Bản chất của nghệ thuật là sáng tạo. Để sáng tạo, người nghệ sĩ phải có tài năng và tâm huyết. Bàn về văn chương nói riêng, cũng như nghệ thuật nói chung, xưa nay có rất nhiều ý kiến. Có người đã mượn một câu thơ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”, lại có người cho rằng “Văn chương trước hết phải là văn chương” … Hiểu như thế nào về những ý kiến đó là điều không dễ dàng.
Trang 1Đ bài: Ngh lu n văn h c: M i quan h gi a tâm và tài c a ngề ị ậ ọ ố ệ ữ ủ ười sáng tác văn
chương
Bài làm
B n ch t c a ngh thu t là sáng t o. Đ sáng t o, ngả ấ ủ ệ ậ ạ ể ạ ười ngh sĩ ph i có tài năng và tâmệ ả huy t. Bàn v văn chế ề ương nói riêng, cũng nh ngh thu t nói chung, x a nay có r t nhi uư ệ ậ ư ấ ề
ý ki n. Có ngế ười đã mượn m t câu th trong Truy n Ki u c a Nguy n Du: “Ch tâm kiaộ ơ ệ ề ủ ễ ữ
m i b ng ba ch tài”, l i có ngớ ằ ữ ạ ười cho r ng “Văn chằ ương trước h t ph i là văn chế ả ương”
… Hi u nh th nào v nh ng ý ki n đó là đi u không d dàng.ể ư ế ề ữ ế ề ễ
Bi t bao ngế ười đã nói đ n cái “tâm” trong quá trình sáng t o văn chế ạ ương, ngh thu t c aệ ậ ủ
người ngh sĩ. Tâm h n, t m lòng c a ngệ ồ ấ ủ ười ngh sĩ là h t s c quan tr ng. Có ngệ ế ứ ọ ườ i
kh ng đ nh r ng cái “tâm” y là y u t trẳ ị ằ ấ ế ố ước h t c a ngh thu t, là đi u không th thi uế ủ ệ ậ ề ể ế trong tác ph m c a ngh sĩ.ẩ ủ ệ
Trong văn chương, qu th c ch tâm chi m m t vai trò r t l n. Đó là đi u không ai cóả ự ữ ế ộ ấ ớ ề
th ph nh n để ủ ậ ược. Nh ng t t nhiên, không th đ a nó lên v trí đ c tôn mà xoá nhoà h tư ấ ể ư ị ộ ế các y u t khác. Dù cái tâm có cao đ n đâu, t m lòng có r ng m đ n ch ng nào cũngế ố ế ấ ộ ở ế ừ không th quên cái tâm c a ngể ủ ười ngh sĩ. Không có tài năng, không th g i đó là vănệ ể ọ
chương. Ph i có c hai đi u y, anh m i sáng t o nên m t tác ph m có giá tr “Ch tâmả ả ề ấ ớ ạ ộ ẩ ị ữ kia m i b ng ba ch tài” là đ cao ch tâm nh ng v n kh ng đ nh v trí tài năng, kh ngớ ằ ữ ề ữ ư ẫ ẳ ị ị ẳ
đ nh cái thiên phú c a ngị ủ ườ ầi c m bút. Có th nói ý ki n này đã bao quát c quá trình sángể ế ả
t o tác ph m ngh thu t, đ t ra yêu c u l n đ i v i ngh sĩ. Ph i k t h p gi a tài năngạ ẩ ệ ậ ặ ầ ớ ố ớ ệ ả ế ợ ữ
đi tâm huy t c a mình.ế ủ
Nh ng khi đ cao cái tâm,ta c n l u ý đ n quan ni m “Văn chư ề ầ ư ế ệ ương trước h t ph i là vănế ả
chương”. Đi u y li u có đ i l p v i “Ch tâm kia m i b ng ba ch tài” c a Nguy n Duề ấ ệ ố ậ ớ ữ ớ ằ ữ ủ ễ hay không? M t bên đ cao cái tâm, t m lòng ngộ ề ấ ười ngh sĩ, m t bên l i đ t ra cái “trệ ộ ạ ặ ướ c
h t” câu văn chế ương. N u chú ý đ n cái “trế ế ước h t” này, ta s không ph nh n ý ki n đóế ẽ ủ ậ ế
