Chế Lan Viên là nhà thơ có tài năng nảy nở rất sớm. Năm 17 tuổi, tập thơ Điêu tàn của nhà thơ đột ngột xuất bản ra giữa làng thơ như một niềm kinh dị”, rồi hồn thơ ấy cũng sớm bị mai một, khô héo trong sự bế tắc chung của phong trào Thơ mới. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, ánh sáng của Đảng và Cách mạng đã soi đường, dẫn lối cho nhà thơ đến với nhân dân và đất nước mến yêu. Tập thơ Ánh sáng và Phù sa ra đời đánh dấu bước trưởng thành vững chắc của Chế Lan Viên trên con đường thơ Cách mạng, rất có ý nghĩa đối với nền văn học hiện đại Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975. Tập thơ thể hiện hành trình tư tưởng và tâm hồn của người nghệ sĩ đi “từ thung lũng đau thương ra cánh đồng vui, “từ chân trời của một người đến chân trời của mọi người”. Tập thơ còn thể hiện lòng biết ơn, sự gắn bó của nhà thơ với Đảng, đất nước, nhân dân và cuộc đời. Tiếng hát con tàu là bài thơ vượt thời gian năm trong tập thơ ấy.
Trang 1Đ bài: Phân tích đo n th sau đây trích trong bài Ti ng hát con tàu c a Ch Lan ề ạ ơ ế ủ ế
Viên: Con g p l i nhân dân nh nai v su i cũ… Nh ng tr n đ i con nh mãi n ặ ạ ư ề ố ư ọ ờ ớ ơ
nuôi
Bài làm
Ch Lan Viên là nhà th có tài năng n y n r t s m. Năm 17 tu i, t p th Điêu tàn c aế ơ ả ở ấ ớ ổ ậ ơ ủ nhà th "đ t ng t xu t b n ra gi a làng th nh m t ni m kinh d ”, r i h n th y cũngơ ộ ộ ấ ả ữ ơ ư ộ ề ị ồ ồ ơ ấ
s m b mai m t, khô héo trong s b t c chung c a phong trào Th m i. Sau Cách m ngớ ị ộ ự ế ắ ủ ơ ớ ạ tháng Tám năm 1945, ánh sáng c a Đ ng và Cách m ng đã soi đủ ả ạ ường, d n l i cho nhà thẫ ố ơ
đ n v i nhân dân và đ t nế ớ ấ ước m n yêu. T p th Ánh sáng và Phù sa ra đ i đánh d uế ậ ơ ờ ấ
bước trưởng thành v ng ch c c a Ch Lan Viên trên con đữ ắ ủ ế ường th Cách m ng, r t có ýơ ạ ấ nghĩa đ i v i n n văn h c hi n đ i Vi t Nam giai đo n 1945 1975. T p th th hi nố ớ ề ọ ệ ạ ệ ạ ậ ơ ể ệ hành trình t tư ưởng và tâm h n c a ngồ ủ ười ngh sĩ đi “t thung lũng đau thệ ừ ương ra cánh
đ ng vui", “t chân tr i c a m t ngồ ừ ờ ủ ộ ườ ếi đ n chân tr i c a m i ngờ ủ ọ ười”. T p th còn thậ ơ ể
hi n lòng bi t n, s g n bó c a nhà th v i Đ ng, đ t nệ ế ơ ự ắ ủ ơ ớ ả ấ ước, nhân dân và cu c đ i.ộ ờ
Ti ng hát con tàu là bài th vế ơ ượt th i gian năm trong t p th y. Đây là b n kh th đ cờ ậ ơ ấ ố ổ ơ ặ
s c c a bài th :ắ ủ ơ
