Phân tích mối quan hệ kế thừa – phát triển giữa con người “kẻ sĩ hiện đại” với con người Nho sĩ truyền thống

Lịch sử dân tộc là một dòng chảy liên tục giữa các thế hệ, các giai đoạn theo quy luật kế thừa – phát triển. Từ hình thái nhà nước phong kiến đến hình thái nhà nước xã hội chủ nghĩa là quá trình vận động phát triển không ngừng và luôn luôn thay đổi về chất. Tuy nhiên, có nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp vẫn được trân trọng giữ gìn. Không biết tự bao giờ, vai trò của kẻ sĩ đã luôn được đề cao và tôn vinh, dù lịch sử luôn đổi thay với nhiều biến cố, thăng trầm. Điểu này có nghĩa kẻ sĩ – trí thức là thành phần quan trọng của xã hội, góp phần làm nên giá trị văn hóa, văn minh cho cộng đồng, quốc gia. Vì thế xem xét vai trò, đặc điểm của mối quan hệ kế thừa – phát triển giữa con người “kẻ sĩ hiện đại” với con người Nho sĩ truyền thống là một việc làm cần thiết, giúp các – “kẻ sĩ hiện đại” – có một cái nhìn khách quan hơn về giá trị của mình.

Đ  bài: Phân tích m i quan h  k  th a – phát tri n gi a con ngề ố ệ ế ừ ể ữ ười “k  sĩ hi n đ i”ẻ ệ ạ  

v i con ngớ ười Nho sĩ truy n th ngề ố

Bài làm

L ch s  dân t c là m t dòng ch y liên t c gi a các th  h , các giai đo n theo quy lu t kị ử ộ ộ ả ụ ữ ế ệ ạ ậ ế 

th a – phát tri n. T  hình thái nhà nừ ể ừ ước phong ki n đ n hình thái nhà nế ế ước xã h i chộ ủ  nghĩa là quá trình v n đ ng phát tri n không ng ng và luôn luôn thay đ i v  ch t. Tuyậ ộ ể ừ ổ ề ấ   nhiên, có nhi u giá tr  truy n th ng t t đ p v n đề ị ề ố ố ẹ ẫ ược trân tr ng gi  gìn. Không bi t tọ ữ ế ự  bao gi , vai trò c a k  sĩ đã luôn đờ ủ ẻ ược đ  cao và tôn vinh, dù l ch s  luôn đ i thay v iề ị ử ổ ớ   nhi u bi n c , thăng tr m. Đi u này có nghĩa k  sĩ – trí th c là thành ph n quan tr ng c aề ế ố ầ ể ẻ ứ ầ ọ ủ  

xã h i, góp ph n làm nên giá tr  văn hóa, văn minh cho c ng đ ng, qu c gia. Vì th  xemộ ầ ị ộ ồ ố ế   xét vai trò, đ c đi m c a m i quan h  k  th a – phát tri n gi a con ngặ ể ủ ố ệ ế ừ ể ữ ười “k  sĩ hi nẻ ệ  

đ i” v i con ngạ ớ ười Nho sĩ truy n th ng là m t vi c làm c n thi t, giúp các – “k  sĩ hi nề ố ộ ệ ầ ế ẻ ệ  

đ i” – có m t cái nhìn khách quan h n v  giá tr  c a mình.ạ ộ ơ ề ị ủ

“Nho sĩ truy n th ng” và “k  sĩ hi n đ i” đề ố ẻ ệ ạ ược dùng đ  ch  đ i tể ỉ ố ượng trí th c trong xãứ  

h i   nh ng th i đ i l ch s  khác nhau. “Nho sĩ” là cách g i t ng l p trí th c s ng trongộ ở ữ ờ ạ ị ử ọ ầ ớ ứ ố  

ch  đ  phong ki n, ch u s  chi ph i b i h  t  tế ộ ế ị ự ố ở ệ ư ưởng phong ki n. M i giá tr  làm nên b nế ọ ị ả  

s c c a Nho sĩ đắ ủ ược gói tr n trong ba khái ni m: tu thân, x  th  và ch  nhân. “K  sĩ hi nọ ệ ử ế ữ ẻ ệ  

