Phân tích giá trị hiện thực truyện ngắn Vợ chồng A Phủ

Tô Hoài là một trong những cây bút lão luyện của làng văn học Việt Nam với sự nghiệp văn chương đồ sộ bao gồm nhiều thể loại phong phú, độc đáo. Được mệnh danh là “Nhà văn của thiếu nhi”, giọng văn của Tô Hoài luôn mang phong vị tự nhiên, hồn hậu, ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu, dễ cảm. Tác phẩm nổi bật nhất của ông sau Cách mạng Tháng 8 phải kể đến “Vợ chồng A Phủ”, một kiệt tác văn chương được thai nghén và hoàn thiện trong chuyến đi thực tế lên vùng Tây Bắc của tác giả. Với khả năng xây dựng hình tượng nhân vật điển hình cùng lối viết chân thực,

Đ  bài: Phân tích giá tr  hi n th c truy n ng n V  ch ng A Phề ị ệ ự ệ ắ ợ ồ ủ

Bài làm

Tô Hoài là m t trong nh ng cây bút lão luy n c a làng văn h c Vi t Nam v i s  nghi pộ ữ ệ ủ ọ ệ ớ ự ệ   văn chương đ  s  bao g m nhi u th  lo i phong phú, đ c đáo. Đồ ộ ồ ề ể ạ ộ ược m nh danh là “Nhàệ   văn c a thi u nhi”, gi ng văn c a Tô Hoài luôn mang phong v  t  nhiên, h n h u, ngônủ ế ọ ủ ị ự ồ ậ  

ng  trong sáng, d  hi u, d  c m. Tác ph m n i b t nh t c a ông sau Cách m ng Tháng 8ữ ễ ể ễ ả ẩ ổ ậ ấ ủ ạ  

ph i k  đ n “V  ch ng A Ph ”, m t ki t tác văn chả ể ế ợ ồ ủ ộ ệ ương được thai nghén và hoàn thi nệ   trong chuy n đi th c t  lên vùng Tây B c c a tác gi  V i kh  năng xây d ng hình tế ự ế ắ ủ ả ớ ả ự ượ  ng nhân v t đi n hình cùng l i vi t chân th c, “V  ch ng A Ph ” là tác ph m mang giá trậ ể ố ế ự ợ ồ ủ ẩ ị 

hi n th c sâu s c, đ  kích và lên án s  b t công trong xã h i phân chia giai t ng đã vùiệ ự ắ ả ự ấ ộ ầ  

d p con ngậ ườ ế ậi đ n t n cùng kh  đau, đ ng th i bêu ri u b n cổ ồ ờ ế ọ ường hào, th ng lý tàn ác,ố  

ph i bày nh ng th  l c đen t i t n t i   khu v c vùng núi phía B c trơ ữ ế ự ố ồ ạ ở ự ắ ước Cách m ng.ạ Giá tr  hi n th c là nh ng đi u di n ra trong cu c s ng, đị ệ ự ữ ề ễ ộ ố ược tác gi  khéo léo l ng ghépả ồ   vào tác ph m t o nên ý nghĩa ph n ánh hi n th c c a m t th i kì, m t ch  đ  trên nhi uẩ ạ ả ệ ự ủ ộ ờ ộ ế ộ ề  

phương di n, góc nhìn khác nhau. Đây là y u t  c t lõi c a m t tác ph m văn h c, nh t làệ ế ố ố ủ ộ ẩ ọ ấ   văn h c hi n th c, là b c h a cu c s ng đọ ệ ự ứ ọ ộ ố ược sàng l c m t cách k  lọ ộ ỹ ưỡng nh m nêu b tằ ậ   lên được nh ng đ c đi m đi n hình c a m t th i k , giai c p. Ph n l n giá tr  hi n th cữ ặ ể ể ủ ộ ờ ỳ ấ ầ ớ ị ệ ự  

c a các tác ph m văn h c đ u mang ti ng nói chung c a đ i đa s  qu n chúng đủ ẩ ọ ề ế ủ ạ ố ầ ươ  ng

th i, là b n cáo tr ng đ i v i nh ng thói h  t t x u và là ti ng lòng th n th c c a nh ngờ ả ạ ố ớ ữ ư ậ ấ ế ổ ứ ủ ữ  

người th p c  bé h ng, không có ti ng nói trong xã h i.ấ ổ ọ ế ộ

V i “V  ch ng A Ph ”, Tô Hoài đã t  mình thâm nh p vào cu c s ng c a nh ng ngớ ợ ồ ủ ự ậ ộ ố ủ ữ ườ  i lao đ ng Tây B c đ  có th  th m nhu n độ ắ ể ể ấ ầ ược suy nghĩ, c m nh n xu t phát t  t m lòngả ậ ấ ừ ấ   thi n lệ ương c a con ngủ ườ ơi n i đây. T  đó, ông th u hi u đừ ấ ể ược n i đau đ n, t i c c đangỗ ớ ủ ự   ngày đêm day d t, trăn tr , thông qua ngòi bút và v n hi u bi t, Tô Hoài đã xây d ng m tứ ở ố ể ế ự ộ  

