Sinh ra và lớn lên giữa vùng Bắc Ninh đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, nhà thơ Hoàng Cầm gắn bó và yêu thương vùng đất ấy vô cùng. Thế nên khi hay tin giặc Pháp chiếm phía nam Bắc Ninh, Hoàng Cầm không khỏi xúc động, đau đớn. Chính trong nguồn cảm hứng ấy, chỉ trong một đêm, bài thơ Bên kia sông Đuống ra đời, chứa đựng bao nhiêu tình cảm của nhà thơ.
Trang 1Đ bài: Phân tích đo n th sau trong bài Bên kia sông Đu ng c a Hoàng C m: Emề ạ ơ ố ủ ầ
i bu n làm chi Sao xót xa nh r ng bàn tay
Bài làm Sinh ra và l n lên gi a vùng B c Ninh đ m đà b n s c văn hóa dân t c, nhà th Hoàngớ ữ ắ ậ ả ắ ộ ơ
C m g n bó và yêu thầ ắ ương vùng đ t y vô cùng. Th nên khi hay tin gi c Pháp chi mấ ấ ế ặ ế phía nam B c Ninh, Hoàng C m không kh i xúc đ ng, đau đ n. Chính trong ngu n c mắ ầ ỏ ộ ớ ồ ả
h ng y, ch trong m t đêm, bài th Bên kia sông Đu ng ra đ i, ch a đ ng bao nhiêu tìnhứ ấ ỉ ộ ơ ố ờ ứ ự
c m c a nhà th M đ u bài th , Hoàng C m vi t:ả ủ ơ ở ầ ơ ầ ế
Em i bu n làm chi ơ ồ
Sao xót xa nh r ng bàn tay ư ụ
Nh ng câu th đã m ra m t vùng không gian đ m đ y n i thữ ơ ở ộ ẫ ầ ỗ ương tha thi t, đ s c lôiế ủ ứ
cu n, thúc gi c ngố ụ ườ ọi đ c
T a đ Bên kia sông Đu ng ch b n t nh ng có s c g i khá l n. Trự ề ố ỉ ố ừ ư ứ ợ ớ ước h t, nó g i lênế ợ hoàn c nh sáng tác bài th , bên này là đ t t d , bên kia là n i gi c đang chi m đóng phíaả ơ ấ ự ọ ơ ặ ế nam c a t nh B c Ninh. Bên kia sông Đu ng còn g i lên kho ng không gian xa cách, bênủ ỉ ắ ố ợ ả này là n i tác gi đang chi n đ u, bên kia là quê hơ ả ế ấ ương đang b giày xéo. Gi a hai kho ngị ữ ả không gian y, bài th ra đ i nh m t s k t n i gi a tác gi và quê hấ ơ ờ ư ộ ự ế ố ữ ả ương. Không chỉ
vượt qua không gian, bài th còn nh mu n vơ ư ố ượt qua th i gian đ tác gi tr v nh ngờ ể ả ở ề ữ ngày x a thân ái. B n t Bên kia sông Đu ng vì th luôn đư ố ừ ố ế ược đ t hàng đ u m i đo nặ ở ầ ỗ ạ
th nh là đi m kh i ngu n cho dòng th miên man ch y. T a đ Bên kia sông Đu ng chơ ư ể ơ ồ ơ ả ự ề ố ỉ
b n t nh ng có s c g i khá l nố ừ ư ứ ợ ớ
Theo l i k c a tác gi , 3 câu đ u c a bài th Bên kia sông Đu ng đờ ể ủ ả ầ ủ ơ ố ược ra đ i m t cáchờ ộ
k l trong đêm nhà th nghe k v tình hình quê hỳ ạ ơ ể ề ương:
Trang 2Tâm trí tôi d n tĩnh l i trong cái im ng đ n nghe rõ c ti ng m t con mu i vo ve đâu đó.ầ ạ ắ ế ả ế ộ ỗ
Đ t nhiên, nh t xóm nào xa, vang v ng ngay bên tai tôi m t gi ng nh hát, nh thanộ ư ừ ọ ộ ọ ư ư
th , nh ru em, m t gi ng ph n trong tr o nghe m n m t, nh ng l i nghe t lúc tôi cònở ư ộ ọ ụ ữ ẻ ồ ộ ư ạ ự
th d i.ơ ạ
