Nghị luận xã hội về cái đẹp trong thiên nhiên và trong xã hội

Trong thực thể đẹp nghệ thuật dường như có tất cả mà cũng như không có riêng về một mặt nào của đời thực: quan hệ kinh tế – xã hội, chính trị, triết học, văn hóa, đạo đức, khoa học, nhân cách, lối sống và lời ăn tiếng nói, sự nghiệp vĩ đại và đời thường nhỏ nhặt, thế giới bên trong và mặt cắt bên ngoài, cá nhân và cộng đồng, xưa, nay và mai sau…

Đ  bài: Ngh  lu n xã h i v  cái đ p trong thiên nhiên và trong xã h i ề ị ậ ộ ề ẹ ộ

Bài làm Trong th c th  đ p ngh  thu t dự ể ẹ ệ ậ ường nh  có t t c  mà cũng nh  không có riêng v  m tư ấ ả ư ề ộ  

m t nào c a đ i th c: quan h  kinh t  – xã h i, chính tr , tri t h c, văn hóa, đ o đ c,ặ ủ ờ ự ệ ế ộ ị ế ọ ạ ứ   khoa h c, nhân cách, l i s ng và l i ăn ti ng nói, s  nghi p vĩ đ i và đ i thọ ố ố ờ ế ự ệ ạ ờ ường nhỏ 

nh t, th  gi i bên trong và m t c t bên ngoài, cá nhân và c ng đ ng, x a, nay và maiặ ế ớ ặ ắ ộ ồ ư   sau…

Đó là m t hi n tộ ệ ượng xã h i s ng đ ng, ch a đ ng bi t bao s  ph n c  th  có b n ch tộ ố ộ ứ ự ế ố ậ ụ ể ả ấ  

“t ng hòa nh ng quan h  xã h i” r t chung mà cũng r t riêng, r t quen thu c mà cũng r tổ ữ ệ ộ ấ ấ ấ ộ ấ  

m i l  Chính th  ngh  thu t là "b n sao" sinh đ ng, toàn v n cu c s ng xã h i nh ng đãớ ạ ể ệ ậ ả ộ ẹ ộ ố ộ ư  

vượt kh i nguyên m u, lung linh tài năng sáng t o và th m đỏ ẫ ạ ấ ượm "cái tâm” vì con ngườ  i,

vì "ngườ ơi h n" c a qu n chúng lao đ ng mà ngh  sĩ là đ i di n trung th c. M t tác ph mủ ầ ộ ệ ạ ệ ự ộ ẩ  

có giá tr  th m m  cao là k t qu  c a s  hòa quy n nhu n nhuy n ba y u t  c  b n:ị ẩ ỹ ế ả ủ ự ệ ầ ễ ế ố ơ ả  

ph n ánh chân th c đ i s ng xã h i, đ c đáo, đ c s c sáng t o ngh  thu t tình c m nhânả ự ờ ố ộ ộ ặ ắ ạ ệ ậ ả  

đ o, v i ý th c xã h i tiên ti n.ạ ớ ứ ộ ế

Nhu c u hầ ướng t i cái đ p c a con ngớ ẹ ủ ười luôn luôn mang tính kh ng đ nh: con ngẳ ị ườ ầ  i c n

ph i đ p "c  khuôn m t, c  qu n áo, c  t  tả ẹ ả ặ ả ầ ả ư ưởng" (Tsêkhôp), và toàn b  các quan h  xãộ ệ  

h i v i nh ng ho t đ ng c  th  c a chúng cũng c n ph i "theo quy lu t c a cái đ p"ộ ớ ữ ạ ộ ụ ể ủ ầ ả ậ ủ ẹ   (Mác). Vì v y, cái đ p có quy n tuy t đ i t n t i phát tri n. Cái đ p là chu n m c, thậ ẹ ề ệ ố ồ ạ ể ẹ ẩ ự ướ  c

đo đ  đ nh giá và đ nh hể ị ị ướng, là lý tưởng th m m  mang tính ph  bi n trong m i lĩnh v cẩ ỹ ổ ế ọ ự  

s ng c a con ngố ủ ười nói riêng, c a xã h i nói chung. Ch  t  cái đ p ngủ ộ ỉ ừ ẹ ười ta m i có thớ ể 

ph  đ nh cái ác, cái gi , cái cũ. Trong ngh  thu t cái đ p càng hi n ra đ y đ n, r c rủ ị ả ệ ậ ẹ ệ ầ ặ ự ỡ  càng c  s c lôi cu n, c  vũ, c m hóa.ơ ứ ố ổ ả

Trước cái đ p c a con ngẹ ủ ười và cu c s ng độ ố ược mô t  trong tác ph m ngh  thu t, tìnhả ẩ ệ ậ  

c m, th  hi u phán đoán và lý tả ị ế ưởng th m m  c a công chúng đẩ ỹ ủ ược kh i ngu n và r ngơ ồ ộ  

m  tr c ti p, chính di n và có  nh hở ự ế ệ ả ướng rõ ràng. C m th  cái đ p là c m th  đ c bi tả ụ ẹ ả ụ ặ ệ  

tích c c, khoái c m trự ả ước cái đ p là ni m hân hoan, s  say mê v a sâu v a lâu b n. Th tẹ ề ự ừ ừ ề ậ  

là l , các c  x a đ ng cay trăm n i, th  mà v n ngâm ng i bông sen, con cò, cô T m,ạ ụ ư ắ ỗ ế ẫ ợ ấ   chàng Th ch Sanh, ông B t. Vào nh ng khi xã h i l m đ o điên, đ i ngạ ụ ữ ộ ắ ả ờ ườ ầ ẫi đ y r y tang 

thương, nhân dân trông đ i   ngh  sĩ không ch  phê phán th c tr ng tăm t i, mà ch  y uợ ở ệ ỉ ự ạ ố ủ ể  

là soi t  cho h  ni m tin vào s c s ng nhân văn. Nh ng "k t thúc có h u", "đ i đoàn viên"ỏ ọ ề ứ ố ữ ế ậ ạ   trong văn chương ta x a dư ường nh  là m t t t y u ngh  thu t, m t nguyên t c đ o lýư ộ ấ ế ệ ậ ộ ắ ạ  

