Nội dung của bài giảng bao gồm: quản lý nguy cơ trong bệnh viện; báo cáo sai sót sự cố (Incident reporting); tập huấn cho nhân viên bệnh viện và khách hàng về quản lý nguy cơ.
Trang 1Bài 1: QUẢN LÝ NGUY CƠ TRONG BỆNH VIỆN
Quản lý nguy cơ/rủi ro (Risk Management) là một khái niệm còn khá mới
mẻ trong lĩnh vực Y tế ở Việt Nam
Thuật ngữ Quản lý nguy cơ đã được đưa vào ứng dụng trong hoạt động công
nghiệp của các nước phương Tây từ những năm 1900 Sau đó, đươc sử dụng phổ
biến trong lĩnh vực bảo hiểm và ngân hàng từ những năm đầu của thập niên 70 thế
kỷ trước và được đưa vào áp dụng trong các bệnh viện tại Mỹ từ khoảng năm
1975 Điều đặc biệt, khi mới bắt đầu được áp dụng ở các bệnh viện tại Mỹ thì
Quản lý nguy cơ đã nổi lên như một yếu tố không thể tách rời trong hoạt động của
các bệnh viện Mỹ Quá trình này là một cơ chế tự bảo vệ trong các hợp tác về bảo
hiểm và để bảo đảm điều chỉnh phí bảo hiểm thương mại Tuy nhiên, những hoạt
động quản lý nguy cơ thời đó chưa được gọi tên cụ thểbằng cụm từ “Risk
Management – Quản lý nguy cơ” nghĩa là họ có triển khai một số hoạt động nhưng
họ coi như nó là thành phần của hoạt động quản trị bệnh viện nói chung Vào giai
đoạn đầu của việc quản lý nguy cơ trong bệnh viện đơn thuần chỉ là việc các Điều
dưỡng đảm bảo chất lượng thực hiện báo cáo sự cố và xu hướng trong chăm sóc
cấp tính ở các Bệnh viện, nhưng có rất ít hoặc không có hoạt động phòng chống
chủ động cụ thể được triển khai
Theo thời gian, Quản lý nguy cơ được định nghĩa là một quá trình phức hợp bao
gồm xác định, đánh giá, và giải quyết các nguy cơ tiềm ẩn và thực tế (Theo Keddy
định nghĩa) Nói chung, quản lý nguy cơ là quá trình để bảo vệ tài sản và giảm
thiểu tổn thất tài chính cho tổ chức Quản lý nguy cơ là một chức năng chủ động
Nó thực thi các hành động để giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các sự cố
bất ngờ, giảm tác động của yêu sách pháp lý và thúc đẩy hiệu suất đáng tin cậy
Trang 2cao, thiết kế hệ thống an toàn và các cải tiến phạm vi bảo hiểm, bao phủ loại trừ
hướng đến bảo đảm an toàn người bệnh và cải tiến chất lượng dịch vụ y tế cung
cấp Điều nhấn mạnh then chốt trong quản lý nguy cơ ở bệnh viện đó chính là cơ
chế và giải pháp giúp kiểm soát và bảo vệ tài chính chứ không đơn thuần là kiểm
soát loại bỏ những nguy cơ gây mất an toàn trong bệnh viện
Có hai quyết định của tòa án nổi tiếng liên quan đến tầm quan trọng của quản lý
nguy cơ: thứ nhất là vụ việc liên quan đến Bệnh viện Đa khoa Darling vs
Charleston vào năm 1965 đã xác lập trách nhiệm pháp lý của bệnh viện về chất
lượng chăm sóc và vụ phán quyết thứ hai tại Bệnh viện Corleto vs Shore đã xác
định rằng nhân viên y tế có thể phải chịu trách nhiệm về chất lượng chăm sóc Sau
hai quyết định mang tính lịch sử này ở Hoa Kỳ, quản lý nguy cơ hiệu quả được coi
trọng hơn vì số lượng yêu cầu bồi thường đối với bệnh viện ngày càng tăng, thiệt
hại cao hơn, và sự công khai xấu ảnh hưởng đến các bệnh viện
