Vợ nhặt là tác phẩm ưu tú của nhà văn Kim Lân và cũng là một trong những thành tựu xuất sắc của nền văn học cách mạng. Tác phẩm ra đời cách đây đã trên bốn mươi năm, viết về một giai đoạn đau thương trong lịch sử dân tộc: nạn đói năm 1945 - từ Quảng Trị đến Bắc Bộ, hơn hai triệu đồng bào ta bị chết đói; thế nhưng, tác phẩm không mang tính nhất thời và sẽ bất tử với thời gian bởi giá trị nhân văn cao cả: niềm tin không bao giờ tắt hướng về con người. Trong tác phẩm, niềm tin ấy được thể hiện ở chỗ: những người đói, họ không nghĩ đến cái chết, mà nghĩ đến cái sống.
Trang 1Đ bài: Nhà văn Kim Lân đã nói v truy n ng n V nh t: "Nh ng ngề ề ệ ắ ợ ặ ữ ười đói, họ
không nghĩ đ n cái ch t, mà nghĩ đ n cái s ng". Hãy ch ng t đi u đó qua các nhânế ế ế ố ứ ỏ ề
v t trong V nh t c a ôngậ ợ ặ ủ
Bài làm
V nh t là tác ph m u tú c a nhà văn Kim Lân và cũng là m t trong nh ng thành t uợ ặ ẩ ư ủ ộ ữ ự
xu t s c c a n n văn h c cách m ng. Tác ph m ra đ i cách đây đã trên b n mấ ắ ủ ề ọ ạ ẩ ờ ố ươi năm,
vi t v m t giai đo n đau thế ề ộ ạ ương trong l ch s dân t c: n n đói năm 1945 t Qu ng Trị ử ộ ạ ừ ả ị
đ n B c B , h n hai tri u đ ng bào ta b ch t đói; th nh ng, tác ph m không mang tínhế ắ ộ ơ ệ ồ ị ế ế ư ẩ
nh t th i và s b t t v i th i gian b i giá tr nhân văn cao c : ni m tin không bao gi t tấ ờ ẽ ấ ử ớ ờ ở ị ả ề ờ ắ
hướng v con ngề ười. Trong tác ph m, ni m tin y đẩ ề ấ ược th hi n ch : nh ng ngể ệ ở ỗ ữ ườ i đói, h không nghĩ đ n cái ch t, mà nghĩ đ n cái s ng.ọ ế ế ế ố
Nh nhi u tác ph m trư ề ẩ ước đó vi t v n n đói, ngòi bút Kim Lân ch a chan thế ề ạ ứ ương c mả
trước nh ng s ph n lữ ố ậ ương thi n và cùng kh ông không dành nhi u trang vi t mô t kĩệ ổ ề ế ả
hi n th c tàn kh c lúc b y gi ngệ ự ố ấ ờ ười ch t đói nh ng r mà ch tâm th hi n v đ pế ư ả ạ ủ ể ệ ẻ ẹ tinh th n n gi u trong cái b ngoài xác x vì đói khát c a nh ng ngầ ẩ ấ ề ơ ủ ữ ười nghèo kh C tổ ố truy n V nh t th t đ n gi n: M t anh chàng nghèo kh tên Tràng đ c thân, ch v iệ ợ ặ ậ ơ ả ộ ổ ộ ỉ ớ
m y câu "hò ch i cho đ nh c", đã có đấ ơ ỡ ọ ược cô "v nh t" đang s ng d , ch t d vì đói.ợ ặ ố ở ế ở
H thành v thành ch ng gi a cái c nh "t i s m l i vì đói khát". Đêm tân hôn c a h âmọ ợ ồ ữ ả ố ầ ạ ủ ọ
th m trong bóng t i, gi a ti ng h khóc t tê c a nh ng nhà có ngầ ố ữ ế ờ ỉ ủ ữ ười ch t đói theo gióế
