Ngay sau khi tác giả Những ngày thơ ấu, “Bỉ vỏ”… qua đời, Nguyễn Đăng Mạnh đã viết bài Thương tiếc nhà văn Nguyên Hồng” đăng trên báo Nhân dân số 10189, ra ngày 16-5-1982. Có người cho rằng bài viết của Nguyễn Đăng Mạnh là một điếu văn thương tiếc một nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam vừa quá cố. Tác giả không nói về tiểu sử mà chỉ nói về văn chương, con người và vị trí của Nguyên Hồng trong lịch sử văn học dân tộc.
Trang 1Đ bài: Nh ng c m nh n c a em v bài "Thề ữ ả ậ ủ ề ương ti c nhà văn Nguyên H ng" c aế ồ ủ Nguy n Đăng M nhễ ạ
Bài làm Ngay sau khi tác gi "Nh ng ngày th u", “B v ”… qua đ i, Nguy n Đăng M nh đãả ữ ơ ấ ỉ ỏ ờ ễ ạ
vi t bài "Thế ương ti c nhà văn Nguyên H ng” đăng trên báo Nhân dân s 10189, ra ngàyế ồ ố 1651982
Có người cho r ng bài vi t c a Nguy n Đăng M nh là m t đi u văn thằ ế ủ ễ ạ ộ ế ương ti c m t nhàế ộ văn l n c a n n văn h c Vi t Nam v a quá c ớ ủ ề ọ ệ ừ ố
Tác gi không nói v ti u s mà ch nói v văn chả ề ể ử ỉ ề ương, con người và v trí c a Nguyênị ủ
H ng trong l ch s văn h c dân t c.ồ ị ử ọ ộ
Ph n đ u, Nguy n Đăng M nh nói v giá tr hi n th c và tinh th n nhân đ o trong tácầ ầ ễ ạ ề ị ệ ự ầ ạ
ph m Nguyên H ng. L i đánh giá v a sâu s c v a chí tình: "Văn Nguyên H ng bao giẩ ồ ờ ừ ắ ừ ồ ờ cũng l p lánh s s ng. Nh ng dòng ch đ u chi ti t c c a qu y, ph p ph ng. M t nhàấ ự ố ữ ữ ầ ế ứ ự ậ ậ ồ ộ văn bám ri t l y cu c đ i, qu n quýt l y con ngế ấ ộ ờ ấ ấ ười”. Cái tâm c a Nguyên H ng r t n ngủ ồ ấ ồ
h u, ông luôn luôn đ t cái “tâm” nóng h i c a mình trên trang sách. Tác gi nh c l i cáiậ ặ ổ ủ ả ắ ạ
ch t đau đ n c a ngế ớ ủ ười đàn bà nông dân theo đ o Thiên Chúa đạ ược nói đ n trong truy nế ệ
ng n Linh h n, tác ph m đ u tay c a Nguyên H ng đăng trên Ti u thuy t th b y nămắ ồ ẩ ầ ủ ồ ể ế ứ ả
1936 đ ch rõ: Nguyên H ng bể ỉ ồ ước vào ngh văn là “đ nói lên n i kh đau oan c khôngề ể ỗ ổ ứ cùng c a dân nghèo th p c bé h ng trong xã h i cũ, đ c bi t là ngủ ấ ổ ọ ộ ặ ệ ười ph n lao đ ng”.ụ ữ ộ
T B v đ n Nh ng ngày th u, t Quán N i đ n c a C a bi n , hình nh ngừ ỉ ỏ ế ữ ơ ấ ừ ả ế ủ ử ể ả ười đàn
bà oan kh , đau kh theo đu i, ám nh ngòi bút c a ông.ổ ổ ổ ả ủ
Ch nghĩa nhân đ o th m đ m trên trang văn Nguyên H ng là “ch nghĩa nhân đ o th ngủ ạ ấ ẫ ồ ủ ạ ố thi t", có l vì th mà ông "c đ d n d p lên đ u nhân v t c a mình đ th tai hoa trênế ẽ ế ứ ổ ồ ậ ầ ậ ủ ủ ứ
đ i". Là nhà văn cùng kh , ông đã dành t t c tình yêu thờ ổ ấ ả ương, ni m tin mãnh li t đ i v iề ệ ố ớ
"thi n căn" b n v ng c a nhân dân lao đ ng. Nguy n Đăng M nh đã th u hi u Nguyênệ ề ữ ủ ộ ễ ạ ấ ể
H ng, đã dành cho nhà văn Ngõ C m ngày x a và nh ng đ a con tinh th n c a "c u giáoồ ấ ư ữ ứ ầ ủ ậ
Trang 2"nh ng l i t t đ p nh t: “t v c th m t i tăm ngày trữ ờ ố ẹ ấ ừ ự ẳ ố ước, t đ ng bùn rác ng p ng aừ ố ậ ụ trong xã h i cũ, nh ng Tám Bính, nh ng m La c a ti u thuy t Nguyên H ng v n giộ ữ ữ ẹ ủ ể ế ồ ẫ ữ