c t truy n cùng các tuy n nhân v t M , A Ph ,… nh  m t b c tranh s  th t, nói lên cu cố ệ ế ậ ị ủ ư ộ ứ ự ậ ộ  

s ng bi k ch c a nhân dân lao đ ng c n cù, chăm ch , bóc tr n b  m t hèn ác, x u xa c aố ị ủ ộ ầ ỉ ầ ộ ặ ấ ủ  

nh ng k  có ch c quy n trong xã h i.ữ ẻ ứ ề ộ

Đo n trích k  v  s  ph n nghi t ngã c a nhân v t M , m t cô gái hi n lành, chăm chạ ể ề ố ậ ệ ủ ậ ị ộ ề ỉ 

nh ng không may l i mang thân ph n “món đ  g t n ”, b  g  vào nhà th ng lý Pá Tra doư ạ ậ ồ ạ ợ ị ả ố   món n  truy n đ i t  cha m  đ  l i. T i đây, cô ph i làm vi c qu n qu t, b  bòn rút h tợ ề ờ ừ ẹ ể ạ ạ ả ệ ầ ậ ị ế  

t t c  s  s ng và s c ph n kháng, tấ ả ự ố ứ ả ưởng ch ng nh  không có con đừ ư ường gi i thoát nào.ả  

R i cô g p đồ ặ ược A Ph , m t n n nhân c a cha con th ng lý Pá Tra. Ch ng ki n s  ph nủ ộ ạ ủ ố ứ ế ố ậ  

kh  đau gi ng mình, M  nh  đổ ố ị ư ược ti p thêm ngu n s c m nh, dám đ ng lên ch ng l i sế ồ ứ ạ ứ ố ạ ố 

ph n, cùng A Ph  b  tr n, tìm đ n m t cu c s ng, n i mà h  có th  s ng nh  m t conậ ủ ỏ ố ế ộ ộ ố ơ ọ ể ố ư ộ  

người th c th ự ụ

Giá tr  hi n th c c a “V  ch ng A Ph ” đị ệ ự ủ ợ ồ ủ ượ ộ ảc l t t  qua cu c s ng bi k ch c a ngộ ố ị ủ ười lao 

đ ng vùng Tây B c, đi n hình là hai hình tộ ắ ể ượng nhân v t M  và A Ph  Gi i thi u nhânậ ị ủ ớ ệ  

v t M , Tô Hoài không ch n cách k  v  tên tu i, quê quán, hay th m chí m t câu t  dángậ ị ọ ể ề ổ ậ ộ ả   hình cũng ch ng đẳ ược xu t hi n, ch  v n v n: “Ai   xa v , có vi c vào nhà th ng lý Páấ ệ ỉ ỏ ẹ ở ề ệ ố   Tra thường trông th y có m t cô gái ng i quay s i gai bên t ng đá trấ ộ ồ ợ ả ước c a, c nh tàuử ạ  

ng a. Lúc nào cũng v y, dù quay s i, thái c  ng a, d t v i, ch  c i hay đi cõng nự ậ ợ ỏ ự ệ ả ẻ ủ ướ  c

dưới khe su i lên, cô  y cũng cúi m t, m t bu n rố ấ ặ ặ ồ ườ ượi r i. Người ta nói: nhà Pá Tra làm 

th ng lý, ăn c a dân nhi u, đ n Tây l i cho mu i v  bán, giàu l m, nhà có nhi u nố ủ ề ồ ạ ố ề ắ ề ương,  nhi u b c, nhi u thu c phi n nh t làng. Th  thì con gái nó còn bao gi  ph i xem cái khề ạ ề ố ệ ấ ế ờ ả ổ 

mà bi t kh , mà bu n. Nh ng r i h i ra m i rõ cô  y không ph i con gái th ng lý: cô  yế ổ ồ ư ồ ỏ ớ ấ ả ố ấ  

là v  A S , con trai th ng lý.” Đo n văn m  đ u đ  l i cho ngợ ử ố ạ ở ầ ể ạ ườ ọi đ c m t n i ám  nhộ ỗ ả  

v  ki p ngề ế ười mòn, m t s  ph n đau thộ ố ậ ương dai d ng không d t. Nét m t bu n rẳ ứ ặ ồ ườ  i

rượ ủi c a M  chính là l i t  cáo chân th c nh t v  t i ác c a cha con th ng lý Pá Tra đã đèị ờ ố ự ấ ề ộ ủ ố  