Con g p l i nhân dân nh nai v su i cũ ặ ạ ư ề ố
C đón giêng hai, chim én g p mùa ỏ ặ
Nh đ a tr đói lòng g p s a ư ứ ẻ ặ ữ Chi c nôi ng ng b ng g p cánh tay đ a, ế ừ ỗ ặ ư Con nh anh con, ng ớ ườ i anh du kích Chi c áo nâu anh m c đêm công đ n ế ặ ồ Chi c áo nâu su t m t đ i vá rách ế ố ộ ờ Đêm cu i cùng anh đ l i cho con ố ể ạ
Trang 2Con nh em con, th ng em liên l c ớ ằ ạ
R ng th a em băng, r ng r m em ch ừ ư ừ ậ ờ Sáng b n Na, chi u em qua b n B c ả ề ả ắ
M ườ i năm tròn! Ch a m t m t phong th ư ấ ộ ư Con nh m L a h ng soi tóc b c ớ ế ử ồ ạ Năm con đau, m th c m t mùa dài ế ứ ộ Con v i m không ph i hòn máu c t ớ ế ả ắ
Nh ng tr n đ i con nh mãi n nuôi ư ọ ờ ớ ơ
Trước khi tìm hi u đo n th trên, chúng ta c n hi u hoàn c nh l ch s c a bài th Đó làể ạ ơ ầ ể ả ị ử ủ ơ giai đo n 1955 1960, sau khi cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp c u nạ ộ ế ố ự ứ ước dân t c taộ toàn th ng v i chi n d ch Đi n Biên Ph ch n đ ng đ a c u. Mi n B c hòa bình đangắ ớ ế ị ệ ủ ấ ộ ị ầ ề ắ dành nhi u công s c hàn g n v t thề ứ ắ ế ương chi n tranh, hăng hái b t tay vào công cu c khôiế ắ ộ
ph c kinh t , ti n lên xây d ng ch nghĩa xã h i. Cũng mi n B c nh ng năm 1958 ụ ế ế ự ủ ộ ở ề ắ ữ
1960, Đ ng và nhà nả ước ta có cu c v n đ ng nhân dân mi n xuôi lên Tây B c xây d ngộ ậ ộ ề ắ ự kinh t mi n núi, hế ề ưởng ng cu c v n đ ng, có r t nhi u văn ngh sĩ nhi t tình lên Tâyứ ộ ậ ộ ấ ề ệ ệ
B c, trong đó có nhà th Ch Lan Viên.ắ ơ ế
Ch đ c a bài th Ti ng hát con tàu cũng là ch đ c a c t p th Ánh sáng và Phù sa.ủ ề ủ ơ ế ủ ề ủ ả ậ ơ Ngo i tr l i đ t , bài th có t t c 15 kh th , m i kh b n dòng, chia làm ba đo n.ạ ừ ờ ề ừ ơ ấ ả ổ ơ ỗ ổ ố ạ
Đo n đ u (g m b n kh ) là s trăn tr , gi c giã lên đạ ầ ồ ố ổ ự ở ụ ường. Đo n gi a (7 kh ) là h iạ ữ ổ ồ
tưởng v nh ng k ni m v i nhân dân trong kháng chi n. Đo n k t (4 kh th cu i) làề ữ ỉ ệ ớ ế ạ ế ổ ơ ố khúc hát lên đường say mê háo h c.ứ
B n kh th trích trên thu c đo n gi a. Kh đ u c a trích đo n nói lên khát v ng tr vố ổ ơ ộ ạ ữ ổ ầ ủ ạ ọ ở ề
nh là tr v ng n ngu n c a s s ng:ư ở ề ọ ồ ủ ự ố
Con g p l i nhân dân nh nai v su i cũ ặ ạ ư ề ố
Trang 3C đón giêng hai, chim én g p mùa ỏ ặ
Nh đ a tr th đói lòng g p s a ư ứ ẻ ơ ặ ữ Chi c nôi ng ng b ng g p cánh tay đ a ế ừ ỗ ặ ư
Chúng ta c n ph i hi u Ch Lan Viên trầ ả ể ế ước khi đ n đế ược, g p đặ ược nhân dân m i c mớ ả