đ i” là t ng l p trí th c c a xã h i Vi t Nam th i hi n đ i.ạ ầ ớ ứ ủ ộ ệ ờ ệ ạ

Nh  chúng ta đã bi t, nhà nư ế ước phong ki n s  dĩ duy trì đế ở ược lâu dài trong l ch s  là vìị ử   các tri u đình đã t o d ng uy quy n trên n n t ng c a hai y u t : đó là k  cề ạ ự ề ề ả ủ ế ố ỉ ương nghiêm 

ng t và s  tr ng d ng hi n tài. Trong nhi u th  k , h  th ng t  tặ ự ọ ụ ề ề ế ỉ ệ ố ư ưởng, luân lý phong ki nế  

d a trên c  s  t  tự ơ ở ư ưởng c a Nho giáo đã th m nhu n r t sâu vào đ i s ng tinh th nủ ấ ầ ấ ờ ố ầ  

người Vi t.ệ

Trong ch  đ  phong ki n ngày x a, t ng l p Nho sĩ đế ộ ế ư ầ ớ ược coi là tinh hoa c a xã h i, làủ ộ   nguyên khí qu c gia. Đ i v i h  thì các t  ch t nh  k  cố ố ớ ọ ố ấ ư ỉ ương và tài đ c là vô cùng quanứ  

tr ng. Nho sĩ là ngọ ười quân t  trên th  tr i đ t, th  vua ; dử ờ ờ ấ ờ ưới th  cha m  ; trong thờ ẹ ươ  ng

yêu anh em, v  con; ngoài tín nghĩa v i b n bè, làng xóm.ợ ớ ạ

Nhà Nho tôn th  Tr i nên làm b t c  vi c gì h  cũng ph i cân nh c có h p đ o Tr i hayờ ờ ấ ứ ệ ọ ả ắ ợ ạ ờ   không. Đ o Tr i   đây là nh ng quy lu t khách quan c a vũ tr  mà con ngạ ờ ở ữ ậ ủ ụ ườ ầi c n tuân 

th  Nhà Nho đ t lòng trung thành v i vua lên hàng đ u vì theo quan ni m Nho giáo thìủ ặ ớ ầ ệ   vua là Thiên t  (con Tr i), thay Tr i hành đ o.ử ờ ờ ạ

Trung quân ái qu c là lí tố ưởng cao quý c a t ng l p Nho sĩ, dù là trong b t c  tình hu ngủ ầ ớ ấ ứ ố   nào, lúc thu n cũng nh  lúc ngh ch, lúc h ng cũng nh  lúc ph  Th m chí vua b t ch t làậ ư ị ư ư ố ậ ắ ế  

ph i ch t, không đả ế ược phép ch ng l nh: Quân x  th n t  th n b t t  b t trung (Vua b tố ệ ử ầ ử ầ ấ ử ấ ắ  

b  tôi ch t mà b  tôi không ch t là không trung thành). Trung quân theo quan ni m c aề ế ề ế ệ ủ   Nho giáo là trung thành v i b c Thiên t  đ ng đ u bách tính, cai tr  thiên h  Lí tớ ậ ử ứ ầ ị ạ ưở  ng trung quân thôi thúc k  sĩ s n sàng x  thân vì vua, vì nẻ ẵ ả ước. Trung quân g n li n v i áiắ ề ớ  

qu c. Gố ương sáng c a lòng trung quân ái qu c có th  k  đ n Tô Hi n Thành, Tr n Thủ ố ể ể ế ế ầ ủ 

Đ , Tr n Bình Tr ng, Tr n Qu c Tu n, Nguy n Phi Khanh, Nguy n Trãi… Hay nh  Lêộ ầ ọ ầ ố ấ ễ ễ ư   Lai đã li u mình c u chúa đ  Lê L i thoát kh i tình th  hi m nguy n i tr n m cề ứ ể ợ ỏ ế ể ơ ậ ạ