“Văn chương trước h t ph i là văn chế ả ương” có nghĩa là sau n a m i đ n t m lòng, tâmữ ớ ế ấ
Trang 2huy t, sau n a m i vì cu c đ i, vì con ngế ữ ớ ộ ờ ười… N u ch a là văn chế ư ương thì nó còn vì ai
được n a, mà là m t cái gì khác m t r i, m t th thuy t giáo, m t s th t l ch s , hay cóữ ộ ấ ồ ộ ứ ế ộ ự ậ ị ử khi là nh ng dòng, nh ng ch vô nghĩa… Ta không th cho ý ki n này là sai, nh ng rõữ ữ ữ ể ế ư ràng ch a đ y đ Văn chư ầ ủ ương ph i đ t song hành tài năng và tâm huy t c a ngả ặ ế ủ ười sáng
t o. N u ch hi u theo m t chi u “văn chạ ế ỉ ể ộ ề ương” s nh m t bông hoa đ p và vô hẽ ư ộ ẹ ương, không có h n. L i văn óng , k t c u h p d n nh ng không có linh h n thái văn y cóồ ờ ả ế ấ ấ ẫ ư ồ ấ cũng nh không. Ph i có cái tâm trong sáng cao đ p, chi ph i thì cái tài năng m i có đ tư ả ẹ ố ớ ấ
mà “d ng võ”. Đ c m t câu văn, ta ng c nhiên thán ph c trụ ọ ộ ạ ụ ước vi c s d ng câu ch tàiệ ử ụ ữ tình c a tác gi : đ c m t cu n truy n ta s ng s t th y nhà văn s p đ t ra nh ng di nủ ả ọ ộ ố ệ ử ố ấ ắ ặ ữ ễ
bi n b t ng Nh ng nh n ra t m lòng thi t tha c a tác gi đ ng sau t ng câu ch , ta sế ấ ờ ư ậ ấ ế ủ ả ằ ừ ữ ẽ
th y yêu quý câu chuy n đó bi t bao… Ta th y r ng chính t tấ ệ ế ấ ằ ư ưởng đ p đ c a tác giẹ ẽ ủ ả
đã làm sáng lên tài năng, sáng lên c t truy n “Văn chố ệ ương”, n u hi u theo m t nghĩa th tế ể ộ ậ
đ y đ , bao hàm c tài năng và tâm huy t c a tác gi , thi u m t trong các y u t y, “vănầ ủ ả ế ủ ả ế ộ ế ố ấ
chương” đâu còn là văn chương n a.ữ
Nh th không th coi “Văn chư ế ể ương trước h t ph i là văn chế ả ương”; mà cái trước h t” yế ấ
ph i là t m lòng, t tả ấ ư ưởng người ngh sĩ. Nguy n Tuân cũng chính là nhà văn đã t ngệ ễ ừ quan ni m: “Văn chệ ương trước h t ph i là văn chế ả ương, ngh thu t trệ ậ ước h t ph i làế ả ngh thu t”. Nh ng cũng chính ông, h n ai h t đã su t đ i c ng hi n cho m t n n nghệ ậ ư ơ ế ố ờ ố ế ộ ề ệ thu t vì con ngậ ười. M i tác ph m r c r nh t, l p lánh nh t c a ông v n là ánh sángỗ ẩ ự ỡ ấ ấ ấ ủ ẫ
hướng con ngườ ới t i cái thiên lương . “Văn chương trước h t ph i là văn chế ả ương” ch aư
đ , văn chủ ương trước h t còn ph i là cái tâm trong sáng và tha thi t. Đó cũng là đi uế ả ế ề chúng ta c n bàn t i trong quan ni m v m i quan h gi a ch “tâm” và ch “tài” c aầ ớ ệ ề ố ệ ữ ữ ữ ủ
người sáng tác văn chương
Tài năng và tâm huy t là hai y u t không th tách r i trong sáng t o ngh thu t. Cái tàiế ế ố ể ờ ạ ệ ậ
nh cái tâm đ “cháy lên”, cái tâm nh có cái tài mà “t a sáng “Cháy lên đ mà t a sáng”ờ ể ờ ỏ ể ỏ (Raxun Gama Top) là n i dung c a tác ph m, là cái đích sáng t o c a ngh sĩ…ộ ủ ẩ ạ ủ ệ
