Thuở xưa, khi còn bé, con gái để tóc trái đào, nhưng đến tuổi trưởng thành thì không bao giờ cắt tóc nữa mà cứ để cho dài mãi. Có được một mái tóc dài và bóng mượt là niềm kiêu hãnh của người con gái. Xưa kia muốn giữ được một mái tóc đẹp thì phải năng gội bằng nước bồ kết cho sạch, gội xong phải xả lại bằng chanh cho mềm tóc. Muốn tóc thơm thì cho lá hương nhu hay lá sả, hạt mùi, đun cùng nước gội đầu. Đứng cạnh người đàn bà mới gọi, ta ngửi thấy mùi hương thoang thoảng của đồng nội, của cỏ cây lá ngàn, và có biết bao chàng trai chỉ vì những mùi hương ấy mà phải một thời say đắm không dứt ra được. Ở miền Nam trồng nhiều dừa, người ta còn bôi nhẹ một lượt dầu dừa lên mái tóc để lấy mùi thơm và làm bóng tóc. Ngày nay, những mùi hương đó có chăng chỉ còn lại trong hoài niệm của những người lớn tuổi.
Trang 1Đ bài: Ngh lu n xã h i v câu t c ng "Cái răng cái tóc là góc con ngề ị ậ ộ ề ụ ữ ười"
Bài làm
Người Vi t t xa x a r t coi tr ng hàm răng và mái tóc. Đó là cái nhìn đ u tiên đ đánhệ ừ ư ấ ọ ầ ể giá m t ngộ ườ ẹi đ p. Câu thành ng trên đã nói lên đi u đó.ữ ề
Thu x a, khi còn bé, con gái đ tóc trái đào, nh ng đ n tu i trở ư ể ư ế ổ ưởng thành thì không bao
gi c t tóc n a mà c đ cho dài mãi. Có đờ ắ ữ ứ ể ược m t mái tóc dài và bóng mộ ượt là ni mề kiêu hãnh c a ngủ ười con gái. X a kia mu n gi đư ố ữ ược m t mái tóc đ p thì ph i năng g iộ ẹ ả ộ
b ng nằ ước b k t cho s ch, g i xong ph i x l i b ng chanh cho m m tóc. Mu n tócồ ế ạ ộ ả ả ạ ằ ề ố
th m thì cho lá hơ ương nhu hay lá s , h t mùi, đun cùng nả ạ ước g i đ u. Đ ng c nh ngộ ầ ứ ạ ườ i đàn bà m i g i, ta ng i th y mùi hớ ọ ử ấ ương thoang tho ng c a đ ng n i, c a c cây lá ngàn,ả ủ ồ ộ ủ ỏ
và có bi t bao chàng trai ch vì nh ng mùi hế ỉ ữ ương y mà ph i m t th i say đ m không d tấ ả ộ ờ ắ ứ
ra đượ Ởc. mi n Nam tr ng nhi u d a, ngề ồ ề ừ ười ta còn bôi nh m t lẹ ộ ượ ầt d u d a lên máiừ tóc đ l y mùi th m và làm bóng tóc. Ngày nay, nh ng mùi hể ấ ơ ữ ương đó có chăng ch còn l iỉ ạ trong hoài ni m c a nh ng ngệ ủ ữ ườ ới l n tu i.ổ
Đ n nay ta ch có nh ng t m nh ch p ph n Vi t Nam cu i th k 19, còn trế ỉ ữ ấ ả ụ ụ ữ ệ ố ế ỷ ước đó thì
ch có nh ng mô t m h c a các nhà du hành. Đ u th k 17, linh m c ngỉ ữ ả ơ ồ ủ ầ ế ỷ ụ ười Ý Christophoro Borri (15831632) đã đ n Bình Đ nh, lúc đó thu c lãnh th Đàng Trong dế ị ộ ổ ướ i