n ng lên c  m t ki p ngặ ả ộ ế ười, không ch  khi n đ c gi  đau xót, mà còn kh i g i s  cămỉ ế ộ ả ơ ợ ự  

t c, ph n n , c m thông v i nhân v t.ứ ẫ ộ ả ớ ậ

Cu c s ng gi a đ a ng c tr n gian c a M  độ ố ữ ị ụ ầ ủ ị ược coi là đi n hình, khái quát toàn b  nh ngể ộ ữ   khó khăn, kh  đau mà nhân dân lao đ ng khu v c mi n núi phía B c trổ ộ ự ề ắ ước Cách m ng. Tôạ   Hoài mượn hình  nh c a M  đ  nêu b t đả ủ ị ể ậ ược lên ch t hi n th c v  cu c đ i đ ng cay,ấ ệ ự ề ộ ờ ắ  

t i nh c c a nh ng ngủ ụ ủ ữ ười dân hi n lành, ch t phác ph i ch u đ ng. B  b t v  làm dâu choề ấ ả ị ự ị ắ ề   nhà giàu, cu c đ i c a M  t  m t cô gái xinh đ p, hay lam hay làm thành m t “con rùaộ ờ ủ ị ừ ộ ẹ ộ  

nuôi trong xó c a”, lúc nào cũng cúi m t, “m t bu n rử ặ ặ ồ ườ ượi r i” l m lũi, không nói năngầ  

gì. Chúng coi cô là công c  lao đ ng đ  làm giàu, “m i năm m t mùa, m i tháng l i làm điụ ộ ể ỗ ộ ỗ ạ   làm l i: T t xong lên núi hái thu c phi n; gi a năm thì gi t đay; đ n mùa đi nạ ế ố ệ ữ ặ ế ương bẻ 

b p. Và dù đi hái c i, bung ngô, lúc nào cũng gài m t bó đay trong cánh tay đ  tắ ủ ộ ể ướ ợ  c s i Bao gi  cũng th , su t năm, su t đ i th  Con ng a, con trâu làm có lúc, đêm còn đờ ế ố ố ờ ế ự ượ  c

đ ng gãi chân, nhai c , đàn bà con gái nhà này vùi vào vi c c  đêm c  ngày”. S  ph n c aứ ỏ ệ ả ả ố ậ ủ  

M  th m chí còn không b ng con trâu, con ng a trong nhà th ng lý. H n n a, cô M  còn bị ậ ằ ự ố ơ ữ ị ị  bóc l t tinh th n đ n m c m t đi s c ph n kháng v n ti m tàng trong nh ng s  ph n b tộ ầ ế ứ ấ ứ ả ố ề ữ ố ậ ấ  

h nh. Cô b  trói, b  đánh tạ ị ị ưởng đ n ch t trong đêm T t   H ng Ngài. T  m t cô gái dámế ế ế ở ồ ừ ộ  

u ng rố ượu đ  quên đi s u kh , dám chu n b  đi ch i trong đêm tình mùa xuân, gi  đây chể ầ ổ ẩ ị ơ ờ ỉ  còn l i là cái xác không h n, quanh năm làm l ng, không bao gi  dám nghĩ đ n vi c bạ ồ ụ ờ ế ệ ỏ 

tr n hay tìm cách thoát ra kh i s  ph n bi ph n c a mình. Đ  nói v  cu c đ i c a M , Tôố ỏ ố ậ ẫ ủ ể ề ộ ờ ủ ị   Hoài vi t: “L n l n, m y năm qua, m y năm sau, b  M  ch t. Nh ng M  cũng không cònế ầ ầ ấ ấ ố ị ế ư ị   nghĩ đ n M  có th  ăn lá ngón t  t    lâu trong cái kh , M  cũng quen kh  r i. Bây giế ị ể ự ử ở ổ ị ổ ồ ờ 

M  tị ưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ng a. Con ng a ch  bi t ăn c , bi t điự ự ỉ ế ỏ ế   làm mà thôi.”. Người ta th y trào lên nh ng c m thấ ữ ả ương sâu s c   nhân v t, rõ ràng làắ ở ậ  

m t ngộ ười con gái đang tu i xuân ph i ph i nh  th , nh ng l i ch  qu n quanh suy nghĩổ ơ ớ ư ế ư ạ ỉ ẩ   mình là con trâu, con ng a, câm l ng cam ch u làm b n v i cái kh  đau. Còn đâu cô Mự ặ ị ạ ớ ổ ị  dám tr n nhà Pá Tra v  g p b  m , còn đâu nh ng tia hy v ng nhen nhóm, ăn lá ngón đố ề ặ ố ẹ ữ ọ ể 

gi i thoát cho s  ph n, và còn đâu nh ng cu c ch i đêm tình mùa xuân sôi đ ng, náoả ố ậ ữ ộ ơ ộ   nhi t, nh ng câu hát văng v ng tìm b n “tao không có con gái con trai, tao đi tìm ngệ ữ ẳ ạ ườ  i yêu”. Cu c s ng c a M  gói g n trong b n b c tộ ố ủ ị ọ ố ứ ường, ch  ch a ra cái ô c a s  nh  b ngỉ ừ ử ổ ỏ ằ   bàn tay. Tưởng nh  tu i xuân và c  cu c đ i M  s  mãi mãi   ngoài b n b c tư ổ ả ộ ờ ị ẽ ở ố ứ ường  y,ấ  

ch ng khác nào b  giam l ng c  m t đ i ngẳ ị ỏ ả ộ ờ ườ ởi   ch n ng c tù tr n gian.ố ụ ầ