Các nhà Nho ngày x a đ  cao đ o hi u. Trên thì trung v i vua, dư ề ạ ế ớ ưới thì hi u v i cha m ế ớ ẹ   Nguy n Đình Chi u ra kinh  ng thí, trễ ể ứ ước ngày thi thì nh n đậ ược tin m  m t, đã b  thìẹ ấ ỏ   quay v  ch u tang. D c đề ị ọ ường, do thương khóc m  quá nhi u nên b  mù c  hai m t. Nhàẹ ề ị ả ắ   Nho cũng r t có trách nhi m v i gia đình, thấ ệ ớ ương yêu, lo l ng cho v  con. Khi không làmắ ợ  

gì giúp ích được cho v  con thì bu n b c, day d t và t  trách mình: Cha m  thói đ i ăn ợ ồ ự ứ ự ẹ ờ ở 

b c, Có ch ng h  h ng cũng nh  không… (Thạ ồ ờ ữ ư ương v  – Tú xợ ương). Nhà Nho coi tr ngọ   tình b n g n bó, tri âm tri k  Giai tho i v  chàng Dạ ắ ỉ ạ ề ương L  đ  v  đi nuôi b n là L uễ ể ợ ạ ư   Bình, t o đi u ki n cho b n mình h c hành, đ  đ t còn l u truy n đ n t n ngày nay. Bàiạ ề ệ ạ ọ ỗ ạ ư ề ế ậ  

th  Khóc Dơ ương Khuê c a Tam nguyên Yên Đ  Nguy n Khuy n th  hi n tình b n sâuủ ổ ễ ế ể ệ ạ  

s c và c m đ ng:ắ ả ộ

Bác D ươ ng thôi đã thôi r i, ồ

N ướ c mây man mác ng m ngùi lòng ta! ậ

Nh  t  thu  đăng khoa ngày tr ớ ừ ở ướ c, Bác v i tôi, tôi bác cùng nhau… ớ

B n thân gi  đã m t, đ  l i m t kho ng tr ng r t l n trong tâm h n Nguy n Khuy n,ạ ờ ấ ể ạ ộ ả ố ấ ớ ồ ễ ế   không gì bù đ p đắ ược:

R ượ u ngon không có b n hi n, ạ ề Không mua không ph i không ti n không mua ả ề

Câu th  nghĩ đ n đo không vi t, ơ ắ ế

Vi t đ a ai, ai bi t mà đ a; ế ư ế ư

Gi ườ ng kia treo cũng h ng h , ữ ờ Đàn kia g y cũng ng n ng  ti ng đàn… ả ẩ ơ ế

Tuy nhiên, do s ng trong th i đ i phong ki n, ch u s  chi ph i c a h  t  tố ờ ạ ế ị ự ố ủ ệ ư ưởng văn hóa  phong ki n nên nho sĩ truy n th ng có nh ng đ c đi m riêng t o thành nét đ p văn hóaế ề ố ữ ặ ể ạ ẹ   truy n th ng. Đó là l i s ng khép mình vào l  nghĩa, là s  tu dề ố ố ố ễ ự ưỡng công phu, tr  thànhở  

m u m c trong m i quan h  xã h i, rèn kh  năng ki m ch , nghiêm kh c v i mình (tuẫ ự ọ ệ ộ ả ề ế ắ ớ   thân). Trong x  th , “Nho sĩ truy n th ng” chú tr ng đ  cao l i s ng theo đ o lí và b ngử ế ề ố ọ ề ố ố ạ ằ   cách đó kh ng đ nh nhân cách c a mình. Ngẳ ị ủ ười “Nho sĩ truy n th ng” coi tr ng ý th cề ố ọ ứ   trách nhi m, b n ph n v i gia đình, c ng đ ng và cao h n t t th y là T  qu c. K t quệ ổ ậ ớ ộ ồ ơ ấ ả ổ ố ế ả 

c a ý th c trách nhi m đó là Nho sĩ đủ ứ ệ ược đ m b o và tôn vinh v  danh d  Khi nói t iả ả ề ự ớ   con người “Nho sĩ truy n th ng”, còn m t đi m n a không th  không nh c đ n, đó làề ố ộ ể ữ ể ắ ế  

m c đích c a vi c h c. Nho sĩ truy n th ng coi vi c h c hành, thi c  và đ  đ t ph i g nụ ủ ệ ọ ề ố ệ ọ ử ỗ ạ ả ắ  

li n v i con đề ớ ường ho n l , t c là làm quan. H c đ  giúp vua, giúp nạ ộ ứ ọ ể ước. H c đ  có đ aọ ể ị  

