Nghị luận xã hội về câu nói: Khi người chỉ sống vì mình, thì trở thành người thừa với những người còn lại

Sống và cách sống luôn là nỗi trăn trở chung của cả nhân loại. Con người ta khi sinh ra, tâm hồn ai cũng như ai, vô tư, hồn nhiên. Thời gian trôi qua, tính cách mỗi con người dần phát triển, và cũng hoàn toàn khác nhau. Mọi người bắt đầu nghĩ về lợi ích riêng của mình, dần dần dẫn đến những hành động, lời nói bất lợi cho người khác, khiến người khác cảm thấy khó chịu. Đó chính là lòng ích kỉ. Con người ta có biết bao nhiêu tính xấu, nhưng ngẫm cho kĩ thì hình như mọi tính xấu của con người đều từ một gốc mà ra. Tham lam cũng bắt nguồn từ sự ích kỉ muốn vơ hết về mình. Lật lọng, tráo trở cũng bắt nguồn từ ích kỉ vì nhằm đến cái lợi riêng cho mình. Tự phụ, độc đoán, hiếu thắng, háo danh lúc nào cũng cho mình là nhất, xem thường người khác chẳng qua cũng chỉ biết có mỗi mình. Và chắc chắn rằng: “Khi người chỉ sống vì mình, thì trở thành người thừa với những người còn lại”.

Đ  bài: Ngh  lu n xã h i v  câu nói: Khi ngề ị ậ ộ ề ười ch  s ng vì mình, thì tr  thànhỉ ố ở  

người th a v i nh ng ngừ ớ ữ ười còn l iạ

Bài làm

S ng và cách s ng luôn là n i trăn tr  chung c a c  nhân lo i. Con ngố ố ỗ ở ủ ả ạ ười ta khi sinh ra,  tâm h n ai cũng nh  ai, vô t , h n nhiên. Th i gian trôi qua, tính cách m i con ngồ ư ư ồ ờ ỗ ườ ầ  i d n phát tri n, và cũng hoàn toàn khác nhau. M i ngể ọ ười b t đ u nghĩ v  l i ích riêng c aắ ầ ề ợ ủ   mình, d n d n d n đ n nh ng hành đ ng, l i nói b t l i cho ngầ ầ ẫ ế ữ ộ ờ ấ ợ ười khác, khi n ngế ườ  i khác c m th y khó ch u. Đó chính là lòng ích k  Con ngả ấ ị ỉ ười ta có bi t bao nhiêu tính x u,ế ấ  

nh ng ng m cho kĩ thì hình nh  m i tính x u c a con ngư ẫ ư ọ ấ ủ ườ ề ừ ộ ối đ u t  m t g c mà ra. Tham  lam cũng b t ngu n t  s  ích k  mu n v  h t v  mình. L t l ng, tráo tr  cũng b t ngu nắ ồ ừ ự ỉ ố ơ ế ề ậ ọ ở ắ ồ  

t  ích k  vì nh m đ n cái l i riêng cho mình. T  ph , đ c đoán, hi u th ng, háo danh lúcừ ỉ ằ ế ợ ự ụ ộ ế ắ   nào cũng cho mình là nh t, xem thấ ường người khác ch ng qua cũng ch  bi t có m i mình.ẳ ỉ ế ỗ  

Và ch c ch n r ng: “Khi ngắ ắ ằ ười ch  s ng vì mình, thì tr  thành ngỉ ố ở ười th a v i nh ngừ ớ ữ  

người còn l i”.ạ

Có bao gi  b n suy nghĩ đ n cách s ng c a mình ch a? Có bao gi  b n ng i suy ng mờ ạ ế ố ủ ư ờ ạ ồ ẫ  

r ng mình đã s ng ra sao, đã c  x  v i m i ngằ ố ư ử ớ ọ ười xung quanh nh  th  nào không? Tôi thìư ế  

có đ y, nh ng tôi ch  nghĩ đ n nó khi ch t nh n ra r ng m i ngấ ư ỉ ế ợ ậ ằ ọ ười đang tránh xa tôi, đang 

