Đất nước luôn luôn là hành trang tinh thần trên bước đường đi tới của thế hệ trẻ, và hai bài thơ sẽ khơi dậy trong họ tình yêu Tổ quốc và những dự định tốt đẹp để góp phần dựng xây Đất nước. Hai bài thơ đã đem đến cho họ hai gương mặt đẹp về Tổ quốc: Đất nước của Nguyễn Đình Thi mang nhiều sắc thái hiện đại, còn Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm lại đậm đà phong vị dân gian. Vì thế cả hai gương mặt này gộp lại, có thể làm cho thế hệ trẻ cảm nhận đầy đủ, trọn vẹn hơn mà cũng phong phú, sâu sắc hơn về Tổ quốc.
Trang 1Đ bài: So sánh gề ương m t đ t nặ ấ ước trong hai bài th cùng mang tên Đ t nơ ấ ướ ủc c a Nguy n Đình Thi và Nguy n Khoa Đi mễ ễ ề
Bài làm
Đ t nấ ước luôn luôn là hành trang tinh th n trên bầ ước đường đi t i c a th h tr , và haiớ ủ ế ệ ẻ bài th s kh i d y trong h tình yêu T qu c và nh ng d đ nh t t đ p đ góp ph nơ ẽ ơ ậ ọ ổ ố ữ ự ị ố ẹ ể ầ
d ng xây Đ t nự ấ ước. Hai bài th đã đem đ n cho h hai gơ ế ọ ương m t đ p v T qu c: Đ tặ ẹ ề ổ ố ấ
nước c a Nguy n Đình Thi mang nhi u s c thái hi n đ i, còn Đ t nủ ễ ề ắ ệ ạ ấ ước c a Nguy nủ ễ Khoa Đi m l i đ m đà phong v dân gian. Vì th c hai gề ạ ậ ị ế ả ương m t này g p l i, có thặ ộ ạ ể làm cho th h tr c m nh n đ y đ , tr n v n h n mà cũng phong phú, sâu s c h n vế ệ ẻ ả ậ ầ ủ ọ ẹ ơ ắ ơ ề
T qu c.ổ ố
Trong Đ t nấ ước c a Nguy n Đình Thi, không ph i không có nh ng nét dân t c (Gió th iủ ễ ả ữ ộ ổ mùa thì: hương c m m i), nh ng hình nh Vi t Nam (Nh ng cánh đ ng th m mát –ố ớ ữ ả ệ ữ ồ ơ
Nh ng ng đữ ả ường bát ngát – Nh ng dòng sông đ n ng phù sa) nh ng nhìn toàn bài thữ ỏ ặ ư ơ thì cái s c thái hi n đ i v n hi n lên khá đ m, v n có nh ng m ch ng m “rì r m trongắ ệ ạ ẫ ệ ậ ẫ ữ ạ ầ ầ
ti ng đ t” n i v i truy n th ng ông cha, nh ng đã hi n lên m t Đ t nế ấ ố ớ ề ố ư ệ ộ ấ ước hi n đ i c aệ ạ ủ
th k XX, t sau Cách m ng tháng Tám. Đó là gế ỉ ừ ạ ương m t Đ t nặ ấ ước đã được Nguy nễ Đình Thi p , tr i nghi m và đúc k t trong cu c kháng chi n ch ng Pháp. Ta b t g pấ ủ ả ệ ế ộ ế ố ắ ặ trong bài th nhi u hình nh hi n đ i, nhi u cách nói hi n đ i. Khi anh nói v Đ t nơ ề ả ệ ạ ề ệ ạ ề ấ ướ c đau thương:
Ôi nh ng cánh đ ng quê ch y máu ữ ồ ả Dây thép gai đâm nát tr i chi u ờ ề Khi anh ca ng i Đ t n ợ ấ ướ c anh hùng b t khu t: ấ ấ
Xi ng xích chúng bay không khóa đ ề ượ c
Tr i đ y chim và đ t đ y hoa ờ ầ ấ ầ