M t trong nh ng chi ti t đ c đáo nh t tác ph m mang tính hi n th c sâu s c là c nh côộ ữ ế ộ ấ ẩ ệ ự ắ ả  

M  b  trói c  đêm   c t nhà khi A S  nhìn th y M  đang chu n b  đi ch i. Đ t vào b iị ị ả ở ộ ử ấ ị ẩ ị ơ ặ ố  

c nh th c t , M  là m t cô gái tr  trung, d i dào s c s ng. Ni m khao khát đả ự ế ị ộ ẻ ồ ứ ố ề ược đi tìm 

b n bè, đi ch i trong đêm tình mùa xuân là l  hi n nhiên, nh ng, t t c  nh ng tia hy v ngạ ơ ẽ ể ư ấ ả ữ ọ  

đó c a M  đã l p t c b  d p t t khi cô b  chính ngủ ị ậ ứ ị ậ ắ ị ười ch ng c a mình trói đ ng vào c tồ ủ ứ ộ  

nhà b ng s i mây m t cách tàn b o. Cái đau kh  lên đ n t t cùng, ngay đ n nh ng ằ ợ ộ ạ ổ ế ộ ế ữ ướ  c

mu n nh  nhoi và đ n gi n nh t, M  cũng không th  th c hi n đố ỏ ơ ả ấ ị ể ự ệ ược. “M  không nói. Aị  

S  cũng không h i thêm. A S  bử ỏ ử ướ ạc l i, n m M , l y th t l ng trói hai tay M  Nó xáchắ ỵ ấ ắ ư ị  

c  m t thúng s i đay ra trói đ ng M  vào c t nhà. Tóc M  xõa xu ng. A S  qu n luôn tócả ộ ợ ứ ị ộ ỵ ố ử ấ   lên c t, M  không cúi, không nghiêng độ ỵ ược đ u n a. Trói xong, A S  th t cái th t l ngầ ữ ử ắ ắ ư   xanh ra ngoài áo r i ph y tay t t đèn, đi ra khép c a bu ng l i.”, “C  đêm M  ph i tróiồ ẩ ắ ử ồ ạ ả ỵ ả  

đ ng nh  th  Lúc thì kh p ngứ ư ế ắ ườ ịi b  dây trói thít l i, đau nh c”, “C  tay, đ u, b p chân bạ ứ ổ ầ ắ ị  dây trói si t l i, đau đ t t ng m nh th t.”. Cái đau th  xác có th  di n t , nh ng n i đauế ạ ứ ừ ả ị ể ể ễ ả ư ỗ   tinh th n nh  t ng v t roi h n lên tâm h n M  Cô gái t i nghi p đ n đáng thầ ư ừ ế ằ ồ ị ộ ệ ế ương  y, chấ ỉ 

vì mu n đi ch i nh  bao ngố ơ ư ười khác mà b  hành h  dã man, b  trói đ ng trong đêm t i côị ạ ị ứ ố  

qu nh. Ngạ ườ ọi đ c b ng đ t ra câu h i r ng, li u còn bi t bao nhiêu m nh đ i b t h nhỗ ặ ỏ ằ ệ ế ả ờ ấ ạ  

nh  th  n a v n còn đang t n t i, bi t bao cô con gái sa chân vào làm dâu nhà quan to,ư ế ữ ẫ ồ ạ ế  

tưởng đượ ốc s ng h nh phúc, đ  đ y, cu i cùng l i tr  thành ki p trâu ng a t i h n, nh cạ ủ ầ ố ạ ở ế ự ủ ờ ụ   nhã. Tô Hoài không tr c ti p lên án xã h i c  h  l c h u, b t nhân, coi ngự ế ộ ổ ủ ạ ậ ấ ười nh  c  rác,ư ỏ  

nh ng thông qua hình  nh c a M , m i đư ả ủ ị ọ ường nét th c t i đ u đự ạ ề ược kh c h a m t cáchắ ọ ộ   chân th c, rõ ràng. Hi n th c v  cu c s ng lao đ ng kh  đau, hi n th c v  thân ph nự ệ ự ề ộ ố ộ ổ ệ ự ề ậ   mòn m i, hi n th c v  cái ác đang ngày ngày hi n h u, t t c  đ u đỏ ệ ự ề ệ ữ ấ ả ề ược tác gi  khai thácả  

