Đối vời thi sĩ, nhiều khi cái địa chỉ khai sinh lại là mối duyên may giữa thơ ca và cuộc đời, vùng đất chôn rau cắt rốn nhiều khi lại là nơi tích đọng năng lượng cho chồi thơ nảy mầm. Chí ít đối với trường hợp Hoàng Cầm là như vậy. Khi đọc “Bên kia sông Đuống”, người đọc cảm nhận được điều này: một hồn thơ đa tình đẫm hơi thở dân gian như thế dường như không thể không chọn cái vùng đất Bắc Ninh cổ kính và mộng mơ mà sinh hạ. “Bên kia sông Đuống” đúng là một bài thơ của thế giới Kinh Bắc, thế giới của những đình chùa miếu mạo, của những lễ hội dân gian tấp nập, đông vui, thế giới của tranh Đông Hồ hồn nhiên mà tình tứ, thế giới của những câu quan họ vương vấn lòng người... Sau khi ra đời, đêm 1948, bài thơ đã được truyền rộng rãi trong kháng chiến và được coi là một trong những bài thơ hay nhất viết về quê hương đất nước trong nền văn học hiện đại của nước nhà.
Trang 1Đ bài: “Th gi i Kinh B c” trong bài th Bên kia sông Đu ng c a tác gi Hoàngề ế ớ ắ ơ ố ủ ả
C mầ
Bài làm
Đ i v i thi sĩ, nhi u khi cái đ a ch khai sinh l i là m i duyên may gi a th ca và cu c đ i,ố ờ ề ị ỉ ạ ố ữ ơ ộ ờ vùng đ t chôn rau c t r n nhi u khi l i là n i tích đ ng năng lấ ắ ố ề ạ ơ ọ ượng cho ch i th n yồ ơ ả
m m. Chí ít đ i v i trầ ố ớ ường h p Hoàng C m là nh v y. Khi đ c “Bên kia sông Đu ng”,ợ ầ ư ậ ọ ố
ngườ ọi đ c c m nh n đả ậ ược đi u này: m t h n th đa tình đ m h i th dân gian nh thề ộ ồ ơ ẫ ơ ở ư ế
dường nh không th không ch n cái vùng đ t B c Ninh c kính và m ng m mà sinhư ể ọ ấ ắ ổ ộ ơ
h “Bên kia sông Đu ng” đúng là m t bài th c a th gi i Kinh B c, th gi i c a nh ngạ ố ộ ơ ủ ế ớ ắ ế ớ ủ ữ đình chùa mi u m o, c a nh ng l h i dân gian t p n p, đông vui, th gi i c a tranhế ạ ủ ữ ễ ộ ấ ậ ế ớ ủ Đông H h n nhiên mà tình t , th gi i c a nh ng câu quan h vồ ồ ứ ế ớ ủ ữ ọ ương v n lòng ngấ ườ i Sau khi ra đ i, đêm 1948, bài th đã đờ ơ ược truy n r ng rãi trong kháng chi n và đề ộ ế ược coi là
m t trong nh ng bài th hay nh t vi t v quê hộ ữ ơ ấ ế ề ương đ t nấ ước trong n n văn h c hi nề ọ ệ
đ i c a nạ ủ ước nhà
B ng âm đi u tr tình, nhà th hình dung l i toàn c nh “Th gi i Kinh B c” bên kia sôngằ ệ ữ ơ ạ ả ế ớ ắ
Đu ng:ố
“Em i bu n làm chi ơ ồ Anh đ a em v sông Đu ng ư ề ố Ngày x a cát tr ng ph ng lì ư ắ ẳ Sông Đu ng trôi đi ố
M t dòng l p lánh ộ ấ