được “con g p l i nhân dân” là xúc đ ng đ n ch ng nào. Th t v y, trặ ạ ộ ế ừ ậ ậ ước th i đi m y,ờ ể ấ trong th Ch Lan Viên, t p Điêu tàn xu t hi n m t th gi i kinh d đ y s ngơ ế ậ ấ ệ ộ ế ớ ị ầ ọ ười, xươ ng máu, yêu ma”, nh ng ng n tháp Chàm huy n bí, g y mòn, đ nát, nh ng n m m hi n raữ ọ ề ầ ổ ữ ấ ồ ệ trong bóng đêm dày đ c ho c ánh trăng đ n côi, l nh l o:ặ ặ ơ ạ ẽ
Đây nh ng tháp g y mòn vì mong đ i ữ ầ ợ
Nh ng đ n x a đ nát d ữ ề ư ổ ướ i th i gian ờ
Nh ng sông v ng lê mình trong bóng t i ữ ắ ố
Nh ng t ữ ượ ng Chàm l lói r rên than ở ỉ
Đ ng th i, trong trí tồ ờ ưởng tượng c a nhà th , còn hi n v nh ng hình nh v t v c aủ ơ ệ ề ữ ả ậ ờ ủ
nh ng h n ma s so ng d t nhau đi “nh ng kh p xữ ồ ờ ạ ắ ữ ớ ương r n tr ng”, nh ng dòng huy tợ ắ ữ ế
đ m khí tanh hôi”, nh ng bóng dáng th p thoáng, h o c a chiêm n :ẫ ữ ấ ư ả ủ ữ
Đây nh ng cánh ngàn sâu cây l ng n, ữ ả ọ Muôn ma H i s so ng d t nhau đi ờ ờ ạ ắ
Nh ng r ng th m bóng chi u lan h n đ n ữ ừ ẳ ề ỗ ộ
(…)
R i l y ra m t khúc x ồ ấ ộ ươ ng r n tr ng, ợ ắ Nút bao dòng huy t đ m khí tanh hôi, ế ầ Tìm nh ng mi ng "tr n gian” trong t y c n, ữ ế ầ ủ ạ
Trang 4R i say s a vang c t ti ng reo c ồ ư ấ ế ườ i.
(Trên đường v )ề
Nh v y, khi ch a đư ậ ư ược g p nhân dân, nhà th hoàn toàn b t c vì “ch có nhân dân m iặ ơ ế ắ ỉ ớ nuôi dưỡng sáng tác c a nhà th b ng nh ng ngu n nh a s ng”.ủ ơ ằ ữ ồ ự ố
Kh th hàm ch a m t ti n gi đ nh. Khi Ch Lan Viên vi t: “Con g p l i nhân dân”ổ ơ ứ ộ ề ả ị ế ế ặ ạ nghĩa là gi a nhân v t tr tình và nhân dân v n đã có m t m i quan h nh t đ nh. Đó làữ ậ ữ ố ộ ố ệ ấ ị
m t m i quan h khăng khít, máu th t. Chính nhân dân đã nuôi n ng, bao b c, ch che,ộ ố ệ ị ấ ọ ở
đ ng cam c ng kh v i nhân v t tr tình và nhi u b đ i C H khác. Đ i t x ng hôồ ộ ổ ớ ậ ữ ề ộ ộ ụ ồ ạ ừ ư
“con” v a xác đ nh đừ ị ược tính ch t, m c đ c a m i quan h y v a bi u l n i vuiấ ứ ộ ủ ố ệ ấ ừ ể ộ ỗ
m ng, h nh phúc vô biên khi nhà th tìm g p đừ ạ ơ ặ ược nhân dân nh p đ p c a trái tim mình.ị ậ ủ Xét cho cùng, đây là m t ngh thu t thông minh, h i t ý nghĩa l n lao; s g n bó khôngộ ệ ậ ộ ụ ớ ự ắ
th chia tách, s hòa h p tuy t đ i gi a nhân v t tr tình v i nhân dân. V l i, chúng taể ự ợ ệ ố ữ ậ ữ ớ ả ạ
