Thuyết minh về quần thể di tích cố đô Huế

Huế là một thành phố ở miền Trung Việt Nam và là tỉnh lị của tỉnh Thừa Huế. Là kinh đô của Việt Nam dưới triều Nguyễn Huệ nổi tiếng với những đền chùa, thành quách, lăng tẩm, kiến trúc gắn liền với cảnh quan thiên nhiên. Nghiêng mình bên dòng sông xanh hiền hòa của miền Trung. Huế là một di sản văn hoá vật thể và tính thần mang ý nghĩa quốc hồn quốc túy, một miền văn hoá độc đáo của Việt Nam và thế giới. Năm 1993, Huế đã được UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới. Cho đến hôm nay, Huế đã đang, và sẽ mãi mãi được giữ gìn, bảo tồn và phát triển, sánh vai với các kỳ quan hàng ngàn năm của nhân loại trong danh mục Di sản Văn hoá Thế giới của UNESCO.

Đ  bài: Thuy t minh v  qu n th  di tích c  đô Hu  ề ế ề ầ ể ố ế

Bài làm

Hu  là m t thành ph    mi n Trung Vi t Nam và là t nh l  c a t nh Th a Hu  Là kinh đôế ộ ố ở ề ệ ỉ ị ủ ỉ ừ ế  

c a Vi t Nam dủ ệ ưới tri u Nguy n Hu  n i ti ng v i nh ng đ n chùa, thành quách, lăngề ễ ệ ổ ế ớ ữ ề  

t m, ki n trúc g n li n v i c nh quan thiên nhiên. Nghiêng mình bên dòng sông xanh hi nẩ ế ắ ề ớ ả ề   hòa c a mi n Trung. Hu  là m t di s n văn hoá v t th  và tính th n mang ý nghĩa qu củ ề ế ộ ả ậ ể ầ ố  

h n qu c túy, m t mi n văn hoá đ c đáo c a Vi t Nam và th  gi i. Năm 1993, Hu  đãồ ố ộ ề ộ ủ ệ ế ớ ế  

được UNESCO công nh n là di s n văn hoá th  gi i. Cho đ n hôm nay, Hu  đã đang, vàậ ả ế ớ ế ế  

s  mãi mãi đẽ ược gi  gìn, b o t n và phát tri n, sánh vai v i các k  quan hàng ngàn nămữ ả ồ ể ớ ỳ  

c a nhân lo i trong danh m c Di s n Văn hoá Th  gi i c a UNESCO.ủ ạ ụ ả ế ớ ủ

Qu n th  di tích C  đô Hu  hay Qu n th  di tích Hu  ch  nh ng di tích l ch s  – văn hoáầ ể ố ế ầ ể ế ỉ ữ ị ử  

do tri u Nguy n ch  trề ễ ủ ương xây d ng trong kho ng th i gian  đ u th  k  19 đ n n a đ uự ả ờ ầ ế ỷ ế ử ầ  

th  k  20 trên đ a bàn kinh đô Hu  x a; nay thu c ph m vi thành ph  Hu  và m t vàiế ỷ ị ế ư ộ ạ ố ế ộ   vùng ph  c n thu c t nh Th a Thiên­Hu  Qu n th  di tích C  đô Hu  có th  phân chiaụ ậ ộ ỉ ừ ế ầ ể ố ế ể   thành các c m công trình g m: Các di tích trong Kinh thành Hu  g m Kinh thành, Hoàngụ ồ ế ồ   thành, T  c m thành. Các di tích bên ngoài Kinh thành Hu  g m các lăng t m, chùa chi n,ử ấ ế ồ ẩ ề   cung đi n…ệ

N m gi a lòng Hu  bên b  B c c a con sông Hằ ữ ế ờ ắ ủ ương dùng d ng ch y xuyên qua t  Tâyằ ả ừ   sang Đông, h  th ng ki n trúc bi u th  cho quy n uy c a ch  đ  trung ệ ố ế ể ị ề ủ ế ộ ương t p quy nậ ề   nhà Nguy n v n đang s ng s ng trễ ẫ ừ ữ ước bao bi n đ ng c a th i gian. Đó là Kinh thànhế ộ ủ ờ  

Hu  Hoàng thành Hu  T  c m thành Hu , ba tòa thành l ng vào nhau đế ế ử ấ ế ồ ược b  trí đăngố  

đ i trên m t tr c d c xuyên su t t  m t Nam ra m t B c. H  th ng thành quách   đây làố ộ ụ ọ ố ừ ặ ặ ắ ệ ố ở  

m t m u m c cùng s  k t h p hài hòa nhu n nhuy n gi a tinh hoa ki n trúc Đông vàộ ẫ ự ự ế ợ ầ ễ ữ ế   Tây. Đó là Kinh thành Hu  đế ược vua Gia Long ti n hành kh o sát t  năm 1803, kh i côngế ả ừ ở   xây d ng t  1805 và hoàn ch nh vào năm 1832 dự ừ ỉ ưới tri u vua Minh M ng. Kinh thànhề ạ  

Hu  phía nam giáp đế ường Tr n H ng Đ o; phía tây giáp đầ ư ạ ường Lê Du n; phía b c giápẩ ắ  

đường Tăng B t H ; phía đông giáp đạ ổ ường Phan Đăng L u. Kinh thành Hu  g m: Kư ế ồ ỳ 

