và sử dụng phép so sánh định gốc để làm rõ mức tăng, kiềm chế (khôngthay đổi) hay giảm của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

từ năm 2014 đến 2018 so với 2013 Bảng 2.6 cho thấy rõ mức tăng, giảm của tìnhhình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam như sau:

Bảng 2.6 Diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng

Nam từ năm 2014 đến năm 2018 trong so sánh định gốc

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam

Vậy, Bảng 2.6 cho thấy rõ tình hình tội phạm về ma túy trong 5 năm trên địabàn tỉnh Quảng Nam tăng, giảm dần theo từng năm, nếu như năm 2014, có 77 vụvới 110 bị cáo thì năm 2015 giảm 10 vụ với 24 bị cáo, tỷ lệ giảm 12,98% số vụ,21,82% bị cáo; đến năm 2016 tăng lên 9 vụ với 10 bị cáo, tỷ lệ tăng 11,69% số vụ,9,09% bị cáo; đến năm 2017 tăng lên 14 vụ với 17 bị cáo, tỷ lệ tăng 18.18% số vụ,15,45% bị cáo; đến năm 2018 tăng lên 20 vụ với 23 bị cáo, tỷ lệ tăng 25,97% số vụ,20,90% bị cáo Phân tích trên cho thấy diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy

trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong thời gian qua có sự tăng giảm nhưng chủ yếu làtăng dần số vụ và số bị cáo theo từng năm.

2.1.2.2 So sánh liền kề

Để đánh giá được sự tăng giảm qua các năm của tình hình tội phạm về ma túytrên địa bàn tỉnh Quảng Nam, số liệu thống kê tổng quan ở Bảng 2.1 được sử dụng

để so sánh liền kề Bảng 2.7 thực hiện nhiệm vụ này

Bảng 2.7 Diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng

Nam từ năm 2014 đến năm 2018 trong so sánh liền kề.

Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam

Phân tích bảng số liệu xác định tỷ lệ tăng - giảm của số vụ và số bị cáo đểđánh giá được diễn biến thay đổi của THTP về ma túy qua các năm, cụ thể: Năm

2015 giảm 12.98% số vụ và giảm 21.82% số bị cáo so với năm 2014 Năm 2016tăng 28.36% số vụ và tăng 39.53% số bị cáo so với năm 2015 Năm 2017 tăng5.81% số vụ và tăng 5.83% số bị cáo so với năm 2016 Năm 2018 tăng 6.59% số vụ

và tăng 4.72% số bị cáo so với năm 2017 Qua số liệu trên chúng ta có thể nhậnthấy, số vụ và số bị cáo của năm sau tăng cao hơn năm trước liền kề, nhưng đángchú ý biến động lớn nhất về số bị cáo phạm tội tăng nhanh từ năm 2016, nguyênnhân cơ bản của sự gia tăng như vậy được xác định là do đây là thời điểm gia tăngđột ngột số đối tượng sử dụng các loại ma túy dạng tổng hợp, 86% đối tượng bịphát hiện mới là sử dụng các loại ma túy tổng hợp Song song với đó nhiều đốitượng trước đây sử dụng heroin có xu hướng chuyển sang sử dụng ma túy tổng hợpdạng ma túy “đá” Phản ánh xu hướng ngày càng gia tăng việc mua bán, sử dụngcác loại ma túy tổng hợp, đặc biệt là ma túy tổng hợp dạng “đá” trong những nămtiếp theo

2.1.3 Cơ cấu tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng nam

Tình hình tội phạm về ma túy có nhiều cơ cấu khác nhau; mỗi cơ cấu là một

hệ thống riêng biệt bên trong của tình hình tội phạm Nó là đặc điểm định tính củatình hình tội phạm và phản ánh tỷ lệ tương quan của các tội phạm về ma túy trongtổng thể tội phạm, là cơ sở để nhận biết tính chất của tình hình tội phạm về ma túy,làm tiền đề cho việc xác định nguyên nhân và điều kiện của tội phạm, đồng thờicũng là cơ sở để đề ra các biện pháp phòng ngừa tội phạm

