Phân tích giá trị nhân văn cao cả của truyện ngắn Một con người ra đời của Gorky

Nhà văn Xô viết lỗi lạc, người có công đầu trong việc tạo lập nên văn học Xô viết M.Gorki (1868 - 1936) ngay từ thuở ấu thơ đã phải trải qua một cuộc sống trăm ngàn cay đắng. Mới lên mười tuổi, mồ côi cha mẹ. A M Pescôp (tên thật của nhà văn) đã phải lăn vào đời, làm đủ nghề, nay đây mai đó để kiếm sống. Mười lăm năm tôi luyện trong trường đời gian khổ, với ý chí nghị lực phi thường, với niềm khát khao hiểu biết, say mê học hỏi đồng thời là lòng nhân hậu... A.Pescop đã vượt lên số phận, vươn tới ánh sáng văn hoá và trở thành nhà văn M.Gorki (trong tiếng Nga có nghĩa là nhà văn của sự cay đắng).

Đ  bài: Phân tích giá tr  nhân văn cao c  c a truy n ng n "M t con ngề ị ả ủ ệ ắ ộ ười ra đ i"ờ  

c a Gorkyủ

Bài làm Nhà văn Xô vi t l i l c, ngế ỗ ạ ười có công đ u trong vi c t o l p nên văn h c Xô vi tầ ệ ạ ậ ọ ế   M.Gorki (1868 ­ 1936) ngay t  thu   u th  đã ph i tr i qua m t cu c s ng trăm ngàn cayừ ở ấ ơ ả ả ộ ộ ố  

đ ng. M i lên mắ ớ ười tu i, m  côi cha m  A M Pescôp (tên th t c a nhà văn) đã ph i lănổ ồ ẹ ậ ủ ả   vào đ i, làm đ  ngh , nay đây mai đó đ  ki m s ng. Mờ ủ ề ể ế ố ười lăm năm tôi luy n trongệ  

trường đ i gian kh , v i ý chí ngh  l c phi thờ ổ ớ ị ự ường, v i ni m khát khao hi u bi t, say mêớ ề ể ế  

h c h i đ ng th i là lòng nhân h u  A.Pescop đã vọ ỏ ồ ờ ậ ượt lên s  ph n, vố ậ ươ ớn t i ánh sáng  văn hoá và tr  thành nhà văn M.Gorki (trong ti ng Nga có nghĩa là nhà văn c a s  cayở ế ủ ự  

đ ng).ắ

Trong h n b n mơ ố ươi năm cám bút (b t đ u t  1892), M. Gorki đã vi t hàng ch c ti uắ ầ ừ ế ụ ể   thuy t, trong đó có nhi u tác ph m n i ti ng nh  Cu c đ i Klim Xamghin, Ngế ề ẩ ổ ế ư ộ ờ ười m ;ẹ   hàng trăm truy n v a, truy n ng n, bút ký, chân dung văn h c; hàng ch c v  k ch (Dệ ừ ệ ắ ọ ụ ở ị ướ  i đáy) và nhi u bài phê bình, phát bi u xu t s c. Toàn b  sáng tác c a ông g n li n v i sề ể ấ ắ ộ ủ ắ ề ớ ố 

ph n nhân dân Nga, đ t nậ ấ ước Nga, l ch s  ­ xã h i Nga trong th i đ i vang d i c a nh ngị ử ộ ờ ạ ộ ủ ữ  

người Cách m ng (1905 ­ 1917). T  "nhà văn c a nh ng ngạ ừ ủ ữ ười chân đ t’ (cu i th  kấ ố ế ỷ  XIX) ông tr  thành "chim báo bão" c a Cách m ng Nga đ u th  k  XX. Sau khi Cáchở ủ ạ ầ ế ỷ  

m ng tháng Mạ ười thành công, v i tài năng, tâm huy t và nh ng c ng hi n to l n, ôngớ ế ữ ố ế ớ  