r i kh i tôi. Tôi t  th m trách r ng t i sao l i đ i x  v i tôi nh  v y. Ch c h n khôngờ ỏ ự ầ ằ ạ ạ ố ử ớ ư ậ ắ ẳ   riêng gì tôi, mà h u h t m i ngầ ế ọ ườ ẽi s  nghĩ nh  th  trư ế ước tiên mà quên m t r ng b n thânấ ằ ả   mình đã làm gì cho h , đã c  x  nh  th  nào? Nh  ông bà ta có câu: “Không có l a làmọ ư ử ư ế ư ử   sao có khói”. V n trong con ngố ười m i chúng ta, không nhi u thì cũng có m t chút lòngỗ ề ộ   ích k  Ngỉ ười mà lúc nào cũng ch  nghĩ v  mình theo ki u “C a mình thì gi  bo bo; C aỉ ề ể ủ ữ ủ  

h  thì b  cho bò nó ăn”, s  có lúc b  ngọ ỏ ẽ ị ườ ời đ i xa lánh và lo i tr  thành “ngạ ừ ười th a”.ừ

Con người cũng gi ng nh  m t món đ  v y, không dùng đố ư ộ ồ ậ ược n a thì v t đi. Các m iữ ứ ố   quan h  trong xã h i nh  tình b n, tình yêu, tình làng nghĩa xóm,… hay trong các m i quanệ ộ ư ạ ố  

h  làm ăn đ u ph i d a trên s  bình đ ng, s  chia s , s  đ ng c m, đôi bên cùng có l i,ệ ề ả ự ự ẳ ự ẻ ự ồ ả ợ   tôn tr ng l n nhau m i b n v ng lâu dài đọ ẫ ớ ề ữ ược. Không ai ngu ng c đ n m c đ  m tố ế ứ ể ộ  

người mang đ n b t l i bên c nh mình mãi c  Đã là “th a” thì mang theo ch  thêm n ngế ấ ợ ạ ả ừ ỉ ặ   vai mà thôi. Tôi có m t cô b n, t  câu chuy n mà cô  y tâm s  v i tôi, tôi đã th m thìaộ ạ ừ ệ ấ ự ớ ấ  

được m t đi u quan tr ng và rút ra cho minh m t bài h c quý giá. Cô  y khá thân v i m tộ ề ọ ộ ọ ấ ớ ộ  

ngườ ại b n và cô  y r t quý ngấ ấ ườ ạ ấi b n  y. M i vi c cô  y làm đ u nghĩ đ n đi u có l iọ ệ ấ ề ế ề ợ  

mà c  hai cùng nh n, và cô  y đã r t vui khi mình giúp đả ậ ấ ấ ược ngườ ại b n đó. Nh ng ngư ườ  i

b n đó luôn có thái đ  h ng h , thi u quan tâm, không xem tr ng nh ng vi c mà c  haiạ ộ ữ ờ ế ọ ữ ệ ả   đang th c hi n, m i đ u cô  y nghĩ r ng do tính cách c a ngự ệ ớ ầ ấ ằ ủ ườ ại b n đó nh  th  nênư ế   không đ  ý mà b  qua. Nh ng r i cô  y ch t nh n ra r ng, mình nh  m t con ng c, cể ỏ ư ồ ấ ợ ậ ằ ư ộ ố ứ 

c  g ng tr i th m đ  cho ngố ắ ả ả ỏ ườ ại b n bước qua m t cách d  dàng, đ  r i nh n ra ch  cóộ ễ ể ồ ậ ỉ   mình là c  g ng, còn ngố ắ ườ ại b n kia ch  l i d ng và không h  xem tr ng cô  y. Cu i cùngỉ ợ ụ ề ọ ấ ố  

cô  y đã quy t đ nh s  ti p t c vi c c  hai đang th c hi n nh ng cô  y s  không tr iấ ế ị ẽ ế ụ ệ ả ự ệ ư ấ ẽ ả  

th m cho ngả ườ ại b n bước lên n a, s  đ  ngữ ẽ ể ườ ạ ựi b n t  làm m i vi c c a mình, cô  y sọ ệ ủ ấ ẽ  không quan tâm hay giúp gì cho ngườ ại b n kia n a. Đ i v i cô  y gi  đây ngữ ố ớ ấ ờ ườ ạ ấ  i b n  y

ch  nh  m t ngỉ ư ộ ười bình thường, th m chí là m t ngậ ộ ườ ưi d  ra trong cu c s ng c a mìnhộ ố ủ  

mà cô  y mu n v t b  đi. Li u có ph i ngấ ố ứ ỏ ệ ả ườ ại b n kia th t ngu ng c khi đ  m t m tậ ố ể ấ ộ  

ngườ ạ ối b n t t nh  v y, luôn s n lòng giúp mình. Đúng là con ngư ậ ẵ ười th t ph c t p. Th tậ ứ ạ ậ   khó đ  bi t cách s ng, th t khó đ  chi n th ng b n thân. Ngể ế ố ậ ể ế ắ ả ười ta nói, s  nguy hi m c aự ể ủ   lòng ích k  không th  lỉ ể ường trước được