Đài, Trường Qu c T  Giám, Đi n Long An, B o tàng M  thu t Cung đình Hu  Đình Phúố ừ ệ ả ỹ ậ ế   Xuân, H  T nh Tâm, Tàng th  lâu Vi n C  M t – Tam Tòa, Đàn Xã T c, C u v  th nồ ị ư ệ ơ ậ ắ ử ị ầ   công

Hoàng Thành n m bên trong Kinh Thành, có ch c năng b o v  các cung đi n quan tr ngằ ứ ả ệ ệ ọ  

nh t c a tri u đình, các mi u th  t  tiên nhà Nguy n và b o v  T  C m Thành – n iấ ủ ề ế ờ ổ ễ ả ệ ử ấ ơ   dành riêng cho vua và hoàng gia Hoàng Thành và T  C m Thành thử ấ ường được g i chungọ  

là Đ i N i. Các di tích trong Hoàng Thành g m: Ng  Môn, Đi n Thái Hoà và sân Đ iạ ộ ồ ọ ệ ạ   Tri u Nghi, Tri u T  Mi u, H ng T  Mi u, Th  T  Mi u, Thái T  Mi u, Cung Diênề ệ ổ ế ư ổ ế ế ổ ế ổ ế  

Th , Cung Trọ ường Sanh, Hi n Lâm Các, C u Đ nh, Đi n Ph ng Tiên. Hoàng Thành gi iể ử ỉ ệ ụ ớ  

h n b i m t vòng tạ ở ộ ường thành g n vuông v i m i chi u x p x  600m v i 4 c ng ra vàoầ ớ ỗ ề ấ ỉ ớ ổ  

đ c đáo nh t thộ ấ ường đượ ấc l y làm bi u tể ượng c a C  đô: Ng  Môn, chính là khu v củ ố ọ ự   hành chính t i cao c a tri u đình Nguy n.ố ủ ề ễ

Bên trong Hoàng Thành, h i d ch v  phía sau, là T  C m Thành. T  C m Thành là vòngơ ị ề ử ấ ừ ấ  

tường thành th  ba c a Kinh đô Hu  gi i h n khu v c làm ăn   và sinh ho t c a vua vàứ ủ ế ớ ạ ự ở ạ ủ   hoàng gia. Các di tích trong T  C m Thành g m: T  Vu và H u Vu, V c đ ng, Đi nử ấ ồ ả ữ ạ ổ ệ  

Ki n Trung, Đi n C n Chánh, Thái Bình Lâu, Duy t Th  Đế ệ ầ ệ ị ường

Xuyên su t c  ba tòa thành, con đố ả ường Th n đ o ch y t  b  sông Hầ ạ ạ ừ ờ ương mang trên mình 

nh ng công trình ki n trúc quan y u nh t c a Kinh thành Hu : Nghinh Lữ ế ế ấ ủ ế ương Đình, Phu  Văn Lâu, K  Đài, Ng  Môn, đi n Thái Hòa, Đi n C n Chánh, đi n Càn Thành, cung Khônỳ ọ ệ ệ ẩ ệ   Thái, l u Ki n Trung… Hai bên đầ ế ường Th n đ o này là hàng trăm công trình ki n trúc l nầ ạ ế ớ  

nh  b  trí cân đ i đ u đ n, đan xen cây c , ch p ch n khi  n khi hi n gi a nh ng s cỏ ố ố ề ặ ỏ ậ ờ ẩ ệ ữ ữ ắ   màu thiên nhiên, luôn t o cho con ngạ ười m t c m giác nh  nhàng thanh th n.ộ ả ẹ ả

Các di tích ngoài kinh thành Hu  bao g m Lăng t m và m t s  di tích khác. V  phía Tâyế ồ ẩ ộ ố ề  

c a Kinh thành, n m hai bên b  sông Hủ ằ ờ ương, lăng t m c a các vua Nguy n bao g m:ẩ ủ ễ ồ   Lăng Gia Long – còn g i là Thiên Th  L ng, th c ra là m t qu n th  nhi u lăng t m trongọ ọ ằ ự ộ ầ ể ề ẩ   hoàng quy n. Lăng Minh M ng còn g i là Hi u lăng do vua Thi u Tr  cho xây d ng đề ạ ọ ế ệ ị ự ế  chôn c t vua cha Minh M ng cách c  đô Hu  12 km. Lăng T  Đ c đấ ạ ố ế ự ứ ược chính vua Tự 

Đ c cho xây d ng khi còn t i v , lúc m i xây d ng, lăng có tên là V n Niên C , sau khiứ ự ạ ị ớ ự ạ ơ  

T  Đ c m t, lăng đự ứ ấ ược đ i tên thành Khiêm Lăng, là m t trong nh ng lăng t m đ p nh tổ ộ ữ ẩ ẹ ấ  

c a vua chúa nhà Nguy n. Lăng Đ ng Khánh còn g i là T  Lăng xây d ng đ  th  cha, khiủ ễ ồ ọ ư ự ể ờ  

Đ ng Khánh đ t ng t qua đ i, Vua Thành Thái (1889 – 1907) k  v  trong b i c nh đ tồ ộ ộ ờ ế ị ố ả ấ  

nước g p nhi u khó khăn không th  xây c t lăng t m cho cha, đành đ i làm Ng ng Hy đặ ề ể ấ ấ ổ ư ể 

th  vua Đ ng Khánh. Lăng D c Đ c tên ch  An Lăng cách trung tâm thành ph  ch a đ yờ ồ ụ ứ ữ ố ư ầ   2km; là n i an táng c a 3 vua nhà Nguy n: D c Đ c, Thành Thái, Duy Tân. Lăng Kh iơ ủ ễ ụ ứ ả  