nh m th a mãn nhu c u xã h i – th m m , mà n u thi u v ng chúng ngằ ỏ ầ ộ ẩ ỹ ế ế ắ ười ta s  m t điẽ ấ  

ch  d a v ng chãi trong cu c đ i th c. Ngay c  nh ng ngh  sĩ hi n th c "phê phán n ngỗ ự ữ ộ ờ ự ả ữ ệ ệ ự ồ   nhi t" vì "n i đau v  con ngệ ỗ ề ười" (Đôbrôliub p) cũng trăn tr  tìm ki m "con ngố ở ế ườ ố  i t t tuy t v i" (Dôxtôiepxki), "con ngệ ờ ười m i" (Tsecn sepxki), "ni m t  hào v  con ngớ ư ề ự ề ườ  i",

vì ngh  thu t c n "phù h p v i nh ng đ a con c a cách m ng" (Xtăngđan). Chính nh ngệ ậ ầ ợ ớ ữ ứ ủ ạ ữ   ngh  sĩ đó đã ti p nh n t  giác hay ch a th t t  giác t  tệ ế ậ ự ư ậ ự ư ưởng dân ch  và xã h i chủ ộ ủ  nghĩa c a qu n chúng lao đ ng, t  tủ ầ ộ ư ưởng cách m ng trong xã h i đạ ộ ương th i. Không ph iờ ả   không t ng có s  trùng kh p sóng đôi gi a s  rung chuy n t n g c r  xã h i và nghừ ự ớ ữ ự ể ậ ố ễ ộ ệ  thu t sinh ra đ  đáp  ng yêu c n c a s  rung chuy n đó: Đ i s ng không hi m k  tíchậ ể ứ ầ ủ ự ể ờ ố ế ỳ  

đượ ậc l p nên do qu n chúng t  giác, t  nguy n "g t phăng h t đ i t  nh  h p" đ  vầ ự ự ệ ạ ế ờ ư ỏ ẹ ể ươ  n

t i th  gi i m i đ i đ ng. Ngh  thu t n u t  hào vào đám đông, vì đám đông, đớ ế ớ ớ ạ ồ ệ ậ ế ự ươ  ng nhiên ph i miêu t  "cho hay, cho chân th t và cho hùng h n" (H  Chí Minh) cái đ p – anhả ả ậ ồ ồ ẹ   hùng, cái đ p – cao c  trong t m vĩ mô h n là d ng l i, đào sâu m t b  ph n vi mô riêngẹ ả ầ ơ ừ ạ ộ ộ ậ  

l  Đó là trẻ ường h p văn th  công xã Pari, ngh  thu t xô vi t trong cách m ng tháng 10 vàợ ơ ệ ậ ế ạ   Chi n tranh v  qu c, ngh  thu t Vi t Nam trong hai cu c kháng chi n v a qua. Kh u đ iế ệ ố ệ ậ ệ ộ ế ừ ẩ ạ   bác tương lai bao nhiêu milimet s  nh m vào ta khi hôm nay ta b n súng l c vào "th  vănẽ ằ ắ ụ ứ   ngh  ng i ca" đó.ệ ợ

Gi  đây t  công cu c đ i m i xã h i sâu s c và toàn di n nh ng nhân t  m i, nh ng k tờ ừ ộ ổ ớ ộ ắ ệ ữ ố ớ ữ ế  

qu  bả ước đ u quan tr ng, nh ng con ngầ ọ ữ ườ ủi c a CNXH đích th c đã xu t hi n và nhânự ấ ệ   lên m nh m  Qu n chúng tin r ng ngh  sĩ và ngh  thu t s  đi cùng chi u và đi trạ ẽ ầ ằ ệ ệ ậ ẽ ề ước để  ghi nh n, gây men, d  báo, đ nh hậ ự ị ướng. Mu n v y, trố ậ ước h t, ngh  sĩ ph i có con m tế ệ ả ắ   tinh đ i nhìn th y nh ng cái m i m  Nh ng s  không đ n gi n m t chút nào khi nh nờ ấ ữ ớ ẻ ư ẽ ơ ả ộ ậ  

th c và ph n ánh cái m i, cái đ p trong xã h i. Nh t là con ngứ ả ớ ẹ ộ ấ ười ngày nay năng đ ng,ộ  

c i m , nh y v t v  t t c  m i phở ở ả ọ ề ấ ả ọ ương di n s ng c a nó, t  ho t đ ng th c ti n, l iệ ố ủ ừ ạ ộ ự ễ ố  

s ng, nhân cách, l i nói đ n ý th c, t  tố ờ ế ứ ư ưởng, tâm lý, tình c m…ả

T t nhiên, nh ng th c th  hi n đ i đó cũng ph c t p h n, đa d ng h n, nhi u ngõ ngáchấ ữ ự ể ệ ạ ứ ạ ơ ạ ơ ề  

mê cung, nhi u ngh ch lý “cái không th  tr  thành cái có th ".   đây, s  ho t đ ng c aề ị ể ở ể Ở ự ạ ộ ủ   cái đ p, cái t t, cái th t, cái m i không đ ng ngoài nh ng quy lu t ph  bi n c a s  v nẹ ố ậ ớ ứ ữ ậ ổ ế ủ ự ậ  

đ ng và s  phát tri n c a con ngộ ự ể ủ ười và xã h i. Đó chính là s  v n đ ng c a m i cái đangộ ự ậ ộ ủ ọ  

t n t i, nh ng bồ ạ ữ ước nh y v t c a s  gián đo n tính ti m ti n, s  chuy n hoá thành m tả ọ ủ ự ạ ệ ế ự ể ặ  