Xã h i càng hi n đ i, h nh phúc gia đình càng d  b  tan v , t  l  ly hôn càng cao. Ch  b iộ ệ ạ ạ ễ ị ỡ ỉ ệ ỉ ở   con người ta ích k  h n, nghĩ đ n cá nhân mình nhi u h n. T i nghi p cho nh ng đ a trỉ ơ ế ề ơ ộ ệ ữ ứ ẻ  thi u th n tình c m và nh ng ám  nh tinh th n đ n su t cu c đ i. N u nh ng ngế ố ả ữ ả ầ ế ố ộ ờ ế ữ ườ  i tham gia giao thông có ý th c t  b o v  tính m ng mình và c  c a ngứ ự ả ệ ạ ả ủ ười khác h n, thì tơ ỉ 

l  ngệ ườ ịi b  ch t và b  thế ị ương vong trong tai n n giao thông s  không vạ ẽ ượt qua t  l  ngỉ ệ ườ  i

đã thi t m ng m i năm trong hai cu c chi n tranh mà chúng ta đã tr i qua. Nghe th t lệ ạ ỗ ộ ế ả ậ ạ 

ph i không? Nh ng đó là s  th t đ y. Và n u b t đi nh ng ham mu n cá nhân nh  cả ư ự ậ ấ ế ớ ữ ố ư ờ 

b c, nghi n hút, lăng nhăng thì cu c s ng con ngạ ệ ộ ố ười bình yên bi t bao. S  nguy hi m c aế ự ể ủ   ích k  không ch  d ng   đó. Khi bi n thành t  n n, tham nhũng, nó  nh hỉ ỉ ừ ở ế ệ ạ ả ưởng đ n c  xãế ả  

h i. Khi m t s  k  l i d ng quy n hành đ  tham nhũng, chúng không ch  v  trách nhi mộ ộ ố ẻ ợ ụ ề ể ỉ ỏ ệ  

v i c ng đ ng mà còn gây m t lòng tin c a ngớ ộ ồ ấ ủ ười dân v i chính quy n, v i Nhà nớ ề ớ ước. Tệ 

h n n a là nó d n đ n n n phân bi t ch ng t c, n i chi n, xung đ t, chi n tranh, kh ng 'ơ ữ ẫ ế ạ ệ ủ ộ ộ ế ộ ế ủ  

b  khi n bao nhiêu ngố ế ười vô t i thi t m ng. S  ích k  c a m t con ngộ ệ ạ ự ỉ ủ ộ ười thôi cũng đã  đáng s , hu ng chi là s  ích k  c a nhi u nhóm ngợ ố ự ỉ ủ ề ười, ch  vì quy n l i c a cá nhân màỉ ề ợ ủ   quên đi l i ích chung c a c ng đ ng, còn kh ng khi p h n. Cu c s ng hi n đ i là th ,ợ ủ ộ ồ ủ ế ơ ộ ố ệ ạ ế   con người ta tranh ch p nhau, ganh đua nhau mà s ng. Đã có nhi u ngấ ố ề ườ ừi t ng nói v i tôiớ  

r ng, s ng ph i ích k , ph i bi t nghĩ cho b n thân trằ ố ả ỉ ả ế ả ước tiên. Tôi r t hi u câu nói đó.ấ ể  

