Trong một bài thơ ở tập Ngục trung nhật ký, phát biểu cảm hứng đọc thiên gia thi, Hồ Chí Minh nêu nhận xét: Thơ xưa nghiêng về việc ca ngợi (Thiên ái) cảnh đẹp của thiên nhiên như mây, gió, trăng, hoa, tuyết, núi, sông và từ đó Người phát biểu quan niệm của mình Nay ở trong thơ nên có thép/ Nhà thơ cũng phải biết xung phong. Bàc Hồ quan niệm như thế và đã làm như thế. Đọc toàn bộ tập thơ Người viết trong tù, bài nào cũng lấp lánh chất thép Giải đi sớm là một trong những bài thơ ấy.
Trang 1Đ bài: Phân tích ch t thép bi u hi n trong bài th Gi i đi s m c a H Chí Minhề ấ ể ệ ơ ả ớ ủ ồ
Bài làm Trong m t bài th t p Ng c trung nh t ký, phát bi u "c m h ng đ c thiên gia thi", Hộ ơ ở ậ ụ ậ ể ả ứ ọ ồ Chí Minh nêu nh n xét: "Th x a nghiêng v vi c ca ng i (Thiên ái) c nh đ p c a thiênậ ơ ư ề ệ ợ ả ẹ ủ nhiên nh mây, gió, trăng, hoa, tuy t, núi, sông" và t đó Ngư ế ừ ười phát bi u quan ni m c aể ệ ủ mình:
"Nay trong th nên có thép ở ơ Nhà th cũng ph i bi t xung phong" ơ ả ế
Bàc H quan ni m nh th và đã làm nh th Đ c toàn b t p th Ngồ ệ ư ế ư ế ọ ộ ậ ơ ười vi t trong tù,ế bài nào cũng l p lánh ch t thép Gi i đi s m là m t trong nh ng bài th yấ ấ ả ớ ộ ữ ơ ấ
Gà gáy m t l n đêm ch a tan ộ ầ ử
…
Ng ườ i đi thi h ng b ng thêm n ng ứ ỗ ồ
Th nào là ch t thép trong th Bác? Nhà phê bình Hoài Thanh cho r ng: "Khi Bác nói trongế ấ ơ ằ
th có thép, ta cũng c n tìm hi u th nào là thép trong th Có l ph i hi u m t cách r tơ ầ ể ế ở ơ ẽ ả ể ộ ấ linh ho t m i đúng Không ph i c nói chuy n thép, lên gi ng thép m i có tinh th n thép".ạ ớ ả ứ ệ ọ ớ ầ (Đ c Nh t ký trong tù, NXB Tác ph m m i. HN. 1977). Nghĩa là có khí ch t thép đọ ậ ẩ ớ ấ ượ c
bi u hi n m t cách tr c ti p, d hi u, d th y; nh ng có khi l i để ệ ộ ự ế ễ ể ễ ấ ư ạ ược bi u hi n m tể ệ ộ cách gián ti p r t nh nhàng, t nh và kín đáo. nh ng bài th này, ch t thép ch y uế ấ ẹ ế ị ở ữ ơ ấ ủ ế
th hi n trong t th và phong đ ung dung c a ngể ệ ư ế ộ ủ ười tù. Trong hoàn c nh y mà v nả ấ ẫ
gi đữ ượ ư ếc t th và phong thái y, thì ph i là ngấ ả ười có b n lĩnh và ngh l c phi thả ị ự ườ ng
l m, th ngh l c và b n lĩnh ki u Quan Vân Trắ ứ ị ự ả ể ường trong ti u thuy t c a La Quánể ế ủ Trung. Ch t thép c a bài Gi i đi s m là lo i ch t thép th hi n m t cách gián ti p này.ấ ủ ả ớ ạ ấ ể ệ ộ ế Bài th chia làm hai kh , hai b c tranh v a ghi l i m t hi n th c v a phác ho đơ ổ ứ ừ ạ ộ ệ ự ừ ạ ược m tộ