Bài th đơ ược b t đ u nh th v i ba dòng nh rót t cõi xa xăm nào xu ng. Qu th c, đóắ ầ ư ế ớ ư ừ ố ả ự
là nh ng câu th r t l , v a tho ng chút ai oán, v a tho ng chút yên i, v v :ữ ơ ấ ạ ừ ả ừ ả ủ ỗ ề
Em i bu n làm chi ơ ồ Anh đ a em v sông Đu ng ư ề ố Ngày x a cát tr ng ph ng lì ư ắ ẳ
Hình nh đ u tiên xu t hi n v i g i tha thi t là nhân v t tr tình em. Em là ai? Có l chả ầ ấ ệ ớ ọ ế ậ ữ ẽ ỉ nên xem là m t nhân v t phi m ch mà nhà th c n đ n đ gi i bày tâm s , tìm s đ ngộ ậ ế ỉ ơ ầ ế ể ả ự ự ồ
c m, ho c cũng có th nhân v t phân thân c a chính tác gi Hình nh cát tr ng ph ng lìả ặ ể ậ ủ ả ả ắ ẳ
ch t hi n ra làm nh lòng ngợ ệ ẹ ười, g i n i ti c nh cái ngày x a êm , thanh bình, kh iợ ỗ ế ớ ư ả ơ đúng ngu n m ch tr tình đ ngồ ạ ữ ể ười vi t nh p vào quá kh ế ậ ứ
Hình nh đ u tiên hi n ra trong n i nh nhà th v n là con sông Đu ng:ả ầ ệ ỗ ớ ơ ẫ ố
Sông Đu ng trôi đi ố
M t dòng l p lánh ộ ấ
N m nghiêng nghiêng trong kháng chi n tr ằ ế ườ ng kì
Sông Đu ng là m t ch ng nhân l ch s , ch ng ki n m i đ i thay c a quê hố ộ ứ ị ử ứ ế ọ ổ ủ ương
Sông Đu ng dố ưới ngòi bút c a nhà th hi n lên r t m c tr tình. M i câu th nh mu nủ ơ ệ ấ ự ữ ỗ ơ ư ố ghi l i s c thái c a nó trôi đi, l p lánh, nghiêng nghiêng. Nh ng t này trong tr ng tháiạ ắ ủ ấ ữ ừ ạ
ho t đ ng, đ c bi t nét nghiêng nghiêng khi n dòng sông nh m t sinh th có h n, thânạ ộ ặ ệ ế ư ộ ể ồ thi t, đáng yêu. Dòng sông nh m t sinh linh c a Kinh B c đ chia s m i vui bu n c aế ư ộ ủ ắ ể ẻ ọ ồ ủ
ngườ ời đ i. Sông Đu ng còn là m t ch ng nhân l ch s , s hi n di n trong su t bài th ,ố ộ ứ ị ử ẽ ệ ệ ố ơ
Trang 3ch ng ki n m i đ i thay c a quê hứ ế ọ ổ ủ ương, t nh ng ngày đen t i đ n nh ng ngày nhân dânừ ữ ố ế ữ vùng đ ng lên:ứ
Đêm buông xu ng dòng sông Đu ng ố ố Đêm đi sâu qua lòng sông Đu ng ố
và:
Sông Đu ng cu n cu n trôi ố ồ ộ
Đ nó cu n phăng ra b ể ố ể Bao nhiêu đ n gi c t i b i ồ ặ ơ ờ Bao nhiêu n ướ c m t ắ Bao nhiêu m hôi ồ Bao nhiêu bóng t i ố Bao nhiêu n i đ i ỗ ờ
Còn v i nhà th , ch th tr tình trong tác ph m, sông Đu ng là dòng ký c. Tuy có lúcớ ơ ủ ể ữ ẩ ố ứ
ph i xa con sông quê, nh ng dòng ký c y v n ch y mãi trong tâm h n. Nhà th Ph mả ư ứ ấ ẫ ả ồ ơ ạ
Ti n Du t lý gi i:ế ậ ả
T i sao cái dòng sông y không n m b ng, n m ph ng mà l i c nghiêng nghiêng m tạ ấ ằ ằ ằ ẳ ạ ứ ộ
th trôi xuôi? Nó nghiêng nghiêng trong không gian mà cũng nghiêng nghiêng trong th iế ờ gian. B i cái th n m mà c cu c trở ế ằ ả ộ ường kì ph i nh t i, là cái th n m mà ánh nả ớ ớ ế ằ ướ c luôn h t sáng. Sông Đu ng canh cánh trôi gi a lòng cu c kháng chi n. Nó cũng n mắ ố ữ ộ ế ằ nghiêng nghiêng trong lòng tác gi , trong lòng b n đ c ả ạ ọ