đ a l i. B a c m cư ạ ữ ơ ướ ủi c a đôi v ch ng tr và ngợ ồ ẻ ười m già ch có cháo loãng, mu iẹ ỉ ố
h t, nh ng ăn u ng r t ngon lành, trong h i tr ng thúc thu Ba m con v a ăn c m, v aộ ư ố ấ ồ ố ế ẹ ừ ơ ừ bàn chuy n Vi t Minh phá kho thóc chia cho dân nghèo. "Trong óc Tràng, v n th y đámệ ệ ẫ ấ
người đói và lá c đ bay ph p ph i".ờ ỏ ấ ớ
Ngay t đ u, câu chuy n đã hi n lên đừ ầ ệ ệ ượm màu s c tang thắ ương t khí: "Cái đói đã trànử
đ n xóm này t lúc nào. Nh ng gia đình t nh ng vùng Nam Đ nh, Thái Bình đ i chi u lũế ự ữ ừ ữ ị ộ ế
lượ ồt b ng b , d t díu nhau lên xanh xám nh nh ng bóng ma, và n m ng n ngang kh pế ắ ư ữ ằ ổ ắ
l u ch Ngề ợ ười ch t nh ng r Không bu i sáng nào ngế ư ả ạ ổ ười trong làng đi ch , đi làmợ
Trang 2đ ng không g p ba b n cái thây n m còng queo bên đồ ặ ố ằ ường. Không khí v n lên mùi mẩ ẩ
th i c a rác rố ủ ưởi và mùi gây c a xác ngủ ười". Th c không còn gì m đ m h n b c tranhự ả ạ ơ ứ quê y. Trong khi trấ ước đó không lâu, m i chi u Tràng đi làm v , "cái xóm ng c t i tànỗ ề ề ụ ư ồ
y l i xôn xao lên đ c m t lúc" còn bây gi , cái đói đã đè n ng lên vai m i ng i; ngay
c b n tr nh ng đ a bé h n nhiên, vô t nh t cũng m t đi s t nhiên, ngây th c aả ọ ẻ ữ ứ ồ ư ấ ấ ự ự ơ ủ mình, chúng rũ, không bu n nhúc nhích ủ ồ
"Gi a cái c nh t i s m l i vì đói khát y, m t bu i chi u, ngữ ả ố ầ ạ ấ ộ ổ ề ười trong xóm b ng th yỗ ấ Tràng v v i m t ngề ớ ộ ười đàn bà n a". Tràng d n ngữ ẫ ười đàn bà này v làm v , xây d ngề ợ ự gia đình, sinh con đ cái đ ti p n i s s ng. Gi ng văn lúc này th t d n nén và gây c mẻ ể ế ố ự ố ọ ậ ồ ả xúc m nh, m c m c mà lôi cu n: "M t h n có v gì ph n ph khác thạ ộ ạ ố ặ ắ ẻ ở ơ ường. H n t m t mắ ủ ỉ
cườ ụ ội n m t mình và hai m t thì sáng lên l p lánh". Đ c đ n đây, ta không th không nghĩắ ấ ọ ế ể
đ n nh ng trang bi k ch c a sêcxpia, Môlie hay Xtăngđan. Tuy nhiên, bi k ch đây đãế ữ ị ủ ị ở
vượt lên s thông thự ường v n có; nó cũng không ph i là "hi n thân c a s ngu d t" nhẫ ả ệ ủ ự ố ư Mác nói, mà tr nên s cao c "đ p tở ự ả ẹ ươ ạ ười l th ng". Đó là bi u hi n cao nh t c a sể ệ ấ ủ ự chi n th ng, vế ắ ượt lên trên th c t i ch t chóc, đen t i đ hự ạ ế ố ể ướng t i s s ng, ni m tin, ánhớ ự ố ề sáng. V i chi ti t Tràng cùng v đi v nhà, ch nghĩa nhân đ o trong văn h c nớ ế ợ ề ủ ạ ọ ước nhà cũng có thêm m t ti ng nói m i, có s c m nh.ộ ế ớ ứ ạ