Đ nh còn g i là  ng Lăng t a l c trên tri n núi Châu Ch  bên ngoài kinh thành Hu  đị ọ Ứ ọ ạ ề ữ ế ượ  c xây d ng t  năm 1920 ngay sau khi Kh i Đ nh lên ngôi, pha tr n ki n trúc Đông Tây Kimự ừ ả ị ộ ế  

c  l  thổ ạ ường, v i các tác ph m ngh  thu t ghép tranh sành s  đ c đáo. Lăng Thi u Trớ ẩ ệ ậ ứ ộ ệ ị  còn g i là Xọ ương Lăng là n i chôn c t hoàng đ  Thi u Tr  So v i lăng t m các vua ti nơ ấ ế ệ ị ớ ẩ ề   nhi m và k  v , lăng Thi u Tr  có nh ng nét riêng. Đây là lăng duy nh t quay m t vệ ế ị ệ ị ữ ấ ặ ề 

hướng Tây B c, m t hắ ộ ướng ít được dùng trong ki n trúc cung đi n và lăng t m th iế ệ ẩ ờ   Nguy n. M i lăng vua Nguy n đ u ph n ánh cu c đ i và tính cách c a v  ch  nhân đangễ ỗ ễ ề ả ộ ờ ủ ị ủ   yên ngh ỉ

Các di tích khác bao g m: Tr n Bình Đài và c a Tr n Bình. Tr n Bình đài n m   v  tríồ ấ ử ấ ấ ằ ở ị   Đông B c kinh thành Hu  Phu Văn Lâu n m trên tr c chính c a Hoàng Thành Hu  phíaắ ế ằ ụ ủ ế  

trước K  Đài dùng làm n i niêm y t nh ng ch  d  quan tr ng c a nhà vua và tri u đình,ỳ ơ ế ữ ỉ ụ ọ ủ ề  

ho c k t qu  các k  thi do tri u đình t  ch c. Tòa Thặ ế ả ỳ ề ổ ứ ương B c t a l c bên b  Nam sôngạ ọ ạ ờ  

Hương, là tr  s  đ  đón ti p các s  th n nụ ở ể ế ứ ầ ước ngoài. Văn Mi u còn g i là Văn Thánhế ọ  

Mi u là n i th  Kh ng T  và d ng bia ti n sĩ. Võ Miêu hay Võ Thánh mi u, là n i thế ơ ờ ổ ử ự ế ế ơ ờ 

ph ng và ghi danh nh ng danh tụ ữ ướng Vi t Nam, nh ng ti n sĩ đ  tr ng ba khoa thi võệ ữ ế ỗ ọ  

dưới tri u Nguy n. Đàn Nam Giao tri u Nguy n là n i các vua Nguy n t  tr i. Hề ễ ề ễ ơ ễ ế ờ ổ  Quy n còn đ c là H  Khuyên là m t chu ng nuôi h  và là m t đâu trề ọ ổ ộ ồ ổ ộ ường đ c đáo, đây làộ  

đ u trấ ường c a nh ng cu c t  chi n gi a voi và h  nh m t  th n trong ngày h i và ph củ ữ ộ ử ế ữ ổ ằ ế ầ ộ ụ  

v  nhu c u gi i trí tiêu khi n. Đi n Voi Ré đ  th  các v  th n b o v  và mi u th  b nụ ầ ả ể ệ ể ờ ị ầ ả ệ ế ờ ố   con voi dũng c m nh t trong chi n tr n c a tri u Nguy n. Đi n Hòn Chén t a l c trênả ấ ế ậ ủ ề ễ ệ ọ ạ   núi Ng c Trán, thu c làng Ng c H , xã Họ ộ ọ ồ ương H , huy n Hồ ệ ương Trà, t nh Th a Thiên –ỉ ừ  

Hu  Ngày x a ngế ư ười Chăm th  n  th n PoNagar, sau đó ngờ ữ ầ ười Vi t ti p t c th  bàệ ế ụ ờ  

x ng Thánh M u Thiên Y A Na. Chùa Thiên M  là m t ngôi chùa n m trên đ i Hà Khê,ư ẫ ụ ộ ằ ồ  

t  ng n sông Hả ạ ương, cách trung tâm thành ph  Hu  kho ng 5km v  phía tây, là ngôi chùaố ế ả ề  

c  nh t c a Hu  Tr n H i Thành (Thành tr n gi  m t bi n) là m t thành lũy dùng đổ ấ ủ ế ấ ả ấ ữ ặ ể ộ ể 

b o v  kinh đô tri u Nguy n đả ệ ề ễ ược xây d ng   c a Phía Đông, kinh thành Hu  Nghênhự ở ử ế  

Lương Đình hay Nghênh Lương T  dùng làm n i ngh  chân c a nhà vua trạ ơ ỉ ủ ước khi đi 

xu ng bên sông đ  lên thuy n r ng ho c làm n i hóng mát. Cung An Đ nh t a l c bên bố ể ề ồ ặ ơ ị ọ ạ ờ  sông An C u, là cung đi n riêng c a vua Kh i Đ nh t  khi còn là thái t  đ n khi làm vua,ự ệ ủ ả ị ừ ừ ế   sau này được Vĩnh Thu  th a k  và t ng s ng   đây sau khi thoái v ỵ ừ ế ừ ố ở ị

