Các vị La Hán chùa Tây Phương là một bài thơ không chỉ hay về nội dung mà còn có nhiều đặc sắc về nghệ thuật. Mà nghệ thuật chủ yếu là mô tả và khắc họa các pho tượng. Viết về mười tám vị La Hán chùa Tây Phương, người làm thơ đứng trước một khó khăn: đó là làm thế nào cho người đọc hình dung được một cách sinh động hình ảnh của từng pho tượng lại cũng phải làm cho người đọc có một cái nhìn tổng quát về tất cả mười tám pho tượng.
Trang 1Đ bài: Phân tích ngh thu t mô t các pho tề ệ ậ ả ượng c a Huy C n trong bài th "Các ủ ậ ơ
v La Hán chùa Tây Phị ương"
Bài làm
"Các v La Hán chùa Tây Phị ương" là m t bài th không ch hay v n i dung mà còn cóộ ơ ỉ ề ộ nhi u đ c s c v ngh thu t. Mà ngh thu t ch y u là mô t và kh c h a các phoề ặ ắ ề ệ ậ ệ ậ ủ ế ả ắ ọ
tượng
Vi t v mế ề ười tám v La Hán chùa Tây Phị ương, người làm th đ ng trơ ứ ước m t khó khăn:ộ
đó là làm th nào cho ngế ườ ọi đ c hình dung được m t cách sinh đ ng hình nh c a t ngộ ộ ả ủ ừ pho tượng l i cũng ph i làm cho ngạ ả ườ ọi đ c có m t cái nhìn t ng quát v t t c mộ ổ ề ấ ả ười tám pho tượng. N u Huy C n đi theo hế ậ ướng t l i l n lả ạ ầ ượt mười tám pho tượng y, m i phoấ ỗ
tượng m t kh th thì ngộ ổ ơ ườ ọ ẽ ấi đ c s th y đ m t t ng v m t nh ng bài th s quá dài,ủ ặ ừ ị ộ ư ơ ẽ không c n thi t. Nh ng n u đi theo hầ ế ư ế ướng khái quát chung thì ngườ ọ ại đ c l i không thể hình dung được m t cách sinh đ ng m i m t pho tộ ộ ỗ ộ ượng nh th nào. Trư ế ước yêu c u y,ầ ấ Huy C n đã có m t gi i pháp ngh thu t h p lý: ph i h p đ c t c th v i bao quát toànậ ộ ả ệ ậ ợ ố ợ ặ ả ụ ể ớ
th Nh đó mà đem đ n cho ngể ờ ế ườ ọi đ c m t c m nh n khá toàn di n: v a có riêng v a cóộ ả ậ ệ ừ ừ chung, v a g n v a xa. v a có đi m tr ng tâm, v a có di n m r ng, v a chi li c th ,ừ ầ ừ ừ ể ọ ừ ệ ở ộ ừ ụ ể
l i v a khái quát t ng th đ đ cho ngạ ừ ổ ể ủ ể ườ ọi đ c hình dung được v cái th gi i riêngề ế ớ
c a mủ ười tám v La Hán này.ị
Ba kh th đ u nghiêng v đ c t Còn ba kh th ti p theo l i nghiêng v bao quát. Huyổ ơ ầ ề ặ ả ổ ơ ế ạ ề
C n ch ch n ba gậ ỉ ọ ương m t tiêu bi u cho ba tâm tính, ba khí ch t, ba th i đi m đi n hìnhặ ể ấ ờ ể ể
c a cu c h p này.ủ ộ ọ
Pho tượng th nh t xem ra là m t tâm tính đi m đ m, bình tĩnh nh là phong thái c aứ ấ ộ ề ạ ư ủ
ngườ ừi t ng tr i. M c dù trong lòng r i b i lên m t tâm s l n nh ng v n có kh năngả ặ ố ờ ộ ự ớ ư ẫ ả