và ph i bày trơ ước ánh sáng

Xây d ng hình tự ượng nhân v t A Ph , tác gi  mu n ph n ánh hi n th c v  cu c s ngậ ủ ả ố ả ệ ự ề ộ ố  

c a ngủ ười dân lao đ ng tuy xu t thân th p kém, cu c đ i lam lũ v t v  nh ng l i ch uộ ấ ấ ộ ờ ấ ả ư ạ ị  

thương ch u khó, s c kh e d i dào, không may s  ph n l i r i vào tay cha con nhà th ngị ứ ỏ ồ ố ậ ạ ơ ố  

lý đ c ác. Cái kh  đau c a A Ph  độ ổ ủ ủ ược th  hi n qua nh ng tr c tr  trên để ệ ữ ắ ở ường đ i, “Bờ ố 

m  đ  A Ph    H ng Bìa. Năm x a, làng H ng Bìa ph i m t tr n b nh đ u mùa, nhi uẹ ẻ ủ ở ắ ư ắ ả ộ ậ ệ ậ ề  

tr  con, c  ngẻ ả ườ ới l n ch t, có n i ch t c  nhà. Còn sót l i m t mình A Ph  Có ngế ơ ế ả ạ ộ ủ ườ  i làng đói b t A Ph  đem xu ng bán đ i l y thóc c a ngắ ủ ố ổ ấ ủ ười Thái dưới cánh đ ng. A Phồ ủ 

m i mớ ười m t tu i, nh ng A Ph  gan bộ ổ ư ủ ướng, không ch u   cánh đ ng th p. A Ph  tr nị ở ồ ấ ủ ố   lên núi, l u l c đ n H ng Ngài. Đi làm cho nhà ngư ạ ế ồ ườ ầi, l n n a mùa này sang mùa khác.”,ữ   khi anh b  trói mang v  nhà Pá Tra, b  đánh đ p tàn b o b i b n trai làng. B n chúng b tị ề ị ậ ạ ở ọ ọ ắ  

s ng anh v  nh  b t m t con v t, đánh đ p anh tàn b o đ n n i “môi và đuôi m t d pố ề ư ắ ộ ậ ậ ạ ế ỗ ắ ậ  

ch y máu”. Đ nh đi m là khi anh làm m t m t con bò, Pá Tra trói đ ng anh vào c t, chả ỉ ể ấ ộ ứ ộ ờ 

đ n khi có ngế ười mang h  v  m i tha cho anh. B  trói đ ng m y ngày tr i, không ăn,ổ ề ớ ị ứ ấ ờ   không u ng, ch u rét, A Ph  ki t s c tố ị ủ ệ ứ ưởng nh  ch t đi đ n n i. T  hình  nh m t chàngư ế ế ơ ừ ả ộ   trai kh e m nh, tràn đ y ni m l c quan, yêu đ i, A Ph  tr  thành con trâu cày không côngỏ ạ ầ ề ạ ờ ủ ở   cho nhà th ng lý. S ng trong xã h i th i nát, m c ru ng  y, con ngố ố ộ ố ụ ỗ ấ ười không còn có  quy n s ng nh  m t con ngề ố ư ộ ườ ấ ả ềi, t t c  đ u b  ph  thu c vào k  có quy n, có ti n. Sị ụ ộ ẻ ề ề ự 

th t v  s  ph n c a nh ng ngậ ề ố ậ ủ ữ ười dân lao đ ng khu v c Tây B c trộ ự ắ ước Cách m ng Thángạ   tám là chu i nh ng ngày tháng đau thỗ ữ ương, n i con ngơ ườ ị ắi b  v t ki t s c lao đ ng, n i cáiệ ứ ộ ơ  

ác ng  tr  và tính m ng ngự ị ạ ười dân ch  gi ng nh  con v t nuôi trong nhà.ỉ ố ư ậ

 M  và A Ph  là hi n thân c a ki p đ i nô l  dị ủ ệ ủ ế ờ ệ ưới ch  đ  phong ki n, đế ộ ế ược Tô Hoài xây 

d ng t  nh ng ch t li u hi n th c g n gũi nh t, th ng th n nh t. Qua hai nhân v t, tácự ừ ữ ấ ệ ệ ự ầ ấ ẳ ắ ấ ậ  

gi  gián ti p kh c h a cu c s ng và s  ph n c a ngả ế ắ ọ ộ ố ố ậ ủ ười dân lao đ ng trộ ước Cách m ng,ạ  

là ti ng nói mang tính t  cáo, lên án nh ng k  l i d ng ch c quy n đã vùi d p con ngế ố ữ ẻ ợ ụ ứ ề ậ ườ  i,