K t thúc đo n th th nh t là hình nh quê hế ạ ơ ứ ấ ả ương bên dòng sông Đu ng trong h i c vàố ồ ứ trong hi n t i. Quê hệ ạ ương bên dòng sông Đu ng trong h i c và trong hi n t iố ồ ứ ệ ạ
Trang 4Trong quá kh , là nh ng hình nh đ p g i lên t m t làng quê trù phú, giàu s c s ng:ứ ữ ả ẹ ợ ừ ộ ứ ố
Xanh xanh bãi mía n ươ ng dâu Ngô khoai biêng bi c ế
Hai dòng th nh ng c u trúc đ o ngơ ư ấ ả ược nhau. S đ o ngự ả ượ ấc y có th là ng u nhiên theoể ẫ dòng c m xúc c a tác gi song l i t o ra hi u qu ngh thu t b t ng : hình nh đ u tiênả ủ ả ạ ạ ệ ả ệ ậ ấ ờ ả ầ
mà người ta b t g p là cái màu xanh xanh đ n ngút ngàn c a bãi mía nắ ặ ế ủ ương dâu, r i sồ ự
đ ng l i c a v biêng bi c ngô khoai. M t đ ng tác đ ng vào th giác, m t đ ng vào c mọ ạ ủ ẻ ế ộ ằ ộ ị ộ ằ ả giác
Còn hi n t i l i là n i xót xa:ệ ạ ạ ỗ
Đ ng bên này sông sao nh ti c ứ ớ ế Sao xót xa nh r ng bàn tay ư ụ
Hai dòng th , hai câu h i nh ng là m t tâm tr ng. N i lòng y đang đi p trùng bao n i, tơ ỏ ư ộ ạ ỗ ấ ệ ỗ ừ
nh ti c l n xót xa. Nhà th không nói nh ti c hay xót xa đi u gì, có bãi mía, nớ ế ẫ ơ ớ ế ề ương dâu,
có ngô khoai biêng bi c, nh ng có t t c nh ng gì c a quê hế ư ấ ả ữ ủ ương, là quê hương
Đi p t sao (sao nh ti c, sao xót xa) nh nh ng câu h i làm nh c nh i lòng ngệ ừ ớ ế ư ữ ỏ ứ ố ười. Nghệ thu t so sánh có s c g i c m, m t là l y n i đau tinh th n so sánh v i n i đau th xácậ ứ ợ ả ộ ấ ỗ ầ ớ ỗ ể khi n ngế ườ ọi đ c c m nh n đả ậ ược n i đau c th Hai là, coi quê hỗ ụ ể ương nh m t ph n cư ộ ầ ơ
th Quê hể ương b gi c giày xéo đau đ n nh m t ph n c th b m t.ị ặ ớ ư ộ ầ ơ ể ị ấ
Đo n th g m 10 dòng, đạ ơ ồ ược vi t nh l i k l và than van. K v quê hế ư ờ ể ể ể ề ương giàu đ p,ẹ miên man nh không bao gi h t. Than van v s m t mát. L i than ng n, nh ng n i đauư ờ ế ề ự ấ ờ ắ ư ỗ dài. K t đo n, h i th r i vào tr ng thái h t h ng, n i h t h ng vì đau đ n khôn cùng. Vìế ạ ơ ơ ơ ạ ụ ẫ ỗ ụ ẫ ớ
th , m i dòng th dài, ng n theo chi u c m xúc c a ngế ỗ ơ ắ ề ả ủ ười vi t. Cũng theo chi u c m xúcế ề ả
y, th đi vào lòng ng i đ c nh chuy n c a bây gi
Đo n th là cái nhìn bao quát toàn, c nh Bên kia sông Đu ng t bên này. B ng ngh thu tạ ơ ả ố ừ ằ ệ ậ
Trang 5điêu luy n, bút pháp g i t tài tình đo n th đã đ a ngệ ợ ả ạ ơ ư ườ ọi đ c đ n v i tâm h n nhà th ,ế ớ ồ ơ
n i đau m t nỗ ấ ước nh m t đi máu th t c a chính mình. Bài th khi n ngư ấ ị ủ ơ ế ườ ọi đ c xúc đ ngộ
vì hình nh quê hả ương v i dòng sông, bãi mía, b dâu là hình nh quen thu c c a làng quêớ ờ ả ộ ủ
Vi t Nam x a. Cho nên nh ng chi ti t y khi n ngệ ư ữ ế ấ ế ườ ọi đ c nh t i quê hớ ớ ương mình