được tôn vinh là "b c th y c a ch  nghĩa hi n th c xã h i ch  nghĩa". Dù   giai đo nậ ầ ủ ủ ệ ự ộ ủ ở ạ   nào, th  lo i nào, đ  tài nào, bao trùm và th m để ạ ề ấ ượm trong toàn b  sáng tác c a Gorkiộ ủ  

v n là m t c m h ng nhân văn cao c : thẫ ộ ả ứ ả ương yêu, trân tr ng, tin tọ ưởng   con ngở ười Truy n ng n "M t con ngệ ắ ộ ười ra đ i" (1912) đờ ược vi t trong b i c nh nế ố ả ước Nga đang tr iả   qua th i k  "đêm trờ ỳ ước c a Cách m ng tháng Mủ ạ ười". Trên cái ranh gi i c a s  h y di tớ ủ ự ủ ệ  

xã h i cũ và s  n y sinh c a m t xã h i m i, m t v n đ  b c xúc đ t ra cho văn h c th iộ ự ả ủ ộ ộ ớ ộ ấ ề ứ ặ ọ ờ  

đ i lúc b y gi  là v n m nh nạ ấ ờ ậ ệ ước Nga, s  ph n nhân dân Nga, con ngố ậ ười Nga s  ra sao?ẽ   Trong khi không ít nh ng nhà văn, nhà th  sa vào bi quan, m t lòng tin vào cu c s ng, M.ữ ơ ấ ộ ố  

Gorky thông qua truy n này đã bi u b  m t ni m tin mãnh li t vào tệ ể ộ ộ ề ệ ương lai. C  s  c aơ ở ủ   truy n d a trên s  vi c có th t x y ra v i chính tác gi  vào cu i mùa hè năm 1892 (m tệ ự ự ệ ậ ả ớ ả ố ộ   năm đói kém), khi ông đang làm vi c t i công trệ ạ ường   Kavkaz. Nh ng v i tài năng sángở ư ớ  

t o ngh  thu t và cái nhìn nhâm văn cao c , tác ph m này đã vạ ệ ậ ả ẩ ượt ra kh i gi i h n c aỏ ớ ạ ủ  

m t truy n ng n nh  là "m t m u" "m t mình", "m t lát c t" c a hi n th c Nga độ ệ ắ ư ộ ẩ ộ ộ ắ ủ ệ ự ươ  ng

th i và mang dáng d p c a m t b n trờ ấ ủ ộ ả ường ca

Truy n m  đ u b ng hai c nh tệ ở ầ ằ ả ương ph n: c nh thiên nhiên mùa thu   Kavkaz và c nhả ả ở ả   đoàn người nông dân Nga b  n n đói lùa ra kh i quê hị ạ ỏ ương, lang thang, phiêu b t trênạ  

kh p các n o đắ ẻ ường nước Nga. N u c nh thiên nhiên hi n ra vui tế ả ệ ươ ội, l ng l y, mĩ lẫ ệ  bao nhiêu thì c nh đám ngả ười đói khát hi n ra chán ng t, xám x t, ki t qu  b y nhiêu. Sệ ắ ị ệ ệ ấ ự 

tương ph n đả ược Gorky d ng công tô đ m   đây không ph i là đ  đ i l p gi a thiênụ ậ ở ả ể ố ậ ữ   nhiên và con người mà đ  làm n i b t lên cái c m h ng ch  đ o: kh ng đ nh cu c s ng.ể ổ ậ ả ứ ủ ạ ẳ ị ộ ố  

Có th , cu c s ng còn nhi u n i kh  đau khi n trong ta ch  còn là s  "căm ghét", "n iể ộ ố ề ỗ ổ ế ỉ ự ỗ  

bu n lo". Có th  loài ngồ ể ười chúng ta có lúc "s ng ch ng ra gì" khi n cho "m t tr i nhi uố ẳ ế ặ ờ ề   lúc cũng ph i bu n". Nh ng theo nhà văn: "đó không ph i là vĩnh vi n". Đả ồ ư ả ễ ược s ng,ố  

"được th y bao đi u kì di u", đấ ề ệ ược "chiêm ngưỡng cái đ p tuy t v i" c a trái đ t đó làẹ ệ ờ ủ ấ  

m t di m phúc. Trộ ễ ước c nh thiên nhiên mùa thu m  l  "l ng l y đ n hoang đả ỹ ệ ộ ẫ ế ường" c aủ   núi non, bi n c  Kavkaz* nhà văn nh  không nén n i s  thán ph c, sùng kính cu c s ngể ả ư ổ ự ụ ộ ố  

và đ ng th i t  hào, hãnh di n v  danh hi u làm ngồ ờ ự ệ ề ệ ười: "Cao c  thay cái ch c v  làmả ứ ị  

người trên trái đ t". Có th  xem đây là âm ch  trong b n trấ ể ủ ả ường ca v  con ngề ườ ủi c a M.  Gorky