Trang 2t th ung dung thi sĩ c a ngư ế ủ ười vi t. Kh I bao g m b n câu:ế ổ ồ ố
Gà gáy m t l n đêm ch a tan ộ ầ ử Chòm sao đ a nguy t v ư ệ ượ t lên ngàn
Ng ườ i đi c t b ấ ướ c trên đ ườ ng th m ẳ
Bao trùm lên toàn b kh th là hình nh m t "ngộ ổ ơ ả ộ ười đi xa" (Chính nhân) trên "con đườ ng xa" (Chinh đ thồ ượng), v i m t t th hiên ngang "m t đón gió thu t ng tr n, t ng tr nớ ộ ư ế ặ ừ ậ ừ ậ
l nh". N u không bi t hoàn c nh ra đ i c a bài th thì không th bi t đạ ế ế ả ờ ủ ơ ể ế ược đây là hình
nh c a ng i tù. Ng i đ c ch th y có m t "ng i đi xa" lên đ ng r t s m, khi gà
m i gáy l n đ u, khi trăng sao đang còn v ng v c tròn đ nh núi mùa thu, ngớ ầ ầ ằ ặ ỉ ườ ấi y đã có
m t trên "con đặ ường xa". Không m t l i ca thán, không m t m y may run s hay chánộ ờ ộ ả ợ
chường, tuy t v ng, mà hoàn toàn m t t th ch đ ng, làm ch hoàn c nh và làm chệ ọ ở ộ ư ế ủ ộ ủ ả ủ
b n thân mình; ch đ ng lên đả ủ ộ ường và ch đ ng đón t ng đ t gió thu l nh l o.ủ ộ ừ ợ ạ ẽ
N u nh kh th đ u là b c phác ho t th c a ngế ư ổ ơ ầ ứ ạ ư ế ủ ười đi xa trong lúc đ t tr i còn dàyấ ờ
đ c bóng đêm, thì đ n kh th th hai tác gi l i t p trung làm n i b t tình c m, c m xúcặ ế ổ ơ ứ ả ạ ậ ổ ậ ả ả
c a mình khi bình minh đã t i.ủ ớ
Ph ươ ng Đông màu tr ng chuy n sang h ng ắ ể ồ Bóng t i đêm tàn quét s ch không ố ạ
H i m bao la trùm vũ tr ơ ấ ụ
Ng ườ i đi thi h ng b ng thêm n ng ứ ỗ ồ
Trước h t đây là b c tranh t th c v m t bình minh đang ló r ng c a m t bu i sáng mùaế ứ ả ự ề ộ ạ ủ ộ ổ thu đ p đ Th i gian nh đang d ch chuy n, t kh th đ u sang kh th th hai, đ tẹ ẽ ờ ư ị ể ừ ổ ơ ầ ổ ơ ứ ấ
tr i t bóng đêm u ám b ng đ t ng t chuy n sang màu tr ng và b ng lên m t màu h ngờ ừ ỗ ộ ộ ể ắ ừ ộ ồ sáng l ng c a v ng dạ ủ ầ ương; b u tr i thu nh trong s ch không đ l i m t chút vầ ờ ư ạ ể ạ ộ ương sót
c a bóng đêm; cái l nh l o c a tr n tr n gió thu kh th trên bi n m t, nhủ ạ ẽ ủ ậ ậ ở ổ ơ ế ấ ường l i choạ
Trang 3h i m bao la trùm lên kh p đ t tr i, sông núi, c cây N u nh kh th trên, ch t thépơ ấ ắ ấ ờ ỏ ế ư ở ổ ơ ấ
th hi n trong t th ung dung và tinh th n ch đ ng c a ngể ệ ư ế ầ ủ ộ ủ ười đi xa, thì kh th thở ổ ơ ứ hai này, ch t thép y l i toát ra t c m h ng n ng m, t cách nhìn, cách c m nh n h tấ ấ ạ ừ ả ứ ồ ấ ừ ả ậ ế
