Những phát hiện mới mẻ và sâu sắc về Nguyễn Đình Chiểu trong bài Nguyễn Đình Chiểu ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân tộc của Phạm Văn Đồng

Phạm Văn Đồng không phải là cây bút nghiên cứu văn học chuyên nghiệp. Ông là nhà chính trị, yêu thơ văn, có vốn văn hóa và văn học sâu rộng, do yêu cầu của văn nghệ, ông có viết một số bài hoặc một số công trình nghiên cứu văn học. Xuất phát từ nhãn quan chính trị đúng đắn, các bài nghiên cứu văn học của ông thường có một cách nhìn mới mẻ. tiến bộ với những phát hiện sâu sắc, những đóng góp có giá trị - đặc biệt là về mặt phương pháp luận nghiên cứu. Bài Nguyễn Đình Chiểu ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân tộc có thể xem là một trường hợp tiêu biểu.

Đ  bài: Nh ng phát hi n m i m  và sâu s c v  Nguy n Đình Chi u trong bàiề ữ ệ ớ ẻ ắ ề ễ ể   Nguy n Đình Chi u ngôi sao sáng trong văn ngh  c a dân t c c a Ph m Văn Đ ngễ ể ệ ủ ộ ủ ạ ồ

Bài làm

Ph m Văn Đ ng không ph i là cây bút nghiên c u văn h c chuyên nghi p. Ông là nhàạ ồ ả ứ ọ ệ   chính tr , yêu th  văn, có v n văn hóa và văn h c sâu r ng, do yêu c u c a văn ngh , ôngị ơ ố ọ ộ ầ ủ ệ  

có vi t m t s  bài ho c m t s  công trình nghiên c u văn h c. Xu t phát t  nhãn quanế ộ ố ặ ộ ố ứ ọ ấ ừ   chính tr  đúng đ n, các bài nghiên c u văn h c c a ông thị ắ ứ ọ ủ ường có m t cách nhìn m i m ộ ớ ẻ  

ti n b  v i nh ng phát hi n sâu s c, nh ng đóng góp có giá tr  ­ đ c bi t là v  m tế ộ ớ ữ ệ ắ ữ ị ặ ệ ề ặ  

phương pháp lu n nghiên c u. Bài Nguy n Đình Chi u ngôi sao sáng trong văn ngh  c aậ ứ ễ ể ệ ủ   dân t c có th  xem là m t trộ ể ộ ường h p tiêu bi u.ợ ể

Trước h t, đó là cách nhìn nh n m i m  và đúng đ n c a tác gi  v  nhà th  yêu nế ậ ớ ẻ ắ ủ ả ề ơ ướ  c Nguy n Đình Chi u: "Trên tr i có nh ng vì sao có ánh sáng khác thễ ể ờ ữ ường, nh ng con m tư ắ  

c a chúng ta ph i chăm chú nhìn thì m i th y, và càng nhìn thì càng th y sáng". Lâu nay,ủ ả ớ ấ ấ   trong gi i nghiên c u văn h c cũng nh  trong tâm th c c a thanh niên, h c sinh ta, khôngớ ứ ọ ư ứ ủ ọ  

ph i không có nh ng cái nhìn thiên l ch, th m chí đánh giá th p v  Nguy n Đình Chi u,ả ữ ệ ậ ấ ề ễ ể   cho r ng văn th  ông còn thô m c, không trau chu t, ít có giá tr  ngh  thu t ; t  đó, ch aằ ơ ộ ố ị ệ ậ ừ ư  

có ý th c nghiên c u đ  th y h t giá tr  to l n c a văn th  ông trong cu c s ng ­ đ c bi tứ ứ ể ấ ế ị ớ ủ ơ ộ ố ặ ệ  

là hoàn c nh cu c ch ng Pháp lúc b y gi  ­ cũng nh  nhân cách cao đ p c a nhà thả ộ ố ấ ờ ư ẹ ủ ơ  trong m t cu c đ i vì dân, vì nộ ộ ờ ước. Bài vi t c a tác gi  có th  xem nh  m t s  đi uế ủ ả ể ư ộ ự ề  