Raxun Gamzatop trong “Đaghextan c a tôi” đã nói r ng: “Gi ng nh ng n l a b c lên tủ ằ ố ư ọ ử ố ừ
nh ng cành khô, tài năng b t ngu n t nh ng tình c m m nh m c a con ngữ ắ ồ ừ ữ ả ạ ẽ ủ ười“Th sinhơ
Trang 3ra t tình yêu và lòng căm thù, t n cừ ừ ụ ười trong sáng hay t nh ng gi t nừ ữ ọ ước m t cayắ
đ ng”. Th ca cũng nh văn chắ ơ ư ương, ngh thu t nói chung đ u ph i b t ngu n t t mệ ậ ề ả ắ ồ ừ ấ lòng và tài năng c a ngủ ười ngh sĩ, tài năng và t m lòng là hai cánh chim nâng tác ph mệ ấ ẩ lên đ nh cao. Hai cánh chim y m nh m bao nhiêu thì tác ph m s bay xa và bay cao b yỉ ấ ạ ẽ ẩ ẽ ấ nhiêu
Nhà văn ph i là ngả ười “đi tìm cái h t ng c n d u sâu trong tâm h n ngạ ọ ẩ ấ ồ ười” ( Nguy nễ Minh Châu). Quá trình “đi tìm” y không đ n gi n , ngấ ơ ả ười ngh sĩ ngoài cái tâm ra, ph iệ ả
có tài năng khám phá, n m b t, ph i nh n ra viên ng c quý l p lánh bên trong. Viên Maiắ ắ ả ậ ọ ấ nói r ng “Tài gia tình chi phát, tài t th nh tình t c thâm” (Tài là tinh phát ra, tài cao tằ ử ị ắ ở ắ tình sâu). Cái tài đi li n v i cái tâm, l i văn óng câu văn trau chu t là tài năng nh ngề ớ ờ ả ố ở ư cái th n di t c t t m lòng … anh không th tr thành nhà văn n u anh không có tàiầ ệ ố ở ấ ể ở ế năng, đ tr thành m t cái tâm cao quý. Anh ph i có b n lĩnh v ng vàng, ph i dũng c mể ở ộ ả ả ữ ả ả nhìn vào s th t và ph i bi t “kh i lên con ngự ậ ả ế ơ ở ười ni m tr c n, ý chí ph n kháng cái ác,ề ắ ẩ ả khát v ng khôi ph c b o v nh ng cái t t đ p” (Aimatop Khi cu c s ng đau thọ ụ ả ệ ữ ố ẹ ộ ố ương, anh không th cho phép mình r i làng “xa nh ng đau thể ờ ữ ương” (Paplop Nêruđa). N u anh là nhàế văn thì anh ph i g n bó v i cu c đ i này, g n bó v i s th t này đ ng đ cho cái tài c aả ắ ớ ộ ờ ắ ớ ự ậ ừ ể ủ mình sa vào cái “ánh trăng l a d i”, anh hãy đ cái tài hừ ố ể ướng vào “ti ng đau kh kia thoátế ổ
ra nh ng ti ng l m than” (Nam Cao)ữ ế ầ
Nam Cao là m t nhà văn có tài, nh ng h n h t ông là m t nhà văn chân chính. Cũng vi tộ ư ơ ế ở ộ ế
v xã h i Vi t Nam đau thề ộ ệ ương và tăm t i trố ước Cách m ng tháng Tám, nh ng ông khôngạ ư dùng cái tài c a mình đ vi t v “con đủ ể ế ề ường sáng” nh Hoàng Đ o, ông không t l a d iư ạ ự ừ ố lòng mình, v lên cái o tẽ ả ưởng, h vô. N u con đư ế ở ường sáng, Hoàng Đ o không mangạ
m t nét nhìn chân th c và g n gũi v i cu c s ng th c t i c a xã h i có tài l i đ t l mộ ự ầ ớ ộ ố ự ạ ủ ộ ạ ặ ầ