Chuy n l y v c a Tràng, trệ ấ ợ ủ ước h t là m t chuy n l mà thú v Đi u y đã khi n ngế ộ ệ ạ ị ề ấ ế ườ i dân xóm ng c h t s c tò mò, t b n tr con cho đ n t t c ngở ụ ư ế ứ ừ ọ ẻ ế ấ ả ười làng: "H bàn tán ọ
H hi u đôi ph n, khuôn m t h b ng d ng r ng r h n lên". T trong sâu th m tâm h nọ ể ầ ặ ọ ỗ ư ạ ỡ ẳ ừ ẳ ồ
nh ng ngữ ười dân làng, le lói lên m t chút ni m vui. H thú v nghĩ t i chuy n Tràng cóộ ề ọ ị ớ ệ
v Có th nói, trong phút ch c, khi Tràng cùng v i cô "V nh t" đi v làng, cái ch t, sợ ể ố ớ ợ ặ ề ế ự
m đ m âm u n i xóm ng c đ c đ y sang m t bên. Xóm ng c đang trên mi ng
v c cái ch t, b ng hé lên m t thoáng s ng.ự ế ỗ ộ ố
Nh ng, ni m vui v a đ n, đã ph i như ề ừ ế ả ường ch cho s âu lo. Dân làng lo thay cho Tràng:ỗ ự
"Gi i đ t này còn rờ ấ ước cái c a n đ i v Bi t có nuôi n i nhau s ng qua đủ ợ ờ ề ế ổ ố ược cái thì này không". Tuy nhiên, đó không ph i là n i lo tuy t v ng, mà là lo cho cái s ng. S ch t chócả ỗ ệ ọ ố ự ế
c ám nh, đe d a s s ng, nh ng s s ng v n vứ ả ọ ự ố ư ự ố ẫ ượt lên cái ch t. Khuôn m t "r ng r "ế ặ ạ ỡ
Trang 3c a ngủ ười dân làng, ánh m t c a h th c ý nghĩa, nói v i chúng ta bao đi u.ắ ủ ọ ự ớ ề
b c đ ng cùng, ng i ta sinh ra li u lĩnh đi u đó th c đúng l m thay! Hành đ ng
nhân đùa làm th t c a cô gái theo chân Tràng v nhà, xét đ n cùng, là m t hành đ ng li uậ ủ ề ế ộ ộ ề lĩnh. Tràng g p ngặ ười đàn bà y t t c ch có hai l n vào các d p ch thóc lên t nh. V iấ ấ ả ỉ ầ ị ở ỉ ớ Tràng, ch ta ch ng đ l i trong anh m t n tị ẳ ể ạ ộ ấ ượng gì. B i th , l n th hai g p l i, Tràngở ế ầ ứ ặ ạ
ph i m t m t th i gian m i nh n ra và cũng nh nhi u nhân v t khác trong các sáng tácả ấ ộ ờ ớ ậ ư ề ậ
c a Nam Cao, cái d dày ch đã chi n th ng kh i óc và con tim: đủ ạ ị ế ắ ố ược Tràng đãi, ch ănị
li n m t ch p b n bát bánh đúc. Cái đói đã đ y lùi ý th c nhân cách, sĩ di n. Quên cề ộ ậ ố ẩ ứ ệ ả
th n thùng, ngẹ ười đàn bà không tên y c m đ u ăn "không chuy n trò gì". Khi Tràng ngấ ắ ầ ệ ỏ
l i, không c n suy nghĩ, ch cũng đi theo m t cách d dàng, "vô t l ". Th m i hay, cáiờ ầ ị ộ ễ ư ự ế ớ đói ghê g m bi t ch ng nào. Và hai cái "li u" g p nhau đã t o nên m t gia đình th i taoớ ế ừ ề ặ ạ ộ ờ
lo n. Đi u đáng chú ý là đây, khi cùng ngạ ề ở ười "V nh t" v nhà, Tràng b ra hai hào đợ ặ ề ỏ ể mua m t chai d u, đi u này có nghĩa là anh đã th p lên m t ng n l a trong cu c s ng tămộ ầ ề ắ ộ ọ ử ộ ố