ch nh v  cách nhìn, m t s  đ nh hỉ ề ộ ự ị ướng v  cách nghiên c u Nguy n Đình Chi u theo m tề ứ ễ ể ộ  

phương pháp lu n đúng đ n.ậ ắ

T  cách nhìn đúng đ n mà có cách nghiên c u khoa h c, bài vi t đã đ t Nguy n Đìnhừ ắ ứ ọ ế ặ ễ   Chi u trong b i c nh l ch s  lúc b y gi  đ  nhìn nh n, đánh giá; đ t văn th  ông vào vănể ố ả ị ử ấ ờ ể ậ ặ ơ  

th  yêu nơ ước ch ng Pháp th i kì này đ  nghiên c u; t  đó th y rõ văn th  Nguy n Đìnhố ờ ể ứ ừ ấ ơ ễ   Chi u v a n m trong ngu n m ch và dòng ch y chung c a văn th  yêu nể ừ ằ ồ ạ ả ủ ơ ước ch ng Phápố   cùng v i Phan Văn Tr , Nguy n Thông, Bùi H u Nghĩa,   l i v a n i lên nh  m t ti ngớ ị ễ ữ ạ ừ ổ ư ộ ế  

th  tiêu bi u nh t.ơ ể ấ

Bài vi t đ a ra m t phát hi n m i m  và sâu s c: Nguy n Đình Chi u là ngôi sao có ánhế ư ộ ệ ớ ẻ ắ ễ ể   sáng khác thường (ánh sáng đ p nh ng ta ch a quen nhìn nên khó phát hi n ra v  đ p  y)ẹ ư ư ệ ẻ ẹ ấ  

vì v y ph i chăm chú nhìn thì m i th y (có nghĩa là ph i dày công, kiên trì nghiên c u thìậ ả ớ ấ ả ứ  

m i khám phá đớ ược), và càng nhìn thì càng th y sáng (càng nghiên c u l i càng phát hi nấ ứ ạ ệ  

ra nh ng ánh sáng m i, nh ng v  đ p m i). Lâu nay, ta có thói quen nhìn các nhà th  ữ ớ ữ ẻ ẹ ớ ơ ở  bình di n ngh  thu t theo ki u trau chu t, g t giũa, l i l  hoa mĩ, ; đi u đó là không th aệ ệ ậ ể ố ọ ờ ẽ ề ỏ   đáng và không đúng v i hoàn c nh sáng tác c a Nguy n Đình Chi u (mù lòa), nên đãớ ả ủ ễ ể   không th y h t đấ ế ược nh ng v  đ p và đánh giá đúng th  văn c a ông. Cách nhìn c a tácữ ẻ ẹ ơ ủ ủ  

gi    đây không ch  m i m , khoa h c, mà còn có ý nghĩa phả ở ỉ ớ ẻ ọ ương pháp lu n trong sậ ự 

đi u ch nh và đ nh hề ỉ ị ướng cho vi c nghiên c u, ti p c n m t nhà th  nh  Nguy n Đìnhệ ứ ế ậ ộ ơ ư ễ   Chi u. Và rõ ràng, cách nhìn  y đã đ nh hể ấ ị ướng cho bài vi t c a tác gi    ch  ông đã nhìnế ủ ả ở ỗ  

th y sâu s c các giá tr  b n v ng và c  b n c a cu c đ i và th  văn Nguy n Đình Chi u,ấ ắ ị ề ữ ơ ả ủ ộ ờ ơ ễ ể  