N m nghiêng nghiêng trong kháng chi n tr ằ ế ườ ng kì
Xanh xanh bãi mía b dâu ờ
Trang 2Ngô khoai biêng bi c” ế
Câu th “Em i bu n lùm chi” là kh i h ng c a bài th , cũng là đi m t a cho xúc c m trơ ơ ồ ở ứ ủ ơ ể ự ả ữ tình c a nhà th Kh i vào đúng ngu n m ch tr tình, dòng th tuôn ch y trong nh ng câuủ ơ ơ ồ ạ ữ ơ ả ữ
th t do nh không có tr l c gì ngăn c n đơ ự ư ở ự ả ược. Nhân v t “em” đây là ai? Không là aiậ ở
c “Em” ch là m t th pháp tr tình, nhà th c n m t đ ì tả ỉ ộ ủ ữ ơ ầ ộ ố ượng tâm s , s chia. V i tâmự ẻ ớ
h n lãng m n Hoàng C m, đ i tồ ạ ầ ố ượng y t t nhiên ph i là m t cô gái Kinh B c x a đ dấ ấ ả ộ ắ ư ể ễ
b b c l nh ng dòng c m xúc miên man, b t t n. Khúc nh c tâm tình đã c t lên, nét về ộ ộ ữ ả ấ ậ ạ ấ ẽ quê hương đã bay trong tay nhà th có c p m t h a sĩ tài hoa. Câu th v i nh p đi uơ ặ ắ ọ ơ ớ ị ệ
ch m, thong th , g i cho ta m t c m giác h t s c êm Hình th c a dòng sông ngàyậ ả ợ ộ ả ế ứ ả ể ủ đêm c “l p lánh” ánh sáng chan hòa c a n ng tr i, c a các vì sao nh trong m t h aứ ấ ủ ắ ờ ủ ư ộ ọ
ph m s n mài đ c s c. Dẩ ơ ặ ắ ường nh dòng sông Đu ng mang c linh h n c a con ngư ố ả ồ ủ ườ i
v i th “n m nghiêng nghiêng” r t duyên dáng. T th “nghiêng nghiêng” đó làm ta liênớ ế ằ ấ ư ế
tưởng đ n bóng dáng c a m t cô gái d u dàng và xinh đ p, đ y th m ng nh ng cũng đ yế ủ ộ ị ẹ ầ ơ ộ ư ầ
kh c kho i, lo âu trong th i chi n. Nh ng câu th th t là tài hoa! Dòng sông yêu thắ ả ờ ế ữ ơ ậ ươ ng trong tâm tưởng thi nhân sao mà đ p! Hình h a là c a riêng thi nhân. Cái dáng “nghiêngẹ ọ ủ nghiêng” y không ph i trong không gian mà là trong th i gian (trong kháng chi n trấ ả ờ ế ườ ng kì) m i l Tình yêu c a “em”, c a “anh” và c a m i chúng ta đ d n v dòng sông nhớ ạ ủ ủ ủ ỗ ổ ồ ề ỏ nhoi mà sâu th m ây. Đó là dòng sông, m ch ch y chính c a bài th trong b c tranh quêẳ ạ ả ủ ơ ứ
hương. Còn đôi b thì sao?ờ
“Xanh xanh bãi mía b dâu ờ Ngô khoai biêng bi c” ế
V i hai t láy “xanh xanh”, “biêng bi c”, âm hớ ừ ế ưởng, ti t t u nh ngân dài ra, nhà th .đãế ấ ư ơ cho ta c m th y h t đả ấ ế ược v tẻ ươ ẹi đ p, trù phú bên b sông Đu ng. Hai câu th mang hòaờ ố ơ
s c xanh nh tr i ra ngút ngàn trong trí tắ ư ả ưởng tượng c a ngủ ườ ọi đ c v v đ p thanh bình,ề ẻ ẹ