S ng luôn ph i nghĩ v  b n thân, nh ng không ch  th , ta còn ph i nghĩ đ n nh ng ngố ả ề ả ư ỉ ế ả ế ữ ườ  i xung quanh. Hãy tưởng tượng n u nh  nh ng ngế ư ữ ười bên c nh ta luôn ch  s ng cho b nạ ỉ ố ả   thân h , ch  bi t đ n l i ích c a h  thì li u thái đ  c a b n v i h  s  nh  th  nào. Đ iọ ỉ ế ế ợ ủ ọ ệ ộ ủ ạ ớ ọ ẽ ư ế ố  

v i ngớ ười khác cũng th  thôi, cho dù đó là ngế ườ ố ếi t t đ n m c nào đi chăng n a, cho dù taứ ữ   luôn nói tình b n không tính toán, không quan tâm đ n l i ích gì c , nh ng ta cũng khôngạ ế ợ ả ư   nên quên đi r ng tình b n có đằ ạ ược nh  vào tính cách c a nhau, nh  vào s  chân thành c aờ ủ ờ ự ủ  

m i ngỗ ười, s  bình đ ng trong m i quan h  Không ai c n m t ngự ẳ ố ệ ầ ộ ườ ại b n lúc nào cũng 

ch  nghĩ đ n mình mà quên đi ngỉ ế ười khác. Trong tình b n còn có cái tình, cái nghĩa nh ngạ ư   trong xã h i, trong kinh doanh thì cái tình, cái nghĩa r t lu m , thì ngộ ấ ờ ười th a thãi s  nhanhừ ẽ   chóng b  lo i ra. B n có mu n tr  thành ngị ạ ạ ố ở ười đó không? Ngườ ượi đ c cho là người th aừ  

v i nh ng ngớ ữ ười còn l i đ y. Ngạ ấ ườ ịi b  khai tr , b  cô l p, b  tránh x  Đi u đó r t kh ngừ ị ậ ị ạ ề ấ ủ   khi p, con ngế ười không th  s ng mà không có b n bè, không có ngể ố ạ ười thân, không có xã 

h i. Vì th  đ ng bi n mình thành ngộ ế ừ ế ười th a mà hãy làm ngừ ười có ích cho gia đình, cho 

xã h i và trộ ước h t đế ương nhiên là cho b n thân.ả

N u đế ược quy n v t đi m t tính x u c a con ngề ứ ộ ấ ủ ười, tôi s  không ng n ng i v t đi tínhẽ ầ ạ ứ   ích k  S ng m  r ng lòng mình s  th y th  gi i này th t bao la, r ng l n, con ngỉ ố ở ộ ẽ ấ ế ớ ậ ộ ớ ười ta  cũng s  c m th y tho i mái h n. Tôi luôn ghi nh  trong lòng câu nói c a Bailey: “Khi b nẽ ả ấ ả ơ ớ ủ ạ   sinh ra, b n khóc còn m i ngạ ọ ười xung quanh cười. Hãy s ng sao cho khi b n qua đ i, m iố ạ ờ ọ  

người khóc còn b n, b n cạ ạ ười”. Đ i s  đ p h n khi chúng ta s ng đ p h n!ờ ẽ ẹ ơ ố ẹ ơ

 Bài s  2ố

Vi t Nam ta có truy n th ng v  tinh th n đoàn k t, v  t m lòng thệ ề ố ề ầ ế ề ấ ương yêu, đùm b cọ   giúp đ  l n nhau. Ch ng nh ng th  mà tr i qua bao cu c đ u tranh ác li t, nhân dân ta đãỡ ẫ ẳ ữ ế ả ộ ấ ệ  

h t l n này đ n l n khác đánh đu i đế ầ ế ầ ổ ược lũ quân xâm lược, mang v  cho đ t nề ấ ước n nề   hòa bình, đ c l p nh  ngày nay. Tuy nhiên, trong xã h i hi n đ i ngày nay, tuy hòa bình đãộ ậ ư ộ ệ ạ  

đượ ậc l p l i, con ngạ ười được s ng trong m t hoàn c nh m i, t t đ p h n r t nhi u.ố ộ ả ớ ố ẹ ơ ấ ề  