v n có c m giác nhà th ch a b ng lòng v i s bi u hi n tình c m qua t p h p hìnhẫ ả ơ ư ằ ớ ự ể ệ ả ậ ợ chùm y. Nhân v t tr tình dấ ậ ữ ường nh mu n b c b ch nhi u h n n a s g n bó c aư ố ộ ạ ề ơ ữ ự ắ ủ mình đ i v i nhân dân. M t khác, th pháp ngh thu t trên còn bi u hi n m t s c tháiố ớ ặ ủ ệ ậ ể ệ ộ ắ tình c m ti m n: lòng bi t n vô b b n; s trân tr ng, kính yêu vô h n c a nhân v t trả ề ẩ ế ơ ờ ế ự ọ ạ ủ ậ ữ tình đ i v i nhân dân.ố ớ
Nhìn chung, kh th đ u c a trích đo n, Ch Lan Viên đã phát huy đở ổ ơ ầ ủ ạ ế ượ ức s c m nh cạ ổ
đi n c a phép so sánh tu t mà Paul, nhà ngôn ng h c ngể ủ ừ ữ ọ ười Đ c, th k XIX đã t ngứ ế ỉ ừ
nh n xét r ng: S c m nh c a so sánh là nh n th c”. Tuy nhiên, đ i v i Ch Lan Viên, nóậ ằ ứ ạ ủ ậ ứ ố ớ ế không ch đ n thu n là m t th pháp, mà còn n m trong đ c đi m t duy c a nhà th Vìỉ ơ ầ ộ ủ ằ ặ ể ư ủ ơ
th , qua tài năng sáng t o c a nhà th , tính trí tu c a nhà th tr nên d i dào. T đó, tínhế ạ ủ ơ ệ ủ ơ ở ồ ừ hình tượng, tính truy n c m lan t a kh p t th , làm rung đ ng tâm h n nh ng đ c giề ả ỏ ắ ứ ơ ộ ồ ữ ộ ả yêu th , say th V y nên, hai ti ng “nhân dân” c t lên thiêng liêng, m áp, g n gũi lơ ơ ậ ế ấ ấ ầ ạ
thường
N u nh kh th trên, lòng bi t n c a nhân v t tr tình còn ch t ch a trong m t s cế ư ở ổ ơ ế ơ ủ ậ ữ ấ ứ ộ ắ
Trang 5thái tình c m ti m n thì các kh th sau, t m lòng y bày t c th , chi ti t:ả ề ẩ ở ổ ơ ấ ấ ỏ ụ ể ế
Con nh anh con, ng ớ ườ i anh du kích Chi c áo nâu anh m c đêm công đ n ế ặ ồ Chi c áo nâu su t m t đ i vá rách ế ố ộ ờ Đêm cu i cùng anh đ l i cho con ố ể ạ Con nh em con, th ng em liên l c ớ ằ ạ
R ng th a em băng, r ng r m em ch ừ ư ừ ậ ờ Sáng b n Na, chi u em qua b n B c ả ề ả ắ
M ườ i năm tròn! Ch a m t m t phong th ư ấ ộ ư Con nh m L a h ng soi tóc b c ớ ế ử ồ ạ Năm con đau, m th c m t mùa dài ế ứ ộ Con v i m không ph i hòn máu c t ớ ế ả ắ
Nh ng tr n đ i con nh mãi n nuôi ư ọ ờ ớ ơ
Đ i v i nhà th , nhân dân chính là anh du kích hình nh “chi c áo nâu” m c m c, dung d ,ố ớ ơ ả ế ộ ạ ị không ch y u g i s nghèo khó mà g i n i v t v , nh c nh n c a đ i lính trong quáủ ế ợ ự ợ ỗ ấ ả ọ ằ ủ ờ trình đi theo ti ng g i c a quê hế ọ ủ ương, c a h n thiêng sông núi. Nh ng cao c làm sao cáiủ ồ ư ả
t m lòng dũng c m, s hy sinh th m l ng, vì nấ ả ự ầ ặ ước quên mình c a anh b đ i.ủ ộ ộ
Hai câu th :ơ
Chi c áo nâu su t m t đ i vá rách ế ố ộ ờ Đêm cu i cùng anh đ l i cho con ố ể ạ