đ i l p, s  tiêu di t cái cũ và s  n y sinh ra cái m i, nh  Lê nin đã nói. Vì v y tách r i, côố ậ ự ệ ự ả ớ ư ậ ờ  

l p cái m i, cái đ p, cái t t ra kh i m i liên h  môi trậ ớ ẹ ố ỏ ố ệ ường khách quan quy đ nh chúng vàị  

c  th  t  v n đ ng, phát tri n ch  quan c a chúng thì chúng ch  là m t cái xác th m chí,ơ ể ự ậ ộ ể ủ ủ ỉ ộ ậ  

m t quà t ng vô duyên đ i v i công chúng. "T  h ng” cũng có nghĩa là “đánh l a", dùộ ặ ố ớ ơ ồ ừ  

xu t phát t  ý đ nh thành th t bi u dấ ừ ị ậ ể ương, ca ng i đ n m c nào.ợ ế ứ

D  c m, d  báo không ph i là đ c quy n hay  u th  tuy t đ i c a riêng ngh  thu t. Vàự ả ự ả ộ ề ư ế ệ ố ủ ệ ậ   cũng nh  b t c  t  tư ấ ứ ư ưởng khoa h c tiên ti n nào, nó là cái v n có c a ý th c th m mọ ế ố ủ ứ ẩ ỹ  chân chính khi ngh  sĩ nh n th c và ph n ánh đúng đ n nh ng đi u trông th y trong đ iệ ậ ứ ả ầ ữ ề ấ ờ  

s ng xã h i và xu hố ộ ướng bi n đ i t t y u khách quan c a nó. Ngh  thu t không ch  tiênế ổ ấ ế ủ ệ ậ ỉ   đoán, d  báo v  s  n y sinh, phát tri n và chi n th ng c a cái m i, cái đ p mà còn dự ề ự ả ể ế ắ ủ ớ ẹ ự  đoán quá trình cái cũ, cái x u s  tàn l i, m t đi dù hôm nay nó đang hoành hành. Tính điấ ẽ ụ ấ  

trước c a t  tủ ư ưởng khoa h c   ch  ch  ra con đọ ở ỗ ỉ ường th c ti n và cái đích, đi t i c a sự ễ ớ ủ ự  phát tri n xã h i do n m b t để ộ ắ ắ ược nh ng nhu c u đã chín mu i c a đ i s ng hi n th c,ữ ầ ồ ủ ờ ố ệ ự  

vì v y, nó có ý nghĩa l n lao trong vi c hậ ớ ệ ướng d n t  ch c và giáo d c qu n chúng laoẫ ổ ứ ụ ầ  

đ ng và các l c lộ ự ượng ti n b  gi i quy t nh ng nhi m v  m i do chính đ i s ng th cế ộ ả ế ữ ệ ụ ớ ờ ố ự  

ti n đ  ra. Còn ngh  thu t l i hình tễ ề ệ ậ ạ ượng hóa d  c m đ  b c l  c  th , sinh đ ng lýự ả ể ộ ộ ụ ể ộ  

tường th m m , trong đó cái đ p c n có s  có vai trò trung tâm, h t nhân h p lý, t p trungẩ ỹ ẹ ầ ẽ ạ ợ ậ  

và chi ph i toàn b  d  c m ngh  thu t. Trong d  c m này ch t t  tố ộ ự ả ệ ậ ự ả ấ ư ưởng khoa h c tiênọ  

ti n v  nh ng quan h  xã h i v a là c  s  khách quan tr c ti p v a đế ề ữ ệ ộ ừ ơ ở ự ế ừ ược hoà tan vào 

ch t th m m  c a cái đ p đấ ẩ ỹ ủ ẹ ược di n t  Đ i v i công chúng, d  c m ngh  thu t đem l iễ ả ố ớ ự ả ệ ậ ạ   chân lý, ni m tin c a s  về ủ ự ươ ớ ền t i v  cái đ p, g i m  và thôi thúc hi n th c hóa nó thôngẹ ợ ở ệ ự  

qua s  t  thanh l c, t  đ ng hóa b ng ch t men tình c m và ý th c xã h i c a ch  thự ự ọ ự ồ ằ ấ ả ứ ộ ủ ủ ể 

thường th c.ứ

Xét   góc đ  th m m , cái đ p trong nghĩa đ y đ  và sâu s c nh t c a nó dở ộ ẩ ỹ ẹ ầ ủ ắ ấ ủ ường nh  làư   cái c t lõi c a nhân b n, g c r  c a ch t ngố ủ ả ố ễ ủ ấ ười, b i vì con ngở ười sáng t o th  gi i vàạ ế ớ   sáng t o mình "theo quy lu t c a cái đ p". Nh ng cái đ p ngạ ậ ủ ẹ ữ ẹ ười và cái nhân b n khôngả  

ph i là cái thu n túy tr u tả ầ ừ ượng, phi xã h i – l ch s  do b n ch t hi n th c c a con ngộ ị ử ả ấ ệ ự ủ ườ  i

là m t ch nh th  "t ng hòa m i quan h  xã h i". T  đó, cái đ p nhân b n không thộ ỉ ể ổ ọ ệ ộ ừ ẹ ả ể  không g n bó ch t ch  v i t t c  nh ng gì tác đ ng qua l i v i con ngắ ặ ẽ ớ ấ ả ữ ộ ạ ớ ười: đ i s ng kinhờ ố  

t  – xã h i, chính tr , văn hóa, t  tế ộ ị ư ưởng,… c a m t giai đo n và th i đ i c a t ng c ngủ ộ ạ ờ ạ ủ ừ ộ  