Các vụ án tẩy chay chống lại các bác sĩ và bệnh viện ở Hoa Kỳ đã đạt đến giai
đoạn khủng hoảng vào đầu những năm 1980 Giá bảo hiểm trên thị trường thương
mại đã trở nên quá cao khiến nhiều bệnh viện thành lập bảo hiểm bắt buộc Đây là
sự bắt đầu của "báo cáo sự cố" chính thức và bổ sung các nhà quản lý nguy cơ nội
bộ để phân tích các xu hướng và đề xuất các biện pháp can thiệp nhằm ngăn chặn
hoặc giảm nhẹ yêu cầu bồi thường
Các bước để triển khai chương trình quản lý nguy cơ trong bệnh viện được khuyến
nghị:
1) Bổ nhiệm một nhân lực phụ trách Quản lý nguy cơ, người này sẽ được sự hỗ trợ
của hội đồng quản trị, giám đốc điều hành, nhân viên y tế và các bộ phận khác
trong bệnh viện
Trang 32) Người phụ trách Quản lý nguy cơ sẽ tuần tự đến gặp các trưởng đơn vị/bộ phận
khoa phòng trong bệnh viện để làm quen với mỗi người trong số họ với thông báo
cho họ biết về các vai trò và trách nhiệm của mình
3) Thực hiện chương trình “sáu bước - sixsteps” sau với sự hợp tác của Bộ phận
Quản lý nguy cơ để đảm bảo rằng bệnh viện đang làm tất cả những gì có thể trong
lĩnh vực quản lý nguy cơ
(A) Xác định các tình huống trong bệnh viện có thể gây ra sự cố có thể dẫn đến tổn
thất về tài chính
(B) Đánh giá các báo cáo sự cố ít nhất sáu tháng và so sánh các số liệu sẵn có về
các sự cố tại bệnh viện khác có thể xác định những tình huống trong bệnh viện có
khả năng gây ra một sự cố
(C) Loại bỏ các thủ tục nguy hiểm không cần thiết được thực hiện tại cơ sở,
bán/loại bỏ thiết bị có thể dẫn đến các khoản bồi thường
(D) Giảm rủi ro để bệnh viện có thể cảm thấy thoải mái khi thiết lập một cơ chế
bảo hiểm được tài trợ và hoạt động nội bộ
(E) Chuyển giao trách nhiệm pháp lý bằng cách có thỏa thuận "giữ vô hại" với các
nhà sản xuất thuốc và cung ứng vật tư trang thiết bị
(F) Bảo hiểm bao phủ chi trả thông qua các lựa chọn tốt nhất về giá trị thương mại
các bảo hiểm bắt buộc và tự nguyện của chính nó hoặc kết hợp để đáp ứng nhu cầu
của bệnh viện một cách đáng tin cậy và hiệu quả nhất
Hơn thế nữa, bệnh viện cần có các thành phần sau đây như là một phần không tách
rời của chương trình quản lý nguy cơ:
1 Cơ chế khiếu nại trong bệnh viện
Trang 42 Thu thập dữ liệu liên tục về các trường hợp chăm sóc sức khỏe với đầu ra
“chưa tốt/tiêu cực”
3 Cơ chế đánh giá chăm sóc y tế
4 Các chương trình giáo dục cho nhân viên của bệnh viện trong các hoạt động
chăm sóc bệnh nhân
5 Liên tục sàng lọc các thủ tục quản lý nguy cơ và làm cho nó trở thành một
phần của các tiêu chuẩn về chất lượng trong bệnh viện
Trang 5Bài 2: BÁO CÁO SAI SÓT SỰ CỐ (Incident Reporting)
Báo cáo sai sót sự cố là một phần không thể thiếu trong hoạt động quản lý nguy cơ
Các nghiên cứu ghi nhận hầu hết các nhân viên y tế đặc biệt là Bác sỹ hầu như rất e
ngại trong việc báo cáo sai sót sự cố cho cấp trên Các kết quả khảo sát ghi nhận
rằng hầu hết các nhân viên y tế có xu hướng thích báo cáo, chia sẻ sai sót sự cố với