đ ng trên l p trứ ậ ường c a nhân dân, b o v  ngủ ả ệ ười dân lao đ ng, t  cáo t i ác c a quân thùộ ố ộ ủ  

và b n b t lọ ấ ương

Giá tr  hi n th c còn đị ệ ự ược tác giá khai thác s c bén nh m ph i bày nh ng k  l i d ngắ ằ ơ ữ ẻ ợ ụ  

ch c quy n, nh ng th  l c đen t i   mi n núi phía B c trứ ề ữ ế ự ố ở ề ắ ước Cách m ng nh m vùi d p,ạ ằ ậ   chà đ p con ngạ ười.  Hình tượng cha con nhà th ng lý Pá Tra, b n xéo ph i, th ng quánố ọ ả ố   chính là hi n thân c a t i ác áp b c, bóc l t, coi s  ph n con ngệ ủ ộ ứ ộ ố ậ ườ ẻ ại r  m t nh  trâu ng a,ư ự  

m c s c bóc l t, hành h  Đ t trong hoàn c nh đ c tr ng c a khu v c mi n núi xa xôi,ặ ứ ộ ạ ặ ả ặ ư ủ ự ề  

h o lánh, dân trí th p, t  tẻ ấ ư ưởng c  h , l c h u và nh ng h  t c truy n đ i, th c dân Phápổ ủ ạ ậ ữ ủ ụ ề ờ ự  

đã s  d ng b n quan l i nh  tay sai nh m kìm k p nhân dân lao đ ng dử ụ ọ ạ ư ằ ẹ ộ ưới ách th ng tr ,ố ị   bóc l t. Chúng ti p tay cho chính dân ta hãm h i l n nhau vì mi ng ăn, vì quy n l c, kộ ế ạ ẫ ế ề ự ẻ 

có quy n đề ược m c s c nhũng nhi u, thu b c thu vàng, l i đặ ứ ễ ạ ạ ược cho mu i, cho thu cố ố   phi n v  bán nh m t  l i cá nhân. Chính đi u này đã làm cho mâu thu n gi a các giai c pệ ề ằ ư ợ ề ẫ ữ ấ   trong xã h i ta ngày m t rõ ràng, nhóm lên lòng căm thù đ i v i b n quan liêu đ n m t, bêộ ộ ố ớ ọ ố ạ   tha. M t trong nh ng đo n văn miêu t  chân th c nh t c a tác ph m ph i k  đ n c nh Aộ ữ ạ ả ự ấ ủ ẩ ả ể ế ả  

Ph  b  trói, b  đánh ph t v  B  ch u đòn t  các trai làng, anh ch  bi t đ ng im, không dámủ ị ị ạ ạ ị ị ừ ỉ ế ứ  

nhúc nhích hay ch ng tr  vì mang t i đánh con trai th ng lý. Cái tàn ác th  hi n   ch , tênố ả ộ ố ể ệ ở ỗ  

A S  gây s  đánh nhau, nh ng khi b  đánh l i đử ự ư ị ạ ược bênh v c, đự ược cha đi tìm k  đã đánhẻ   con trai mình v  hành h , trong khi A Ph , vì không có cha m , vì thân ph n hèn kém l iề ạ ủ ẹ ậ ạ  

ph i ch u đòn, ch u ph t. “A Ph  qu  ch u t i   xó nhà, không đả ị ị ạ ủ ỳ ị ộ ở ược d  ti c hút  y.”, “Aự ệ ấ  

Ph  ra qu  gi a nhà. L p t c, b n trai làng xô đ n, trủ ỳ ữ ậ ứ ọ ế ước nh t, ch p tay l y lia l a lênấ ắ ạ ị  

th ng lý r i quay l i đánh A Ph  A Ph  qu  ch u đòn, ch  im nh  cái tố ồ ạ ủ ủ ỳ ị ỉ ư ượng đá  C  m iứ ỗ  

đ t b n ch c vi c hút thu c phi n xong, A Ph  l i ph i ra qu  gi a nhà, l i b  ngợ ọ ứ ệ ố ệ ủ ạ ả ỳ ữ ạ ị ười xô 

đ n đánh. M t A Ph  s ng lên, môi và đuôi m t d p ch y máu. Ngế ặ ủ ư ắ ậ ả ười đánh, người quỳ 

l y, k  l , ch i b i. Xong m t lạ ể ể ử ớ ộ ượt đánh, k , ch i, l i hút. Khói thu c phi n ngào ng tể ử ạ ố ệ ạ   tuôn qua các l  c a s  R i Pá Tra l i ngóc c  lên, vu t tóc, g i A Ph  C  nh  th , su tỗ ử ổ ồ ạ ổ ố ọ ủ ứ ư ế ố   chi u, su t đêm, càng hút, càng t nh, càng đánh, càng ch i, càng hút.”, “A Ph  lê hai cáiề ố ỉ ử ủ  