đ ng và t p đoàn xã h i nh t đ nh và c  nh ng đi u ki n s ng riêng c a t ng cá nhân, cáồ ậ ộ ấ ị ả ữ ề ệ ố ủ ừ  

th  nào đó. Xét cho cùng, cái nhân b n, cái đ p xã h i luôn mang tính c  th  “ch u nhi uể ả ẹ ộ ụ ể ị ề  

s  quy đ nh" r t c  th , r t l ch s  và do đó chúng cũng bi n đ i, phát tri n trong s  phátự ị ấ ụ ể ấ ị ử ế ổ ể ự   tri n chung toàn xã h i. M t xã h i th c s  c  tính loài, có nhân b n ch  có th  tìm th y ể ộ ộ ộ ự ự ố ả ỉ ể ấ ở 

xã h i c ng s n ch  nghĩa v i bộ ộ ả ủ ớ ước đi ban đ u c a nó là xã h i ch  nghĩa. Do chính làầ ủ ộ ủ  

th  gi i c a ch  nghĩa nhân đ o, nhân bàn th c s , c a "ch  nghĩa c ng s n” v i tínhế ớ ủ ủ ạ ự ự ủ ủ ộ ả ớ   cách là s  xóa b  m t cách tích c c ch  đ  t  h u nh  là s  t  tha hóa c a con ngự ỏ ộ ự ế ộ ư ữ ư ự ự ủ ười, và 

do đó coi nh  s  chi m h u m t cách th c s  b n ch t con ngư ự ế ữ ộ ự ự ả ấ ườ ởi b i con người và vì  con người do đó, coi nh  vi c con ngư ệ ười xã h i, nghĩa là có tính ch t ngộ ấ ười – s  quay trự ở 

l i này di n ra m t cách có ý th c và có gi  l i t t c  s  phong phú c a s  phát tri n đãạ ễ ộ ứ ữ ạ ấ ả ự ủ ự ể  

đ t đạ ược" (C.Mác). Prômêtê và S n Tinh, Anna Karenina và Thúy Ki u là nhân lo i đangơ ề ạ  

đi tìm cái toàn nhân lo i trong t ng n c thang nghi t ngã c a s  ti n tri n l ch s  – cạ ừ ấ ệ ủ ự ế ể ị ử ụ 

th  Nh ng Sêchxpia, Huy gô, Bandăc, Lêôna đ  Vanhxi, Beethoven, Tônxtôi, Goriki,ể ữ ơ   Nguy n Du không ph i là nh ng nhà nhân đ o ch  nghĩa c a th  k  XXI, mà là nh ngễ ả ữ ạ ủ ủ ế ỷ ữ  

đ i bi u kh ng l  đ u tranh cho lý tạ ể ổ ồ ấ ưởng nhân b n trong nh ng không gian và th i gianả ữ ờ  

đương đ i c a h , và chính vì v y h  tr  thành b t t , vĩnh h ng trong dòng đ i vô t n.ạ ủ ọ ậ ọ ở ấ ử ằ ờ ậ  

G n đây, ngầ ười ta đã đ i đánh "ch t ngộ ấ ười muôn thu " đ ng trên m i xung đ t xã h i đở ứ ọ ộ ộ ể  đánh đ ng, đánh l n, xóa s ch nh ng cái v n có ranh gi i rõ ràng và đ i l p trong m iồ ộ ạ ữ ố ớ ố ậ ọ  

m t c a đ i s ng hi n th c. Ngặ ủ ờ ố ệ ự ười ta cũng treo bi n "xem xét l i s  ph n và thiên ch cể ạ ố ậ ứ   con người" đ  m n tr n, kích đ ng nh ng cái th p hèn mà con ngể ơ ớ ộ ữ ấ ười đích th c đang lo iự ạ  

tr  ho c co rút vào "bí  n vũ tr  riêng" đ  nh m nháp, vu t ve nh ng m nh tâm h n t nừ ặ ẩ ụ ể ấ ố ữ ả ồ ủ  

m n, l c lõng, thi u h n m t giá tr  xã h i – th m m  c n thi t. Rút c c l i t t c  nh ngủ ạ ế ẳ ộ ị ộ ẩ ỹ ầ ế ụ ạ ấ ả ữ   cái mà người ta m nh danh là "phát hi n", tr  l i mình và "sáng t o m i" trên đ y th c raệ ệ ở ạ ạ ớ ầ ự  

ch  là s  v  vào và nhai l i nh ng "c a n " m  c  l ch s  xã h i l n l ch s  ngh  thu tỉ ự ơ ạ ữ ủ ợ ả ả ị ử ộ ẫ ị ử ệ ậ  

đã th i b ả ỏ

Trên tinh th n ngh  thu t hầ ệ ậ ướng t i cái đ p, cái nhân b n giá tr  nh n th c – c m hóaớ ẹ ả ị ậ ứ ả  

th m m  c a ngh  thu t không lo i tr  yêu c u mô t  cái x u, cái không nhân b n cáiẩ ỹ ủ ệ ậ ạ ừ ầ ả ấ ả  

đ i l p v i cái đ p và cái ch t ngố ậ ớ ẹ ấ ười. Trong nh ng hoàn c nh l ch s  nh t đinh và do yêuữ ả ị ử ấ  

c u phê phán xã h i, đ i v i m t s  ngh  sĩ nào đó, cái x u đầ ộ ố ớ ộ ố ệ ấ ược ph n ánh, mô t  tr cả ả ự  

ti p và g n nh  là duy.nh t (nh  Gôgôn, Vũ Tr ng Ph ng đã làm).   đây, cái x u, cái ácế ầ ư ấ ư ọ ụ Ở ấ  

được mô t  là cái chả ướng ng i c a s  phát tri n con ngạ ủ ự ể ười, thù đ ch v i nh ng gì là ch tị ớ ữ ấ  

người dù   m t ph m vi sinh ho t nh  nh t c a nó. Nh ng cái x u, cái ác, dù ma quáiở ộ ạ ạ ỏ ấ ủ ữ ấ  

"h p d n", hoành hành ngang nhiên hay  n náu gi u m t đ n th  nào chăng n a rút c cấ ẫ ẩ ấ ặ ế ế ữ ụ   cũng không thoát kh i đ nh m nh sòng ph ng là b  tiêu di t, do mâu thu n bên trong c aỏ ị ệ ẳ ị ệ ẫ ủ  

nó, do áp l c và s  tr ng ph t c a cái đ p, cái t t, cái m i. Chính ngh  thu t quá kh , tự ự ừ ạ ủ ẹ ố ớ ệ ậ ứ ừ 

bi k ch c  đ i đ n ch  nghĩa hi n th c phê phán đã th m đị ổ ạ ế ủ ệ ự ấ ượm tinh th n nhân đ o chi nầ ạ ế  

đ u đ n cách nhìn mang nh ng nhân t  ph  đ nh bi n ch ng nh t đ nh.ấ ế ữ ố ủ ị ệ ứ ấ ị