s cai tr c a các chúa Nguy n. Vi t v cách đ tóc c a ph n Vi t ông nói: “H đ tócự ị ủ ễ ế ề ể ủ ụ ữ ệ ọ ể xõa và b ng b nh trên hai vai, tóc dài đ n m c ch m đ t, và tóc càng dài, ngồ ề ế ứ ấ ấ ười ta càng cho là đ p. Trên đ u h đ i m t th mũ r ng vành, r ng đ n m c che l p c m t, khi nẹ ầ ọ ộ ộ ứ ộ ộ ế ứ ấ ả ặ ế cho m t nhìn ch th y đắ ỉ ấ ược có ba b n bố ước phía trước, và cái mũ đó đượ ế ằc t t b ng l aụ hay vàng tùy theo th b c c a ngứ ậ ủ ườ ội đ i. Sau đ y, các phu nhân đ chào h i m t cách lấ ể ỏ ộ ễ
đ , ph i ng mũ ra đ ngộ ả ả ể ười ta có th nhìn th y trể ấ ước m t.” Đo n văn trên ch cho taặ ạ ỉ
nh ng thông tin m h v cách đ tóc c a ngữ ơ ồ ề ể ủ ười Vi t mi n Trung. Riêng cái mũ r ngệ ở ề ộ vành thì có l tác gi l m cái nón chóp nh n mà ph n phía nam quân đ i.ẽ ả ầ ọ ụ ữ ộ
H n ba th k sau, bác sĩ quân y CharlesÉdouard Hocquard theo quân vi n chinh Phápơ ế ỷ ễ
Trang 2đ n B c K t tháng 21884 đã ghi l i nh ng trang v ngế ắ ỳ ừ ạ ữ ề ười ph n mà ông đã g p trongụ ữ ặ
nh ng ngày đ u đ n Hà N i: “Đi u khi n tôi ng c nhiên khi đ n x s k l này, là khóữ ầ ế ộ ề ế ạ ế ứ ở ỳ ạ khăn trong th i gian đ u đ phân bi t đàn ông và đàn bà t cái nhìn đ u tiên. C hai đ uờ ầ ể ệ ừ ầ ả ề
đ tóc nh nhau. Qu n áo cũng g n nh nhau. Đàn bà cũng qu n khăn nh đàn ông […]”ể ư ầ ầ ư ấ ư Tuy quan sát nh m l n nh v y, nh ng Hocquard đã đ l i cho chúng ta nhi u nh đ cóầ ẫ ư ậ ư ể ạ ề ả ể
th th y cách đ tóc c a nh ng đàn bà mi n B c h i đó.ể ấ ể ủ ữ ề ắ ồ
Người ph n đ t B c thụ ữ ấ ắ ường bu c tóc v phía bên thành cu n dài, b c bên ngoài b ngộ ề ộ ọ ằ
m t cái khăn h p mà dài r i qu n quanh đ u t phía trộ ẹ ồ ấ ầ ừ ước ra phía sau. Đ u m i còn th aầ ố ừ thì gi t vào dắ ưới vành khăn, đ xõa sang bên m t túm tóc nh g i là đuôi gà. Vì v y màể ộ ỏ ọ ậ câu “m t thộ ương tóc b đuôi gà…” không ph i xa l v i các chàng trai x B c. Khi đi raỏ ả ạ ớ ứ ắ ngoài, đ gi cho tóc kh i s ngể ữ ỏ ổ ười ta thường trùm m t cái khăn vuông, v a là đ cheộ ừ ể
n ng v a ch ng rét. Ngắ ừ ố ười bình dân thường trùm khăn đen, phía trước trán g p nh nậ ọ
gi ng nh m con chim nên đố ư ỏ ược g i là “khăn m qu ”.ọ ỏ ạ
Trong khi đó mi n Nam có l do nh hở ề ẽ ả ưởng c a ngủ ười Hoa nh p c t t các th kậ ư ồ ạ ừ ế ỷ 1718, nên ph n l i b i tóc cao sau gáy r i cài m t cái trâm gi cho tóc kh i s Khi raụ ữ ạ ớ ồ ộ ữ ỏ ổ ngoài thì qu n quanh đ u m t cái khăn r ng d t ô đen tr ng gi ng nh khăn c a ph nấ ầ ộ ộ ệ ắ ố ư ủ ụ ữ Khmer hay Mã Lai. Người ta g i đó là chi c khăn r n v i nhi u công d ng nh che n ng,ọ ế ằ ớ ề ụ ư ắ lau m t hay quàng lên ngặ ười Vào bu i đ u, đàn bà Vi t thành th còn thua kém cácổ ầ ệ ở ị thím Khách, cho nên cách b i tóc c a ngớ ủ ười Hoa được coi là m u m c, đã đẫ ự ược cụ