t i c a mình, đem l i chút ánh sáng cho gia đình cũng nh dân làng. Đi u này chi ph iố ủ ạ ư ề ố toàn b văn ph m. Cũng t cu c "hôn nhân" c a Tràng, nh ng ngộ ẩ ừ ộ ủ ữ ườ ời đ i m i th c sớ ự ự không nghĩ đ n cái ch t, mà nghĩ đ n cái s ng.ế ế ế ố
Khi Tràng cùng v v nhà, cu c s ng trợ ề ộ ố ước m t h không kém ph n th m h i: căn nhàắ ọ ầ ả ạ
v ng teo, rúm ró; niêu bát, áo x ng b a b n ôi, l y v cắ ố ừ ộ ấ ợ ưới ch ng, yên b gia th t!ồ ề ấ
Vi c l n m t đ i, h nh phúc trăm năm! V y mà, h b b a vây b i s nghèo đói ch tệ ớ ộ ờ ạ ậ ọ ị ủ ở ự ế chóc. Nh ng, s s ng là b t di t, ch ng bao gi chán n n. Trong cái ch t, s s ng v nư ự ố ấ ệ ẳ ờ ả ế ự ố ẫ
t n t i, tìm ch sinh sôi n y n T t c th t d d i, mà ý nghĩa thì l n lao: s s ng luônồ ạ ỗ ả ở ấ ả ậ ữ ộ ớ ự ố
t n t i, b t ch p cái ch t ồ ạ ấ ấ ế
Vi c hai ngệ ười xa l b ng g n bó v i nhau trong c n đói kém, ch ng t quy t tâm nghĩạ ỗ ắ ớ ơ ứ ỏ ế
đ n cái s ng c a hai ngế ố ủ ười, đem l i cho h trạ ọ ước h t là Tràng m t ni m vui l n lao.ế ộ ề ớ Trong truy n ng n, h n hai mệ ắ ơ ươ ầi l n nhà văn nh c đ n ni m vui và n cắ ế ề ụ ười thường tr cự
c a Tràng, khi đã có v Tình yêu c a hai ngủ ợ ủ ười, có s c c i bi n th t l n.ứ ả ế ậ ớ
"Trong m t lúc, Tràng nh quên h t nh ng c nh s ng ê ch , tăm t i hàng ngày, quên cộ ư ế ữ ả ố ề ố ả
Trang 4cái đói khát đang đe d a Trong lòng h n, lúc này ch còn tình nghĩa v i ngọ ắ ỉ ớ ười đàn bà đi bên. M t cái gì m i m , l l m, ch a t ng th y ngộ ớ ẻ ạ ắ ư ừ ấ ở ười đàn ông y ". Đúng v y. Ni mấ ậ ề vui l n nh t đ i anh đã thành s th c: có v Cái "m i m ", "l l m" y là tinh th n tráchớ ấ ờ ự ự ợ ớ ẻ ạ ẫ ấ ầ nhi m c a m t ngệ ủ ộ ười ch gia đình s ph i lèo lái con thuy n nhà gia đình qua th i đi mủ ẽ ả ề ờ ể khó khăn, vươn lên trên hoàn c nh kh c nghi t đ xây d ng cu c s ng. Tràng b sauả ắ ệ ể ự ộ ố ỏ
l ng t t c nh ng ti ng h khóc, ti ng qu kêu ư ấ ả ữ ế ờ ế ạ
Ch sau m t đêm "nên v , nên ch ng", Tràng th y mình có s đ i khác: "Trong ngỉ ộ ợ ồ ấ ự ổ ười êm
ái l ng l nh ngử ơ ư ườ ởi trong gi c m đi ra. Vi c h n có v đ n hôm nay h n v n cònấ ơ ệ ắ ợ ế ấ ẫ
ng nh không ph i ". Chuy n đỡ ư ả ệ ược "v nh t" c a Tràng ng nh đùa nh ng l i là sợ ặ ủ ỡ ư ư ạ ự
th t; bao nhiêu s s ng, sinh khí tr l i v i Tràng, v i gia đình sau khi anh có v Và cũngậ ự ố ở ạ ớ ớ ợ