đồng nghiệp khi có một vấn đề hoặc sự cố y khoa nào xảy ra Việc báo cáo sai sót
sự cố trong môi trường bệnh viện hầu hết còn là vấn đề gặp khá nhiều vướng mắc
và rào cản Một trong những nguyên nhân trọng yếu đó chính là đặc thù của công
việc trong bệnh viện đòi hỏi tính tự chủ, quyết đoán cá nhân, các quy tắc và kinh
nghiệm cá nhân được áp dụng trong thực hành y khoa, cá tính mạnh mẽ… đây là
những nguyên nhân chính yếu khiến cho việc báo cáo sự cố sai sót y khoa chưa
được đẩy mạnh và phổ biến
Trang 6Quản lý nguy cơ là một quá trình kiểm soát các sự cố, sai sót – điều này có mâu
thuẩn với và gây tác động đến thực hành hoặc các hoạt động thường ngày trong
bệnh viện Báo cáo sai sót sự cố trở thành một nền tảng, trụ cột chính yếu trong hệ
thống quản lý nguy cơ
Báo cáo sai sót sự cố là một chu trình khép kính goomfg các bước tuần tự: xác
định, phát hiện sai sót sự cố; phân tích sự cố; rút ra bài học từ sự cố; phản hồi hành
động từ sự cố Điều quan trọng chính là đây là một chu trình và cần thực hiện liên
tục
Quy trình báo cáo sai sót sự cố được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ chính yếu
như sau:
1 Nhận dạng và phát hiện các nguy cơ
2 Quy định về đánh giá nguy cơ
3 Dự báo những thiệt hại hoặc mất mát
4 Quyết định các bước/hành động để giảm thiểu những tác động lên người bệnh và
bệnh viện
Đối với những báo cáo sai sót sự cố chưa hoàn chỉnh hoặc thiếu trung thực có thể
gây trở ngại quá trình phát hiện các sự cố Dưới đây là một số khuyến nghị về việc
báo cáo sai sót sự cố:
1 Diễn tả/tường thuật lại “chính xác” những gì đã diễn ra
2 Đơn giản hóa và thực tế về mặt hình thức báo cáo, đồng thời dành thời gian có
thể và nỗ lực hết sức để hoàn thành các báo cáo
Trang 73 Bao gồm các thông tin cơ bản: tên, địa chỉ, tuổi và tình trạng của cá nhân có liên
quan, đồng thời phải chính xác về địa điểm, thời gian ngày giờ cụ thể và mô tả
những gì đã xảy ra
4 Phải có dữ liệu, thông tin kiểm tra của Bác sỹ
5 Bao gồm các bảng kiểm hoặc bộ câu hỏi để nhắc nhở người bảo cáo về các nội
dung chi tiết như tình trạng tại giường bệnh, lý do nhập viện, mô tả những cá nhân
liên quan, những nhân chứng và những vấn đề xảy ra ngoài giường bệnh
HỘI ĐỒNG QUẢN LÝ NGUY CƠ
Chúng ta cần xác định và xây dựng cấu trúc hội đồng sao cho phù hợp và hiệu quả
trong việc thực hiện các chức năng quản lý nguy cơ Thành viên phụ trách hội
đồng quản lý nguy cơ nên là thành viên trực thuộc Hội đồng/Bộ phần quản lý chất
lượng Thành viên của hội đồng cần đại diện và trực thuộc các đơn vị, khoa phòng
sau:
- Quản lý chất lượng
- Đánh giá kiểm tra bệnh viện
- Kiểm soát nhiểm khuẩn
- An ninh, bảo vệ
- Truyền thông, giáo dục
- Khối Bác sỹ
- Khối điều dưỡng
- Khối quản trị, điều hành, hỗ trợ
Trang 8- Dược, vật tư trang thiết bị y tế
- Hồ sơ bệnh án
- Các đơn vị nguy cơ cao: truyền máu, cấy ghép, lọc thận
- …
Mục đích của Hội đồng quản lý nguy cơ chính là hỗ trợ cho Người phụ trách Quản
lý nguy cơ hoàn thành các công việc, trách nhiệm được giao phó để giảm thiểu tối