Vương H ng S n mô t nh sau: “Các ý trong Ch L n thì đ u b i tóc th bánh lái “baồ ể ả ư ợ ớ ầ ớ ả vòng m t ng n”, ăn tr u tích toát, đ móng tay dài và m i l n x a thu c thộ ọ ầ ể ỗ ầ ỉ ố ường v nhả ngón tay cho người ngoài th y mình có cà rá h t xoàn b , hay b nh n vàng qu n ki uấ ộ ự ộ ẫ ấ ể
“c u khúc liên hoàn”. Trên vai m y thử ấ ỷ ường d t m t cái khăn v n Nam Vang dùng đắ ộ ằ ể lau tr u, khác v i m y cô v Tây thì qu n chu i h t vàng g n gãy c , tay đeo ki ng vàngầ ớ ấ ợ ấ ỗ ộ ầ ổ ề
ch m ki u “nh t thi nh t h a”, thêm m c áo m ba m b y, tóc x c d u th m chánhạ ể ấ ấ ọ ặ ớ ớ ả ứ ầ ơ
hi u “Cô Ba”.ệ
Dù đ tóc b i, nh ng ngể ớ ư ười ph n Hu không quên qu n m t chi c khăn g i nh l iụ ữ ế ấ ộ ế ợ ớ ạ mái tóc qu n c a ngấ ủ ườ ứ ắi x B c. Nh ng v i ph n quý t c thì khi vào ch n cung đìnhư ớ ụ ữ ộ ố
Trang 3hay trong các d p l t t, b t bu c ph i qu n khăn vành dây, thân ph n càng cao quý thì cáiị ễ ế ắ ộ ả ấ ậ khăn càng ph i to và r ng. Chi c khăn vành t n t i mãi cho đ n ngày nay đ i v i ph nả ộ ế ồ ạ ế ố ớ ụ ữ
kh p ba mi n trong các nghi th c đ c bi t và nh t là trong đám cắ ề ứ ặ ệ ấ ưới
Sang đ u th k 20, khi cu c s ng đô th phát tri n, ngầ ế ỷ ộ ố ị ể ười ph n b t đ u tham gia côngụ ữ ắ ầ
vi c xã h i, d n d n có m t trệ ộ ầ ầ ặ ở ường h c, b nh vi n và nhi u n i công c ng khác, khi nọ ệ ệ ề ơ ộ ế
h ph i tìm m t ki u tóc h p lý h n, thu n ti n trong công vi c. Ngoài B c ki u qu nọ ả ộ ể ợ ơ ậ ệ ệ ắ ể ấ tóc b ng khăn v i, dù là khăn nhung sang tr ng h n nh ng v n gây đi u b t ti n, nênằ ả ọ ơ ư ẫ ề ấ ệ nhi u ngề ười đã chuy n sang qu n tóc tr n khi n đ u tóc nh nhàng mể ấ ầ ế ầ ẹ ượt mà h n. Vi cơ ệ
qu n tóc tr n khi n cho đ n tóc b ng v i tr thành vô d ng, vì v y nh ng ngấ ầ ế ộ ằ ả ở ụ ậ ữ ười tóc th aư
ph i dùng cái đ n t t b ng tóc th t. T đ y xu t hi n cái ngh thu mua tóc r i đ ch iả ộ ế ằ ậ ừ ấ ấ ệ ề ố ể ả
th ng ra k t thành cái đ n tóc, không nh ng có các c a hàng chuyên bán tóc đ n, mà cònẳ ế ộ ữ ử ộ
có nh ng ngữ ười đi d c các ph phọ ố ường m m rao “ai tóc r i đ i k o không?”ồ ố ổ ẹ
Cái khăn m qu đã nhỏ ạ ường ch cho chi c khăn san nh nhàng bay b ng. Trên báo Ngàyỗ ế ẹ ổ Nay các s tháng 11935, bà Tr nh Th Th c Oanh, m t nhà giáo n i ti ng trố ị ị ụ ộ ổ ế ở ường nữ
h c đã nh n xét r ng “t năm 1920 m t m c áo màu và quàng khăn san đã ra đ i t i Hàọ ậ ằ ừ ố ặ ờ ạ