v , ch c tị ứ ước, uy th  trong xã h i.ế ộ

Các nhà Nho x a ngày đêm quan tâm lo l ng t i vi c dân vi c nư ắ ớ ệ ệ ước. Trong th i lo n, hờ ạ ọ 

s n sàng x  thân phò vua đánh gi c. Trong th i bình, h  giúp vua xây d ng giang s n g mẵ ả ặ ờ ọ ự ơ ấ  

vóc v i tinh th n: Tiên thiên h  chi  u nhi  u, h u thiên h  chi l c nhi l c (lo trớ ầ ạ ư ư ậ ạ ạ ạ ước thiên 

h , vui sau thiên h ). Nguy n Trãi phò ch  tạ ạ ễ ủ ướng Lê L i su t mợ ố ười năm kháng chi nế   đánh đu i gi c Minh ra kh i b  cõi Đ i Vi t. Sau khi đ t nổ ặ ỏ ờ ạ ệ ấ ước hòa bình, ông ti p t c làmế ụ   quân s  cho vua Lê xây d ng nghi p l n, m c dù cu c đ i riêng ph i ch u nhi u oan trái.ư ự ệ ớ ặ ộ ờ ả ị ề   Nguy n B nh Khiêm, quan Tr ng nguyên d u tu i đã ngo i chín mễ ỉ ạ ẫ ổ ạ ươ ẫi v n ngày đêm lo 

l ng cho s  an nguy c a xã t c. Nhà Nho Nguy n Công Tr  m t đ i ngang d c đ  th cắ ự ủ ắ ễ ứ ộ ờ ọ ể ự  

hi n tr n v n nghĩa v  c a m t trang nam nhi v i vua, v i nệ ọ ẹ ụ ủ ộ ớ ớ ước, b i ông quan ni mở ệ  

r ng: Vũ tr  n i m c phi ph n s  (Trong vũ tr , không có vi c gì mà không ph i là vi cằ ụ ộ ạ ậ ự ụ ệ ả ệ  

c a ta), ông cùng v i dân m  r ng làng m c, khai kh n đ t hoang, đào kênh tr  thu  Sauủ ớ ở ộ ạ ẩ ấ ị ỷ   khi qua đ i, Nguy n Công Tr  đờ ễ ứ ược dân chúng nhi u n i l p đ n th , tôn là “phúc th n”.ề ơ ậ ề ờ ầ

Các nhà Nho x a coi nh ng câu t c ng  nh : T t danh h n lành  o, Ch t trong h n s ngư ữ ụ ữ ư ố ơ ả ế ơ ố  

đ c, Ch t vinh h n s ng nh c làm phụ ế ơ ố ụ ương châm s ng vì ý nghĩa c a nó gi ng v i đ o líố ủ ố ớ ạ  

mà h  ti p thu đọ ế ượ ừc t  ch n c a Kh ng sân Trình, t  sách v  c a thánh hi n, Vì v y,ố ử ổ ừ ở ủ ề ậ  

nh ng ai đữ ược coi là “k  sĩ” đ u có ph m ch t, ti t tháo c a ngẻ ề ẩ ấ ế ủ ười quân t : Phú quý b tử ấ   năng dâm, b n ti n b t năng di, uy vũ b t năng khu t (Giàu sang không th  mua chu c,ầ ệ ấ ấ ấ ể ộ   nghèo khó không th  chuy n lay, uy vũ không th  khu t ph c). Nh ng  n d  ngh  thu tể ể ể ấ ụ ữ ẩ ụ ệ ậ  

tượng tr ng cho khí ti t trung th c, thanh cao c a ngư ế ự ủ ười quân t  là hình  nh cây trúc:ử ả   Trúc d u cháy ti t ngay v n đ , ho c cây thông:ẫ ế ẫ ể ặ

M t mình l t th a ba đông, ộ ạ ủ Lâm tuy n ai r ng già làm khách, ề ặ Tài đ ng l ố ươ ng cao  t c  dùng ắ ả