T t c  nh ng công trình ki n trúc trên đấ ả ữ ế ược đ t trong m t khung c nh thiên nhiên k  thúặ ộ ả ỳ  

v i nhi u y u t  bi u tớ ề ế ố ể ượng s n có t  nhiên đ n m c ngẵ ự ế ứ ười ta m c nhiên xem đó làặ  

nh ng b  ph n c a Kinh thành Hu  – đó là núi Ng  Bình dòng Hữ ộ ậ ủ ế ự ương Giang, c n Giãồ   Viên, c n B c Thanh… Nhìn t  phía ngồ ộ ừ ượ ạc l i nh ng công trình ki n trúc   đây nh  hoàữ ế ở ư  

l n vào thiên nhiên t o nên nh ng ti t t u k  di u khi n ngẫ ạ ữ ế ấ ỳ ệ ế ười ta quên m t bàn tay conấ  

người đã tác đ ng lên nó. Ngày nay, Hu  tr  thành m t thành ph  Festival đ c tr ng c aộ ế ở ộ ố ặ ư ủ  

Vi t Nam. C  hai năm m t l n, nhân dân thành ph  Hu  l i đón chào ngày l  h i tr ngệ ứ ộ ầ ố ế ạ ễ ộ ọ  

đ i này trong ni m háo h c. V i m t di s n văn hoá v t th  và tinh th n mang ý nghĩaạ ề ứ ớ ộ ả ậ ể ầ  

qu c h n qu c túy c a dân t c, Hu  là m t hi n tố ồ ố ủ ộ ế ộ ệ ượng văn hoá đ c đáo c a Vi t Nam vàộ ủ ệ  

th  gi i. Hu  s  mãi mãi đế ớ ế ẽ ược gi  gìn – cho Vi t Nam và cho th  gi i, mãi mãi là ni mữ ệ ế ớ ề  

t  hào c a chúng ta. Hu  h p d n và chi m đự ủ ế ấ ẫ ế ược tình c m c a nhi u ngả ủ ề ười, trong nướ  c cũng nh  qu c t ư ố ế

Bài s  2ố

C  đô Hu  là m t trong nh ng đ a đi m du l ch n i ti ng c a Vi t Nam hàng năm thu hútố ế ộ ữ ị ể ị ổ ế ủ ệ  

r t nhi u du khách trong và ngoài nấ ề ước. Hu  là vùng đ t kinh k  x a đế ấ ỳ ư ược nhà Nguy nễ   xây d ng làm trung tâm chính tr , kinh t  và văn hóa c a c  nự ị ế ủ ả ướ ừ ầc t  đ u th  k  19 đ nế ỷ ế  

n a đ u th  k  20.ử ầ ế ỷ

N i đây t ng là kinh đô c a tri u đ i phong ki n cu i cùng c a Vi t Nam, n i ch ngơ ừ ủ ề ạ ế ố ủ ệ ơ ứ  

ki n bi t bao thăng tr m trong m t giai đo n l ch s  chuy n giao gi a th i k  Phongế ế ầ ộ ạ ị ử ể ữ ờ ỳ  

ki n, thu c đ a và th i k  xây d ng đ t nế ộ ị ờ ỳ ự ấ ước trong th i đ i m i. Ngày nay, Hu  h u nhờ ạ ớ ế ầ ư  còn l u gi  khá nguyên v n các công trình ki n trúc đ c tr ng c a ch  đ  phong ki n nhàư ữ ẹ ế ặ ư ủ ế ộ ế   Nguy n tr i qua 143 năm t  năm 1802 đ n năm 1945. M t trong nh ng công trình ki nễ ả ừ ế ộ ữ ế   trúc đ c tr ng tiêu bi u và hoành tráng nh t trong qu n th  di tích c  đô Hu  đó là Kinhặ ư ể ấ ầ ể ố ế   Thành Hu  H  th ng kinh thành ngày này g m r t nhi u công trình ki n trúc quan tr ng,ế ệ ố ồ ấ ề ế ọ  

n i t ng là trung tâm chính tr  c a c  nơ ừ ị ủ ả ước và là n i tr  vì c a 13 v  vua tri u Nguy n.ơ ị ủ ị ề ễ

Đ a đi m lý tị ể ưởng nh t đ  hấ ể ướng d n viên gi i thi u v  Kinh Thành Hu  chính là   l uẫ ớ ệ ề ế ở ầ   Ngũ Ph ng, n i du khách có th  nhìn th y đụ ơ ể ấ ược dòng sông Hương, núi Ng  Bình phía xaự  

và C n H n, c n Dã Viên. Đây chính là m t trong nh ng y u t  phong th y cho Kinhồ ế ồ ộ ữ ế ố ủ   Thành Hu  Kinh thành Hu  đế ế ược xây d ng dự ưới th i vua Gia Long, là v  vua khai qu cờ ị ố  

c a tri u đ i nhà Nguy n.ủ ề ạ ễ

Công cu c kh o sát đ  xây d ng Kinh Thành Hu  b t đ u t  năm 1803, chính th c kh iộ ả ể ự ế ắ ầ ừ ứ ở   công vào năm 1805 hoàn ch nh vào kho ng nh ng năm 1832 dỉ ả ữ ưới th i vua Minh M ng.ờ ạ  

Có th  nói r ng, kinh thành Hu  là m t trong nh ng thành t u vĩ đ i c a vua Gia Long vàể ằ ế ộ ữ ự ạ ủ   tri u Nguy n.ề ễ

Kinh thành Hu  đế ược xây d ng trên di n tích kho ng 520 ha có chu vi 10km cao 6,6m dàiự ệ ả   21m. Thành có ki n trúc hình Vauban đế ược xây khúc kh u v i nh ng pháo đài phòng thỉ ớ ữ ủ 