Mô t , ph n ánh cái " không ph i là ch t ngả ả ả ế ười", n u ch  d ng l i   hi n tế ỉ ừ ạ ở ệ ượng bên  ngoài, đ n gi n, ho c th i ph ng quá khích, tuy t đ i hoá nh  m t tai h a vĩnh c u, m tơ ả ặ ổ ồ ệ ố ư ộ ọ ử ộ  

b n ch t duy nh t c a xã h i v i cái tâm thả ấ ấ ủ ộ ớ ương vay ho c thù h n, thì ch  đem l i choặ ậ ỉ ạ   công chúng s  nh n bi t h i h t vô b , "lo âu" bu n nôn và “tuy t v ng" trự ậ ế ờ ợ ổ ồ ệ ọ ước cu c s ngộ ố   đang c n ph i vầ ả ượt lên. Bôi đen th c ch t là vi ph m tính chân th c ngh  thu t và tínhự ấ ạ ự ệ ậ   chân thành c a ngh  sĩ. G c r  c a th  "sáng t o bóng t i" này là cách nhìn đ i qua t mủ ệ ố ễ ủ ứ ạ ố ờ ấ   kính c a m t "linh h n ch t" không m y may ni m tin vào con ngủ ộ ồ ế ả ề ườ ớ ưi v i t  cách là chủ 

th  quy t đ nh v n m nh c a chính nó và vì nó. C n kh ng ho ng hi n nay c a không ítể ế ị ậ ệ ủ ơ ủ ả ệ ủ   khuynh hướng ngh  thu t t  s n là s  ch i b  chúng c a đông đ o qu n chúng Phệ ậ ư ả ự ố ỏ ủ ả ầ ươ  ng Tây là m t đi u có th  c t nghĩa độ ề ể ắ ược

Quan đi m phê phán c a ch  nghĩa nhân đ o đích th c bao gi  cũng g n li n v i s  xemể ủ ủ ạ ự ờ ắ ề ớ ự  

xét th  gi i trong tính c  th  l ch s , trong tính phát tri n, đ i m i và cách m ng. Vi cế ớ ụ ể ị ử ể ổ ớ ạ ệ  

đ nh rõ b n ch t, c p đ  và ph m vi c a cái x u, cái ác cái gi  có ý nghĩa nh n bi t vàị ả ấ ấ ộ ạ ủ ấ ả ậ ế  

c m hóa r t c  th , r t th c ti n đ i v i qu n chúng. M t s  mô t  và phê phán cái x uả ấ ụ ể ấ ự ễ ố ớ ầ ộ ự ả ấ  

b ng c p m t tùy ti n, trùm l p hay m  h  s  không ra kh i t m nhìn c a anh chàng Chíằ ặ ắ ệ ấ ơ ồ ẽ ỏ ầ ủ   Phèo ch i c  làng Vũ Đ i nh ng ai cũng nghĩ "nó ch a mình ra". Có hành đ ng d i d t,ử ả ạ ư ừ ộ ạ ộ  

l i th i vì chúng sinh đau kh  c a hi p sĩ Đôn Kihôtê, có b nh tâm th n c a giai c p c mỗ ờ ổ ủ ệ ệ ầ ủ ấ ầ   quy n lây lan đ n t n tâm não anh cùng đinh A.Q có th i Ôblômôp và nhân cách c aề ế ậ ờ ử  

nh ng linh h n ch t, có lão keo ki t Grăngđê và ngữ ồ ế ệ ười hùng hãnh ti n Sacl , có Ngh  Quế ơ ị ế 

và có Xuân tóc đ , có Qu  Mephixto và có b nh sĩ c a c u giáo Th … S  đa d ng, phongỏ ỷ ệ ủ ậ ứ ự ạ   phú, ph c t p trong mô t  cái x u cũng t  b n ch t và c p đ , ph m vi và v  trí c a chínhứ ạ ả ấ ừ ả ấ ấ ộ ạ ị ủ  

nó trong cu c s ng mà ra. Trộ ố ước cái x u đấ ược ngh  thu t trình di n, qu n chúng s  cóệ ậ ễ ầ ẽ  

được nh ng gam c m xúc tữ ả ương  ng, ho c căm gi n, ho c "vui v  ti n bi t quá kh "ứ ặ ậ ặ ẻ ễ ệ ứ   (Mác) ho c “bu n b c đ c h nh" (Hêghen). Cu i cùng là, khi c m nh n cái x u, nhân dânặ ồ ự ứ ạ ố ả ậ ấ  

ta nên cao h n cái x u và hơ ấ ướng t i cái t t, cái đ p. Ngh  thu t phán xét cái x u m t cáchớ ố ẹ ệ ậ ấ ộ   đúng đ n chính là "bông hoa c a văn minh, rau qu  c a tinh th n xã h i phát tri n"ắ ủ ả ủ ầ ộ ể   (Biêlinxki)

Con đường ngh  sĩ ti p c n cái đ p trong đ i th c và đ a nó vào ngh  thu t là khôngệ ế ậ ẹ ờ ự ư ệ ậ  

đ n gi n. Đi u đó đòi h i năng l c toàn di n c a ngh  sĩ. V n đ  là   ch : Công chúngơ ả ề ỏ ự ệ ủ ệ ấ ề ở ỗ   khi ti p nh n tác ph m ngh  thu t không th  "ch  th y t i s m” mà ph i có đế ậ ẩ ệ ậ ể ỉ ấ ố ầ ả ược ánh  sáng đ  "nh y qua bóng t i" đi t i cu c s ng c n có. Th t là bu n phi n, m y năm trể ả ố ớ ộ ố ầ ậ ồ ề ấ ở 

l i đ y, n n ngh  thu t c a chúng ta l n ng p quá sâu vào đ i thạ ầ ề ệ ậ ủ ặ ậ ờ ường mà hi u qu  xãệ ả  

h i c a nó th t ít  i. Nh ng bông hoa ngh  thu t ch a m c lên r c r , tác gi  có t m cộ ủ ậ ỏ ữ ệ ậ ư ọ ự ỡ ả ầ ỡ 

ch a xu t hi n. Công chúng ngh  thu t v n ch  đ i và v n tin r ng xã h i c a chúng ta,ư ấ ệ ệ ậ ẫ ờ ợ ẫ ằ ộ ủ  

v i nh ng xúc c m l n nh t đ nh s  k t tinh đớ ữ ả ớ ấ ị ẽ ế ược các giá tr  ngh  thu t x ng đáng v iị ệ ậ ứ ớ  

cu c đ i.ộ ờ

Bài s  2ố

Loài người chúng ta, t  th i “ăn lông   l ” đ n xã h i văn minh ngày nay, lúc nào cũngừ ờ ở ỗ ế ộ  