Phân tích số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam về xét xửhình sự sơ thẩm từ năm 2014 đến năm 2018 và số liệu được từ việc nghiên cứu 100bản án hình sự sơ thẩm về các tội phạm về ma túy đã được Tòa án nhân dân tỉnhQuảng Nam xét xử cùng thời gian từ năm 2014 đến năm 2018, các cơ cấu của tìnhhình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đã được làm rõ như sau:

2.1.3.1 Cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy xét theo đơn vị hành chính của tỉnh Quảng Nam

Việc phân tích số liệu thống kê cho thấy, xét về địa bàn, nơi xảy ra tội phạm về

ma tuý ở tỉnh Quảng Nam là đa dạng; tội phạm xảy ra ở hầu hết các huyện, thànhphố trên toàn tỉnh nhưng tập trung chủ yếu ở các địa bàn thành phố Tam Kỳ, Hội

An, thị xã Điện Bàn và các huyện đồng bằng Nguyên nhân chính của điều này làđặc điểm hoạt động tội phạm trên địa bàn thường nhỏ lẻ, tiền vốn hạn chế nên khi

có ma tuý các đối tượng phạm tội thường tìm cách bán với thời gian nhanh nhất đểthu hồi và quay vòng tiền vốn, thường xuyên thay đổi địa bàn, địa điểm hoạt động.Đồng thời người nghiện ma tuý có nhu cầu mua ma tuý phân bố hầu hết các huyện;địa bàn trung tâm, gần đường quốc lộ, đồng bằng nên việc mua bán ma túy diễn ratrong thời gian ngắn Đó là các địa bàn trọng điểm, ở các huyện tập trung dân cư,thành phố, thị xã và các huyện giáp ranh với thành phố Đà Nẵng, các khu vực cókhu Công nghiệp, khu thương mại, bến xe, nhà ga, các cơ sở kinh doanh dịch vụ Sốngười ở địa phương khác đến mưu sinh, học tập, nơi tập trung nhiều người nghiện đây là điều kiện phát sinh tội phạm ma túy và tội phạm ma túy luôn dựa vào các cácyếu tố nêu trên để hoạt động phạm tội và che giấu tội phạm

2.1.3.2 Cơ cấu tình hình tội phạm về ma túy xét theo loại ma tuý; số lượng thu giữ

Để đánh giá cơ cấu tình hình tội phạm theo loại ma tuý, số lượng thu giữ trongcác vụ án về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam ta cần phân tích bản số liệu 2.8 đểhiểu rõ

Bảng 2.8 Thống kê số lượng các loại chất ma túy thu giữ trong các vụ án về

ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2014 đến năm 2018

Cần sa/gam Heroine/gam MTTH/gam

Nguồn: Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh Quảng Nam

Thông qua phân tích số liệu thống kê có thể thấy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

từ năm 2014 đến năm 2018, các lực lượng chức năng đã thu giữ 5389 gam cần sa,1328,24 gam heroin, 9355,31 gam ma túy tổng hợp Đáng chú ý là số lượng herointhu giữ có xu hướng giảm theo từng năm (tăng giảm không đồng đều), ngược lại sốlượng ma túy tổng hợp được phát hiện thu giữ có xu hướng tăng theo từng nămcùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều chủng loại ma túy đang phổ biến trong khuvực cũng như trên thế giới như loại chứa chất MDMA, MA, MDA, Ketamine,ATS… Từ những điểm trên có thể nhận định các đối tượng mua bán, tàng trữ, sửdụng trái phép chất ma túy đang tập trung vào các loại ma túy tổng hợp

Nguồn ma túy thẩm lậu vào địa bàn tỉnh Quảng Nam chủ yếu từ các tỉnh phíaBắc vào và từ thành phố Hồ Chí Minh ra, một phần trong đó được đưa vào từ thànhphố Đà Nẵng Mặc dù số lượng chất ma túy thu giữ không lớn, không nhiều so vớicác địa bàn trọng điểm khác nhưng phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối

tượng phạm tội về ma túy được xác định là tinh vi, xảo quyệt, ngoan cố, chúngluôn tìm mọi cách để đưa các chất ma túy vào địa bàn tỉnh Quảng Nam tiêu thụ nhưthông qua đối tượng tay chân để giao dịch, không tự tay giao nhận ma túy, có xuhướng lợi dụng dịch vụ vận tải để giao nhận ma túy