được b  trí g n nh  đi u nhau trên m t thành. Thành ban đ u ch  đ p b ng đ t, mãi đ nố ầ ư ề ặ ầ ỉ ắ ằ ấ ế  

cu i th i vua Gia Long thành m i đố ờ ớ ược cho  p g ch nh  chúng ta th y ngày hôm nay.ố ạ ư ấ   Bên ngoài vòng thành có m t h  th ng h  thành hào ch y d c theo chân thành có tác d ngộ ệ ố ộ ạ ọ ụ  

nh  là chư ướng ng i v t có ch c năng phòng th  v a có ch c năng giao thông th y.ạ ậ ứ ủ ừ ứ ủ

Kinh thành Hu  xoay m t v  hế ặ ề ướng Nam theo phong th y trong K ch d ch “Thánh nhânủ ị ị   nam di n, vi thính thiên h ” Có nghĩa là “Vua ph i quay m t v  hệ ạ ả ặ ề ướng nam đ  tr  vì thiênể ị  

h ”.ạ

Kinh thành Hu  l y núi ng  bình cao 104m v  phía nam làm y u t  Ti n Án, Sông hế ấ ự ề ế ố ề ươ  ng

ch y qua trả ước m t kinh thành làm y u t  Minh Đặ ế ố ường. Hai bên t  h u sông có c n H nả ữ ồ ế  

và c n Dã Viên làm y u t  t  Thanh Long và H u B ch H  T ng c ng kinh thành Huồ ế ố ả ữ ạ ổ ổ ộ ế 

có t t c  13 c a ra vào c  đấ ả ủ ả ường b  và độ ường th y. Thành có 10 c a chính g m:ủ ủ ồ

C a Chính B c (Còn g i là c a H u, n m phía sau kinh thành)ử ắ ọ ử ậ ằ

C a Tây – B c (C a An Hòa)ử ắ ử

C a Chính Tâyử

C a Tây – Nam (C a H u, bên ph i Kinh Thành)ử ử ữ ả

C a Chính Nam (C a Nhà Đ )ử ử ồ

C a Qu ng Đ cử ả ứ

C a Th  Nh n (C a Ngăn)ử ể ơ ử

C a Đông Nam (C a Thử ử ượng T )ứ

C a Chính Đông (C a Đông Ba)ử ử

C a Đông B c (C a K  Trài)ử ắ ử ẻ

Ngoài ra kinh thành còn 1 c a thông v i Tr n Bình Đài hay còn g i là đ n Mang Cá m tử ớ ấ ọ ồ ộ   góc thành nh    phía Đông B c. Đ c bi t kinh thành Hu  còn có 2 c a Th y đỏ ở ắ ặ ệ ế ử ủ ược đ t tênặ   là:

– Đông thành Th y Quan hay còn g i là C ng Lủ ọ ố ương Y thông gi a sông Ng  Hà và sôngữ ự   đào Đông Ba

– Tây Thành Th y quan hay còn g i là c ng Th y Quan thông gi a sông Ng  Hà và sôngủ ọ ố ủ ữ ự   đào k  V n   khu v c Kim Long.ẻ ạ ở ự

Phía trước kinh thành Hu  v  hế ề ướng Nam là hướng quan tr ng nh t c a Kinh Thành cóọ ấ ủ  

K  đài hay còn g i là C t C  c  đô Hu  K  Đài đỳ ọ ộ ờ ố ế ỳ ược xây d ng vào năm 1807 dự ưới th iờ   vua Gia Long. Đ n th i vua Minh M ng, K  Đài đế ờ ạ ỳ ược tu s a hoàn ch nh vào các nămử ỉ  

1829, 1831 và 1840

K  Đài g m 2 ph n chính là Đài và C t c ỳ ồ ầ ộ ờ

Đài g m 3 t ng hình chóp c t hình ch  nh t ch ng lên nhau tồ ầ ụ ữ ậ ồ ượng tr ng cho Thiên đ a vàư ị   Nhân. T ng th  nh t cao h n 5,5 m, t ng gi a cao kho ng 6m, t ng trên cùng cao h n 6ầ ứ ấ ơ ầ ữ ả ầ ơ  

m. T ng c ng c a ba t ng đài cao kho ng 17,5 m. T  m t đ t lên t ng dổ ộ ủ ầ ả ừ ặ ấ ầ ướ ằi b ng m t l iộ ố  

đi nh    phía trái K  Ðài, t ng dỏ ở ỳ ầ ưới thông v i t ng gi a b ng m t c a vòm r ng 4 m,ớ ầ ữ ằ ộ ử ộ  

t ng gi a thông v i t ng trên cùng cũng b ng m t c a vòm r ng 2 m. Ð nh m i t ng cóầ ữ ớ ầ ằ ộ ử ộ ỉ ỗ ầ   xây m t h  th ng lan can cao 1 m độ ệ ố ược trang trí b ng g ch hoa đúc r ng. N n ba t ng látằ ạ ỗ ề ầ  

g ch vuông và g ch v , có h  th ng thoát nạ ạ ồ ệ ố ước m a xu ng dư ố ưới. Trước đây còn có hai  chòi canh và tám kh u đ i bác.ẩ ạ