ch thì Nam Cao cái tài và cái tâm h t s c nhu n nhuy n v i nhau, t m t câu ch , m tỗ ở ế ứ ầ ễ ớ ừ ộ ữ ộ chi ti t m t c t truy n…. Ch nào cũng thâm nhu n tình c m, t m lòng c a nhà văn.ế ộ ố ệ ỗ ầ ả ấ ủ Chính tài năng và tâm huy t y đã giúp ông d ng lên m t Đ i Th a, m t S ng mòn…v iế ấ ự ộ ờ ừ ộ ố ớ
nh ng cu c s ng “áo c m ghì sát đ t”, “ch t đ c ngay trong s s ng”. Ngữ ộ ố ơ ấ ấ ộ ở ự ố ườ ọi đ c đau
đ n n i đau đ n c a nhân v t, d n v t tr trăn trớ ỗ ớ ủ ậ ằ ặ ở ước n i đau kh c kho i c a m i sỗ ắ ả ủ ỗ ố
Trang 4ph n, cu c đ i… Có ai không nh c nh i khi ch ng ki n m t h luôn đ cao nguyên t cậ ộ ờ ứ ố ứ ế ộ ộ ề ắ tình thương nh ng chính cái cu c đ i này l i xô đ y h , khi n chính anh l i vi ph mư ộ ờ ạ ẩ ọ ế ạ ạ nguyên t c tình thắ ương; M t nhân v t Th h n m t l n nh n ra mình nh nhen, ích kộ ậ ứ ơ ộ ầ ậ ỏ ỉ
th m chí đ c ác, Th đã khóc cho cái ch t t m h n y… Cái tâm h n luôn gi v ng ni mậ ộ ứ ế ầ ồ ồ ữ ữ ề tin vào con ngườ ủi c a Nam Cao đã khi n nhà văn hi u sâu xa cu c v t l n d d i gi a cáiế ể ộ ậ ộ ữ ộ ữ thi n và cái ác, gi a lí trí cao c và d c v ng th p hèn c a m i con ngệ ữ ả ụ ọ ấ ủ ỗ ười, nh n ra khátậ
v ng họ ướng v ánh sáng c a con ngề ủ ười. Trong truy n ng n Chí Phèo, khi d ng lên hìnhệ ắ ự
nh “con qu d c a làng Vũ Đ i”, nhà văn đã phát hi n ra ánh sáng l ng tri còn le lói
trong con ngườ ắi h n, đ lúc nào đó nó bùng cháy lên, d d i mãnh li t: “Ai cho tao lể ữ ộ ệ ươ ng thi n?” “Làm th nào đ m t đệ ế ể ấ ược nh ng v t m nh chai trên m t này?”… Câu h i nh cữ ế ả ặ ỏ ứ
nh i đau đ n y c a Chí Ph i chăng cũng chính là câu h i xoáy trong lòng Nam Cao v số ớ ấ ủ ả ỏ ề ố
ph n c a con ngậ ủ ười trước cu c đ i. Nam Cao độ ờ ược x p vào hàng nh ng nhà văn l n c aế ữ ớ ủ
ta vì nh ng tác ph m c a ông đã hy sinh t tài năng, nữ ẩ ủ ừ ước m t, t khát v ng h nh phúcắ ừ ọ ạ cho con người, và s th u hi u c a con ngự ấ ể ủ ười: “Chao ôi! Đ i v i nh ng ngố ớ ữ ười xung quanh ta n u không có tâm mà tìm hi u h , ta ch th y h gàn d , ngu ng c, x u xa, b nế ể ọ ỉ ấ ọ ở ố ấ ầ
ti n … toàn nh ng c đ ta tàn nh n, không bao gi ta th y h đáng thệ ữ ớ ể ẫ ờ ấ ọ ương, không bao
gi ta thờ ương”
Nhà văn ph i là ngả ười “kĩ s tâm h n” nghĩa là anh v a ph i có tài năng, v a ph i có tâmư ồ ừ ả ừ ả huy t, ph i khám phá nh ng bí n trong tâm h n con ngế ả ữ ẩ ồ ười… Tâm và tài c a nhà vănủ
ph i hả ướng v cu c đ i này. “Nhà văn là ngề ộ ờ ười cho máu” (Enxa Triôlê), nhà văn ph i l yả ấ máu nóng c a mình ti p cho máu nóng cu c đ i ti p t c dào d t ch y. Nhà văn ph i c ngủ ế ộ ờ ế ụ ạ ả ả ố
hi n tài năng c a mình đ vun đ p cho “cây đ i mãi mãi xanh tế ủ ể ắ ờ ươi”