ki m ch , ti t ch , không cho c m xúc l ra ngoài. Pho tề ế ế ế ả ộ ượng này hi n ra v i dáng đi uệ ớ ệ
tr m ngâm, l ng l suy tầ ặ ẽ ưởng m t mình. Nh ng bên trong cái dáng l ng l , ít l i yộ ư ặ ẽ ờ ấ
người ta v n th y rõ m t ng n l a lòng, m t ng n ho tâm đang thiêu đ t:ẫ ấ ộ ọ ử ộ ọ ả ố
Trang 2"Đây v x ị ươ ng tr n chân v i tay ầ ớ
Có chi thiêu đ t t m thân g y ố ấ ầ
Tr m ngâm đau kh sâu vòm m t ầ ổ ắ
T b y ng i y cho đ n nay" ự ấ ồ ế
kh th hai, nhà th miêu t pho t ng d ng nh t ng ph n v i v trên Đây là pho
tượng có m t tâm tính x c n i và nông n i. T t c nhi t tình bên trong đ u tràn c raộ ố ổ ổ ấ ả ệ ề ả ngoài, t t c nh ng c m xúc đ u hi n ra trong c ch , hành đ ng. Tâm tình c a pho tấ ả ữ ả ề ệ ử ỉ ộ ủ ượ ng
y làm toát lên m t s nôn nóng, v i vã, h p t p. Ph i chăng đây là m t ng i tr tu i,
còn đ y s c l c:ầ ứ ự
"Có v m t gi ị ắ ươ ng, mày nhíu x ch ệ Trán nh n i sóng, bi n luân h i ư ổ ể ồ Môi cong chua chát, tâm h n héo ồ Gân v n bàn tay m ch máu sôi" ặ ạ
Còn v th ba l i tiêu bi u cho m t tâm tính, m t khi ch t khác. V này có v an ph n,ị ứ ạ ể ộ ộ ấ ị ẻ ậ buông xuôi. Sau khi suy nghĩ và c m th y nh ng nghĩ suy đã làm cho mình m t m i, choả ấ ữ ệ ỏ nên có thái đ phó m c, ng i độ ặ ạ ương đ u v i nh ng gì quy t li t, d d i, ph c t p. Tuyầ ớ ữ ế ệ ữ ộ ứ ạ nhiên, cũng không th l ng tránh để ả ược, n i đau kh c a cu c đ i c d i đ n đôi tai dàiỗ ổ ủ ộ ờ ứ ộ ế
r ngộ
"Có v chân tay co x p l i ị ế ạ Tròn xoe t a th chi c thai non ự ể ế
Nh ng đôi tai r ng dài ngang g i ư ộ ố
C cu c đ i nghe đ chuy n bu n… " ả ộ ờ ủ ệ ồ
Trang 3Nhìn vào dáng đi u c a ba pho tệ ủ ượng này chúng ta còn thay m i t th cũng đi n hình choỗ ư ế ể
m t th i khác. Ph i chăng v th nh t tiêu bi u cho th i đi m cu c h p m i b t đ u, câuộ ờ ả ị ứ ấ ể ờ ể ộ ọ ớ ắ ầ
h i v a m i tung ra, các thành viên còn bình tĩnh và t tin r ng có th s tìm ki m đỏ ừ ớ ự ằ ể ẽ ế ượ c câu tr l i? Còn v th hai l i tiêu bi u cho th i đi m cu c h p vào lúc ráo ri t nh t, căngả ờ ị ứ ạ ể ờ ể ộ ọ ế ấ
th ng nh t. T t c đ u nung n u, lao tâm kh t đ tìm ki m câu tr l i nh ng mà v nẳ ấ ấ ả ề ấ ổ ứ ể ế ả ờ ư ẫ
ch a ra. Nhìn vào pho tư ượng này người ta còn th y đấ ược c không khí oi , b c xúc c aả ả ứ ủ
cu c h p. V cu i cùng ph i chăng là th i đi m mà m i ki m tìm đ n vô v ng r i? Rõộ ọ ị ố ả ờ ể ọ ế ế ọ ồ ràng Huy C n đã ch n ba pho tậ ọ ượng đ đ c t m t cách r t chính xác. Ý nghĩa đi n hìnhể ặ ả ộ ấ ể