C t c  nguyên x a làm b ng g , g m hai t ng, cao g n 30 m. Năm Thi u Tr  th  6ộ ờ ư ằ ỗ ồ ầ ầ ệ ị ứ   (1846), c t c  độ ờ ược thay b ng m t cây c t g  dài h n 32 m. Đ n năm Thành Thái th  16ằ ộ ộ ỗ ơ ế ứ   (1904), c t c  này b  m t c n bão l n qu t gãy, nên sau ph i đ i làm b ng  ng gang. Nămộ ờ ị ộ ơ ớ ậ ả ổ ằ ố  

1947, khi quân Pháp tái chi m Hu , c t c  l i b  pháo b n gãy m t l n n a. Năm 1948,ế ế ộ ờ ạ ị ắ ộ ầ ữ  

c t c  b ng bê tông c t s t v i t ng chi u cao 37m hi n nay m i độ ờ ằ ố ắ ớ ổ ề ệ ớ ược xây d ngự

Ngày nay K  Đài Hu  đỳ ế ược treo Qu c k  c a nố ỳ ủ ước Vi t Nam có di n tích 9 x 12m.ệ ệ

C u v  Th n Công: C u v  Th n Công là tên g i c a 9 kh u Đ i Bác đử ị ầ ử ị ầ ọ ủ ẩ ạ ược đ t hai bênặ  

c a Qu ng Đ c và Th  Nh n. Hi n nay, du khách khi vào tham quan Hoàng Thành Huử ả ứ ể ơ ệ ế 

s  b t g p khi đi qua c a Qu ng Đ c và Th  Nh n. C u V  th n Công đẽ ắ ặ ử ả ứ ể ơ ử ị ầ ược các nghệ  nhân đúc đ ng Hu  đúc theo l nh c a vua Gia Long sau khi đánh b i tri u Tây S n. Nămồ ế ệ ủ ạ ề ơ  

1803 sau khi chi m l i kinh đô Phú Xuân, vua Gia Long lên ngôi đã truy n t p h p t t cế ạ ề ậ ợ ấ ả  các binh khí b ng đ ng c a tri u Tây S n đúc thành 9 kh u đ i bác và đ t tên là C u Vằ ồ ủ ề ơ ẩ ạ ặ ử ị 

Th n Công nh m k  ni m chi n th ng. M i kh u đ i bác dài 5,1m và n ng kho ngầ ằ ỷ ệ ế ắ ỗ ẩ ạ ặ ả   17,000 kg. Ngày nay chúng ta v n còn th y rõ kích c  và tr ng lẫ ấ ỡ ọ ượng được kh c trên m iắ ỗ  

kh u đ i bác. Đ ng th i còn ghi rõ cách th c s  d ng súng cũng nh  thu c súng   trênẩ ạ ồ ờ ứ ử ụ ư ố ở  

m i kh u Đ i Bác. M i kh u th n công đỗ ẩ ạ ỗ ẩ ầ ược đ t theo Ngũ Hành g m 5 kh u hi n nayặ ồ ẩ ệ  

đ    c a Qu ng Đ c là : Kim, M c, th y, H a, Th  và 4 kh u để ở ử ả ứ ộ ủ ỏ ổ ẩ ược đ t theo t  th i là:ặ ứ ờ   Xuân, H , Thu, Đông ngày nay đạ ược đ t   c a Th  Nh n.ặ ở ử ể ơ

Hoàng Thành Hu : Hoàng Thành Hu  là vòng thành th  2 bên trong Kinh Thành Hu  cóế ế ứ ế   chi u dài m i m t thành kho ng 600m và g n nh  là vuông. Chi u cao kho ng 4, và dàyề ỗ ặ ả ầ ư ề ả   1m được xây b ng g ch v  Hoàng Thành chính là trái tim và là n i quan tr ng nh t c aằ ạ ồ ơ ọ ấ ủ   Kinh thành Hu , n i đ t các cung đi n, ngai vàng, trung tâm chính tr  và n i   và làm vi cế ơ ặ ệ ị ơ ở ệ  

c a Hoàng gia tri u Nguy n. Hoàng Thành và T  C m Thành đủ ề ễ ử ấ ược g i chung là Đ i N i.ọ ạ ộ   Hoàng Thành được xây d ng vào năm 1804 dự ưới th i vua Gia Long nh ng mãi đ n nămờ ư ế  

1833 m i hoàn ch nh h  th ng cung đi n v i kho ng 147 công trình l n nh  khác nhau.ớ ỉ ệ ố ệ ớ ả ớ ỏ   Hoàng Thành được tr  4 c a đ  ra vào g m: C a Ng  Môn n m   phía nam đổ ử ể ồ ử ọ ằ ở ược xem là 

c a quan tr ng nh t n i đ t l  đài là l u Ngũ Ph ng đử ọ ấ ơ ặ ễ ầ ụ ược xem nh  là b  m t c a Qu cư ộ ặ ủ ố   gia, n i đón s  th n các nơ ứ ầ ước. C a phía B c đử ắ ược đ t tên là c a Hòa Bình, t  h u hai bênặ ử ả ữ  

là c a Hi n Nh n và Chử ể ơ ương Đ c. Các c u và h  xung quanh hoàng thành đi u có tên g iứ ầ ồ ề ọ  

là Kim Th y. Hoàng Thành và các Cung đi n bên trong đi u đủ ệ ề ược b  trí trên m t tr c đ iố ộ ụ ố  

x ng g i là tr c Th n Đ o. Trong đó chính gi a tr c Th n Đ o ch  b  trí các công trìnhứ ọ ụ ầ ạ ữ ụ ầ ạ ỉ ố   dành cho vua nh  c a Ng  Môn, c u Trung Đ o, đi n Thái Hòa, đi n C n Chánh, C aư ử ọ ầ ạ ệ ệ ầ ử   Hòa Bình. Hai bên tr c th n đ o tính t  trong ra ngoài đụ ầ ạ ừ ược b  trí tuân theo nguyên t c:ố ắ  