2.1.3.3 Cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy xét theo hình thức, phương thức, thủ đoạn phạm tội

- Về hình thức phạm tội

Kết quả phân tích các số liệu thống kê về hình thức phạm tội trong các vụ án

về ma túy cho thấy, các trường hợp phạm tội về ma túy được thực hiện bởi mộtngười (bằng hình thức đơn lẻ) chiếm 73%, còn lại 27% được thực hiện bằng hìnhthức đồng phạm Các đối tượng phạm tội về ma tuý thường là đối tượng nghiện đimua ma tuý về để sử dụng, khi sử dụng hết lại đi mua tiếp, lặp đi lặp lại nhiều lần.Một số đối tượng nghiện mua ma tuý với số lượng nhỏ lẻ về phân chia lại để bánkiếm lời và vừa đáp ứng cơn nghiện của bản thân; hoặc mua với số lượng lớn rồi vềphân nhỏ ra bán kiếm lời, hoặc bị lợi dụng thực hiện hành vi phạm tội do thu lợi từviệc được sử dụng ma túy miễn phí

- Về phương thức, thủ đoạn, tuyến, địa bàn, thực hiện tội phạm:

Đa số các đối tượng phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đều biết

rõ khi bị phát hiện, bắt giữ thì phải chịu hình phạt nghiêm khắc nhất của pháp luật

vì thế hoạt động của loại tội phạm này trên địa bàn tỉnh Quảng Nam cũng như cácđịa phương khác thường rất tinh vi, xảo quyệt như: Thường thuê phòng trọ, nhànghỉ, khách sạn để tránh sự chú ý và liên tục thay đổi nơi ở, đổi số điện thoại liênlạc, phương tiện đi lại, địa điểm giao ma túy - nhận tiền, lợi dụng địa bàn đông dân

cư, nhiều ngõ ngách phức tạp để hoạt động, ngụy trang bằng nhiều ngành nghề hợppháp, hoạt động mua bán diễn ra nhanh chóng, gọn gàng, vừa thực hiện phươngthức giao tiền nhận hàng (ma túy) kết hợp với phương thức nhận tiền một nơi rồichỉ người mua đến nơi khác nhận hàng (ma túy), lợi dụng dịch vụ vận tải đườngdài, bưu điện, ngân hàng để thực hiện các giao dịch mua bán

Tội phạm về ma túy xảy ra ở hầu hết các địa bàn trong toàn tỉnh, nhưng tập

trung chủ yếu ở các thành phố như: Hội An, Tam Kỳ; thị xã Điện Bàn; các huyệnđồng bằng như: Núi Thành, Thăng Bình, Duy Xuyên, Đại Lộc.

Xuất phát từ việc thu được “siêu lợi nhuận” từ việc mua bán trái phép chất matúy nên các đối tượng phạm tội về ma túy ngoại tỉnh không ngừng tìm cách để đưa

ma túy vào tỉnh Quảng Nam để tiêu thụ Trong những năm trước đây các đối tượng

ở Quảng Nam, ra thành phố Đà Nẵng để mua về sử dụng hoặc bán lẻ, nhưng trongthời gian gần đây, do giá ma túy tại Đà Nẵng cao hơn so với các địa phương khácnên nhiều đối tượng di chuyển đến các khu vực phức tạp về ma túy như các tỉnhthành: Hà Nội, Nghệ An, Hải Phòng, thành phố Hồ Chí Minh để mua ma túy vềQuảng Nam bán hoặc tiêu thụ tại Đà Nẵng

Thủ đoạn cất giấu, cất giữ trái phép chất ma túy phổ biến của các đối tượngphạm tội tại Quảng Nam là cất giấu ngay tại nhà ở của đối tượng tại những nơi kínđáo, mọi người ít để ý, khó phát hiện như cất giấu trên trần nhà, trong tường, dướinền nhà, trong các khe tường, trong các đồ gỗ rỗng, đồ điện, hoặc các vật dụng giađình khác; cất giấu trong phòng ngủ, nhà bếp, phòng vệ sinh; ma túy còn được chôngiấu trong vườn, chậu cây cảnh; cất giấu ma túy trong hộp đồng hồ nước ngoàiđường để mua bán và tạo cớ ngoại phạm;