(Nguy n Trãi)…ễ

Chuy n Ch c phán s  đ n T n Viên c a Nguy n D  vi t t  th  k  XVI đã đ  cao tinhệ ứ ự ề ả ủ ễ ữ ế ừ ế ỉ ề  

th n kh ng khái, trung th c, dám đ u tranh ch ng l i cái x u, cái ác, tr  h i cho dân c aầ ẳ ự ấ ố ạ ấ ừ ạ ủ  

m t k  sĩ tên là Ngô T  Văn; đ ng th i th  hi n ni m tin vào công lí chính nghĩa nh tộ ẻ ử ồ ờ ể ệ ề ấ  

đ nh s  th ng gian tà. Ngô T  Văn đã châm l a đ t ngôi đ n mà h n ma tên tị ẽ ắ ử ử ố ề ồ ướng gi cặ  

phương B c h  Thôi chi m gi  đ  tr  h i cho dân lành trong vùng. H n ma tên tắ ọ ế ữ ể ừ ạ ồ ướ  ng

gi c ki n chàng dặ ệ ưới Minh ti (Âm ph ). Trủ ước Diêm vương, chàng v n không h  s  hãi,ẫ ề ợ   tìm m i cách v ch tr n b  m t gi  d i và b n ch t thâm hi m c a k  b t lọ ạ ầ ộ ặ ả ố ả ấ ể ủ ẻ ấ ương. Cu iố   truy n, tác gi  bình lu n: Than ôi! Ngệ ả ậ ười ta thường nói: “C ng quá thì gãy”. K  sĩ ch  loứ ẻ ỉ   không c ng c i đứ ỏ ược, còn gãy hay không là vi c c a tr i. Sao l i s  gãy mà ch u đ i c ngệ ủ ờ ạ ợ ị ổ ứ  

ra m m?ề

Ngô T  Văn là m t chàng áo v i. Vì c ng c i mà dám đ t cháy đ n tà, ch ng l i yêu ma,ử ộ ả ứ ỏ ố ề ố ạ   làm m t vi c h n c  th n và ngộ ệ ơ ả ầ ười. B i th  đở ế ược n i ti ng và đổ ế ược gi  ch c v    Minhữ ứ ụ ở  

ti, th t là x ng đáng. V y k  sĩ không nên kiêng s  s  c ng c i.ậ ứ ậ ẻ ợ ự ứ ỏ

Nguy n D  đã mễ ữ ượ ờn l i bình đ  m t l n n a kh ng đ nh khí ti t cể ộ ầ ữ ẳ ị ế ương tr c, b t khu tự ấ ấ   đáng ca ng i c a ngợ ủ ười quân t ử

Trong ch  đ  phong ki n, vi c chiêu hi n đãi sĩ đế ộ ế ệ ề ược quan tâm hàng đ u. Trong Bài kí đầ ề  danh ti n sĩ khoa Nhâm Tu t niên hi u Đ i B o th  ba do tác gi  Thân Nhân Trung biênế ấ ệ ạ ả ứ ả  

so n theo l nh c a vua Lê Thánh Tông có câu: Hi n tài là nguyên khí c a qu c gia,ạ ệ ủ ề ủ ố   nguyên khí th nh thì th  nị ế ước m nh, r i lên cao, nguyên khí suy thì th  nạ ồ ế ước y u r iế ồ  

xu ng th p. Trong Chi u c u hi n mà Ngô Thì Nh m thay m t Quang Trung Nguy nố ấ ế ầ ề ậ ặ ễ  

Hu  so n ra sau khi đánh tan hai mệ ạ ươ ại v n quân Thanh, l p nên tri u đình nhà Nguy n cóậ ề ễ  

đo n mang n i dung kh ng đ nh nh ng k  sĩ chân chính, nh ng b c hi n tài ph i mang tàiạ ộ ẳ ị ữ ẻ ữ ậ ề ả  

đ c ra phò vua giúp nứ ước, góp ph n xây d ng đ t nầ ự ấ ước thái bình th nh tr : T ng nghe nóiị ị ừ  

r ng: Ngằ ười hi n xu t hi n   đ i, thì nh  ngôi sao sáng trên tr i cao.ề ấ ệ ở ờ ư ờ