M t khác, t o nên hai c nh tặ ạ ả ương ph n gi a thiên nhiên và xã h i con ngả ữ ộ ười, Gorky đã  đem l i cho thiên truy n m t không gian ngh  thu t đ c s c, v a hi n th c v a huy nạ ệ ộ ệ ậ ặ ắ ừ ệ ự ừ ề  

o. Chính trong cái không gian ngh  thu t  y, "M t con ng i ra đ i" v a nh  M t s

vi c bình thệ ường l i v a nh  m t s  ki n thiêng liêng. Hi u qu  ngh  thu t c a l i k tạ ừ ư ộ ự ệ ệ ả ệ ậ ủ ố ế  

c u tấ ương ph n ­ m t đ c đi m trong truy n ng n Gorki chính là   ch  đó và cũng khôngả ộ ặ ể ệ ắ ở ỗ  

ch  d ng l i   m c đó.ỉ ừ ạ ở ứ

Tr ng tâm mô t  c a truy n ng n là c nh sinh n  c a ngọ ả ủ ệ ắ ả ở ủ ười m  Trong văn h c th  gi iẹ ọ ế ớ  

t ng có nhi u nhà văn l n b c th y vi t v  c nh từ ề ớ ậ ầ ế ề ả ượng này. Song tu  thu c vào ý đỳ ộ ồ  ngh  thu t, quan ni u th m m  mà m i nhà văn l i có m t cách mô t  khác nhau Đệ ậ ệ ẩ ỹ ỗ ạ ộ ả ể  miêu t  tâm lý h i h n c a Anđrây Bôncônxki (nhân v t trong Chi n tranh và hoà bình), Lả ố ậ ủ ậ ế   Tônxtôi cũng đã t ng thông qua c nh sinh n  c a ngừ ả ở ủ ười m : nhà văn l n ngẹ ớ ười Pháp  Môpatxăng khi đ  cao lòng nhân ái c a m t v  linh m c. cũng d ng l i   c nh ông x nề ủ ộ ị ụ ừ ạ ở ả ắ   tay đ  đ  cho m t ph  n  nông dân tr  d  d c đỡ ẻ ộ ụ ữ ở ạ ọ ường. Pasternak l i thông qua c nh sinhạ ả  

n  c a ngở ủ ười m  đ  suy ng m v  s  s ng và s  ch t. Còn Gorky, khi "mô t  c nh sinhẹ ể ẫ ề ự ố ự ế ả ả  

đ  và tô đ m l i đ  đ  nguyên thu " ph i chăng ông đã "xúc ph m tr ng tr n th  hi uẻ ậ ố ỡ ẻ ỷ ả ạ ắ ợ ị ế  

th m mĩ" b n đ c nh  m t nhà văn Nga đẩ ạ ọ ư ộ ương th i chê trách? Qu  th t là, ngòi bút miêuờ ả ậ  

t  c a nhà văn khá t  m , chi ti t, c n k , "l n lả ủ ỉ ỉ ế ặ ẽ ầ ượt, không b  sót đi u gì trong toàn bỏ ề ộ  quá trình sinh n  c a ngở ủ ười m : đau đ , tr  d  C t r n, ch  nhau" (Nguy n H i Hà).ẹ ẻ ở ạ ắ ố ờ ễ ả  

Nh ng Gorky không mô t  theo cái nhìn c a nhà y h c. Trong khi chi ti t, t  m  mô t  quáư ả ủ ọ ế ỉ ỉ ả   trình, ông t p trung làm n i b t "n i đau đ n vô cùng" và ni m vui khôn t  c a ngậ ổ ậ ỗ ớ ề ả ủ ười mẹ  khi sinh ra m t con ngộ ười. S  khác bi t c a M. Gorki ­ nhà văn là   ch   yự ệ ủ ở ỗ ấ