Thủ đoạn vận chuyển trái phép chất ma túy qua địa bàn tỉnh Quảng Namthường tập trung phổ biến như: Các đối tượng để ma túy trong các bộ phận rỗng củaphương tiện vận tải, để ma túy lẫn với các loại hàng hóa khác, để ma túy trong tưtrang hành lý cá nhân, để trong các chai, lọ chứa các loại mỹ phẩm, sữa trẻ em, sửdụng các loại va ly hai đáy, thùng xăng hai đáy…Thiết kế thêm các bộ phận rỗngtrên thùng xe, cabin, cửa lên xuống, thành xe, lóp xe Ngoài ra các đối tượng có thể

ma theo ma túy trên người bằng cách cho vào những lỗ tự nhiên trên cơ thể, tóc giả,quấn quanh bụng, chân, áo khoát, chân tay giả…

Thủ đoạn mua bán trái phép chất ma túy của các đối tượng trên địa bàn tỉnhQuảng Nam được phát hiện phổ biến ở các thủ đoạn như: Việc mua, bán ma túythường được thực hiện giữa các đối tượng đã có mối quan hệ tin cậy, hành vi muabán diễn ra nhanh, bí mật; trường hợp mua bán với mối quan hệ mới thì đối tượng

sẽ kiểm tra kỹ bằng cách thay đổi liên tục thời gian, địa điểm giao nhận ma túy Đốitượng mua bán ma túy chuyên nghiệp, mua bán với số lượng lớn, ít khi trực tiếpthực hiện hành vi mà thường thuê mướn người khác thực hiện Việc mua, bán matúy thường được nguỵ trang che giấu dưới nhiều hình thức, có tổ chức bảo vệ, giámsát chặt chẽ.

Các đối tượng mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Namcũng như các địa phương khác thường móc nối tạo đường dây, tổ chức hoạt độngmua bán trái phép chất ma túy như: Tập trung nhiều đối tượng có tiền án, tiền sự vềtội phạm ma túy như mua bán, vận chuyển, tổ chức sử dụng ma túy trái phép đểhình thành đường dây Những người trong cùng gia đình, dòng họ tạo đường dâykhép kín, những người có mối quan hệ quen biết, bạn bè Các đối tượng thường thayđổi thời gian và địa điểm hẹn giao “hàng”, dùng các ám tín hiệu được quy ước trước

để kiểm tra người đến nhận “hàng” Trước khi giao “hàng” chúng thường có các độngtác kiểm tra “hàng mẫu”, xem tiền, ngoại tệ trước, sau đó hẹn thời gian, địa điểm, thỏathuận giá cả và số tiền cần đặt trước Nơi giao nhận ma túy được thực hiện ở nhữngnơi kín đáo, ít người qua lại, ít sự chú ý, cũng có thể ma túy được giao tại nhà ngườinhận, trong khách sạn, nhà nghỉ, hoặc giao hàng tại một địa điểm trên đường đi đãquy ước trước “Hàng” và tiền được trao đổi ở các địa điểm khác nhau, có thể làngay trong lúc giao dịch, hoặc nhận tiền trước ở một địa điểm và giao hàng ởmột điểm khác

Các đối tượng phạm tội về ma tuý trên địa bàn tỉnh Quảng Nam chủ yếu lànhững đối tượng bán lẻ, gom tiền trực tiếp đi xe khách ra các tỉnh phía Bắc như:Điện Biên, Lai Châu, Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Trị đểmua herôin, ma tuý tổng hợp về bán lẻ lại để kiếm lời Khi đã tạo được mối quan hệ

và độ tin cậy, nhiều trường hợp các đối tượng phía Bắc cho người trực tiếp mang

“hàng” vào thành phố Đà Nẵng hoặc tỉnh Thừa Thiên Huế rồi giao cho các đốitượng bán lẻ, các đối tượng từ Quảng Nam di chuyển bằng xe khách hoặc phươngtiện cá nhân ra các địa bàn trên nhận “hàng”