đa chấn thương, thiệt hại cho người bệnh, khách viếng thăm, nhân viên bệnh
viện,và THẤT THOÁT TÀI CHÍNH của bệnh viện
ĐẨY MẠNH CÁC CHƯƠNG TRÌNH QUẢN LÝ NGUY CƠ
Với những thay đổi chóng mặt của các vấn đề đang phải đối mặt trong ngành công
nghiệp chăm sóc sức khỏe Tăng cường các chương trình theo dõi và đánh giá hoạt
động quản lý nguy cơ là điều cần thiết Dưới đây là một số khuyến nghị về đẩy
mạnh các chương trình quản lý nguy cơ:
1 Giáo dục nhân viên và các cá nhân nhân phụ trách chính về quản lý nguy cơ
2 Theo dõi và đánh giá các chương trình hành động tích hợp
3 Liên hệ với các bộ phận, tổ chức, đơn vị quản lý tại địa phương, quốc gia, quốc
tế để củng cố và cải thiện các chương trình của bệnh viện
4 Khảo sát nghiên cứu các tình huống có nguy cơ tiềm ẩn hiện diện các mối nguy
dẫn đến các tai nạn
5 Sẵn có các dữ liệu quan trọng về những ca phức tạp, rắc rối đã xảy ra
6 Xác định những khu vực có nguy cơ cao trong bệnh viện
Trang 97 Phát triển các biểu mẫu báo cáo sự cố đáp ứng các nhu cầu hiện tại
8 Yêu cầu, đề nghị nhân viên điền file báo cáo sự cố ngay lập tức sau khi các sự
cố, sai sót xảy ra
9 Báo cáo cho Bác sỹ, điều dưỡng và các bên liên quan đến sai sót sự cố
10 Theo dõi và cải tiến chất lượng chăm sóc được cấp bởi Bác sỹ và nhân viên y
tế khác bởi vì số lượng các báo cáo gia tăng đang ảnh hưởng trực tiếp đến họ khi
mọi sai sót sự cố xảy ra
11 Hỗ trợ liên tục cho các vùng điểm (khu vưc tiềm ẩn nguy cơ cao) và khoa
phòng trong toàn bệnh viện
12 Thu thập và lưu trữ dữ liệu từ nguồn trong và ngoài bệnh viện
13 Các chương trình đại diện cho quyền lợi của người bệnh cần đảm bảo tính
trung thực và phù hợp với các cấp độ khác nhau
14 Giảm thiểu mức độ nguy hại một các hiêu quả, nhờ đó bệnh viện có thể đảm
bảo thất thoát và thiệt hại quan đến tài chính và bảo hiểm
15 Loại bỏ các thủ tục không cần thiết và có thể gây nguy hiểm
Trang 10Bài 3: TẬP HUẤN CHO NHÂN VIÊN BỆNH VIỆN VÀ KHÁCH HÀNG VỀ
QUẢN LÝ NGUY CƠ
I Nhân viên bệnh viện
- Nhiều nghiên cứu được thực hiện để tổng hợp các sự cố tại bệnh viện và tìm
ra các nguyên nhân Kết quả cho thấy rằng: việc nhân viên y tế thiếu kỹ
năng, kiến thức về nguy cơ và xử lý nguy cơ là nguyên nhân phổ biến Điều
này mình chứng rõ tầm quan trọng của việc tập huấn và nâng cao nhận thức,
thực hành của nhân viên y tế về vấn đề quản lý nguy cơ
Để làm tốt được điều này chúng ta cần:
1 Xây dựng kế hoạch định kỳ về tập huấn và truyền thông về quản lý nguy
cơ cho nhân viên bệnh viện
2 Đảm bảo trong kế hoạch có thể hiện được vai trò và trách nhiệm của
nhân viên y tế khi tập huấn
3 Xác định số lượng chương trình tập huấn mà mỗi cá nhân cần phải tham
gia (từ cơ bản đến nâng cao) căn cứ dựa trên nhu cầu và quy mô của bệnh
viện
4 Đảm bảo rằng ban điều hành/ban giám đốc hỗ trợ và phê duyệt các
chương trình đồng thời tích cực theo dõi chỉ đạo các lãnh đạo phòng/khoa
phụ trách triển khai
Chương trình tập huấn như thế nào thì phù hợp?