Trước h t, đ  th  hi n n i đau sinh n  c a ngế ể ể ệ ỗ ở ủ ười m , Gorky đã v n d ng d n d p m tẹ ậ ụ ồ ậ ộ  

lo t các chi ti t ngo i hình trong s  bi n d ng d  s  c a chúng. Trong c n đau, mi ngạ ế ạ ự ế ạ ễ ợ ủ ơ ệ  

ngườ ải s n ph  nh  "bè ra", "méo x ch", "đôi môi tím b m", "khuôn m t căng b ", m tụ ư ệ ầ ặ ự ắ   khi thì "tr n ngợ ược", khi "l i lên nh  mu n n  tung", khi "d i đ  ch y đ y nh ng tiaồ ư ố ổ ạ ờ ạ ầ ữ   máu". N i đau ngày càng tăng đ n m c ch  không th  ghìm gi , không th  kêu khóc màỗ ế ứ ị ể ữ ể  

ch  có th  b t lên nh ng "ti ng rên khò khè", "ti ng th  d  d i khác thỉ ể ậ ữ ế ế ở ữ ộ ường", "ti ngế  

r ng", "ti ng g m g " đ y b n năng nh  c a nh ng con thú. Không ph i là quá tay khiố ế ầ ừ ầ ả ư ủ ữ ả   Gorky còn v n d ng nh ng hình  nh so sánh c a "sôi", "g u", "mi ng v  b ch dậ ụ ữ ả ủ ấ ế ỏ ạ ương hơ 

l a" đ  di n t  s  v t vã, qu n qu i đau đ n c a ch  Con ngử ể ễ ả ự ậ ằ ạ ớ ủ ị ười có th  tr i qua trămể ả   ngàn n i đau và không n i đau nào gi ng n i đau nào. Nh ng n i đau sinh n  c a ngỗ ỗ ố ỗ ư ỗ ở ủ ườ  i

m  thì không gì sánh n i. Đó là n i đau t t cùng c a th  xác, kh ng khi p nh  trongẹ ổ ỗ ộ ủ ể ủ ế ư  

"ngày t n th '''. Đ  cho ra đ i m t con ngậ ế ể ờ ộ ười, người m  đã ph i tr i qua m t c n đauẹ ả ả ộ ơ  

đ ng đ t đ ng tr i v y đó.ộ ấ ộ ờ ậ

Nh ng đ a con ra đ i cũng là ni m vui, ni m h nh phúc l n lao c a M  Sóng gió cònữ ứ ờ ề ề ạ ớ ủ ẹ  

ch a qua, c n đau còn ch a d t, n  cư ơ ư ứ ụ ười đã tr  l i trên "đôi môi xanh nh t" và ngày càngở ạ ợ  

tr  nên "đ p đ ", "r ng r ", "chói l i" trên gở ẹ ẽ ạ ỡ ọ ương m t ngặ ườ ải s n ph  khi nghe ti ng khócụ ế   chào đ i c a con. N u nh  trờ ủ ế ư ước đó, khi miêu t  n i đau sinh n , Gorky "hi n th c đ nả ỗ ở ệ ự ế   tàn nh n" thì gi  đây, ngòi bút c a ông l i lãng m n, bay b ng đ n l  k  trẫ ờ ủ ạ ạ ổ ế ạ ỳ ước v  đ pẻ ẹ  

c a Đôi m t bà m  Đôi m t "đ p vô cùng", "sâu th m", "nh  hai h  nủ ắ ẹ ắ ẹ ẳ ư ồ ước xanh mênh  mông", "cháy b ng lên ng n l a xanh bi c". Ch ng ph i ng u nhiên, Gorky nh n m nhừ ọ ử ế ẳ ả ẫ ấ ạ  

đ n năm l n "màu xanh bi c" nh  "ng n l a cháy b ng lên trong đôi m t ngế ầ ế ư ọ ử ừ ắ ười m " H nẹ ẳ   không ph i là đ  t  cái "xanh bi c" c a màu mát. Đây là cái ánh sáng "xanh bi c" đả ể ả ế ủ ế ượ  c hát lên t  ng n l a tình yêu, h nh phúc, ni m tin, ni m hoan h  bi t  n đang cháy sángừ ọ ử ạ ề ề ỉ ế ơ   trong tâm linh người m  Chính là cái ánh sáng xanh bi c  y, đã làm cho đôi m t ngẹ ế ấ ắ ườ  i