Nh ng, hi n nay trong xã h i cũng xu t hi n m t b  ph n không nh  nh ng con ngư ệ ộ ấ ệ ộ ộ ậ ỏ ữ ườ  i

s ng quá th c d ng, ch  bi t đ n l i ích c a b n thân mà vô tình quên đi nh ng ngố ự ụ ỉ ế ế ợ ủ ả ữ ườ  i xung quanh, đi ngượ ạ ớc l i v i nh ng truy n th ng t t đ p c a dân t c, đó là nh ng ngữ ề ố ố ẹ ủ ộ ữ ườ  i

ch  bi t s ng vì mình. Nói v  v n đ  này, đã có m t câu nói ph n ánh r t đúng th c tr ngỉ ế ố ề ấ ề ộ ả ấ ự ạ   đáng báo đ ng này: “Ngộ ười ch  bi t s ng vì mình s  tr  thành nh ng ngỉ ế ố ẽ ở ữ ười th a v iừ ớ  

nh ng ngữ ười còn l i”.ạ

Câu nói: “Người ch  bi t s ng vì mình s  tr  thành nh ng ngỉ ế ố ẽ ở ữ ười th a v i nh ng ngừ ớ ữ ườ  i còn l i” là m t câu nói ph n ánh r t đúng v  th c tr ng t n t i trong xã h i ngày nay, đóạ ộ ả ấ ề ự ạ ồ ạ ộ  

là s  th c d ng trong cách s ng, cách suy nghĩ c a m t b  ph n ngự ự ụ ố ủ ộ ộ ậ ười không nh  trongỏ  

xã h i. Ngày nay, khi xã h i ngày càng phát tri n, cu c s ng c a con ngộ ộ ể ộ ố ủ ười không ng ngừ  

đượ ảc c i thi n, ngệ ười dân không còn ph i lo nhi u v  mi ng ăn nh  x a n a, nh ng m tả ề ề ế ư ư ữ ư ộ  

v n đ  khác đ t ra, đó chính là nh ng con ngấ ề ặ ữ ười trong xã h i đ u ph n đ u hộ ề ấ ấ ướng đ nế  

m t cu c s ng t t đ p h n n a, đ  đ y h n n a. Đó v n là vi c t t b i nó s  góp ph nộ ộ ố ố ẹ ơ ữ ủ ầ ơ ữ ố ệ ố ở ẽ ầ  

đ a cu c s ng xã h i c a con ngư ộ ố ộ ủ ười đi lên. Tuy nhiên, v n có m t b  ph n ngẫ ộ ộ ậ ười tuy tệ  

đ i hóa ph n l i ích này, h  coi tr ng s  h n thua mà vô tình đánh m t đi nh ng b n s cố ầ ợ ọ ọ ự ơ ấ ữ ả ắ  

t t đ p c a dân t c t  bao đ i nay.ố ẹ ủ ộ ừ ờ

Cu c s ng ngày nay vô tình đã đ t lên con ngộ ố ặ ười nh ng áp l c, bu c h  ph i vữ ự ộ ọ ả ươn lên 

kh ng đ nh mình n u không mu n b  xã h i ph  đ nh và lâm vào cu c s ng khó khăn.ẳ ị ế ố ị ộ ủ ị ộ ố  

Nh ng đôi khi quá coi tr ng m t đi u gì quá cũng không t t, đ c bi t là khi nh ng suyư ọ ộ ề ố ặ ệ ữ   nghĩ, hành đ ng d  b  tác đ ng  nh hộ ễ ị ộ ả ưởng, đó là khi con người ch  bi t đ n l i ích, quy nỉ ế ế ợ ề  

l i c a mình mà th   , vô tình v i ngợ ủ ờ ơ ớ ười khác, th m chí h  không quan tâm đ n ngậ ọ ế ườ  i khác ra sao, mi n sao h  có th  đ t đễ ọ ể ạ ược nh ng l i ích t t nh t. Đi u này hoàn toànữ ợ ố ấ ề   không t t, b i nó s  làm cho quan h  gi a con ngố ở ẽ ệ ữ ườ ới v i con ngườ ởi tr  nên xa cách, t  đóừ  

s  làm cho xã h i đi xu ng.ẽ ộ ố

N u ch  bi t quan tâm đ n l i ích c a mình thì l i ích c a ngế ỉ ế ế ợ ủ ợ ủ ười khác h  s  không quanọ ẽ  

tâm, đoái hoài gì đ n l i ích gì khác. N u c  m t t p th , m t xã h i ai cũng ch  bi t đ nế ợ ế ả ộ ậ ể ộ ộ ỉ ế ế   mình thì xã h i  y đâu còn mang đúng ý nghĩa c a nó n a. Xã h i  y s  tr  nên vô c m,ộ ấ ủ ữ ộ ấ ẽ ở ả   con ngườ ẽ ởi s  tr  thành nh ng loài đ ng v t máu l nh, s ng b ng b n năng nh  khi ch aữ ộ ậ ạ ố ằ ả ư ư  