Hiện nay, dịch vụ vận tải phát triển mạnh trên hầu hết các tuyến giao thông,

chính vì vậy trong những năm gần đây tội phạm hạn chế sử dụng phương thức trựctiếp đi nhận hoặc đi giao “hàng” để tránh bị phát hiện, bắt giữ và giảm chi phí màchuyển sang phương thức gởi “hàng”, “tiền” theo các dịch vụ chuyển hàng trên cáctuyến xe khách Bắc - Nam Đa số các đối tượng mua bán ma túy trên địa bàn tỉnhQuảng Nam hoạt động qua phương thức này chủ yếu sử dụng cách gửi tiền cho cácchủ phương tiện vận tải sau đó tiền được giao đến các đối tượng bán sỉ ở các tỉnhphía Bắc hoặc thành phố Hồ Chí Minh Khi nhận được tiền các đối tượng bán góihàng như các loại hàng hóa thông thường gửi lại cho đối tượng mua theo các xekhách Bên cạnh đó, cách thức thanh toán theo cách chuyển tiền qua tài khoảng củađối tượng bán dưới hình thức trả nợ hoặc cho mượng, sau đó các đối tượng sẽ gói

ma túy thành kiện hàng như các loại hàng hóa thông thường và gửi xe khách hoặccác phương tiện vận tải vào cho các đối tượng bán Sau đó ma túy được các đốitượng mua bán sẽ phân nhỏ ra để bán cho các đối tượng nghiện

Bên cạnh đó, đường sắt qua địa bàn tỉnh Quảng Nam có nhiều ga như: Ga TràKiệu, ga Phú Cang, ga Tam Kỳ, ga Núi Thành thuận lợi cho tội phạm về ma tuý lợidụng tuyến vận chuyển này để hoạt động đưa ma tuý vào địa bàn Quảng Nam đểtiêu thụ

Tiêu biểu như: Ngày 23/12/2016, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túyCông an thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam tổ chức phá chuyên án mang bí sốNQ012, bắt quả tang đối tượng Nguyễn Thành Long, sinh năm 1983, hộ khẩuthường trú tại số 104 đường Lý Thường Kiệt, phường Sơn Phong, thành phố Hội

An khi đối tượng đang bán ma túy cho người nghiện, thu giữ 10gam ma túy tổnghợp dạng “đá” Qua lời khai của đối tượng Long, Long mua ma túy của một đốitượng người Bắc tên Thanh, ở tại Diễn Châu, Nghệ An Sau khi ra Nghệ An trựctiếp mua ma túy 2 lần tạo được niềm tin nơi Thanh, những lần tiếp theo Long gomtiền, chuyển vào tài khoản ngân hàng của Thanh với lý do trả nợ, Thanh đóng gói

“hàng” và gửi xe khách Bắc – Nam vào đến Đà Nẵng thì Long ra nhận Việc muabán được thực hiện trong thời gian 2 tháng thì bị cơ quan Công an bắt giữ

Bên cạnh đó, nhiều đối tượng nghiện ma túy sử dụng cách “lấy ma túy nuôi

ma túy” bằng cách mua nhỏ lẻ, sau đó về phân chia thành nhiều phần, một phần sửdụng, số còn lại bán cho người nghiện khác từ đó vừa có thu nhập nuôi sống bảnthân, vừa có ma túy để sử dụng nhằm đáp ứng cơn nghiện Cùng với sự phát triểncủa khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, việc thực hiện liên lạctrong quá trình mua bán ma túy được thực hiện nhanh chóng hơn qua các cách thức:Nhận tiền trước, giao ma túy sau; nhận điện thoại, hẹn nhận tiền, chỉ địa điểm đếnlấy ma túy; để ma túy ở các vị trí nhất định, nhận tiền và chỉ chổ để người mua đếnlấy ma túy.