N i”. Nh ng r i qu n tóc tr n ph i lùi bộ ư ồ ấ ầ ả ước d n nhầ ường cho s du nh p c a tóc b i ự ậ ủ ớ ở
mi n Nam. Ch có khác là tóc b i bây gi buông thõng th p che kín gáy t o nên v duyênề ỉ ớ ờ ấ ạ ẻ dáng h n.ơ
M t trong nh ng “c i cách” l n c a cái tóc là r độ ữ ả ớ ủ ẽ ường ngôi. X a kia, ngư ười ph n đoanụ ữ trang ph i đ đả ể ường ngôi th ng chính gi a trán, nh ng ngẳ ữ ữ ườ ầi đ u tiên dám r đẽ ường ngôi
l ch đã ph i ch u s dè b u c a d lu n. Năm 1937, trên báo Phong Hóa v n còn có bàiệ ả ị ự ỉ ủ ư ậ ẫ
ch gi u cô “Gái m i” v i câu:ế ễ ớ ớ
G m cô gái m i, m i làm sao! ớ ớ ớ Các m t cô không thi u m t nào ố ế ố
Đ u qu n tóc tr n, ngôi r l ch, ầ ấ ầ ẽ ệ Chân lê mang c gót đ m cao… ả ầ
Trang 4Nh ng khi thành th , đư ở ị ường ngôi l ch tr thành ph bi n, thì nông thôn, nhi u cô gáiệ ở ổ ế ở ề
tr mu n đ m dáng m t tí v n còn ch a dám m nh d n. Khi t m t cô gái n a t nh n aẻ ố ỏ ộ ẫ ư ạ ạ ả ộ ử ỉ ử quê trong truy n Cái Ve, nhà văn Khái H ng đã nói đ n “cái khăn nhung v n l n vành, máiệ ư ế ấ ẳ tóc r h i l ch nh mu n theo ki u m i, nh ng còn nhút nhát, r t rè, ch a dám quẽ ơ ệ ư ố ể ớ ư ụ ư ả quy t”. Tóc v n tr n v n đế ấ ầ ẫ ược chu ng vì gi độ ữ ược v cao sang h p v i nh ng ngẻ ợ ớ ữ ườ i
lu ng tu i.ố ổ
Nh ng v i nh ng cô h c sinh tr mu n phân bi t mình v i các ch l n tu i ho c đã cóư ớ ữ ọ ẻ ố ệ ớ ị ớ ổ ặ
ch ng, l i không b i tóc mà buông dài sau l ng và c p l i. Mái tóc buông l lồ ạ ớ ư ặ ạ ả ướt đi v iớ chi c áo dài m m m i càng làm tăng thêm dáng bay b ng c a ngế ề ạ ổ ủ ười con gái đ tu i d yở ộ ổ ậ thì. M c d u mái tóc dài v n là ni m t hào c a nhi u cô gái, nh ng tóc ng n xõa ngangặ ầ ẫ ề ự ủ ề ư ắ vai cũng được các cô n sinh a thích nên m i có câu “tóc th đã ch m ngang vai”.ữ ư ớ ề ấ
Bước sang nh ng năm 1930, trong phong trào “vui v tr trung”, nh ng cu c ch phiênữ ẻ ẻ ữ ộ ợ (kermesse) và h i ch đã độ ợ ượ ổc t ch c nhi u thành ph l n, tuy m c đích là đ l y ti nứ ở ề ố ớ ụ ể ấ ề làm công vi c t thi n (giúp dân b l t, giúp tr em nghèo…), nh ng l i là d p cho namệ ừ ệ ị ụ ẻ ư ạ ị thanh n tú phô bày s c đ p, thúc đ y quá trình Âu hóa trong cách ăn m c c a thanh niênữ ắ ẹ ẩ ặ ủ
Vi t Nam. Nhi u ki u tóc m i đã đệ ề ể ớ ược báo chí tung ra, tuy lúc đó ch a có t báo nàoư ờ chuyên v th i trang ph n Có l thay đ i l n nh t là l i ch i tóc b ng phía trề ờ ụ ữ ẽ ổ ớ ấ ố ả ồ ước trán,
t ch i b ng đ n gi n đ n qu n sâu kèn khi n cho đ u tóc cao lên, dáng ngừ ả ồ ơ ả ế ấ ế ầ ười tr nênở
ch ng ch c h n.ữ ạ ơ