ch c b n ch t hi n h u, trong sáng c a mình mà vắ ả ấ ề ậ ủ ươn lên, nh nh ng m m cây căngư ữ ầ
nh a, xuyên th ng l p l p bùn đ t dày đ c đ nhô lên đón l y ánh sáng m t tr i".ự ủ ớ ớ ấ ặ ể ấ ặ ờ
Th t thú v khi ta đậ ị ược nghe tác gi so sánh gi a Gor ki v i Nguyên H ng. Hai nhà vănả ữ ơ ớ ồ
c a hai dân t c Nga, Vi t tuy "khác nhau v t m c ” nh ng có nh ng nét tủ ộ ệ ề ầ ỡ ư ữ ương đ ng. Cồ ả hai "t ng lăn l n" v i nh ng con ngừ ộ ớ ữ ười "dưới đáy” xã h i cũ, cùng vi t v i m t trái timộ ế ớ ộ tha thi t yêu tin con ngế ười, cùng s m giác ng lí tớ ộ ưởng c ng s n ch nghĩa. C hai đ uộ ả ủ ả ề
vi t đ th lo i, vi t r t hay, r t c m đ ng v t ng l p l u manh, xây d ng hình tế ủ ể ạ ế ấ ấ ả ộ ề ầ ớ ư ự ượ ng
bà m r t đ p. H đ u có tài vi t v đám phu phen th thuy n Đ c bi t "h đ u thu cẹ ấ ẹ ọ ề ế ề ợ ề ặ ệ ọ ề ộ
s nh ng nhà văn d n đ u trong ố ữ ẫ ầ vi c ca ng i lao đ ng, phát hi n lao đ ng m t đ iệ ợ ộ ệ ở ộ ộ ố
tượng th m m th t s ”. Ph i có “con m t tinh đ i", và ph i có m t t m lòng "tri âm"ẩ ỹ ậ ự ả ắ ờ ả ộ ấ ,tác gi m i vi t và so sánh tinh t nh v y.ả ớ ế ế ư ậ
Văn Nguyên H ng dào d t ch t lãng m n, "đ y c m xúc, đ y ch t th ” Không ph i làồ ạ ấ ạ ầ ả ầ ấ ơ ả
ch t th t mây, gió, trăng, hoa, mà là ch t th đấ ơ ừ ấ ơ ược “ch t o”, đế ạ ược “luy n b ng thanệ ằ
b i nhà máy, nh ng b n tàu, b ng s i đá nh ng đ i khô c cháy, hoà v i ch t m hôiụ ữ ế ằ ỏ ữ ồ ỏ ớ ấ ồ
m n chát và nóng bóng c a nh ng ngặ ủ ữ ười lao đ ng".ộ
Con người Nguyên H ng, nhà văn Nguyên H ng là “m t t m gồ ồ ộ ấ ương r t đ p v s g nấ ẹ ề ự ắ
bó ch t ch gi a ngh thu t và lao đ ng", “sinh ra t môi trặ ẽ ữ ệ ậ ộ ừ ường lao đ ng, t rèn đúcộ ự thành ch t ngấ ười lao đ ng, vì nhân dân lao đ ng mà c m c i vi t không ng ng, khôngộ ộ ặ ụ ế ừ ngh , cho đ n h i th cu i cùng". L i bình lu n v a sâu s c v a chí tình.ỉ ế ơ ở ố ờ ậ ừ ắ ừ
Nguy n Đăng M nh nh c l i l i khen c a Nguy n Tuân v cái tài t n ng c a Nguyênễ ạ ắ ạ ờ ủ ễ ề ả ắ ủ
H ng, r i ông ch m phá: "m t th n ng vùng c a bi n có s c s ng, có linh h n, nhồ ồ ấ ộ ứ ắ ử ể ứ ố ồ ư reo lên, hát lên hoà v i nh p s ng t ng b ng, náo nhi t c a thành ph H i Phòng r c rớ ị ố ư ừ ệ ủ ố ả ự ỡ màu phượng vĩ”. Tâm h n c a Nguyên H ng “đ y ánh sáng, đ y ánh n ng"; “m i c nhồ ủ ồ ấ ầ ắ ọ ả
v t ông miêu t đ u tậ ả ề ươ ối t t, n nang, màu m , tràn đ y s c s ng" Tác gi nh c l iở ỡ ầ ứ ố ả ắ ạ kho nh kh c “h i th tàn” c a ông già nghèo kh n i nhà thả ắ ơ ở ủ ổ ơ ương làm phúc, r i trích câuồ
Trang 3văn c a Nguyên H ng: "Ánh n ng l i đón chào ông. Ánh n ng vàng ng i nh l a đ t c aủ ồ ắ ạ ắ ờ ư ử ố ủ sáng mùa hè lúc đó gió còn mát d u, th i ch n v n nh ng lá cây, lá c l p lánh sị ổ ờ ờ ữ ỏ ấ ương”.