Sự phát triển của các loại dịch vụ quán Bar, khách sạn, nhà nghỉ, nhà trọ, quánkaraoke là điều kiện để các đối tượng mua bán và tổ chức sử dụng trái phép chất matúy thực hiện hoạt động phạm tội đồng thời rủ rê, lôi kéo người khác sử dụng chất

ma túy

Tiêu biểu như: Ngày 12/4/2017, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túyCông an huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam đã bắt quả tang đối tượng Trần Trung,sinh năm 1990, hộ khẩu thường trú: Tổ 8, thị trấn Hà Lam, huyện Thăng Bình khiTrung đang bán ma túy cho người nghiện, tang vật thu giữ gồm 05 đoạn ống nhựaqua giám định bên trong có chứa heroine, có trọng lượn 0,5gam Trung khai nhậnmua ma túy từ Đà Nẵng với giá 1.000.000đ, về nhà phân thành các tép nhỏ để báncho người nghiện kiếm lời, mỗi lần bán hết 5 tép Trung lại mua tiếp, số tiền lờiTrung dùng để tiêu xài và sử dụng ma túy

- Về thời gian thực hiện tội phạm

Tội phạm về ma túy có tính đặc thù, thời gian thực hiện tội phạm không theomột quy luật nhất định có thể diễn ra ban ngày hoặc ban đêm và mang tính liên tục

Từ kết quả khảo sát hoạt động phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam vềthời gian hoạt động cho thấy:

Đối với những loại ma tuý có tính chất truyền thống như cần sa, heroin các đốitượng hoạt động phạm tội hoạt động bất kể thời gian nào trong ngày nhưng chủ yếunhất là diễn ra vào ban ngày Đối với các loại ma tuý tổng hợp tội phạm đa số tậptrung hoạt vào ban đêm Đặc điểm này bắt nguồn từ đặc điểm hoạt động phạm tội

bàn tỉnh Quảng Nam chủ yếu là mua bán nhỏ lẻ cho người nghiện tại chỗ Theo thống

kê trong 5 năm từ năm 2014 đến năm 2018 thời gian thực hiện tội phạm vào ban ngàychiếm 62%, ban đêm chiếm 38% Các phương thức, thủ đoạn trên của tội phạm đãlàm cho các cơ quan có thẩm quyền trong công tác đấu tranh với tội phạm ma túygặp nhiều khó khăn với hoạt động phát hiện, điều tra, bắt giữ đối tượng phạm tội,thu giữ chứng phạm tội cũng như củng cố chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội

2.1.3.4 Cơ cấu của tình hình tội phạm xét theo theo động cơ phạm tội, mục đích phạm tội

Số liệu thống kê và nghiên cứu 100 bản án do Tòa án nhân dân tỉnh QuảngNam và các thành phố, thị xã, huyện xét xử trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm

2018, cho thấy hầu hết các đối tượng phạm tội đều nhận thức được hành vi domình gây ra là nguy hiểm cho xã hội và phạm tội nhưng vì sự tha hóa, biến chất,chạy theo vật chất, sức mạnh của đồng tiền đã khiến họ bất chấp thủ đoạn để thựchiện hành vi phạm tội Còn lại số người nghiện do mục đích thỏa mãn nhu cầu sửdụng của bản thân nên mua ma túy, tàng trữ nhằm sử dụng Các đối tượng phạm tộimua bán trái phép chất ma túy đa phần nhằm mục đích có tiền để nuôi sống bản thân,

số khác là để có ma túy sử dụng Nhưng nguyên nhân chính nhất vẫn là yếu tố “siêulợi nhuận” từ việc mua bán trái phép chất ma túy nên họ đã lao vào con đường phạmtội

2.1.3.5 Cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy xét theo hình phạt áp dụng đối với người phạm tội

Theo kết quả khảo sát trong 5 năm (từ 2014 đến năm 2018), Tòa án nhân dâncác cấp trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đã xét xử sơ thẩm 418 vụ gồm 575 bị cáophạm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán, tổ chức sử dụng và lôi kéo người khác sửdụng trái phép chất ma túy với các hình phạt được áp dụng như sau: Phạt tù có thờihạn dưới 03 năm 259 bị cáo, chiếm 44,96% tổng số bị cáo được xét xử; Phạt tù từ 3năm trở lên đến 07 năm 253 bị cáo, chiếm 43,92% tổng số bị cáo được xét xử; Phạt

tù từ 07 năm trở lên đến 15 năm 50 bị cáo, chiếm 8,68% tổng số bị cáo được xét xử;Phạt tù có thời hạn từ 15 năm trở lên đến 20 năm 14 bị cáo, chiếm 2,43% Bảng 2.9