D y lên trong lòng đ c gi n i xúc đ ng ngh n ngào, t ng gi t l th m d n qua trangấ ộ ả ỗ ộ ẹ ừ ọ ệ ấ ầ
Trang 6sách, th n th c canh khuya b i cái nghĩa c cao đ p, cái tình th y chung tuy t đ i c a anhổ ứ ở ử ẹ ủ ệ ố ủ
b đ i C H v i đ ng chí, đ ng đ i trộ ộ ụ ồ ớ ồ ồ ộ ước khi tr v h i m c a lòng đ t m đây,ở ề ơ ấ ủ ấ ẹ Ở ngh thu t đi p ng : “chi c áo nâu” và đi p c u trúc cú pháp đã kh c h a sâu s c tìnhệ ậ ệ ữ ế ệ ấ ắ ọ ắ
c m cao thả ượng, đ p đ c a ngẹ ẽ ủ ười chi n sĩ cách m ng b t khu t, kiên cế ạ ấ ấ ường
Đ i v i nhà th , nhân dân chính là em liên l c. Em đã dũng c m, linh ho t, nhanh nh n,ố ớ ơ ạ ả ạ ẹ băng r ng, l i su i, trèo đèo đ đ n t ng b n làng giao th , ph c v đ c l c cho sừ ộ ố ể ế ừ ả ư ụ ụ ắ ự ự nghi p cách m ng c a Đ ng và nhân dân. Em làm tròn trách nhi m không ph i ch m tệ ạ ủ ả ệ ả ỉ ộ ngày, m t b a, mà trong quãng th i gian dài: "Mộ ữ ờ ười năm tròn! Ch a m t m t phong th ”,ư ấ ộ ư đây, ngh thu t li t kê: "r ng th a”, "r ng r m”, "băng”, "ch ”, “sáng”, “chi u”, “b n
Na”, “b n B c”, “mả ắ ười năm tròn” k t h p v i ngh thu t đ i ng tế ợ ớ ệ ậ ố ữ ương h (R ng th aỗ ừ ư
em băng >< R ng r m em ch ) và đ i ng từ ậ ờ ố ữ ương ph n (Sáng b n Na >< Chi u em quaả ả ề
b n B c) có tác d ng kh c h a đ m nét hình nh đáng yêu và s t n t y h t lòng, côngả ắ ụ ắ ọ ậ ả ự ậ ụ ế lao không nh c a “em liên l c”.ỏ ủ ạ
Đ i v i nhà th , nhân dân chính là “m ”. Trong thi ca t x a đ n nay, hình nh ngố ớ ơ ế ừ ư ế ả ười mẹ
hi n lên bao gi cũng cao đ p. Nh ng đ p trong đau thệ ờ ẹ ư ẹ ương ch c có l là hình nh nh ngắ ẽ ả ữ
người m trong th văn th i kì kháng chi n nh M T m, M Su t, Bà má H u Giang, ẹ ơ ờ ế ư ẹ ơ ẹ ố ậ
M đào h m Đ c bi t, hình ánh ngẹ ầ ặ ệ ười m nuôi vùng Tây B c th i kháng Pháp trong thẹ ắ ờ ơ
Ch Lan Viên g i cho chúng ta nhi u suy nghĩ, c m xúc. Tuy ngế ợ ề ả ười m y không tr c ẹ ấ ự
ti p mang n ng đ đau, nuôi dế ặ ẻ ưỡng nhà th t thu còn n m nôi nh ng trong nh ng gi ơ ừ ở ằ ư ữ ờ phút đau thương nh t c a l ch s dân t c đã dành h t tình c m n i trái tim mình c u ấ ủ ị ử ộ ế ả ơ ư mang, chăm sóc nhà th và các cán b trung kiên. Ôi! Đ p làm sao bóng dáng m kính yêu ơ ộ ẹ ế bên ng n l a h ng b p bùng. Tu i đã cao, s c y u, m t m , tóc b c nh ng còn đau” là ọ ử ồ ậ ổ ứ ế ắ ờ ạ ư lòng m không yên. M “th c m t mùa dài” đ lo cho con t ng bát thu c, bát cháo. Ôi! ế ế ứ ộ ể ừ ố Tình m mênh mông nh bi n c , cao nh nh ng ng n núi trùng đi p c a vùng Tây B c. ế ư ể ả ư ữ ọ ệ ủ ắ Ôi! Ng n l a tình thọ ử ương c a m m áp h n b t c lò sủ ế ấ ơ ấ ứ ưởi nào vào nh ng đêm đông gió ữ lùa qua khe c a, gió c t da c t th t.ử ắ ắ ị