đ u g i s ng b nh lên nh  m t h  phù. A Ph  cúi s  lên đ ng b c trên tráp, trong khi Páầ ố ư ạ ư ặ ổ ủ ờ ồ ạ   Tra đ t hố ương, l m r m kh n g i ma v  nh n m t ngầ ầ ấ ọ ề ậ ặ ười vay n  Pá Tra kh n xong, Aợ ấ  

Ph  cũng nh t xong b c, nh ng ch  nh t làm phép lên nh  th  r i l i đ  ngay xu ng m tủ ặ ạ ư ỉ ặ ư ế ồ ạ ể ố ặ   tráp. R i Pá Tra l i trút c  b c vào trong tráp.”. T t c  nh ng chi ti t  y th  hi n s  tànồ ạ ả ạ ấ ả ữ ế ấ ể ệ ự  

b o, coi ngạ ười nh  r m rác c a b n quan l i, dã man xu ng tay đánh đ p trong khi b nư ơ ủ ọ ạ ố ậ ọ   chúng th nh th i hút thu c, ch i b i, thóa m  Th t không th  tả ơ ố ử ớ ạ ậ ể ưởng tượng đượ ạ ồ  c l i t n

t i m t xã h i th i r a, n i nhân ph m con ngạ ộ ộ ố ữ ơ ẩ ười không b ng m t con v t, k  ph m t iằ ộ ậ ẻ ạ ộ  

l i là quan tòa, ngạ ười vô t i l i tr  thành con n  m t ki p, b  đánh đ p tàn ác. Ph i chăng,ộ ạ ở ợ ạ ế ị ậ ả   đây chính là nh ng góc khu t đã đữ ấ ược th  l c đen t i dung túng đ  b n quan liêu m c s cế ự ố ể ọ ặ ứ   tung hoành, nhũng nhi u, bóc l t dân chúng, b  đ  b n Tây nh m tr c l i, v  vét c a c i.ễ ộ ợ ỡ ọ ằ ụ ợ ơ ủ ả

T i ác c a cha con th ng lý Pá Tra th t không k  xi t, chúng không thộ ủ ố ậ ể ế ương xót m t ai,ộ   không ch a c  nh ng s  ph n y u đu i, không có kh  năng ch ng c  Thân ph n g t nừ ả ữ ố ậ ế ố ả ố ự ậ ạ ợ 

c a M  cũng b t ngu n t  món n  gi a b  c a th ng lý Pá Tra và b  m  M  “Ngày x aủ ị ắ ồ ừ ợ ữ ố ủ ố ố ẹ ị ư  

b  M  l y m  M  không đ  ti n cố ị ấ ẹ ị ủ ề ưới, ph i đ n vay nhà th ng lý, b  c a th ng lý Pá Traả ế ố ố ủ ố   bây gi  M i năm đem n p lãi cho ch  n  m t nờ ỗ ộ ủ ợ ộ ương ngô. Đ n t n khi hai v  ch ng vế ậ ợ ồ ề  già mà cũng ch a xong n  Ngư ợ ườ ợi v  ch t, cũng ch a tr  h t n ” món n  truy n đ i tế ư ả ế ợ ợ ề ờ ừ 

b  m  sang con cháu đã cho th y s  bóc l t c a k  n m quy n, không m t s  thố ẹ ấ ự ộ ủ ẻ ắ ề ộ ự ương xót 

v i ngớ ười già, tr  nh  hay c  nh ng gia đình b n hàn, c  c c. Cái duy nh t b n chúngẻ ỏ ả ữ ầ ơ ự ấ ọ  

quan tâm là l i ích, ti n c a. Dợ ề ủ ường nh , tình ngư ười không h  t n t i v i cha con th ngề ồ ạ ớ ố  

lý Pá Tra. Cu c đ i M  t  lúc b  l a b t v  làm dâu, s ng l ng l  “nh  m t con rùa nuôiộ ờ ị ừ ị ừ ắ ề ố ặ ẽ ư ộ   trong xó c a”, làm vi c qu n qu t “T t xong thì lên núi hái thu c phi n, gi a năm thìử ệ ầ ậ ế ố ệ ữ  

nh t đay, xe đay, đ n mùa thì đi nặ ế ương b  b p…”, đ n khi b  hành h  c c kh , b  trói, bẻ ắ ế ị ạ ự ổ ị ị  đánh,… gi ng nh  m t b n án bu c t i th  l c quan l i đ c ác, vô nhân tính, là b n cáoố ư ộ ả ộ ộ ế ự ạ ộ ả  

tr ng chân th c nh t v  t i ác c a cha con th ng lý Pá Tra đã đè n ng lên c  m t ki pạ ự ấ ề ộ ủ ố ặ ả ộ ế  

người, không ch  khi n đ c gi  đau xót, mà còn kh i g i s  căm t c, ph n n , c m thôngỉ ế ộ ả ơ ợ ự ứ ẫ ộ ả  

v i nhân v t.ớ ậ

Tô Hoài không phê phán m t cách tr c ti p, nh ng chính t  nh ng hành đ ng c a th ngộ ự ế ư ừ ữ ộ ủ ố  

lý Pá Tra đ i v i A Ph  và M , b  đ y vào s  ph n con sâu cái ki n, ngố ớ ủ ị ị ẩ ố ậ ế ườ ọi đ c đã nh n raậ  