được s  che ch  c a “mái nhà thiên nhiên” mà s ng vui, s ng kh e và phát tri n khôngự ở ủ ố ố ỏ ể  

ng ng. Cho nên nói đ n thiên nhiên ta c m th y nó r t g n gũi thân thừ ế ả ấ ấ ầ ương. B i “thiênở   nhiên là ngườ ạ ố ủi b n t t c a con người. Con ngườ ầi c n yêu m n và b o v  thiên nhiên”.ế ả ệ Chân lý  y đã đấ ược kh ng đ nh hùng h n qua th c t  cu c s ng c a con ngẳ ị ồ ự ế ộ ố ủ ười chúng ta

Trước h t, chúng ta c n tìm hi u thiên nhiên là gì? Thiên nhiên là t t c  nh ng gì   bênế ầ ể ấ ả ữ ở   ngoài con người, xung quanh con người, không do bàn tay c a con ngủ ười làm nên. Thiên  nhiên còn là b u tr i, là r ng, là bi n, là sông, là su i, là cây c , chim muông… T t cầ ờ ừ ể ố ỏ ấ ả 

nh ng th  đó luôn luôn   bên c nh con ngữ ứ ở ạ ườ ể ải đ  b o v  và giúp ích cho con ngệ ười. 

T  bao đ i nay, thiên nhiên là ngu n s ng vô t n c a con ngừ ờ ồ ố ậ ủ ười: c m, g o, th t, cá, câyơ ạ ị   trái, nhà đ   , nể ở ước đ  u ng, qu n áo đ  m c, khí tr i đ  th … đ u do thiên nhiên cungể ố ầ ể ặ ờ ể ở ề  

c p. Con ngấ ười càng lúc càng văn minh, càng ti n b  đã t  mình t o nên nhi u s n ph m.ế ộ ự ạ ề ả ẩ  

Mu n làm đố ược nh ng đi u  y, con ngữ ề ấ ườ ấ ầ ựi r t c n s  giúp đ  c a thiên nhiên, t  đó ta l iỡ ủ ừ ạ   càng th y s  ích l i c a thiên nhiên nhi u h n. X a kia con ngấ ự ợ ủ ề ơ ư ườ ầi c n m t tr i ch  đặ ờ ỉ ể 

sưở ấi  m và chi u sáng nay con ngế ườ ầi c n m t tr i đ  làm ngu n năng lặ ờ ể ồ ượng quan tr ngọ   trong s n xu t và đ i s ng. R ng xanh gi  đây không ch  là ngu n lâm s n d i dào v iả ấ ờ ố ừ ờ ỉ ồ ả ồ ớ  

nh ng cây g  quý, nh ng cây thu c ch a b nh mà còn là ngu n đi u hòa lũ l t, là lá ph iữ ỗ ữ ố ữ ệ ồ ề ụ ổ  

kh ng l  đ  cho con ngổ ồ ể ười hít th  Nh ng dòng thác g m réo, nh ng con su i trong mát,ở ữ ầ ữ ố  

nh ng dòng sông cu n cu n ch y không ch  là m t b c tranh phong c nh mà còn là conữ ồ ộ ả ỉ ộ ứ ả  

đường giao l u, ngu n th y s n, h n th  nó còn là ngu n cung c p đi n năng kh ng l ư ồ ủ ả ơ ế ồ ấ ệ ổ ồ

H n n a, thiên nhiên còn r t c n cho đ i s ng tinh th n c a con ngơ ữ ấ ầ ờ ố ầ ủ ười. Sau nh ng ngàyữ   tháng làm vi c v t v  c c nh c trong phòng làm vi c, trong nhà máy,   trong thành phệ ấ ả ự ọ ệ ở ố 

ch t h p đ y khói b i, con ngậ ẹ ầ ụ ườ ếi đ n v i thiên nhiên s  c m th y vô cùng s ng khoái,ớ ẽ ả ấ ả   thiên nhiên s  giúp con ngẽ ười tái t o l i s c kh e, ni m vui s ng và nhi t tình lao đ ng.ạ ạ ứ ỏ ề ố ệ ộ   Đôi khi được nhìn ng m màu xanh c a lá, nghe ti ng su i róc rách bên r ng, vui đùa trênắ ủ ế ố ừ   bãi bi n cũng đã khi n cho tâm h n con ngể ế ồ ườ ấi l y đượ ự ưc s  th  thái và thanh th n. Nhìnả   đóa hoa n , ng m c nh chân tr i, con ngở ắ ả ờ ười cũng có th  c m nh n m t ni m vui l nể ả ậ ộ ề ớ   quên h t nh ng phi n mu n  u t  Chính thiên nhiên đã làm cho tâm h n con ngế ữ ề ộ ư ư ồ ười trở  nên cao r ng mênh mông nh  tr i nh  bi n.ộ ư ờ ư ể

V  đ p c a thiên nhiên còn đem đ n cho con ngẻ ẹ ủ ế ười khát v ng suy nghĩ v  cái đ p và sángọ ề ẹ  

t o nên cái đ p cho mình. Cái đ p c a m t c nh bình minh, m t c nh hoàng hôn… làmạ ẹ ẹ ủ ộ ả ộ ả   xao xuy n bao ngh  sĩ đ  t o nên th , ca, nh c, h a. Nhà khoa h c t  thiên nhiên mà rútế ệ ể ạ ơ ạ ọ ọ ừ  

ra nh ng quy lu t c a s  s ng đ  t  đó mà sáng t o nên nh ng công trình ph c v  choữ ậ ủ ự ố ể ừ ạ ữ ụ ụ  

cu c s ng con ngộ ố ười. Thiên nhiên qu  là ngu n sáng t o c a th  ca ngh  thu t, là ngu nả ồ ạ ủ ơ ệ ậ ồ   nghiên c u phát minh c a khoa h c kĩ thu t.ứ ủ ọ ậ