Sao sáng  t ch u v  ngôi B c Th n, ngắ ầ ề ắ ầ ười hi n  t làm s  gi  cho thiên tù. N u nh  cheề ắ ứ ả ế ư  

m t ánh sáng, gi u đi v  đ p, có tài mà không đấ ấ ẻ ẹ ược đ i dùng, thì không ph i là ý tr i sinhờ ả ờ  

ra người hi n v y… Trong kho ng tr i đ t, hi n tài còn  n náu, trề ậ ả ờ ấ ề ẩ ước đây thì nên như 

th  Nay tr i trong sáng, đ t thanh bình, chính là lúc ngế ờ ấ ười hi n g p h i gió mây, nh ng aiề ặ ộ ữ  

có tài đ c hãy cùng c  g ng lên, ghi tên t i tri u đình, cùng nhau cung kính, cùng nhauứ ố ắ ạ ề  

hưởng phúc lành tôn vinh

Lí tưởng chung c a k  sĩ là: tu thân, t  gia, tr  qu c, bình thiên h  K  sĩ coi tr ng nămủ ẻ ề ị ố ạ ẻ ọ  

đ c: Nhân, nghĩa, l , trí, tín (Nhân đ  thành ngứ ễ ể ườ ối t t. Nghĩa đ  thu ph c lòng ngể ụ ười, Lễ 

đ  luy n tâm chính. Trí đ  để ệ ể ược thành danh. Tín đ  g t thành công) và coi đó là quy t cể ặ ắ  

s ng b t di b t d ch. Dù là đ  t  thánh hi n nh ng s ng không đúng v i chu n m c đ oố ấ ấ ị ệ ử ề ư ố ớ ẩ ự ạ  

đ c trên thì cũng không x ng danh là k  sĩ chân chính.ứ ứ ẻ

“K  sĩ hi n đ i” đã k  th a và phát huy ph m ch t cao đ p c a Nho sĩ ngày x a. Hẻ ệ ạ ế ừ ẩ ấ ẹ ủ ư ọ  chính là t ng l p trí th c đầ ớ ứ ược giáo d c và đào t o theo đụ ạ ường l i xã h i ch  nghĩa và lýố ộ ủ  

tưởng cách m ng c a Đ ng, c a Bác H  H  đang ho t đ ng trong nhi u lĩnh v c xã h i.ạ ủ ả ủ ồ ọ ạ ộ ề ự ộ  

V i trình đ  hi u bi t và n m v ng khoa h c kĩ thu t, các trí th c đã đem h t nhi t tình,ớ ộ ể ế ắ ữ ọ ậ ứ ế ệ  

kh  năng đ  c ng hi n cho s  nghi p xây d ng và phát tri n đ t nả ể ố ế ự ệ ự ể ấ ước giàu m nh, vănạ   minh, hi n đ i. H  m nh d n xóa b  cái cũ l c h u, xây d ng cái m i ti n b  Mu nệ ạ ọ ạ ạ ỏ ạ ậ ự ớ ế ộ ố  

cu c s ng tr  nên th c s  có ý nghĩa, nh ng “k  sĩ hi n đ i” cũng đã xác đ nh cho mìnhộ ố ở ự ự ữ ẻ ệ ạ ị  

m t lý tộ ưởng và m c đích s ng đúng đ n, cao đ p. Lòng trung quân, ái qu c c a các nhàụ ố ắ ẹ ố ủ   Nho x a gi  đây chuy n thành trung v i nư ờ ể ớ ước, hi u v i dân. Bên c nh đó, ph n l n “kế ớ ạ ầ ớ ẻ 

sĩ hi n đ i” cũng v n gi  đệ ạ ẫ ữ ược truy n th ng đ o đ c c a các nhà Nho x a trong hoànề ố ạ ứ ủ ư  

c nh m i. Ch  t ch H  Chí Minh đã d y cán b , Đ ng viên ph i: c n, ki m, liêm, chính,ả ớ ủ ị ồ ạ ộ ả ả ầ ệ   chí công, vô t  và c  g ng rèn luy n cho mình quan đi m s ng: Mình vì m i ngư ố ắ ệ ể ố ọ ười, m iọ  