đã khôi ph c l i các giá tr  đó m t cách tụ ạ ị ộ ường minh, có căn c  khoa h c trong bài vi t c aứ ọ ế ủ   mình trên nhi u phề ương di n nh  t m gệ ư ấ ương nhân cách và khí ti t, quan đi m ngh  thu tế ể ệ ậ  

c a Nguy n Đình Chi u cũng nh  nh ng nét m i trong n i dung và nh ng đ c s c nghủ ễ ể ư ữ ớ ộ ữ ặ ắ ệ  thu t trong th  văn Nguy n Đình Chi u.ậ ơ ễ ể

Tác gi  đã đ t văn th  yêu nả ặ ơ ước ch ng Pháp c a Nguy n Đình Chi u vào b i c nh c aố ủ ễ ể ố ả ủ   phong trào ch ng Pháp lúc b y gi  c a nhân dân Nam B  (Trố ấ ờ ủ ộ ương Đ nh, Nguy n H uị ễ ữ   Huân, ) và trong dòng ch y c a văn th  yêu nả ủ ơ ước ch ng Pháp giai đo n này (Phan Vănố ạ  

Tr , Nguy n Thông, ) đ  th y rõ ngu n m ch phát sinh là đúng đ n và t t y u, đ ng th iị ễ ể ấ ồ ạ ắ ấ ế ồ ờ   cũng ch  ra v  trí lá c  đ u c a Nguy n Đình Chi u trong th  văn yêu nỉ ị ờ ầ ủ ễ ể ơ ước ch ng Phápố  

th i kì c n đ i cu i th  k  XIX. Có th  th y đi u này trong đo n phân tích bài Văn tờ ậ ạ ố ế ỉ ể ấ ề ạ ế  nghĩa sĩ C n Giu c: T  ngu n m ch chung c a văn th  yêu nầ ộ ừ ồ ạ ủ ơ ước mà d n đ n bài Văn t ,ẫ ế ế  

v i m t l i, v a gi i thi u, v a tóm t t đ y đ  toàn b  n i dung c a tác ph m: "Ngòiớ ộ ờ ừ ớ ệ ừ ắ ầ ủ ộ ộ ủ ẩ   bút, nghĩa là tâm h n trung, nghĩa c a Nguy n Đình Chi u đã di n t , th t là sinh đ ng vàồ ủ ễ ể ễ ả ậ ộ   não nùng, c m tình c a dân t c đ i v i ngả ủ ộ ố ớ ười chi n sĩ c a nghĩa quân, v n là ngế ủ ố ười nông  dân, x a kia ch  quen cày cu c, b ng ch c tr  thành ngư ỉ ố ỗ ố ở ười anh hùng c u nứ ước", sau đó 

d n m t đo n c a bài Văn t , so sánh v i Bình Ngô đ i cáo c a Nguy n Trãi đ  đi đ nẫ ộ ạ ủ ế ớ ạ ủ ễ ể ế  

m t s  đánh giá th t m i m  và sâu s c, đúng đ n v  tác ph m: "Bài Văn t  nghĩa sĩ C nộ ự ậ ớ ẻ ắ ắ ề ẩ ế ầ  

Giu c là khúc ca nh ng ngộ ữ ười anh hùng th t th , nh ng v n hiên ngang: S ng đánh gi c,ấ ế ư ẫ ố ặ   thác cũng đánh gi c  muôn ki p nguy n đặ ế ệ ược tr  thù kia " và k t thúc b ng vi c tả ế ằ ệ ưở  ng

nh  đ n linh h n c a nhà th  yêu nớ ế ồ ủ ơ ước và nh ng nghĩa quân đã hi sinh cho dân t c.ữ ộ

Không nh ng th , tác gi  đã có nh ng ki n gi i m i m  và sâu s c v  tác ph m L c Vânữ ế ả ữ ế ả ớ ẻ ắ ề ẩ ụ   Tiên, v  n i dung, đó là m i liên h  bi n ch ng gi a cu c đ i nhà th  v i các nhân v tề ộ ố ệ ệ ứ ữ ộ ờ ơ ớ ậ   trong tác ph m và xúc c m c a ngẩ ả ủ ườ ọi đ c (nhân dân). T  ch  Nguy n Đình Chi u su từ ỗ ễ ể ố  