t bu i "sáng hôm sau đó", dừ ổ ường nh t t c s th c ch t chóc không còn t n t i n a,ư ấ ả ự ự ế ồ ạ ữ Tràng ch nghĩ đ n s gây d ng cu c s ng, hỉ ế ự ự ộ ố ướng v s s ng mà t o l p h nh phúc:ề ự ố ạ ậ ạ
"Tràng th y thấ ương yêu g n bó v i cái nhà c a h n l lùng. H n đã có m t gia đình. H nắ ớ ủ ắ ạ ắ ộ ắ
s cũng v sinh con đ cái đ y. Cái nhà nh cái t m che m a, che n ng. M t ngu nẽ ợ ẻ ở ấ ư ổ ấ ư ắ ộ ồ vui sướng, ph n ch n đ t ng t tràn ng p trong lòng. Bây gi h n m i th y h n nênấ ấ ộ ộ ậ ờ ắ ớ ấ ắ
người, h n th y h n có b n ph n ph i lo cho v con sau này" ắ ấ ắ ổ ậ ả ợ
Có th nói, đó là bi u hi n cao nh t c a tinh th n hể ể ệ ấ ủ ầ ướng v s s ng, quên đi cái ch tề ự ố ế đang b a vây.ủ
V Tràng là m t nhân v t khá đ c đáo. Ch không có tên, không tu i, không đ c đi mợ ộ ậ ộ ị ổ ặ ể
nh n d ng và quê quán. Tậ ạ ưởng r ng, khi ch theo Tràng đi v nhà, v i s chao chát, ch ngằ ị ề ớ ự ỏ
l n, văn h c Vi t Nam l i có thêm m t nhân v t "không bình thỏ ọ ệ ạ ộ ậ ường". Nh ng không, ngòiư bút Kim Lân ch a bao gi đ nhân v t c a mình tha hóa, bi n ch t đ n đ y. Khi vư ờ ể ậ ủ ế ấ ế ộ ấ ề
đ n nhà Tràng, con ngế ười th t c a ch m i hi n lên đ y đ Ch c "ng i m m mépậ ủ ị ớ ệ ầ ủ ị ứ ồ ớ ở
giường, hai tay ôm kh kh cái thúng". Vì sao v y? Cái th ng i r t rè, chông chênh yư ư ậ ế ồ ụ ấ cũng là cái th c a lòng ch , trăm m i ng n ngang. Li u ch ng i y có ph i là ch c aế ủ ị ố ổ ệ ỗ ồ ấ ả ỗ ủ
ch không? Nhà này có ph i ch n đ ch dung thân?ị ả ố ể ị
Và cũng nh Tràng, sau m t đêm làm v , ch đã thay đ i h n: "Trông ch hôm nay khácư ộ ợ ị ổ ẳ ị
Trang 5l m, rõ ràng là ngắ ười đàn bà hi n h u, đúng m c ". Cái đói m t khi đề ậ ự ộ ược xua đi, thì sự
t t đ p đúng nh b n ch t hi n tr l i v i ch y cũng là lúc ch nghĩ đ n s s ng, loố ẹ ư ả ấ ề ở ạ ớ ị Ấ ị ế ự ố cho gia đình mình. Ch quét d n sân nhà s ch s , gánh nị ọ ạ ẽ ước đ đ y ang Có bàn tay sănổ ầ sóc c a ch , căn nhà tr nên g n gàng, sáng s a. S s ng tr v v i ngủ ị ở ọ ủ ự ố ở ề ớ ườ ớ ải v i c nh
Bà c T càng đ l i cho ngụ ứ ể ạ ườ ọi đ c nh ng thi n c m t t đ p. Th y con l y v trongữ ệ ả ố ẹ ấ ấ ợ hoàn c nh khó khăn, bà không kh i bùi ngùi, thả ỏ ương xót: "Chao ôi, người ta d ng v gự ợ ả
ch ng cho con là lúc trong nhà ăn nên làm n i, nh ng mong sinh con đ cái, m mày mồ ổ ữ ẻ ở ở