người vì mình

Bên c nh đó, “k  sĩ hi n đ i” không ng ng phát huy cái dũng c a k  sĩ đó là tinh th nạ ẻ ệ ạ ừ ủ ẻ ầ   dám nghĩ dám làm và thái đ  th ng không kiêu, b i không n n trong h c t p, trong làmộ ắ ạ ả ọ ậ  

vi c. Câu nói: Khoa h c đi đôi v i dũng khí r t chính xác b i dũng khí là t  ch t c  b nệ ọ ớ ấ ở ố ấ ơ ả  

c a ngủ ười làm công tác nghiên c u khoa h c. Nó giúp cho h  gi  v ng l p trứ ọ ọ ữ ữ ậ ường, quy tế   tâm th c hi n đ n cùng lý tự ệ ế ưởng mà mình theo đu i.ổ

Ngày x a, các nhà Nho “trên thông thiên văn, dư ướ ười t ng đ a lý”, thì ngày nay, t ng l p tríị ầ ớ  

th c ti p c n đứ ế ậ ược khoa h c công ngh  tiên ti n, hi n đ i c a th  gi i nh  công nghọ ệ ế ệ ạ ủ ế ớ ư ệ  sinh h c, công ngh  hóa ch t, công ngh  v t li u m i và công ngh  tin h c v.v… Ngàyọ ệ ấ ệ ậ ệ ớ ệ ọ  

x a, ông cha chúng ta lên tr i, xu ng bi n b ng th n tho i, c  tích ; còn ngày nay, th  hư ờ ố ể ằ ầ ạ ổ ế ệ 

tr  bay vào kho ng không vũ tr , l n xu ng đáy đ i dẻ ả ụ ặ ố ạ ương, thám hi m lòng đ t… b ngể ấ ằ   khoa h c kĩ thu t. Trí th c ngày nay có nh ng hoài bão, ọ ậ ứ ữ ước m  l n lao và kh  năng th cơ ớ ả ự  

hi n mà t ng l p Nho sĩ x a không có đệ ầ ớ ư ược. Đây là cái khác c  b n c a “k  sĩ hi n đ i”ơ ả ủ ẻ ệ ạ  

v i Nho sĩ truy n th ng.ớ ề ố

Trong giai đo n hi n nay, đ t nạ ệ ấ ước ta m  c a giao l u và h i nh p v i th  gi i, n n kinhở ử ư ộ ậ ớ ế ớ ề  

t  th  trế ị ường toàn c u tác đ ng m nh m  t i m i m t c a xã h i Vi t Nam. Dân t c taầ ộ ạ ẽ ớ ọ ặ ủ ộ ệ ộ  

bước vào v n h i m i v i bao khó khăn, thách th c. Mu n ng ng cao đ u t  tin v ngậ ộ ớ ớ ứ ố ẩ ầ ự ữ  

bước, t ng l p “k  sĩ hi n đ i” c n ph i nhìn nh n và đánh giá b n thân m t cáchầ ớ ẻ ệ ạ ầ ả ậ ả ộ   nghiêm túc đ  th y rõ m t y u c n kh c ph c, m t m nh c n phát huy. C  g ng vể ấ ặ ế ầ ắ ụ ặ ạ ầ ố ắ ươ  n lên h c t p cái hay, cái t t c a th  gi i v i thái đ  khiêm t n, c u ti n, t  ch  và sángọ ậ ố ủ ế ớ ớ ộ ố ầ ế ự ủ  

t o. Đi u quan tr ng là v n gìn gi  và phát huy truy n th ng t t đ p c a “k  sĩ Vi tạ ề ọ ẫ ữ ề ố ố ẹ ủ ẻ ệ   Nam” chân chính. Nho sĩ ngày x a, “k  sĩ hi n đ i” hôm nay, tuy tên g i khác nhau nh ngư ẻ ệ ạ ọ ư   cái g c c a tài đ c v n gi ng nhau. Ph m ch t cao đ p c a nhà Nho x a th t đáng trânố ủ ứ ẫ ố ẩ ấ ẹ ủ ư ậ  

tr ng. Ngày nay, chúng ta ph i c  g ng h c t p, làm vi c noi gọ ả ố ắ ọ ậ ệ ương các b c ti n b i đậ ề ố ể 

c ng hi n th t nhi u cho quê hố ế ậ ề ương, đ t nấ ước