tươ ắi t n, giàu có c a vùng quê Kinh B c trủ ắ ước khi gi c t i. Đó cũng là n t nét r t thânặ ớ ộ ấ quen, bình d c a nh ng dòng sông đ ng b ng B c B : màu m , hi n hòa và th m ng.ị ủ ữ ở ồ ằ ắ ộ ỡ ề ơ ộ
Quê hương Kinh B c bên kia sông Đu ng c hi n d n lên trong hắ ở ố ứ ệ ầ ương v ; trong s cị ắ
Trang 3màu văn hóa dân t c:ộ
“Quê h ươ ng ta lúa n p tham n ng ế ồ Tranh Đông H gà l n nét t ồ ợ ươ i trong Màu dân t c sáng b ng trên gi y đi p” ộ ừ ấ ệ
V i ba câu th , ba tình t , Hoàng C m càng m giác quan đón nh n quê hớ ơ ứ ầ ở ậ ương: “th mơ
n ng” là s c m nh n c a kh u giác, “tồ ự ả ậ ủ ứ ươi trong” là c a th giác, “sáng b ng” là c a linhủ ị ử ủ giác. Vì th , “sáng b ng” là đi m nh n lung linh nh t, nó đ a “màu dân t c” c a th gi iế ừ ể ấ ấ ư ộ ủ ế ớ Kinh B c nh p vào gia tài chung đ t nắ ậ ấ ước. Kinh B c là văn hóa dân t c, là linh h n xắ ộ ồ ứ
s Nh ng đàn gà l n trong nh ng b c tranh dân gian sao mà in đ m ch t s ng đ n th !ở ữ ợ ữ ứ ậ ấ ố ế ế
T t c “sáng b ng” lên nét tấ ả ừ ươi trong. T “sáng b ng” đ ng v trí trung tâm mang âmừ ừ ứ ở ị
hưởng m nh m nh r c lên gi a câu th , t a r ng nh ng t gi y đi p, hay nói đúng h nạ ẽ ư ự ữ ơ ỏ ạ ữ ờ ấ ệ ơ
là t a r ng c n n ngh thu t đ c đáo c a dân t c. Ch m t t “sáng b ng" mà bao hàmỏ ạ ả ề ệ ậ ộ ủ ộ ỉ ộ ứ ừ tình c m r t thi t tha, n ng nàn, đ m th m c a nhà th v i quê hả ấ ế ồ ằ ắ ủ ơ ớ ương, v i truy n th ngớ ề ố văn hóa dân t c. N u không, làm sao Hoàng C m có th c m nh n độ ế ầ ể ả ậ ược v đ p “sángẻ ẹ
b ng” c a “màu dân t c” sâu đ n nh v y. Nh ng b c tranh quê hừ ủ ộ ế ư ậ ữ ứ ương sinh đ ng chínhộ
là m t ph n thu nh c a b c tranh làng quê r ng l n, phong phú màu s c dân t c. Màuộ ầ ỏ ủ ứ ộ ớ ắ ộ
s c y không ch đ ng l i nh ng b c tranh c truy n đ c s c mà còn th hi n trong cácắ ấ ỉ ọ ạ ở ữ ứ ổ ề ặ ắ ể ệ
l h i t ng b ng:ễ ộ ư ừ
“Nh ng h i hè đình đám ữ ộ Trên núi Thiên Thai Trong chùa Bút Tháp
Gi a huy n Lang Tài ” ữ ệ
M y dòng th có ti t t u nhanh, âm đi u tr m b ng nh di n t h t ni m hãnh di n c aấ ơ ế ấ ệ ầ ổ ư ễ ả ế ề ệ ủ tác gi khi nh v nh ng sinh ho t tinh th n t t đ p c a quê hả ớ ề ữ ạ ầ ố ẹ ủ ương. Câu th mang tínhơ
li t kê: này núi, này chùa g i c m giác nh tác gi ch a k đệ ợ ả ư ả ư ể ược h t nh ng th ng c nh.ế ữ ắ ả
Trang 4Nh ng ch c n m t vài cái tên nh : “núi Thiên Thai”, “chùa Bút Tháp”, “huy n Lang Tài”ư ỉ ầ ộ ư ệ cũng đ nh n ra đủ ậ ược đi n m o vùng đ t Kinh B c c kính và giàu huy n tho iệ ạ ấ ắ ổ ề ạ