Trang 2Súng đ n chúng bay không b n đ ạ ắ ượ c Lòng dân ta yêu n ướ c, th ươ ng nhà
Và c khi anh miêu t Đ t nả ả ấ ướ ủc c a tình nghĩa, tình yêu:
Nh ng đêm dài hành quân nung n u ữ ấ
B ng b n ch n nh m t ng ỗ ồ ồ ớ ắ ườ i yêu
Thì nh ng hình nh “cánh đ ng quê ch y máu”, “dây thép gai”, “xi ng xích”, “súng đ n”,ữ ả ồ ả ề ạ
“nh m t ngớ ắ ười yêu” làm ta liên tưởng đ n th nế ơ ước ngoài v i t duy hi n đ i, s c màuớ ư ệ ạ ắ
hi n đ i.ệ ạ
Nh ng rõ nh t là kh th “t ng k t” cu i bài: m t tư ấ ở ổ ơ ổ ế ố ộ ượng đài Đ t nấ ước b ng th c aằ ơ ủ
th i k hi n đ i:ờ ỳ ệ ạ
Súng n rung tr i gi n d ổ ờ ậ ữ
Ng ườ i lên nh n ư ướ ỡ ờ c v b
N ướ c Vi t Nam t máu l a ệ ừ ử
Rũ bùn đ ng d y sáng lòa ứ ậ
24 ch th d n nén c m xúc, tích t năng lữ ơ ồ ả ụ ượng, v i nh ng hình nh hi n đ i (Súng nớ ữ ả ệ ạ ổ rung tr i gi n d ), nh ng cách nói hi n đ i cùng v i ngôn ng cô đúc, k t tinh (rũ bùnờ ậ ữ ữ ệ ạ ớ ữ ế
đ ng d y sáng lòa) đã d ng lên nh ch m kh c vào Th k XX 1 m t gứ ậ ự ư ạ ắ ế ỉ ộ ương m t Đ tặ ấ
nước sáng lòa trong nh ng ngày chi n th ng gi c Pháp.ữ ế ắ ặ
Tôi v n mu n nh c l i r ng: không ph i là trong h n th Nguy n Đình Thi không có ch tẫ ố ắ ạ ằ ả ồ ơ ễ ấ dân gian – dân t c (ch ng c là anh đã vi t đo n Quê hộ ứ ớ ế ạ ương Vi t Nam r t đ m đà phongệ ấ ậ
v ca dao trong Bài th H c H i), nh ng vì sao bài th này, gị ơ ắ ả ư ở ơ ương m t Đ t nặ ấ ướ ạ c l i
được chi u r i và t a sáng t nh ng s c màu hi n đ i? Ta th y, bài th đã đế ọ ỏ ừ ữ ắ ệ ạ ấ ơ ược “thai nghén” trong 8 năm (1947 – 1955), c m h ng v Đ t nả ứ ề ấ ước đã được anh p , tr iấ ủ ả
Trang 3nghi m, tích lũy trong su t cu c kháng chi n ch ng Pháp, gi đây đã “chín” đ anh có thệ ố ộ ế ố ờ ể ể
d ng lên m t gự ộ ương m t Đ t nặ ấ ướ ổc t ng h p, cô đúc k t tinh. Và anh vi t bài th khi Đ tợ ế ế ơ ấ
nước đã rũ bùn đ ng d y sáng lòa, gứ ậ ương m t Đ t nặ ấ ước đượ ỏc t a sáng b ng v đ pằ ẻ ẹ
Th i đ i. Hai đi u trên đây bu c anh ph i tìm đ n m t cách th hi n thích h p và anh đãờ ạ ề ộ ả ế ộ ể ệ ợ
ch n các câu t t ng h p, cái gi ng đi u tr m hùng ch a ch t nhi u suy nghĩ, cách nói côọ ừ ổ ợ ọ ệ ầ ứ ấ ề đúc – hi n đ i và nh ng hình nh k t tinh – hi n đ i. Ch có đi u là tính hi n đ i đâyệ ạ ữ ả ế ệ ạ ỉ ề ệ ạ ở không h mâu thu n v i tính dân t c, m t ph m ch t m i trong th anh: tính dân t c –ề ẫ ớ ộ ộ ẩ ấ ớ ơ ộ