T  Văn H u Võ, Nam t  n  H u hay T  Chiêu H u M c.ả ữ ả ữ ữ ả ữ ụ

Ng  Môn – L u Ngũ Ph ng:ọ ầ ụ

C a Ng  môn là c a chính c a Hoàng Thành Hu  là c a quan tr ng nh t trong 4 c a c aử ọ ử ủ ế ử ọ ấ ử ủ   Hoàng thành n i dành đ  cho vua đi trong các d p l  quan tr ng và là n i di n ra các bu iơ ể ị ễ ọ ơ ễ ổ  

l  quan tr ng nh  l : đón ti p s  th n các nễ ọ ư ễ ế ứ ầ ước, l  xễ ướng tên các Ti n Sĩ, l  Ban Sóc vàế ễ  

l  Duy t Binh. V  trí c a c a Ng  Môn trễ ệ ị ủ ử ọ ước đây có tên là Nam Khuy t Đài đế ược xây 

d ng vào th i vua Gia Long, phía trên đài có đi n Càn Nguyên, hai bên có hai c a t  h uự ờ ệ ử ả ữ   Đoan Môn. Đ n năm Minh M ng th  14 t c năm 1833 khi vua Minh M ng cho quy ho chế ạ ứ ứ ạ ạ  

l i toàn b  kinh thành Hu  đã cho phá b  Nam Khuy t Đài và xây d ng c a Ng  Môn vàạ ộ ế ỏ ế ự ủ ọ  

L u Ngũ Ph ng nh  ngày hôm nay. C a Ng  Môn g m có 2 ph n chính là ph n Đài C ngầ ụ ư ử ọ ồ ầ ầ ổ  

và Ph n l u Ngũ Ph ng. Ph n c a Ng  Môn hay còn g i là ph n n n đài đầ ầ ụ ầ ử ọ ọ ầ ề ược xây d ngự  

b ng g ch v  và đá Thánh, móng đằ ạ ồ ược gia c  ch u l c b ng đ ng thau. N n đài có hìnhố ị ự ằ ồ ề  

ch  U vuông góc có chi u dài đáy 57,77m chi u dài cánh 27,06m chi u cao 5m v i di nữ ề ề ề ớ ệ  

tích tính ph n ch  U là 1560m2.   ph n gi  n n đài nhìn t  ngoài vào có 3 c ng chính:ầ ữ Ở ầ ữ ề ừ ổ  

C ng chính gi a đ t tên là Ng  Môn và ch  đổ ữ ặ ọ ỉ ược dành cho Vua, hai c a hai bên đử ược đ tặ   tên là T  Giáp Môn và H u Giáp Môn dành cho quan văn và quan võ theo nguyên t c Tả ữ ắ ả  Văn H u Võ.ữ

Đ c bi t hai bên cánh ch  U có 2 c a vòng nh  mà ch  đặ ệ ữ ử ỏ ỉ ược nhìn th y t  phía trong raấ ừ   ngoài đó là T  D ch Môn và H u D ch Môn. Hai c a quanh này ch  dành cho voi ng a,ả ị ữ ị ử ỉ ự   quân lính và đoàn tùy tùng khi vua xu t hành qua c a Ng  Môn.ấ ử ọ

Ph n l u Ngũ Ph ng: Công trình ki n trúc đ p nh t trong qu n th  Hoàng Thành Huầ ầ ụ ế ẹ ấ ầ ể ế 

được xây d ng trên n n đài c a c a Ng  Môn. L u Ngũ Ph ng có m t b ng hình ch  Uự ề ủ ử ọ ầ ụ ặ ằ ữ  

d a theo n n móng c a c a Ng  Môn g m 2 t ng l u và hai t ng mái. L u đự ề ủ ử ọ ồ ầ ầ ầ ầ ược d ngự   trên n n cao 1,14m xây d ng trên n n đài c a c a Ng  Môn. Khung c a l u đề ự ề ủ ử ọ ủ ầ ược d ngự   trên 100 cây c t g  Lim tộ ỗ ượng tr ng cho Bách tính trăm h  trong thiên h , trong đó có 48ư ọ ạ   cây c t xuyên su t 2 t ng l u. H  th ng mái dộ ố ầ ầ ệ ố ưới ch y quanh l u xuyên su t đ  cheạ ầ ố ể  

n ng che m a cho t t c  các ph n lang cang phía dắ ư ấ ả ầ ưới. H  th ng mái t ng trên ph c t pệ ố ầ ứ ạ  

h n đơ ược chia làm 9 b  mái trong đó b  mái gi a cao h n 8 b  mái 2 bên độ ộ ữ ơ ộ ược dành cho  vua ng  B  mái gi a đự ộ ữ ượ ợc l p b ng ngói Hoàng L u Ly màu vàng tằ ư ượng tr ng cho nhàư   vua. 8 b  mái còn l i chia đi u cho hai bên độ ạ ề ượ ợc l p mái Thanh L u Ly màu xanh ng c.ư ọ

Ch c năng c a c a Ng  Môn và L u ngũ ph ng: C a Ng c Môn và L u ngũ ph ng làứ ủ ử ọ ầ ụ ử ọ ầ ụ   công trình ki n trúc quan tr ng nó đế ọ ược xem nh  là m t l  đài và b  m t c a qu c gia.ư ộ ễ ộ ặ ủ ố  