Và đây, trên n n phong c nh đ m màu s c dân t c đó là m t cu c s ng dung d , thân quenề ả ậ ắ ộ ộ ộ ố ị
v i nh ng ngớ ữ ười con Kinh B c:ắ
“Nh ng nàng môi c n ch qu t tr u ữ ắ ỉ ế ầ
Nh ng c già pha ph tóc tr ng ữ ụ ơ ắ
Nh ng em s t so t qu n nâu” ữ ộ ạ ầ
Bi t tài c a Hoàng C m là ch ch b ng vài nét châm phá mà nh ng khuôn m t quêệ ủ ầ ở ỗ ỉ ằ ữ ặ
hương Kinh B c đã hi n lên bi t m y thân thắ ệ ế ấ ương. M i câu th m t l p ngỗ ơ ộ ớ ười, m i câuỗ
m t s c màu. Tộ ắ ưởng ch ng đây không ph i là nh ng con ngừ ả ữ ười bình thường ngoài đ iờ
n a mà h xu t hi n nh trong chuy n c tích huy n o. Nh ng cô gái nh ng cô T mữ ọ ấ ệ ư ệ ổ ề ả ữ ữ ấ thu nào môi thêm đ nở ỏ ước tr u c n ch Nh ng c già tóc tr ng nh nh ng tiên ông vàầ ắ ỉ ữ ụ ắ ư ữ còn n a: “nh ng em s t so t qu n nâu” hi n lên trong trí tữ ữ ộ ạ ầ ệ ưởng tượng c a ta là các emủ
nh tóc đ trái đào nh tiên đ ng xúng sính trong b qu n áo nâu m i đi ch i h i. K ti pỏ ể ư ồ ộ ầ ớ ơ ộ ế ế
là hình nh nh ng cô gái c a quê hả ữ ủ ương quan h hi n lên nh nh ng bông hoa tọ ệ ư ữ ươi th m:ắ
“Ai v bên kia sông Đu ng ề ố
Có nh t ng khuôn m t búp sen ớ ừ ặ
Nh ng cô hàng xén răng đen ữ
C ườ i nh mùa thu t a n ng” ư ỏ ắ
Khuôn m t “vàng" c a cô gái là khuôn “m t trái xoan”, Hoàng C m l i phát hi n raặ ủ ặ ầ ạ ệ
“khuôn m t búp sen", ít thiên v hình h a mà thiên v tinh th n nh có hặ ề ọ ề ầ ư ương, có s c, cóắ
t m lòng trân tr ng c a nhà th v i v đ p thi u n Kinh B c. “Răng đen” thì m i đúngấ ọ ủ ơ ớ ẻ ẹ ế ữ ắ ớ
là v đ p cô gái Kinh B c x a, đ h t lên m t ánh sáng kì di u: “Cẻ ẹ ắ ư ủ ấ ộ ệ ười nh mùa thu t aư ỏ
n ng”. N ng là s c s ng, mùa thu là d u dàng. T nét cắ ắ ứ ố ị ừ ườ ấi y mà Hoàng C m bângầ
Trang 5khuâng nh n ra m t Kinh B c n i nh ng nàng tiên thôn dã quê mình. Có l không có nậ ộ ắ ơ ữ ẽ ụ
cười nào r ng r , d u dàng và trong tr o h n th m t n cạ ỡ ị ẻ ơ ế ộ ụ ườ ượi đ c ví v i cái n ng mớ ắ ấ chan hòa c a mùa thu mi n B c, cái n ng r t trong và d u. Nhà th đã đ a nh ng nét vủ ề ắ ắ ấ ị ơ ư ữ ẽ quy n rũ, nh ng m t đ c s c đ làm hi n lên gế ữ ỹ ừ ặ ắ ể ệ ương m t v a thon th , v a h ng tặ ừ ả ừ ồ ươ i,
v a e p l i th m ngát. Ph i chăng đây là nét đ p riêng c a các cô gái vùng Kinh B c?ừ ấ ạ ơ ả ẹ ủ ắ