hi n đ i. Đó cũng là lý do khi n cho bài th Đ t nệ ạ ế ơ ấ ước đ ng v ng trong “sóng gió banứ ữ
đ u” và nhanh chóng đi vào lòng b n đ c nhi u th h ầ ạ ọ ề ế ệ
Khác v i bài th trên, Đ t nớ ơ ấ ước c a Nguy n Khoa Đi m là Đ t nủ ễ ề ấ ước c a ca dao th nủ ầ tho i. “Đ t nạ ấ ướ ủc c a Nhân dân, Đ t nấ ướ ủc c a ca dao th n tho i”, đó là câu th đã quy tầ ạ ơ ụ
m i v n đ c a bài th : t tọ ấ ề ủ ơ ư ưởng c t lõi c a bài th là Đ t nố ủ ơ ấ ước c a nhân dân, vàủ Nguy n Khoa Đi m đã dùng m t Đ t nễ ề ộ ấ ước c a ca dao th n tho i đ th hi n t tủ ầ ạ ể ể ệ ư ưở ng
đó. Dùng ca dao, th n tho i… t c là s d ng các ch t li u dân gian đ nói lên t tầ ạ ứ ử ụ ấ ệ ể ư ưở ng
Đ t nấ ước c a nhân dân là đúng, là sáng t o, là ngh thu t. B i dân gian cũng đ ng nghĩaủ ạ ệ ậ ở ồ
v i nhân dân, dân gian chính là nhân dân cái ph n c b n nh t, đ m đà nh t và cũng dớ ở ầ ơ ả ấ ậ ấ ễ
th y nh t. Nh phấ ấ ờ ương hướng đúng y mà anh đã thành công. Nh ng có l không ch làấ ư ẽ ỉ
v n đ ngh thu t đ n thu n, mà ch c r ng cái ch t dân gian y đã th m vào máu th t,ấ ề ệ ậ ơ ầ ắ ằ ấ ấ ấ ị tâm h n anh, đ khi d ng lên gồ ể ự ương m t Đ t nặ ấ ước này, thì nó c t nhiên ch y ra theoứ ự ả ngòi bút:
Khi ta l n lên Đ t n ớ ấ ướ c đã có r i ồ
Đ t n ấ ướ c có trong nh ng cái “ngày x a ngày x a”… m th ữ ử ư ẹ ườ ng hay k … ể
L i th nghe nh l i bà k chuy n c tích dân gian b n b p l a. Có mi ng tr u, có g ngờ ơ ư ờ ể ệ ổ ế ế ử ế ầ ừ cay mu i m n, có cái kèo cái c t, h t g o m t n ng hai số ặ ộ ạ ạ ộ ắ ương, chi c khăn trong n i nhế ỗ ớ
th m, l i có c “tr ng tre mà đánh gi c”. Không ch nh ng cái g n gũi thân quen trongầ ạ ả ồ ặ ỉ ữ ầ
cu c s ng, mà còn có nh ng đi u tôn kính, thiêng liêng:ộ ố ữ ề
Đ t là n i Chim v ấ ơ ề
Trang 4N ướ c là n i R ng ơ ồ ở
L c Long Quân và Âu C ạ ơ
Đ ra đ ng bào ta trong b c tr ng ẻ ồ ọ ứ
Vì v y mà “h ng năm ăn đâu làm đâu – cũng bi t cúi đ u nh ngày gi T ”ậ ằ ế ầ ớ ỗ ổ
Nguy n Khoa Đi m đã tìm v v i c i ngu n, tìm v v i văn hóa dân gian đ hi u sâuễ ề ề ớ ộ ồ ề ớ ể ể thêm gương m t Đ t nặ ấ ước. Và t kho tàng văn hóa dân gian phong phú và đ p đ y, anhừ ẹ ẽ ấ
đã có nh ng phát hi n v Đ t nữ ệ ề ấ ước đ y thi v l i giàu ch t trí tu :ầ ị ạ ấ ệ
Nh ng ng ữ ườ ợ i v nh ch ng còn góp cho Đ t n ớ ồ ấ ướ c nh ng núi V ng Phu ữ ọ
C p v ch ng yêu nhau góp nên hòn Tr ng Mái ặ ợ ồ ố Gót ng a c a Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đ m đ l i, ự ủ ầ ể ạ Chín m ươ i con voi góp mình d ng đ t T Hùng V ự ấ ổ ươ ng