được b  m t bóc l t, lên án gay g t ch  đ  quan l i trong xã h i th c dân n a phong ki nộ ặ ộ ắ ế ộ ạ ộ ự ử ế   khu v c mi n núi Tây B c đã khi n bi t bao con ngự ề ắ ế ế ười kh e m nh, ch u thỏ ạ ị ương ch u khóị  

tr  thành tay sai cho ch  đ  bóc l t b o tàn. Giá tr  hi n th c c a tác ph m là ph i bàyở ế ộ ộ ạ ị ệ ự ủ ẩ ơ  

được b  m t x u xa c a ch  đ  phong ki n l i th i, đ n m t, n i nh ng k  ác nghi tộ ặ ấ ủ ế ộ ế ỗ ờ ố ạ ơ ữ ẻ ệ  

n m m i quy n sinh quy n sát trong tay, n i ki p ngắ ọ ề ề ơ ế ườ ị ẻi b  r  rúng, không b ng con trâu,ằ   con ng a.ự

Tô Hoài đã xu t s c trong vi c tái hi n l i b c tranh hi n th c v  s  ph n nh ng conấ ắ ệ ệ ạ ứ ệ ự ề ố ậ ữ  

người kh n kh  n i vùng núi cao, đ ng th i lên án, v ch m t nh ng th  l c đen t i đãố ổ ơ ồ ờ ạ ặ ữ ế ự ố   vùi d p, chà đ p con ngậ ạ ười. B ng ngh  thu t miêu t  đ c s c, xây d ng tâm lý nhân v tằ ệ ậ ả ặ ắ ự ậ   qua hành đ ng, c  ch  và s  ti n b  trong suy nghĩ c a nhân v t, tác gi  không ch  khi nộ ử ỉ ự ế ộ ủ ậ ả ỉ ế   cho ngườ ọi đ c hình dung m t cách rõ ràng v  nh ng góc khu t trong xã h i x a mà cònộ ề ữ ấ ộ ư  

th  hi n s  thể ệ ự ương c m, xót xa v i nh ng ngả ớ ữ ười dân lao đ ng vô t i. Xét cho cùng, vănộ ộ  

h c chính là hi n th c đọ ệ ự ược ph n ánh m t cách ch t l c, m c đích c a văn h c là kh iả ộ ắ ọ ụ ủ ọ ơ  

g i s  đ ng c m n i đ c gi  Trên phợ ự ồ ả ơ ộ ả ương di n  y, Tô Hoài đã hoàn thành m t cách tr nệ ấ ộ ọ  

v n v i t  cách m t ngẹ ớ ư ộ ười quan sát, m t nhà truy n đ t, là s i dây k t n i gi a b n đ cộ ề ạ ợ ế ố ữ ạ ọ  

và nh ng con ngữ ườ ọi h  ch a t ng m t l n g p g ư ừ ộ ầ ặ ỡ

Giá tr  hi n th c c a “V  ch ng A Ph ” là hi n th c cu c s ng c a nh ng ngị ệ ự ủ ợ ồ ủ ệ ự ộ ố ủ ữ ười dân  Tây B c, c n cù, chăm ch , chân phắ ầ ỉ ương nh ng b t h nh, kh  c c. Qua hai hình tư ấ ạ ổ ự ượ  ng

nhân v t đi n hình, tác gi  đã khái quát toàn b  không gian xã h i th c dân n a phongậ ể ả ộ ộ ự ử  

ki n n i vùng cao, đ ng th i lên án m nh m , ph i bày b  m t tàn b o và các th  l c đenế ơ ồ ờ ạ ẽ ơ ộ ặ ạ ế ự  

t i đã t n t i và chèn ép con ngố ồ ạ ườ ếi đ n bước đường cùng. Qua tác ph m, Tô Hoài cũngẩ  

g i g m s  nâng niu, trân tr ng đ n nhân v t c a mình hay chính là nh ng ngử ắ ự ọ ế ậ ủ ữ ười dân  vùng núi phía B c, tìm ki m s  lay đ ng trong lòng đ c gi  khi ch ng ki n nh ng khóắ ế ự ộ ộ ả ứ ế ữ   khăn, gian kh  mà nhân v t ph i tr i qua.ổ ậ ả ả