r t cao. Ch c n ba pho tấ ỉ ầ ượng y thôi đã đ cho ngấ ủ ườ ọi đ c hình dung v tâm tr ng c aề ạ ủ
mười làm pho còn l i.ạ
Nh chúng ta đã bi t, Huy C n đã phát hi n ra d ng ý c a các ngh nhân ngày x a ch làư ế ậ ệ ụ ủ ệ ư ỉ
mượn đ tài tề ượng Ph t đ nói v cu c đ i th c, cho nên m i m t pho tậ ể ề ộ ờ ự ỗ ộ ượng mang m tộ
v m t con ngẻ ặ ười Đi u đó khi n cho Huy C n c n ph i nh n di n đề ế ậ ầ ả ậ ệ ượ ừc t ng tính cách
c a ngủ ười, thân ph n ngậ ười, gương m t ngặ ười trong t ng pho từ ượng g Làm th nào đỗ ế ể cho m i pho tỗ ượng hi n ra là m t con ngệ ộ ườ ối s ng đ ng? Đó chính là câu h i đ y khóộ ỏ ầ khăn. Đ tr l i câu h i này, Huy C n đã s d ng m t ngh thu t r t c truy n nh ngể ả ờ ỏ ậ ử ụ ộ ệ ậ ấ ổ ề ư cũng r t phù h p: bi n cái tĩnh thành cái đ ng. Các pho tấ ợ ế ộ ượng này v n b ng g đố ằ ỗ ược đ tặ
b t đ ng t i chùa Tây Phấ ộ ạ ương Nh ng các ngh nhân ngày x a là nh ng bàn tay tài hoa.ư ệ ư ữ
dường nh đã th i vào đó s s ng. Cho nên pho tư ổ ự ố ượng nào cũng s ng đ ng, m i đố ộ ọ ườ ng nét, hình kh i đ di n t gố ể ễ ả ương m t tặ ượng, dáng đi u tệ ượng đ u làm toát lên đề ược đ iờ
s ng n i tâm bên trong. Đ n lố ộ ở ế ượt mình, Huy C n đã bi n nh ng hình tậ ế ữ ượng điêu kh cắ thành nh ng hinh tữ ượng c a thi ca. M t l n n a, h hi n ra nh nh ng con ngủ ộ ầ ữ ọ ệ ư ữ ười th c.ự
M i tr ng thái t nh c a tỗ ạ ỉ ủ ượng đ u hoá thành tr ng thái đ ng c a ngề ạ ộ ủ ười. V th nh t thị ứ ấ ỉ
"tr m ngâm đau kh ", t b y ng i y cho đ n nay". Nghĩa là bầ ổ ự ấ ồ ế ước vào cu c h p, v y đãộ ọ ị ấ
ch n m t t th ng i và c ng i y nguyên đ y su t hai th k qua. Có v thì sau khi suyọ ộ ư ế ồ ứ ồ ở ấ ố ế ỷ ị nghĩ đã co mình, tay chân thu l i gi ng nh đ ng tác thu minh c a m t con ngạ ố ư ộ ủ ộ ười an ph n.ậ Chúng ta có c m tả ưởng nh đ ng tác y v a m i di n ra. Nh ng s ng đ ng nh t có lư ộ ấ ừ ớ ễ ư ố ộ ấ ẽ
v n là pho tẫ ượng th hai. Chúng ta có c m giác nh t pho tứ ả ư ừ ượng toát ra c h i m c aả ơ ấ ủ
s s ng. Bên dự ố ướ ồi l ng ng c là trái tim đang đ p mãnh li t, bên dự ậ ệ ưới làn da, m ch máuạ
Trang 4đang ch y, c p m t v a m i giạ ặ ắ ừ ớ ương lên, v ng trán n i sóng mà nh t là đôi môi và bànầ ổ ấ tay: "môi cong chua chát", "gân v n bàn tay". Có th nói đây Huy C n có ph n nào bặ ể ở ậ ầ ị