Trong sáng t o văn h c, ngạ ọ ười ta hay nh c đ n nh ng kho ng vô th c con ngắ ế ữ ả ứ ười. Ngh sĩệ Puskin làm th ngay c trong gi c ng Hoàng C m vi t bài Lá diêu bông trong tâm tr ngơ ả ấ ủ ầ ế ạ
h t s c l lùng. Nh ng giây phút vô th c y không ch là vô th c, là “tr i cho” mà là sế ứ ạ ữ ứ ấ ỉ ứ ờ ự
k t tinh tài năng và tâm huy t trong m c đ nào đó c a ngế ế ứ ộ ủ ười sáng t o. Nh ng trăn tr ,ạ ữ ở suy t , nh ng d đ nh bao ngày đ n m t gi kh c nào đó b ng b ng d y: tài năng đ nư ữ ự ị ế ộ ờ ắ ỗ ừ ậ ế phút xu t th n….Khi đó, xúc c m trào dâng, ngấ ầ ả ười ngh sĩ sáng t o ra nh ng tác ph mệ ạ ữ ẩ
Trang 5mà chính mình cũng không ng t i. Cái tâm và cái tài đã k t h p nhu n nhuy n và phátờ ớ ế ợ ầ ễ huy cao đ , nh ng bài th , nh ng chi ti t xu t hi n trong lúc này bao gi cũng có giá trộ ữ ơ ữ ế ấ ệ ờ ị muôn đ i.ờ
Nguy n Du vi t Truy n Ki u b ng tài năng vĩ đ i, nh ng cũng chính là b ng “nh ngễ ế ệ ề ằ ạ ư ằ ữ
đi u trông th y mà đau đ n lòng” Có tài năng mà không có tâm huy t anh s ch t o raề ấ ớ ế ẽ ỉ ạ
nh ng tác ph m vô giá tr , có khi còn là “nh ng ni m tin mù quáng”, nói nh Pôn Êluya.ữ ẩ ị ữ ề ư
Nh ng có tâm huy t cũng ph i có tài năng thì tác ph m m i đ ng v ng đư ế ả ẩ ớ ứ ữ ược v i nh ngớ ữ
th thách c a cu c đ i.ử ủ ộ ờ
M i nhà văn có m t cá tính sáng t o riêng, nh ng bao gi cá tính sáng t o y cũng ph i làỗ ộ ạ ư ờ ạ ấ ả
“h p ch t” g n bó tài năng và tâm huy t không ch đ i v i nhà văn mà đ i v i t t cợ ấ ắ ế ỉ ố ớ ố ớ ấ ả
nh ng ngh sĩ, cái tâm, cái tài là nh ng đi u không bao gi thi u đữ ệ ữ ề ờ ế ược. Người ngh sĩệ không ch t o ra con Xiphanh n u không có tài năng, không có ỉ ạ ế ước m v con ngơ ề ườ i thông minh và cũng r t m nh m nh s t ấ ạ ẽ ư ư ử
Cái tâm và cái tài là v n đ đ t ra đ i v i ngấ ề ặ ố ớ ười ngh sĩ muôn đ i. Dù x a hay nay, dùệ ờ ư
phương Tây hay phương Đông, đã là ngh sĩ thì c n ph i có tài năng và tâm huy t.ệ ầ ả ế
Nói riêng v văn chề ương hôm nay, nhi u tác ph m vi t ra không ph i t m t tài năngề ẩ ế ả ừ ộ
th c th , không b t ngu n t cái tâm th c s c a con ngự ụ ắ ồ ừ ự ự ủ ười ngh sĩ, ra đ i s b chìmệ ờ ẽ ị vào quên lãng
Th i gian và cu c đ i là th thách kh c nghi t cho các tác ph m. Đó là s đánh giá tàiờ ộ ờ ử ắ ệ ẩ ự năng và tâm huy t th t công b ng và trung th c. Ngế ậ ằ ự ười ngh sĩ nói chung và nhà văn nóiệ riêng mu n có m t tác ph m b t t , có ý nghĩa v i cu c đ i thì nh t đ nh ph i luôn r ngố ộ ẩ ấ ử ớ ộ ờ ấ ị ả ộ
m thi t tha v i cu c đ i. Văn chở ế ớ ộ ờ ương ph i là văn chả ương và văn chương ph i vì cu cả ộ
đ i. Hi u đi u đó ta càng kh ng đ nh h n “ch tâm kia m i b ng ba ch tài” trong quáờ ể ề ẳ ị ơ ữ ớ ằ ữ trình sáng tác c a ngủ ười ngh sĩệ