đây, ngh thu t liên t ng (m tóc b c hòn máu c t; đau th c nuôi; m t mùa dài
tr n đ i) và ngh thu t đ i tr t t cú pháp (Năm con đau, m th c m t mùa dài; Nh ng ọ ờ ệ ậ ổ ậ ự ế ứ ộ ư
Trang 7tr n đ i con nh mãi n nuôi) đã cho th y tinh th n quân dân th m thi t, sâu n ng, đ p ọ ờ ớ ơ ấ ầ ắ ế ặ ẹ
đ n muôn đ i.ế ờ
Thêm vào đó, c ba kh th đ u xu t hi n đi p t “nh ” k t h p v i cách x ng hô thân ả ổ ơ ề ấ ệ ệ ừ ớ ế ợ ớ ư tình, ru t th t c a ch đ tr tình v i nh ng con ngộ ị ủ ủ ề ữ ớ ữ ườ ại đ i di n cho nhân dân: “con nh ệ ớ anh con”, “con nh em con”, “con nh m ” có s c kh i g i sâu xa. L i th nh ti ng ớ ớ ế ứ ơ ợ ờ ơ ư ế
“cám n” t đáy lòng nhà th th t ra, truy n c m đ n t n lòng ngơ ừ ơ ố ề ả ế ậ ười. Ngoài ra, tình c m ả
y còn kh i g i ý th c trách nhi m c a th h mai sau đ i v i nhân dân, đ i v i T qu c
m n yêu.ế
Xét cho cùng, h i th c b n kh th cũng nh c bài th tràn đi nh m t khúc hát tâm ơ ở ở ả ố ổ ơ ư ả ơ ư ộ tình đ a chúng ta tr v hoài ni m hoài ni m v quá kh t t đ p b i l quá kh là g c ư ở ề ệ ệ ề ứ ố ẹ ở ẽ ứ ố
r , là n n t ng, là s c m nh c a hi n t i, c a tễ ề ả ứ ạ ủ ệ ạ ủ ương lai. Đ c bi t, nhi u câu th trong ặ ệ ề ơ
đo n th r t giàu hình nh, nh t là kh đ u tiên, hình nh so sánh đạ ơ ấ ả ấ ổ ầ ả ượ ậc t p h p thành ợ
t ng t ng l p l p v a lan t a, v a m i l , v a b t ng và tài hoa. ba kh th còn l i ầ ầ ớ ớ ừ ỏ ừ ớ ạ ừ ấ ờ Ở ổ ơ ạ nhà th ph i h p thêm các bi n pháp ngh thu t đ c đáo nh li t kê, đ i ng , liên tơ ố ợ ệ ệ ậ ộ ư ệ ố ữ ưởng,
đ i tr t t cú pháp, đi p t , đi p ng đã tác đ ng m nh m đ n nh n th c lí trí, khoái ổ ậ ự ệ ừ ệ ữ ộ ạ ẽ ế ậ ứ
c m th m mĩ và nhi u tình c m khác c a đ c gi ả ẩ ề ả ủ ộ ả
Tóm l i, đo n trích th trên đây tiêu bi u nh t, là s k t tinh ngh thu t c a c bài th ạ ạ ơ ể ấ ự ế ệ ậ ủ ả ơ
Ti ng hát con tàu. Có th nói, chính cái “tài” c a Ch Lan Viên đã làm tôn lên cái “tình” ế ể ủ ế
c a nhà th v i nhi u cung b c: tình c m v i nhân dân, v i đ t nủ ơ ớ ề ậ ả ớ ớ ấ ước, v i kháng chi n. ớ ế
Do đó, thưởng th c Ti ng hát con tàu, chúng ta “càng nghĩ thì th y sâu xa”, càng “nghe thì ứ ế ấ xúc đ ng” dâng tràn.ộ