s c kho kho n, lành m nh c a nhà th Muôn đ i câu nh n xét c a Nguy n Du v nứ ẻ ắ ạ ủ ơ ờ ậ ủ ễ ẫ đúng: 'Người bu n c nh có vui đâu bao gi " (Ki u). B c tranh t th c trên không th cóồ ả ờ ề ứ ả ự ể
đượ ở ộc m t tâm h n đang giá l nh, rũ, chán chồ ạ ủ ường và tuy t v ng. "Cái noãn khí baoệ ọ la" kia là c a m t tr i th c mang l i hay là c a v ng dủ ặ ờ ự ạ ủ ầ ương đang ng i chói trong lòngờ
người đi xa? Đi u gì đã mang l i cho ngề ạ ười tù b "Gi i đi s m" y m t cái nhìn, m t c mị ả ớ ấ ộ ộ ả
h ng kh e kho n và nóng đứ ỏ ắ ượm, l c quan và lãng m n; h n n a còn là "thi h ng" choạ ạ ơ ữ ứ
m t thi nhân? Đi u gì đã xóa s ch nh ng m c c m và "d u v t" c a m t tù nhân, nhộ ề ạ ữ ặ ả ấ ế ủ ộ ườ ng
ch cho c m h ng c a m t thi nhân. S không tr l i đỗ ả ứ ủ ộ ẽ ả ờ ược nh ng câu h i đó n u nhữ ỏ ế ư không hi u b n lĩnh kiên cể ả ường, ý chí gang thép, thái đ ung dung t t i, luôn bình tĩnh,ộ ự ạ
n m đắ ược quy lu t c a xã h i, c a đ t tr i và tin tậ ủ ộ ủ ấ ờ ưởng tở ương lai c a ngủ ười chi n sĩ ế nhà th c ng s n H Chí Minh. Đi u này cũng giúp chúng ta hi u t i sao trong th Bácơ ộ ả ồ ề ể ạ ơ luôn có s v n đ ng t bóng t i ra ánh sáng, t đêm t i ngày, t m a đ n n ng. t khự ậ ộ ừ ố ừ ớ ừ ư ế ắ ừ ổ
đ n vui, t hi n t i đ n tế ừ ệ ạ ế ương lai
Trong ng c gi đây còn t i m t ụ ờ ố ị Ánh h ng tr ồ ướ c m t đã b ng soi ặ ừ
(Nh t ký trong tù)ậ
H t m a là n ng h ng lên thôi ế ư ắ ử
H t kh là vui v n l đ i ế ổ ố ẽ ờ
(Nh t kí trong tù)ậ
Ví không có c nh đông tàn ả Thì đâu có c nh huy hoàng ngày xuân ả
(Nh t ký trong tù)ậ
Trang 4Thuy n v tr i đã r ng đông ề ề ờ ạ Bao la nhu m m t màu h ng đ p t ố ộ ồ ẹ ươ i
(Đi thuy n trên sông Đáy)ề
Th tù là m t b ph n n i b t c a th ca cách m ng th i k này. V i các nhà th cáchơ ộ ộ ậ ổ ậ ủ ơ ạ ờ ỳ ớ ơ
m ng khác, ch t thép, tinh th n thép thạ ấ ầ ường bi u hi n tr c ti p tinh th n chi n đ u,ể ệ ự ế ở ầ ế ấ trong hình nh ngả ười chi n sĩ:ế
V n đ ng th ng trên đ ẫ ứ ẳ ườ ng đ y l a máu ầ ử Chân kiêu căng không thoái b bao gi ộ ờ
(T H u – Tâm t trong tù)ố ữ ư
Nh ng H Chí Minh th khác, trong các thi ph m tiêu bi u và hay nh t c a Ngư ở ồ ỉ ẩ ể ấ ủ ười trong
Nh t ký trong tùy ch t thép thậ ấ ường th hi n ch t th , b n ch t ngể ệ ở ấ ơ ả ấ ười chi n sĩ l ngế ồ trong hình tượng người thi sĩ: Gi i đi s m là m t trong nh ng bài th nh th ả ớ ộ ữ ơ ư ế