1 Tập huấn cơ bản về quản lý nguy cơ: Chương trình này cần được triển
khai tập huấn cho tất cả các nhân viên bệnh viện (yêu cầu tất cả mọi
người tham gia) bất kể từ bảo vệ, lễ tân, hành chính cho đến các bác sỹ,
điều dưỡng, đội ngũ điều hành và hỗ trợ Nôi dung chương trình tập huấn
cơ bản cần trang bị cần bao hàm các nội dung sau:
Trang 11+ Định nghĩa được quản lý nguy cơ là gì?
+ Vai trò và trách nhiệm của mỗi người/vị trí công việc trong quản lý
nguy cơ;
+ Nhận dạng/Xác định nguy cơ;
+ Đánh giá và phân tích cơ bản được các nguy cơ;
+ Phòng ngừa và quản lý các nguy cơ;
+ Đo lường và theo dõi các nguy cơ;
+ Thống kê và báo cáo
+ Tổng quan về an toàn người bệnh, an toàn y tế dưới góc nhìn quản lý
nguy cơ;
+ Các chương trình quản lý nguy cơ trong bệnh viện;
+ Thực hành phân tích một ca sự cố y khoa và đưa ra các hành động tiếp
theo;
+ Xây dựng văn hóa quản lý nguy cơ trong bệnh viện;
+ Các nội dung giáo dục và tư vấn cho khách hàng về nguy cơ
2 Tập huấn nâng cao về quản lý nguy cơ: Chương trình này tập trung
hướng đến nhóm đối tượng thực hiện chính các công việc về quản lý
nguy cơ, lãnh đạo, nhóm quản lý và những đối tượng có nhu cầu nâng
cao kiến thức về quản lý nguy cơ Thành viên Phòng Ban phụ trách quản
lý nguy cơ và hội đồng quản lý nguy cơ cần tham gia và hoàn thành đầy
đủ khóa học này về quản lý nguy cơ Nội dung chương trình nâng cao tập
trung chính yếu vào các vấn đề dưới đây:
+ Củng cố và nâng cao kiến thức về quản lý nguy cơ, chu trình quản lý
nguy cơ;
+ Phương pháp, công cụ thực hiện quản lý nguy cơ (nhận dạng, đánh giá,
phân tích, báo cáo);
Trang 12+ Cách thức xây dựng, triển khai, theo dõi và đánh giá một chương trình
quản lý nguy cơ;
+ Hướng dẫn, văn bản pháp lý, quy trình, quy định, tài liệu về quản lý
nguy cơ;
+ Xây dựng các quy trình chuẩn về quản lý nguy cơ;
+ Xử lý một sự cố/nguy cơ tiềm ẩn hiệu quả;
+ Quản lý nguy cơ chuyên biệt theo từng nhóm chuyên môn: tài chính,
hành chính, an ninh trật tự, dịch vụ khách hàng, chuyên khoa y khoa (nội
khoa, sản khoa, ngoại khoa, nhi khoa…)
- Câu hỏi tiếp theo được đặt ra đó là làm sao để đảm bảo việc các nhân viên y
tế đều tham gia và hoàn thành các chương trình tập huấn? Dưới đây là một
số gợi ý:
+ Sắp xếp về mặt thời gian tập huấn Vì đặc thù của bệnh viện các cá
nhân rất khó để đồng thời rời bỏ vị trí làm việc để tham gia tập huấn Do
đó cần lên thời gian biểu hợp lý cho chương trình tập huấn, tạo điều kiện
để tất cả mọi người có thể sắp xếp tham gia Thông báo trước đến lãnh
đạo các phòng khoa để bố trí và sắp xếp nhân lực phù hợp để tham dự tập
huấn
+ Xây dựng chương trình tập huấn hoàn chỉnh và có tính thu hút, hình
thức tổ chức đa dạng
+ Đưa vào nội dung chương trình đào tạo liên tục nội bộ của bệnh viện,
kết hợp cấp giấy chứng nhận tham dự và giá trị của việc hoàn thành khóa
học
- Làm sao để việc học tập liên tục? Hiệu quả của việc tập huấn về quản lý
nguy cơ không chỉ thể hiện ở việc chúng ta hoàn thành các khóa tập huấn mà