Thiên nhiên có ích nh  th , c n thi t v i con ngư ế ầ ế ớ ười là th  Cho nên t  x a con ngế ừ ư ười đã  yêu m n và b o v  thiên nhiên nh  ngế ả ệ ư ườ ại b n quý. Văn chương ngh  thu t bao gi  cũngệ ậ ờ   trân tr ng yêu quý thiên nhiên. Các nhà h i h a, nhà văn, nhà th , các nh c sĩ đ u dànhọ ộ ọ ơ ạ ề   cho thiên nhiên m t tình c m đ c bi t… Nh ng bàn tay tài hoa c a ngộ ả ặ ệ ữ ủ ười ngh  sĩ đã nângệ   giá tr  v n có c a thiên nhiên lên m t b c. Đ c th  c a các thi sĩ ta càng th y thiên nhiênị ố ủ ộ ậ ọ ơ ủ ấ   muôn màu, muôn v  Nguy n Trãi thì:ẻ ễ

"Kho thu phong nguy t đ y qua nóc ệ ầ Thuy n ch  y n im n ng v y then” ề ở ế ặ ạ

Còn Nguy n Du l i là:ễ ạ

“Long lanh đáy n ướ c in tr i ờ Thành xây khói bi c, non ph i bóng vàng." ế ơ

Đ c th  H  Chí Minh ta l i th y thiên nhiên th c s  là con ngọ ơ ồ ạ ấ ự ự ười, là b n đ ng tâm, đ ngạ ồ ồ   chí, t  ánh trăng qua c a s  phòng giam hay núi r ng Vi t B c, đ n bóng cây c  th ,ừ ử ổ ừ ệ ắ ế ổ ụ   nhành hoa, ti ng su i gi a r ng đêm.ế ố ữ ừ

"Ti ng su i trong nh  ti ng hát xa ế ố ư ế Trăng l ng c  th  bóng l ng hoa" ồ ổ ụ ồ

M i chúng ta ai cũng hi u đỗ ể ược s  c n thi t c a thiên nhiên trong cu c s ng c a conự ầ ế ủ ộ ố ủ  

người, thì ph i có ý th c b o v , gi  gìn thiên nhiên nh  m t ngả ứ ả ệ ữ ư ộ ườ ại b n quý. Cho nên 

h n lúc nào h t, chúng ta hãy th c hi n c p bách nhi m v  “Hãy b o v  thiên nhiên” đơ ế ự ệ ấ ệ ụ ả ệ ể 

t o cho mình m t cu c s ng t t đ p trong b u không khí trong lành c a thiên nhiên.ạ ộ ộ ố ố ẹ ầ ủ

Bài s  3ố

Tsernushevski đã t ng nói r ng: "Nh ng khái ni m c a ngừ ằ ữ ệ ủ ười nông dân bình thường về  cái đ p có nhi u ph n không gi ng nh ng khái ni m c a nh ng giai c p có h c v n trongẹ ề ầ ố ữ ệ ủ ữ ấ ọ ấ  

xã h i". Nh  v y, chúng ta có th  ph n nào hi u độ ư ậ ể ầ ể ược, đ i v i m i ngố ớ ỗ ười, cái đ p khôngẹ   hoàn toàn gi ng nhau. S  mâu thu n  y t n t i nh  m t l  dĩ nhiên. Đi u này đố ự ẫ ấ ồ ạ ư ộ ẽ ề ược thể 

hi n rõ nét trong câu chuy n sau đây: "Nhà n  có ba ch  em nghèo. Ch  Ki u Di m làmệ ệ ọ ị ị ề ễ  

người m u kh a thân cho h a sĩ v  Anh Tài T  r t thích b c tranh nên ăn c p mang vẫ ỏ ọ ẽ ử ấ ứ ắ ề  nhà treo. Anh Chính Tr c t  giác anh mình nh ng l i hi u sai s  vi c. H a sĩ t ng luônự ố ư ạ ể ự ệ ọ ặ  

b c tranh. Ch  Ki u Di m v  nhà th y b c h a v  thân th  mình, x u h  nên đ t b cứ ị ề ễ ề ấ ứ ọ ẽ ể ấ ổ ố ứ   tranh." Các b n nghĩ trong câu chuy n này thì ai là ngạ ệ ười có l i? Và cái đ p   đây có th tỗ ẹ ở ậ  

s  đ p không?ự ẹ

Nhà nghèo…L i là ch  c  nên ch  Ki u Di m bạ ị ả ị ề ễ ươn ch i ki m ti n là m t hành đ ng đ p.ả ế ề ộ ộ ẹ   Hành đ ng ki m ti n c a ch  xu t phát t  tình thộ ế ề ủ ị ấ ừ ương dành cho 2 người em và mu n đố ỡ 

đ n, ph  giúp b  m  M c đích c a ch  cao quý vô cùng! Tuy nhiên, ch  đã ch n ngh  làmầ ụ ố ẹ ụ ủ ị ị ọ ề  

người m u kh a thân – cái ngh  trong s ch nh ng v n b  mang nhi u đi u ti ng. Vì saoẫ ỏ ề ạ ư ẫ ị ề ề ế  

ch  không ch n m t ngh  nào khác? Có th  vì công vi c này phù h p v i ch , cũng có thị ọ ộ ề ể ệ ợ ớ ị ể 

là vì nó giúp ch  ki m đị ế ược nhi u ti n… Nh ng trên h t, khi đã ch p nh n làm m tề ề ư ế ấ ậ ộ  

người m u kh a thân, là ch p nh n ph i bày nét đ p c a c  th  cho hàng ngàn, hàng v nẫ ỏ ấ ậ ơ ẹ ủ ơ ể ạ  

người cùng chiêm ngưỡng. Li u ch  Ki u Di m có hi u đi u này khi ch p nh n làmệ ị ề ễ ể ề ấ ậ  

người m u kh a thân?   ch  có cái đ p trong tr o – là s  hi u th o đáng trân tr ng, làẫ ỏ Ở ị ẹ ẻ ự ế ả ọ   tình thương dành cho gia đình – nh ng dư ường nh , ch  ch a hi u h t cái ngh  ch  đangư ị ư ể ế ề ị   làm