Nh ng con r ng n m im góp dòng sông xanh th m ữ ồ ằ ẳ
Ng ườ ọ i h c trò nghèo góp cho Đ t n ấ ướ c mình núi Bút non Nghiên Con cóc, con gà quê h ươ ng cùng góp cho H Long thành th ng cành ạ ắ
……
Ôi đ t n ấ ướ c sau b n nghìn năm đi đâu ta cũng th y ố ấ
Nh ng cu c đ i đã hóa núi sông ta… ữ ộ ờ
Và c nh ng phát hi n cho m i ngả ữ ệ ỗ ười, cho anh và cho em, th t sâu s c, b t ng : Trongậ ắ ấ ờ anh và em hôm nay Đ u có m t ph n Đ t nề ộ ầ ấ ước
Đ r i đi đ n m t khái quát – l ch s cho Đ t – Nể ồ ế ộ ị ử ấ ước – B n – Ngàn – Năm:ố
Trong b n nghìn l p ng ố ớ ườ i gi ng ta l a tu i ố ứ ổ
Trang 5H đã s ng và ch t ọ ố ế
Gi n d và bình tâm ả ị Không ai nh m t đ t tên ớ ặ ặ
Nh ng h đã làm ra Đ t n ư ọ ấ ướ c.
Nh ng phát hi n này đã nêu b t t tữ ệ ậ ư ưởng c t lõi c a đo n th là Đ t nố ủ ạ ơ ấ ướ ủc c a Nhân dân.
Nh ng Đ t nư ấ ước c a Nhân dân cũng chính là Đ t nủ ấ ước c a ca dao th n tho i Đ t nủ ầ ạ ấ ướ c
y đã:
ấ
D y anh bi t yêu em t thu trong nôi ạ ế ừ ở
Bi t quý công c m vàng nh ng ngày l n l i ế ầ ữ ặ ộ
Bi t tr ng tre đ i ngày thành g y ế ồ ợ ậ
Đi tr thù mà không s dài lâu… ả ợ
S d ng đ m đ c ch t li u dân gian mà bài th v n thoáng là do Nguy n Khoa Đi m đãử ụ ậ ặ ấ ệ ơ ẫ ễ ề
bi t ch n l c nh ng cái tiêu bi u nh t, có ý nghĩa nh t và quan tr ng h n, là anh đã bi tế ọ ọ ữ ể ấ ấ ọ ơ ế
“chê bi n” nó, v n d ng nó m t cách sáng t o vào l i th c a mình. Vì v y, nh ng y uế ậ ụ ộ ạ ờ ơ ủ ậ ữ ế
t c a văn hóa, văn h c dân gian đây đã hòa nh p khá t nhiên v i cách di n đ t và tố ủ ọ ở ậ ự ớ ễ ạ ư duy hi n đ i, t o ra màu s c th m m v a quen thu c l i v a m i m c a th anh. Và đóệ ạ ạ ắ ẩ ỹ ừ ộ ạ ừ ớ ẻ ủ ơ
m i chính là đi u đóng góp quan tr ng c a gi ng th Nguy n Khoa Đi m trong n n thớ ề ọ ủ ọ ơ ễ ề ề ơ
ca hi n đ i Vi t Nam.ệ ạ ệ
M t gộ ương m t Đ t nặ ấ ước mang s c thái hi n đ i và m t gắ ệ ạ ộ ương m t Đ t nặ ấ ước đ m đàậ phong v dân gian đã đem đ n cho th h tr trong nhà trị ế ế ệ ẻ ường nh ng rung đ ng th m mữ ộ ẩ ỹ
và nh ng c m nh n đ y đ , tr n v n v T qu c, ch c ch n s kh i d y trong các emữ ả ậ ầ ủ ọ ẹ ề ổ ố ắ ắ ẽ ơ ậ
nh ng tình c m t t đ p và nh ng d đ nh l n lao đ góp ph n d ng xây đ t nữ ả ố ẹ ữ ự ị ớ ể ầ ự ấ ước. Vui
sướng h n khi nh ng bài th đó đã đ n v i th h tơ ữ ơ ế ớ ế ệ ương lai c a Đ t nủ ấ ước