m  tr  nên "đ p vô cùng" sánh t a "Đôi m t th n thánh". Nó nh  to  m t v ng hàoẹ ở ẹ ự ắ ầ ư ả ộ ầ   quang bao quanh người m  Và không ch  th  nó còn nh  chi u sáng, lan t a c  thiênẹ ỉ ế ư ế ỏ ả   nhiên xung quanh b u tr i xanh bi c, lá thu vàng r c, bi n v  ì  m sóng lao xao, cây lá thìầ ờ ế ự ể ỗ ầ  

th m, m t tr i r i n ng chói l i. Có c m tầ ặ ờ ọ ắ ọ ả ưởng nh  thiên nhiên cũng nh  m ng vui chàoư ư ừ   đón s  ra đ i c a đ a tr  C nh tự ờ ủ ứ ẻ ả ượng th t là k  vĩ. Dậ ỳ ưới ngòi bút c a Gorky, con ngủ ườ  i

ra đ i đã tr  thành s  sáng t o thiêng liêng. Thiên truy n nh  m t bài ca, ng i ca s  vĩ đ iờ ở ự ạ ệ ư ộ ợ ự ạ  

c a Ngủ ười M , đ ng sáng t o ra c  Anh hùng l n Nhà th ẹ ấ ạ ả ẫ ơ

Nhân v t Tôi cũng là m t sáng t o ngh  thu t đ c s c c a Gorky. Nó v a đóng vai tròậ ộ ạ ệ ậ ặ ắ ủ ừ  

ngườ ểi k  chuy n, v a là nhân v t b c l  quan đi m tr c ti p c a tác gi  Dĩ nhiên nhânệ ừ ậ ộ ộ ể ự ế ủ ả  

v t "Tôi" không ph i là tác gi  Nh ng trong nhân v t "Tôi" in đ m d u  n t  thu t ­ tinhậ ả ả ư ậ ậ ấ ấ ự ậ  

th n c a nhà văn: giàu lòng nhân ái, c m thông sâu s c v i n i đau đ ng lo i, t ng tr i,ầ ủ ả ắ ớ ỗ ồ ạ ừ ả   tháo vát, hành đ ng v n luôn yêu đ i, yêu t  do. Vì th , nh ng suy nghĩ c a nhân v tộ ẫ ờ ự ế ữ ủ ậ  

"Tôi" cũng là nh ng suy nghĩ c a tác gi  Thông qua nhân v t "Tôi", M. Gorky g i g mữ ủ ả ậ ử ắ  

nh ng suy nghĩ c a mình, v  v n đ  c a th i đ i và cũng là c a nhân lo i muôn đ i: conữ ủ ề ấ ề ủ ờ ạ ủ ạ ờ  

người và s  ph n c a nó trong tố ậ ủ ương lai

Gorky không nghĩ v  s  ph n m t cách th n bí, siêu hình hay bi quan y m th  Suy nghĩề ố ậ ộ ầ ế ế  

c a ông thi t th c và tích c c Trủ ế ự ự ước nh ng băn khoăn c a ngữ ủ ười m : "Ch ng bi t đ i nóẹ ẳ ế ờ  

s  ra sao? Anh đi giúp tôi, th t c m  n anh  Còn đi u đó có t t lành cho nó hay không tôiẽ ậ ả ơ ề ố  

cũng ch ng bi t n a", ông kh ng đ nh: "Ngẳ ế ữ ẳ ị ườ ưi c  dân m i c a nớ ủ ước Nga, con người mà 

s  ph n ch a ai lố ậ ư ường trước được". S  ph n theo ông không h n ch  là nh ng gì đáng âuố ậ ẳ ỉ ữ  

lo mà có th  còn có nhi u đi u đ  mà tin tể ề ề ể ưởng (không ai có th  lể ường trước). Nh ng dùư  

t t lành hay không, con ngố ười sinh ra không ph i là đ  th  đ ng, đón ch  s  áp đ t c aả ể ụ ộ ờ ự ặ ủ  

s  ph n. Ngay t  lúc m i sinh ra, con ngố ậ ừ ớ ười đã mang trong nó m m m ng c a s  ph nầ ố ủ ự ả   kháng, "b t mãn v i cu c đ i", ít ai có đấ ớ ộ ờ ược nh ng phát hi n đ c bi t nh  Gorky và cũngư ệ ặ ệ ư  