nh h ng l i c m nh n và di n t c a nhà điêu kh c Rôđanh b c t ng "Ng i suy
nghĩ". Nhà điêu kh c này đã tà m t ngắ ộ ười suy nghĩ đang trong tr ng thái căng th ng nh t,ạ ẳ ấ không ch có trí não ho t đ ng mà t t c b p c , m i đỉ ạ ộ ấ ả ắ ơ ọ ường gân. th th t đang đớ ị ượ ậ c t p trung d n vào vi c ngh ng i pho tồ ệ ỉ ơ ở ượng này cũng th , V La Hán đang căng toàn thânế ị
m t cách ráo ri t, quy t li t mong tìm ki m độ ế ế ệ ế ược ngay câu tr l i. Đó là c c đi m c a sả ờ ự ể ủ ự suy nghĩ. Cho nên tác gi đã d n vào đ y r t nhi u đ ng t nh m th hi n m t n i tâmả ồ ấ ấ ề ộ ừ ằ ể ệ ộ ộ sôi đ ng, b c xúc: "m t giộ ứ ắ ương", "mày nhíu x ch", "Trán nh n i sóng" Qua cách tệ ư ổ ả
c a Huy C n, mủ ậ ười tám pho tượng đ u nh th : M t cúi, m t nghiêng, m t ngo nh sau",ề ư ế ặ ặ ặ ả
"quay theo tám hướng" T t cà khi n cho không khí tr nên c c k căng th ng: "cu n cu nấ ế ở ự ỳ ẳ ồ ộ đau thương ch y dả ưới tr i”. Và cho đ n bây gi , hai trăm năm đã trôi qua. không khí yờ ế ờ ấ
v n ch a h tiêu tan, nh ng v t h n trên m t tẫ ư ề ữ ế ằ ặ ượng v n còn nguyên, ch a ch u giãn raẫ ư ị
"Các v La Hán chùa Tây Phị ương" là m t thành công c a Huy C n. Thành công y trộ ủ ậ ấ ướ c
h t thu c v tình yêu c a tác gi đ i v i cha ông. Bài th th hi n m t s c m thông l nế ộ ề ủ ả ố ớ ơ ể ệ ộ ự ả ớ
đ i v i n i đau kh , b t c trong quá kh Nh ng n u ch có m t tình thố ớ ỗ ổ ế ắ ứ ư ế ỉ ộ ương đ n thu nơ ầ thì cũng ch a th có sáng t o ngh thu t.ư ể ạ ệ ậ
Thành công c a bài th còn thu c v tài hoa c a Huy C n Ông đã bi t phát huy nh ng thủ ơ ộ ề ủ ậ ế ữ ủ pháp ngh thu t phù h p đ kh c h a nh ng hình tệ ậ ợ ể ắ ọ ữ ượng c a mình. Nh đó mà gi đây,ủ ờ ờ bên c nh mạ ười tám pho tượng c a ngành điêu kh c Vi t Nam, nên th ca hi n đ i Vi tủ ắ ệ ơ ệ ạ ệ Nam cũng có mười tám v La Hán đị ượ ạc t c b ng ngôn t ằ ừ
R t có th nh ng ngấ ể ữ ười tinh thông Ph t giáo vi ng thăm chùa Tây Phậ ế ương s gi i thíchẽ ả các pho tượng La Hán kia m t cách khác chăng. Nh ng Huy C n thì không h quan sát vàộ ư ậ ề miêu t các v y theo quan đi m Ph t giáo. Nhà th không đ i tho i v i các nhà Ph tả ị ấ ể ậ ơ ố ạ ớ ậ
h c mà đ i tho i v i "bác th c " ngày x a đã t c nên 18 pho tọ ố ạ ớ ợ ả ư ạ ượng tuy t v i này nhệ ờ ư
nh ng công trình ngh thu t ph n ánh th i đ i c a mình, đúng vào cái th k mà Nguy nữ ệ ậ ả ờ ạ ủ ế ỷ ễ
Du vi t Truy n Kiêu và Văn Chiêu h n.ế ệ ồ