N i đây m t năm ch  có vài ngày di n ra các l  l n quan tr ng c a đ t nơ ộ ỉ ễ ễ ớ ọ ủ ấ ước, còn l iạ   quanh năm c ng ch nh đổ ỉ ược đóng kín và ch  m  ra khi có d p vua vi hành có đoàn tùy tùngỉ ở ị  

ho c khi vua xu t cung t  đàn Nam Giao.ặ ấ ế

L  truy n lô: Ngày nay khi tham quan l u Ngũ Ph ng, du khách có c  h i chiêm ngễ ề ầ ụ ơ ộ ưỡ  ng

b c tranh s n d u mô t  l i l  truy n Lô hay còn g i là l  xứ ơ ầ ả ạ ễ ề ọ ễ ướng tên khác sĩ t  đ  Ti nử ỗ ế  

Sĩ trong cu c thi Đình t i Kinh Thành. Vào bu i l  truy n lô, đoàn xa giá c a vua xu tộ ạ ổ ễ ề ủ ấ   phát t  đi n Thái Hòa sau đó lên l u Ngũ Ph ng. Vua ng  trên ngai vàng đừ ệ ầ ụ ự ược đ t chínhặ  

gi a l u Ngũ Ph ng.ữ ầ ụ

Phí dưới dân Ng  Môn. Các sĩ t  đ  Ti n sĩ trong khoa thi Đình đ ng l n lọ ử ỗ ế ứ ầ ượt hai bên  theo nguyên t c t  văn h u võ ch  quan b  L  tuyên đ c s c phong vua ban. Sau đó l nắ ả ữ ờ ộ ễ ọ ắ ầ  

lượt các sĩ t  s  nh n  n t  Vinh quy và đử ẽ ậ ấ ứ ượ ưỡc c i ng a v  làng Vinh Quy Bái T  Theoự ề ổ  

lu t l  tri u Nguy n. Làng nào có sĩ t  đ  khoa thi Đình s  đậ ệ ề ễ ử ỗ ẽ ược mi n thu  3 năm. Choễ ế   nên nhân gian có câu truy n mi ng “M t ngề ệ ộ ười làm quan, c  h  đả ọ ược nh ”.ờ

L  Ban Sóc: L  phát l ch hàng năm c a nhà vua cho năm m i.ễ ễ ị ủ ớ

L  ti p s  th n các nễ ế ứ ầ ước: Ng  Môn cũng là n i làm l  ti p đón các x  th n các nọ ơ ễ ế ứ ầ ước lân  ban trong đó có x  th n Trung Qu c.ứ ầ ố

L  Duy t Binh.ễ ệ

D u m c l ch s  quan tr ng đã di n ra t i Ng n Môn:ấ ố ị ử ọ ễ ạ ọ

Tr i qua 143 năm trì v  c a nhà Nguy n, ch ng ki n bi t bao thăng tr m trong ti n trìnhả ị ủ ễ ứ ế ế ầ ế  

l ch s  Ng  môn b n thân nó cũng ch ng ki n r t nhi u s  ki n tr ng đ i c a dân t cị ử ọ ả ứ ế ấ ề ự ệ ọ ạ ủ ộ  

Vi t Nam mà đi n hình là l  thoái v  c a vua B o Đ i, v  vua cu i cùng c a ch  đệ ể ễ ị ủ ả ạ ị ố ủ ế ộ  Phong Ki n Vi t Nam. Năm 1945, cách m ng tháng 8 thành công vang d i trong c  nế ệ ạ ộ ả ướ  c, vua B o Đ i lúc đó dả ạ ướ ựi s  ch ng ki n c a đ i di n chính ph  lâm th i cách m ng đãứ ế ủ ạ ệ ủ ờ ạ   trao  n ki m c a nhà vua là bi u tấ ế ủ ể ượng quy n l c c a ch  đ  phong ki n cho ông Tr nề ự ủ ế ộ ế ầ   Huy Li u và Nguy n Lệ ễ ương B ng. Vua B o Đ i đã đ c chi u thoái v  và đằ ả ạ ọ ế ị ược ông Cù  Huy C n g n huy hi u công nhân Vi t Nam lên áo. T i đây, vua B o Đ i đã có m t câuậ ắ ệ ệ ạ ả ạ ộ   nói n i ti ng “Tr m thà làm dân m t nổ ế ẫ ộ ướ ực t  do đ c l p còn h n làm vua c a m t nộ ậ ơ ủ ộ ướ  c

nô l ”.ệ

Đi n Thái Hòa: Đi n Thái Hòa là công trình ki n trúc quan tr ng nh t trong qu n thệ ệ ế ọ ấ ầ ể  Hoàng Thành Hu  Là n i đ t ngai vàng c a các v  vua nhà Nguy n, là trung tâm chính trế ơ ặ ủ ị ễ ị 

c a c  nủ ả ước trong 143 năm. Đi n Thái hòa đệ ược đ t   Trung Tâm khu v c Hoàng Thành,ặ ở ự   theo phong th y là n i trung tâm c a vũ tr  Đi n quay m t v  hủ ơ ủ ụ ệ ặ ề ướng chánh nam đượ  c

n i v i c a Ng  Môn b ng m t cây c u đá b c qua h  Thái D ch đố ớ ử ọ ằ ộ ầ ắ ồ ị ược g i là c u Trungọ ầ  

Đ o. X a kia c u Trung Đ o ch  dành cho vua đi. Các quan văn võ ph i đi hai l i hai bênạ ư ầ ạ ỉ ả ố