ít ai có được s  nhi t tình khích l , tin tự ệ ệ ưởng mãnh li t vào con ngệ ười nh  Gorky Ngheư  

ti ng khóc "Ya, Ya", ông liên tế ưởng đó nh  m t l i tuyên ngôn, l i kh ng đ nh đ u tiênư ộ ờ ờ ẳ ị ầ  

s  có m t c a con ngự ặ ủ ười trên trái đ t. "  thì mày, mày. Chú mày ph i t  kh ng đ nh choấ ừ ả ự ẳ ị   kho  vào m i đẻ ớ ược, không thì k  đ ng lo i s  v t c  chú mày" và "C  làm  m lên đi,ẻ ồ ạ ẽ ậ ổ ứ ầ   chú bé Oren! C  gào toáng lên đi ". Con ngứ ười ph i t  kh ng đ nh mình. Con ngả ự ẳ ị ười ph iả  

t  quy t đ nh s  ph n c a mình, vự ế ị ố ậ ủ ượt lên s  ph n ­ nhà văn c  vũ con ngố ậ ổ ười

Thiên truy n k t thúc b ng c nh tệ ế ằ ả ượng ba người ti p t c cu c hành trình Ngế ụ ộ ười mẹ 

b ng con "ngo nh nhìn xung quanh, nhìn bi n, nhìn r ng, nhìn núi r i l i nhìn đ a conồ ả ể ừ ồ ạ ứ   trai". Bên c nh ch  là "ngạ ị ườ ại b n đường tin c y và v ng chãi. Dậ ữ ường nh  ch  mu n tìmư ị ố  

m t câu tr  l i cho s  ph n tộ ả ờ ố ậ ương lai c a đ a tr  Câu tr  l i có th  ch a tin đủ ứ ẻ ả ờ ể ư ượ  c

Trước m t có th  còn nhi u khó khăn, gian kh , th  thách chông gai, th m chí c  "nắ ể ề ổ ử ậ ả ướ  c

m t đau thắ ương" nh ng tình thư ương bao la, trách nhi m c a ngệ ủ ười m  và ni m khao khátẹ ề  

"C nh s ng t  do” s  giúp ch  v ng bả ố ự ẽ ị ữ ước trên con đường đi t i. Và đ a tr  ­ "ngớ ứ ẻ ườ ư i c dân m i c a Đ t nớ ủ ấ ước Nga" trong cu c hành trình đi tìm s  ph n tộ ố ậ ương lai, nó đã không 

đ n đ c. Trong tình yêu thơ ộ ương bao la c a m  và v i s  giúp đ  c a nh ng "ngủ ẹ ớ ự ỡ ủ ữ ườ ạ  i b n

đường, con người tình c  đờ ược đóng vai bà đ , nó s  l n lên mãi trong c nh t  do".ỡ ẽ ớ ả ự

Không ph i ng u nhiên "M t con ngả ẫ ộ ười ra đ i" đờ ược xem là m t trong nh ng tác ph mộ ữ ẩ  

"trung tâm" trong toàn b  sáng tác c a nhà văn. Nó bi u hi n r c r  ch  nghĩa nhân đ oộ ủ ể ệ ự ỡ ủ ạ  

c a Gorky: c m thông, thủ ả ương yêu, trân tr ng và tin tọ ưởng mãnh li t   con ngệ ở ười. Về 

m t ngh  thu t, truy n cũng th  hi n khá rõ tài năng truy n ng n b c th y c a tác gi ặ ệ ậ ệ ể ệ ệ ắ ậ ầ ủ ả   Hai bút pháp hi n th c và lãng m n đệ ự ạ ược v n d ng trong s  k t h p nhu n nhuy n. Cácậ ụ ự ế ợ ầ ễ  

phương ti n ngh  thu t: phong c nh, l i nhân v t, chi ti t ngo i hình, l i tr n thu t ệ ệ ậ ả ờ ậ ế ạ ờ ầ ậ  

đượ ử ục s  d ng điêu luy n. Th  pháp tệ ủ ương ph n, đ c t , nh n m nh  đả ặ ả ấ ạ ược phát huy t iớ  

hi u su t t i đa c a chúng.ệ ấ ố ủ