ti n hóa. Tôi nh  m t câu nói khá hay c a nhà nghiên c u Nguy n Bùi V i v  v n đ  vôế ớ ộ ủ ứ ễ ợ ề ấ ề  

c m c a con ngả ủ ười nh  sau: “N u không còn tình nghĩa, con ngư ế ười ch  là b y thú giàuỉ ầ   sang mà thôi”, đúng v y, khi con ngậ ười không s ng v i nhau b ng tình thố ớ ằ ương, mà b ng líằ   trí, b n năng thì đâu có khác gì con v t, không t  tả ậ ư ưởng, không tình c m, ch  bi t s ng choả ỉ ế ố  

b n thân mình.ả

Cu c s ng không tình nghĩa, không tình thộ ố ương mà ch  có l i ích thì th t vô v , lúc  yỉ ợ ậ ị ấ  

cu c s ng c a con ngộ ố ủ ườ ơi đ n gi n cũng ch  là duy trì s  t n t i c a b n thân mà m t h tả ỉ ự ồ ạ ủ ả ấ ế  

đi nh ng ý nghĩa t t đ p c a nó. “Ngữ ố ẹ ủ ười ch  bi t s ng vì mình s  tr  thành nh ng ngỉ ế ố ẽ ở ữ ườ  i

th a v i nh ng ngừ ớ ữ ười còn l i”, và khi ch  bi t s ng cho riêng mình, s ng vì l i ích c aạ ỉ ế ố ố ợ ủ   riêng mình thì con người đó s  tr  nên v  k , n u lúc nào chúng ta cũng ch  gi i h n mìnhẽ ở ị ỉ ế ỉ ớ ạ   trong ph m vi ch t h p c a b n thân thì s  tr  thành nh ng ngạ ậ ẹ ủ ả ẽ ở ữ ười th a v i ngừ ớ ười khác

N u s  ích k  này lan r ng ra toàn xã h i thì s  đ a xã h i  y đi xu ng, nh ng n u t n t iế ự ỉ ộ ộ ẽ ư ộ ấ ố ư ế ồ ạ  

 m t b  ph n nh ng con ng i trong xã h i thì không ch  suy nghĩ m i ng i không liên

quan đ n mình mà chính cá nhân c a ngế ủ ườ ấi  y cũng tr  thành nh ng con ngở ữ ười th a c aừ ủ  

xã h i. B i, chính b n thân h  đã cách li, t o kho ng cách v i m i ngộ ở ả ọ ạ ả ớ ọ ười trong xã h i,ộ   chính l i s ng v  l i s ng v  k   y đã đ a h  tách xa v i m i ngố ố ị ố ố ị ỉ ấ ư ọ ớ ọ ười, tr  thành nh ngở ữ  

nh ng ngữ ười th a thãi, không còn ý nghĩa v i ngừ ớ ười khác. “Tiên trách k , h u trách nhân”,ỉ ậ   chính b n thân c a h  đã coi nh ng m i ngả ủ ọ ữ ọ ười là th a thãi thì cũng chính là h  t  đ yừ ọ ự ẩ   mình thành nh ng nhân v t th a c a xã h i.ữ ậ ừ ủ ộ

Vì m t xã h i lành m nh, phát tri n thì chúng ta, nh ng con ngộ ộ ạ ể ữ ười trong xã h i  y c nộ ấ ầ  

s ng cho đúng nghĩa c a cu c s ng, s ng không ch  là s  t n t i mà nó còn c n cho ýố ủ ộ ố ố ỉ ự ồ ạ ầ   nghĩa, hãy quan tâm, s  chia v i nh ng ngẻ ớ ữ ười xung quanh ta, vì đó là nh ng ngữ ườ ạ  i b n

đ ng hành trên đồ ường đ i gian khó phía trờ ước, n u ch  bi t s ng cho riêng mình thì s mế ỉ ế ố ớ   hay mu n ta cũng b  chính nh ng suy nghĩ, cách s ng c a mình cô l p, đ y ta xa cu cộ ị ữ ố ủ ậ ẩ ộ  

s ng c a m i ngố ủ ọ ười, khi n ta tr  thành nh ng “m u” th a thãi c a xã h i.ế ở ữ ẩ ừ ủ ộ