Ph i chăng nét đ p y k t đ ng s c hả ẹ ấ ế ọ ắ ương c a m t vùng đông b ng trù phú chan ch aủ ộ ằ ứ
s c s ng tinh th n.ứ ố ầ
T t c g i lên m t “Th gi i Kinh B c” c kính,uy nghiêm, đ m đà b n s c dân t c, làmấ ả ợ ộ ế ớ ắ ổ ậ ả ắ ộ rung đ ng m i trái tim con ngộ ỗ ười Vi t Nam.ệ
“Th gi i Kinh B c” c a Hoàng C m ti p t c hi n lên v i hình nh m t cu c s ng c nế ớ ắ ủ ầ ế ụ ệ ớ ả ộ ộ ố ầ lao, chân th c, cu c s ng c a nh ng cô hàng xén, nh ng ngự ộ ố ủ ữ ữ ười dăng t , d t s i, nh ngơ ệ ợ ữ
m già qu y gánh hàng rong, nh ng th cày trên cánh đ ng n ng m.ẹ ẩ ữ ợ ồ ắ ấ
T Vi t B c t do, nh v vùng quê đang b giày xéo, v i t t c tình yêu đ m th m, v iừ ệ ắ ự ớ ề ị ớ ấ ả ằ ắ ớ
l i th t do, phóng khoáng, Hoàng C m đã v l i m t b c tranh nhi u màu s c, v aố ơ ự ầ ẽ ạ ộ ứ ề ắ ừ
th c, v a o nh ng t t c đ u đ m h n dân t c, đ l i nh ng n tự ừ ả ư ấ ả ề ậ ồ ộ ể ạ ữ ấ ượng sâu s c.ắ
M đ u b i th là hình nh dòng sông Đu ng hi n hòa “l p lánh" ánh sáng, “n m nghiêngở ầ ạ ơ ả ố ề ấ ằ nghiêng” nh dáng hình m t ngư ộ ười con gái, và k t thúc cũng l i là hình nh ngế ạ ả ười con gái
đ t Kinh B c mang v đ p r c r , tràn tr nh a s ng:ấ ắ ẻ ẹ ự ỡ ề ự ố
“Em m c y m th m ặ ế ắ
Em th t l a h ng ắ ụ ồ
Em đi tr y h i non sông ẩ ộ
C ườ i mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh”
“Em” là cái đ a ch giãi bày đ m say, là ni m chung th y v i bu n vui c a thi sĩ, là l ngị ỉ ắ ề ủ ớ ồ ủ ắ
đ ng cu i cùng c a bài th m t l ng đ ng r t Hoàng C m, r t Kinh B c.ọ ố ủ ơ ộ ắ ọ ấ ầ ấ ắ
Trang 6“Th gi i Kinh B c” trong th Hoàng C m là m t b c tranh đ p hi m th y. T thiênế ớ ắ ơ ầ ộ ứ ẹ ế ấ ừ nhiên đ n con ngế ườ ềi đ u đ m đà màu s c dân t c, chúng hòa quy n v i nhau trôi theoậ ắ ộ ệ ớ dòng c m xúc c a nhà th D u trôi đ n cung b c c m xúc nào thì b c tranh y v n cả ủ ơ ẫ ế ậ ả ứ ấ ẫ ứ làm mê m n lòng ngẩ ười
Quê hương c a nhà th Hoàng C m không th l n v i m t vùng quê nào khác, cũngủ ơ ầ ể ẫ ớ ộ không th phai nhòa trong kí c v i nh ng nét đ p đ c đáo. C m nh n v m t “Th gi iể ứ ớ ữ ẹ ộ ả ậ ề ộ ế ớ Kinh B c” không ch cho ta th y v đ p riêng c a quê hắ ỉ ấ ẻ ẹ ủ ương sông Đu ng mà đó còn làố
v đ p quê hẻ ẹ ương vùng đ ng b ng sông H ng ch y dài qua đ t nồ ằ ồ ả ấ ước. Bài th đã kh iơ ơ
d y tình c m c a m i ngậ ả ủ ỗ ười dân Vi t đ i v i quê hệ ố ớ ương đ t đó ánh lên lòng t hào dânể ừ ự
t c sâu s c v quê hộ ắ ề ương