H.de Balzac đã g i ngh  sĩ là " Ngọ ệ ười th  ký c a th i đ i". Vì v y, chúng ta có th  hi uư ủ ờ ạ ậ ể ể  

đ n gi n r ng, ngh  sĩ là ngơ ả ằ ệ ười đem cái đ p c a hi n t i tr  thành cái đ p vĩnh c u. ẹ ủ ệ ạ ở ẹ ử Ở  câu chuy n c a chúng ta, ngệ ủ ườ ọi h a sĩ đó cũng là m t ngh  sĩ. N u th ,  t h n ông  y r tộ ệ ế ế ắ ẳ ấ ấ  

yêu cái đ p, mu n cái đ p tr  nên trẹ ố ẹ ở ường t n? Có th , nh ng ch  là m t ph n. Vì cu cồ ể ư ỉ ộ ầ ộ  

s ng th c t i v i c m áo g o ti n, v i nh ng lo toan đ i thố ự ạ ớ ơ ạ ề ớ ữ ờ ường đã m t ph n nào níu giộ ầ ữ 

người ngh  sĩ không th  s ng phiêu b ng cùng nh ng gi c m , bay b ng theo nh  v n dĩệ ể ố ồ ữ ấ ơ ổ ư ố  

được. V y nên, có th  h a sĩ v  cô Ki u Di m vì ông yêu cái đ p, yêu đậ ể ọ ẽ ề ễ ẹ ường cong mượ  t

mà c a ngủ ười ph  n  – ho c ch  là vì ti n. Dù sao đi n a, h a sĩ cũng đã làm cái côngụ ữ ặ ỉ ề ữ ọ  

vi c c a m t ngh  sĩ: tôn t o v  đ p ngh  thu t.ệ ủ ộ ệ ạ ẻ ẹ ệ ậ

V  đ p c a cô Ki u Di m đã đẻ ẹ ủ ề ễ ược h a sĩ th  hi n lên tranh, v  đ p  y cu n hút, h pọ ể ệ ẻ ẹ ấ ố ấ  

d n anh Tài T  Cái đ p khi n anh si mê, khao khát đẫ ử ẹ ế ược s  h u cái đ p. Khát v ngở ữ ẹ ọ  

thường tình c a con ngủ ười là chi m gi  cái đ p. S  ích k   y là m t ph n c a b n năngế ữ ẹ ự ỉ ấ ộ ầ ủ ả   sau c  m t hành trình dài ti n hóa. Mu n hái m t cành hoa khi th y đ p, mu n nghe mãiả ộ ế ố ộ ấ ẹ ố  

m t bài hát khi th y hay, mu n nhìn ng m mãi n  cộ ấ ố ắ ụ ườ ẹi đ p mê m n c a ngẩ ủ ười yêu… Cái  khát v ng chi m h u cái đ p đã l t t  r t rõ trong cách  ng x , mong mu n c a m iọ ế ữ ẹ ộ ả ấ ứ ử ố ủ ỗ   chúng ta. Vì con người luôn yêu cái đ p, hi n nhiên là v y. Anh Tài T  cũng không ngo iẹ ể ậ ử ạ  

l  khi mu n gi  b c tranh v  cô Ki u Di m cho riêng mình. Nh ng hành đ ng c a anhệ ố ữ ứ ẽ ề ễ ư ộ ủ  

th t không đ p: ăn c p. Anh có c m th y b n thân mình t i t ? Anh có th y s  hãi khi bậ ẹ ắ ả ấ ả ồ ệ ấ ợ ị  phát giác không? Li u anh có yên bình, tho i mái nhìn ng m cái đ p khi mà b n thân đãệ ả ắ ẹ ả   làm m t hành đ ng đáng x u h  nh  v y? M c đích c a anh thì không x u nh ng cáiộ ộ ấ ổ ư ậ ụ ủ ấ ư   cách anh hành đ ng đ  đ t độ ể ạ ược m c đích  y thì th t đáng lên án. Và lí do chính đángụ ấ ậ  

nh t   đây có th  thanh minh cho hành đ ng c a anh Tài T  là cái nghèo. Không ph i aiấ ở ể ộ ủ ử ả   cũng có đ  ti n đ  mua tranh. Ch ng th  mà ngủ ề ể ẳ ế ườ ời đ i hay đùa: ngh  thu t là phù phi m.ệ ậ ế Khi nh n th y hành đ ng sai trái c a anh mình, ngậ ấ ộ ủ ười em – anh Chính Tr c – đã t  giácự ố   chính anh ru t c a mình. Theo các b n đây có ph i là m t hành đ ng đúng không? Theoộ ủ ạ ả ộ ộ  

nh  b n thân tôi, tôi cho r ng hành đ ng này sai nhi u h n đúng. Vì sao? Vì tình nghĩa anhư ả ằ ộ ề ơ  

em   đâu r i? Anh Chính Tr c th y anh mình b  m t danh d  khi t i ăn c p b  phanh phuiở ồ ự ấ ị ấ ự ộ ắ ị   thì có th y xót xa cho ngấ ười anh c a mình không? Tình nghĩa anh em, huynh đ  là thiêngủ ệ   liêng, t  giác anh mình phũ phàng nh  v y thì tình c m g n bó còn là bao?ố ư ậ ả ắ

T n sâu thâm tâm m i con ngậ ỗ ười luôn t  cho r ng mình đúng – đúng   m t khía c nh nàoự ằ ở ộ ạ  

đó. Vì v y, khi b  chính em trai mình t  cáo, b n thân anh Tài T   t h n s  b  t n thậ ị ố ả ử ắ ẳ ẽ ị ổ ương,