đ i s ng trong lòng qu n chúng nhân dân, nên ông đã xây d ng thành công các nhân v tờ ố ầ ự ậ   chính nghĩa trong tác ph m (là nh ng con ngẩ ữ ười có ru t gan, xộ ương th t) đ  t o ra nh ngị ể ạ ữ   xúc c m th m mĩ trong ngả ẩ ườ ọi đ c là nhân dân, tác gi  đã đi đ n m t k t lu n th t lôgic,ả ế ộ ế ậ ậ  

t t y u v  các nhân v t chính nghĩa đó: "H  là nh ng t m gấ ế ề ậ ọ ữ ấ ương dũng c m. Vì nh ng lả ữ ẽ 

đó h  g n gũi chúng ta và câu chuy n c a h  làm chúng ta c m xúc và thích thú", v n đọ ầ ệ ủ ọ ả ấ ề  thì không m i nh ng cách lí gi i c a tác gi  l i m i, hàm ch a ý v  sâu s c và cũng th tớ ư ả ủ ả ạ ớ ứ ị ắ ậ  

d  hi u.ễ ể

V  văn chề ương, người vi t nh n m nh đây là m t truy n "k ", truy n "nói", thông c mế ấ ạ ộ ệ ể ệ ả  

v i đi u ki n, hoàn c nh sáng tác c a nhà th  đ  nh n ra nh ng giá tr  ngh  thu t đ cớ ề ệ ả ủ ơ ể ậ ữ ị ệ ậ ặ  

s c c a tác ph m: "Tác gi  c  ý vi t m t l i văn "nôm na", d  hi u, d  nh , có thắ ủ ẩ ả ố ế ộ ố ễ ể ễ ớ ể  truy n bá r ng rãi trong dân gian"; "D u sao đôi ch  s  sót v  văn chề ộ ẫ ỗ ơ ề ương không h  làmề  

gi m giá tr  văn ngh  c a b n trả ị ệ ủ ả ường ca th t là h p d n t  đ u đ n cu i.", t  đó màậ ấ ẫ ừ ầ ế ố ừ  

kh ng đ nh: "Trong dân gian mi n Nam, ngẳ ị ề ười ta thích L c Vân Tiên, ngụ ười ta say s aư   nghe "k " L c Vân Tiên không ch  v  n i dung câu chuy n, còn vì văn hay c a L c Vânể ụ ỉ ề ộ ệ ủ ụ   Tiên". Đó là nh ng ý ki n có c  s  khoa h c, r t đáng đ  chúng ta suy nghĩ, l i đữ ế ơ ở ọ ấ ể ạ ược trình  bày m t cách dung d  mà rõ ràng, sáng t ộ ị ỏ

Bài vi t là s  k t h p hài hòa gi a lí l  xác đáng và tình c m n ng h u c a ngế ự ế ợ ữ ẽ ả ồ ậ ủ ười vi tế  

đ i v i nhà th  yêu nố ớ ơ ước Nguy n Đình Chi u, k t h p gi a cu c đ i và th  văn Nguy nễ ể ế ợ ữ ộ ờ ơ ễ   Đình Chi u v i công cu c ch ng Pháp lúc b y gi  c a nhân dân Nam B  Nh  v y, bàiể ớ ộ ố ấ ờ ủ ộ ờ ậ  

vi t rõ ràng, m ch l c, d  hi u, v a tác đ ng đ n lí trí l i th m sâu vào tình c m ngế ạ ạ ễ ể ừ ộ ế ạ ấ ả ườ  i

đ c, t o nên s c thuy t ph c l n ­ ch  y u là s c thuy t ph c c a nh ng phát hi n m iọ ạ ứ ế ụ ớ ủ ế ứ ế ụ ủ ữ ệ ớ  

m  và sâu s c v  nhà th  yêu nẻ ắ ề ơ ướ ớc l n Nguy n Đình Chi u.ễ ể