Cho đ n g n cu i Chi n tranh Th gi i th hai, đ u tóc u n xoăn m i xu t hi n, đế ầ ố ế ế ớ ứ ầ ố ớ ấ ệ ượ c
g i theo ti ng Pháp là “tóc phi dê”. Nh ng ngọ ế ữ ười m nh d n đi đ u trong ki u tóc nàyạ ạ ầ ể
ph n l n là nh ng ngầ ớ ữ ườ ấi l y Tây, ho c các cô n sinh “trặ ữ ường đ m”, nh ng ngầ ữ ười đã quen v i váy áo c a ph n Pháp.ớ ủ ụ ữ
Tr i qua cu c kháng chi n ch ng Pháp, r i ti p đ n đ t nả ộ ế ố ồ ế ế ấ ước b chia c t, mi n B c Vi tị ắ ề ắ ệ Nam bước vào m t th i k kh c kh khi n cho vi c đ tóc c a ph n ph i đ n gi nộ ờ ỳ ắ ổ ế ệ ể ủ ụ ữ ả ơ ả hóa đ n t n cùng. Tóc dài c p sau l ng tuy đ n gi n nh ng v n b coi là vế ậ ặ ư ơ ả ư ẫ ị ướng víu, không thích h p v i cu c s ng lao đ ng. Tóc t t bím tr nên ph bi n t thành th đ nợ ớ ộ ố ộ ế ở ổ ế ừ ị ế
Trang 5thôn quê, vì nó g n, đ n gi n.ọ ơ ả
Trong khi mi n Nam, do s ti p xúc thở ề ự ế ường xuyên v i các m u tóc và các phớ ẫ ương ti nệ làm tóc d i dào, nên vi c làm tóc c a ph n tr nên đa d ng, thì mi n B c, do thi uồ ệ ủ ụ ữ ở ạ ở ề ắ ế
phương ti n và không có báo chí th i trang tóc, nên vi c làm tóc ch có th d a vào nh ngệ ờ ệ ỉ ể ự ữ hình nh ít i c a các cô di n viên đi n nh các nả ỏ ủ ễ ệ ả ước Đông Âu. Tuy các hi u làm tóc choệ
ph n Hà N i hay H i Phòng có th đ m trên đ u ngón tay, nh ng m t s ngụ ữ ở ộ ả ể ế ầ ư ộ ố ười làm tóc đã có nhi u c g ng, trong ch ng m c cho phép, đ đ a ra nh ng ki u đ u tóc đ p.ề ố ắ ừ ự ể ư ữ ể ầ ẹ Trong th i bu i mà qu n ng bó còn b bài bác, qu n ng loe cũng b c t, thì tóc ph nờ ổ ầ ố ị ầ ố ị ắ ụ ữ
mu n làm đ p v n còn ph i dè d t, không dám đ a ra nh ng m t quá m i l Đó cũng làố ẹ ẫ ả ặ ư ữ ố ớ ạ
nh ng c g ng c a nh ng ngữ ố ắ ủ ữ ười th làm tóc th i đó, bi t sáng t o trong khuôn kh ch tợ ờ ế ạ ổ ậ
h p.ẹ
Ph i đ i đ n sau ngày đ t nả ợ ế ấ ước th ng nh t, r i tr i qua th i k đ i m i, thì vi c làm tócố ấ ồ ả ờ ỳ ổ ớ ệ
c a ph n m i đủ ụ ữ ớ ược phát tri n m t cách t do. Đáng ti c là trong nh ng th i gian đ u,ể ộ ự ế ữ ờ ầ
do không có nh ng t p chí th i trang tóc đ hữ ạ ờ ể ướng d n, nên các ki u tóc đ a ra thẫ ể ư ườ ng mang nh ng cái tên quá thô thi n, nh “tóc xù mì” (gi ng nh mì ăn li n), “tóc xù tăm”…ữ ể ư ố ư ề
Đ n nay thì đ i ngũ nh ng ngế ộ ữ ười làm tóc chuyên chăm sóc s c đ p cho ph n đã tr nênắ ẹ ụ ữ ở đông đ o, ngả ười ph n có th l a ch n b t c ki u tóc nào cho h p v i dáng v và tu iụ ữ ể ự ọ ấ ứ ể ợ ớ ẻ ổ tác c a mình, không còn s nh ng đi u c m k c a xã h i, h ch theo m t tiêu chí duyủ ợ ữ ề ấ ỵ ủ ộ ọ ỉ ộ
nh t là Đ pấ ẹ