Đ ng là th “ánh n ng có s c xua tan c âm khí, t khí trên nh ng xác ch t". Th ánhủ ứ ắ ứ ả ử ữ ế ứ
n ng y đã t o nên ch nghĩa l c quan trong văn nghi p Nguyên H ng.ắ ấ ạ ủ ạ ệ ồ
Nguy n Đăng M nh đã ch ra nh ng nguyên nhân và ngu n g c sâu xa t o nên m t chễ ạ ỉ ữ ồ ố ạ ộ ủ nghĩa l c quan v ng kho c a Nguyên H ng: "Đó là lý tạ ữ ẻ ủ ồ ưởng cách m ng mà nhà văn đãạ
ti p thu đế ược ngay t th i k M t tr n Dân ch Đông Dừ ờ ỳ ặ ậ ủ ương. Đó là b n tính yêu đ i,ả ờ yêu s ng c a nhân dân lao đ ng đã th m vào máu th t, tâm h n ông. Đó là s c m nh tinhố ủ ộ ấ ị ồ ứ ạ
th n c a m t con ngầ ủ ộ ười bao gi cũng s ng h t mình vì cu c s ng, v i m i ngờ ố ế ộ ố ớ ọ ười, m iọ
vi c xung quanh".ệ
Ph n ti p theo, Nguy n Đăng M nh đánh giá s nghi p văn chầ ế ễ ạ ự ệ ương c a Nguyên H ng.ủ ồ Nguyên H ng đã s ng 64 năm trên cõi đ i (19181982) đã có 46 năm b n b liên t c sángồ ố ờ ề ỉ ụ tác (19361982), cho đ n lúc trút h i th cu i cùng “ch a h có d u hi u gì v i c n; t pế ơ ở ố ư ề ấ ệ ơ ạ ậ hai ti u thuy t l ch s "Núi r ng Yên Th ” còn ch a “ráo m c".ể ế ị ử ừ ế ư ự
Nguyên H ng "không có nh ng ki t tác hoàn ch nh nh ng có nh ng trang vi t g i là ki tồ ữ ệ ỉ ư ữ ế ọ ệ tác". Tác gi nh c đ n c nh m La vả ắ ế ả ẹ ượt ng c, c nh Hu Chi bụ ả ệ ước d n t i cái ch t v iầ ớ ế ớ
nh ng k ni m đ y ch t th c a tình m u t , tình quê hữ ỉ ệ ầ ấ ơ ủ ẫ ử ương ; nh c đ n nh ng qu sắ ế ữ ỷ ứ
nh Tây C u, Nguy n Kim Tú đ kh ng đ nh: “Nguyên H ng thư ậ ễ ể ẳ ị ồ ường t o nên s đ i l pạ ự ố ậ
gi a ánh sáng và bóng t i, gi a thiên đữ ố ữ ường và đ a ng c".ị ụ
Xuân Di u đã có l n nói, Nguyên H ng có năng khi u c a m t nhà văn l n. Nguy n Đăngệ ầ ồ ế ủ ộ ớ ễ
M nh ca ng i: "Đ i v i l ch s văn h c nạ ợ ố ớ ị ử ọ ước ta năm mươi năm qua. Nguyên H ng cóồ
m t v trí ch c ch n l m, b n v ng l m”. Quá trình sáng tác c a Nguyên H ng "không cóộ ị ắ ắ ắ ề ữ ắ ủ ồ lúc nào xu ng tay h n”.ố ẳ
Ph n cu i bài văn, tác gi nói v chuy n Nguyên H ng “r t d xúc đ ng, r t d khóc".ầ ố ả ề ệ ồ ấ ễ ộ ấ ễ Nhi u nhà văn đã nói v chuy n này. Hai câu h i th t s g i cho ngề ề ệ ỏ ậ ự ợ ườ ọi đ c bao suy nghĩ
và c m xúc:ả
Trang 4“Nguyên H ng đã s ng h n sáu mồ ố ơ ươi năm, đã vi t h n b n mế ơ ố ươi năm, ai bi t đế ược ông
đã đ ra bao nhiêu nổ ước m t cho đ i và cho ngh thu t?. Bây gi n m dắ ờ ệ ậ ờ ằ ưới ba thước đ t,ấ ngu n nồ ước m t y, li u có bao gi khô c n đắ ấ ệ ờ ạ ược không?”
n c ta, đã có nhi u ng i vi t chân dung văn h c. Nh ng ph n l n nh ng bài vi t đó
đ u nh t và m , th m chí có bài r t vô duyên. Bài “Thề ạ ờ ậ ấ ương ti c nhà văn Nguyên H ng"ế ồ
c a Nguy n Đăng M nh là m t áng văn mang v đ p hoàn h o. S đánh giá, bình lu nủ ễ ạ ộ ẻ ẹ ả ự ậ
s c s o, chí lí, chí tình. M t cách vi t đ m th m, ch t ch Ngôn t trang tr ng. Trangắ ả ộ ế ằ ắ ặ ẽ ừ ọ
tr i trên trang văn là c m t t m lòng “thả ả ộ ấ ương ti c" mà tác gi đã g i g m đ u nhanế ả ử ắ ở ầ
đ Nén tâm hề ương Nguy n Đăng M nh th p lên ch c s làm cho hễ ạ ắ ắ ẽ ương h n Nguyênồ
H ng r i l !ồ ơ ệ