m t sau này. Còn mình thì ". Nh ng, bà th c s vui m ng khi con trai đã yên b gia th t:ặ ư ự ự ừ ề ấ
"Bà lão nh nhõm, tẹ ươ ỉi t nh khác ngày thường, cái m t b ng beo, u ám c a bà r ng rặ ủ ủ ạ ỡ
h n lên ". R i trong b a c m, c ba m con đ u quên đi hi n th c đau lòng đ hẳ ồ ữ ơ ả ẹ ề ệ ự ể ướ ng
đ n m t tế ộ ương lai tươ ẹi đ p h n:ơ
"Tràng Khi nào có ti n ta mua l y đôi gà. Tao tin r ng cái ch đ u b p kia làm cáiạ ề ấ ằ ỗ ầ ế chu ng gà thì ti n quá. Này, ngo nh đi ngo nh l i, ch m y mà có ngay đàn gà cho màồ ệ ả ả ạ ả ấ xem "
"Nghĩ đ n cái s ng, không nghĩ đ n cái ch t là ch đ y. Bà c g ng xua đi th c t i hãiế ố ế ế ở ỗ ấ ố ắ ự ạ hùng, đ nhen nhóm ni m tin vào cu c s ng cho các con. Tuy nhiên, món chè cám đã nh cể ề ộ ố ắ
h v v i th c t i. Chao ôi, chè cám! Ph i đói đ n m t m c nào đó, ngọ ề ớ ự ạ ả ế ộ ứ ười ta ăn cám m iớ
c m th y ngon! Cu c s ng kh c nghi t, đày đ a, b t h ph i s ng cu c s ng loài v t,ả ấ ộ ố ắ ệ ọ ắ ọ ả ố ộ ố ậ
nh ng nào có d p t t đư ậ ắ ược ph n NGầ ƯỜI đáng quý trong m i con ngỗ ười. Cái ph nầ
NGƯỜ ấI y, s giúp h vẽ ọ ượt qua giai đo n khó khăn này.ạ
S là thi u sót l n n u b qua hình nh nh ng ngẽ ế ớ ế ỏ ả ữ ười nông dân trên đê S p cùng nhau điộ phá kho thóc, khi nói đ n nh ng k h p h i trong vòng t đ a v n hế ữ ẻ ấ ố ử ị ẫ ướng t i cu c s ng.ớ ộ ố
Đó là hình nh không h ng u nhiên chút nào, đả ề ẫ ược nhà văn chu n b t trẩ ị ừ ước. Nó là d uấ
hi u c a "bệ ủ ước đường cùng", không còn cách giành s s ng nào khác, ph i vùng d y đ uự ố ả ậ ấ tranh, hướng t i m t cu c s ng t t đ p h n. Tràng th y "ân h n, ti c r v n v , khóớ ộ ộ ố ố ẹ ơ ấ ậ ế ẻ ẩ ơ
hi u" b i anh ch a b t để ở ư ắ ược m ch ngu n cách m ng. Trạ ồ ạ ước m t ngắ ườ ọi đ c lúc này, sự
s ng tr thành m c đích chung c a m i ngố ở ụ ủ ọ ười; h đ u tranh, đo n tuy t d t khoát v i cáiọ ấ ạ ệ ứ ớ
Trang 6ch t. Và ch c ch n, m con Tràng s ti p n i dòng ngế ắ ắ ẹ ẽ ế ố ười kia, giành s s ng cho mình. ự ố
V nh t là thành công xu t s c c a n n văn h c cách m ng. V i truy n ng n này, Kimợ ặ ấ ắ ủ ề ọ ạ ớ ệ ắ Lân bày t thi n c m sâu s c v i nh ng ngỏ ệ ả ắ ớ ữ ười nghèo kh , nh ng giàu lòng nhân ái. ôngổ ư luôn kh ng đ nh cái đói khát, ch t chóc không th gi t ch t ni m tin vào cu c s ng. Nămẳ ị ế ể ế ế ề ộ ố tháng qua đi, còn mãi v i th i gian là ch t nhân văn cao c c a m t ngh sĩ nhân đ o.ớ ờ ấ ả ủ ộ ệ ạ