Năm 1972, bài thơ Khoảng trời - Hố bom cùng với cái tên Lâm Thị Mỹ Dạ xuất hiện trên các báo chí được bạn đọc gần xa ái mộ. Nhà thơ nữ trẻ này là một nữ thanh niên xung phong đi mở đường trên núi rừng Trường Sơn, đó là những con người từng được Tố Hữu ca ngợi là Xẻng tay mà viết nên trang sử hồng. Đây là bài thơ sáng giá nhất trong chùm thơ của chị được tặng giải Nhất cuộc thi thơ báo văn nghệ năm 1972-1973. Năm viết bài thơ Khoảng trời hố bom(10/1972) chị mới bước sang tuổi 23.
Trang 1Đ bài: Hình nh cô gái m đề ả ở ường trong bài Kho ng tr i H bom g i cho anh ch ả ờ ố ợ ị
nh ng suy nghĩ gì v s góp m t c a nh ng ngữ ề ự ặ ủ ữ ười ph n trong chi n tranh?ụ ữ ế
Bài làm Năm 1972, bài th "Kho ng tr i H bom" cùng v i cái tên Lâm Th M D xu t hi nơ ả ờ ố ớ ị ỹ ạ ấ ệ trên các báo chí được b n đ c g n xa ái m Nhà th n tr này là m t n thanh niênạ ọ ầ ộ ơ ữ ẻ ộ ữ xung phong đi m đở ường trên núi r ng Trừ ường S n, đó là nh ng con ngơ ữ ườ ừi t ng được Tố
H u ca ng i là "X ng tay mà vi t nên trang s h ng". Đây là bài th sáng giá nh t trongữ ợ ẻ ế ử ồ ơ ấ chùm th c a ch đơ ủ ị ượ ặc t ng gi i Nh t cu c thi th báo văn ngh năm 19721973. Nămả ấ ộ ơ ệ
vi t bài th "Kho ng tr i h bom"(10/1972) ch m i bế ơ ả ờ ố ị ớ ước sang tu i 23.ổ
Bài th là l i tơ ờ ưởng ni m đ y xúc đ ng v s hi sinh c a ngệ ầ ộ ề ự ủ ười thanh niên xung phong trên tuy n đế ường Trường S n nh ng năm chi n tranh ch ng M Bài th vi t trên đơ ữ ế ố ỹ ơ ế ườ ng hành quân, khi nhà th đang cùng đ ng đ i vơ ồ ộ ượt qua nh ng tr ng đi m đ y bom đ n ácữ ọ ể ầ ạ
li t:ệ
"Đ n v tôi hành quân qua bao con đ ơ ị ườ ng mòn
G p h bom nh c chuy n ng ặ ố ắ ệ ườ i con gái "
H bom kia nh m t ch ng tích đau thố ư ộ ứ ương v cái ch t c a ngề ế ủ ười con gái. Người con gái
đã ngã xu ng trong bom đ n quân thù còn tr l m, đố ạ ẻ ắ ược nhà th n 23 tu i g i b ngơ ữ ổ ọ ằ
"em" v i t t c tình yêu thớ ấ ả ương. Câu th m đ u dung d , t nhiên nh l i k chuy n dânơ ở ầ ị ự ư ố ể ệ gian, gi ng đi u tâm tình, ch a chan xúc đ ng:"Chuy n k r ng em cô gái mọ ệ ứ ộ ệ ể ằ ở
đường" B n câu th ti p theo nói v s hy sinh vô cùng cao c c a em:ố ơ ế ề ự ả ủ
"Đ c u con để ứ ường đêm y kh i b thấ ỏ ị ương Cho đoàn xe k p gi ra tr n Em đã l y tìnhị ờ ậ ấ yêu T qu c c a mình th p lên ng n l a Đánh l c hổ ố ủ ắ ọ ử ạ ướng thù, h ng l y lu ng bom"ứ ấ ồ
"Em" đã x thân đ c u con đả ể ứ ường, gi v ng m ch máu giao thông "cho đoàn xe k p giữ ữ ạ ị ờ
ra tr n". Dũng c m, m u trí và anh hùng bi t bao! Em t giác, t nguy n ch p nh n hyậ ả ư ế ự ự ệ ấ ậ sinh: Em đã l y tình yêu T qu c c a mình th p lên ng n l a Đánh l c hấ ổ ố ủ ắ ọ ử ạ ướng thù, h ngứ
Trang 2l y lu ng bom". Em đã đấ ồ ược đi u nh em mong mu n. Ng n l a em th p lên đã đánh l aề ư ố ọ ử ắ ừ
được lũ gi c lái Hoa K , con đặ ỳ ường "kh i b thỏ ị ương", nh ng em đã hi sinh. "H ng" nghĩaư ứ
là đón l y. Cô gái m đấ ở ường đã "h ng l y lu ng bom". Hành đ ng y di n ra m t cáchứ ấ ồ ộ ấ ễ ộ
th m l ng, vô cùng cao c và anh hùng. Ng n l a mà cô gái thanh niên xung phong th pầ ặ ả ọ ử ắ sáng lên trong đêm t i đ đánh l a máy bay gi c M b ng m t th nhiên li u đ c bi tố ể ừ ặ ỹ ằ ộ ứ ệ ặ ệ
"Tình yêu T Qu c". Đúng nh nhà th Xuân Di u đã vi t:ổ ố ư ơ ệ ế
"Tình yêu T Qu c là đ nh núi, b sông Nh ng lúc t t cùng là dòng huy t ch y"ổ ố ỉ ờ ữ ộ ế ả
Câu th c a Lâm Th M D g m có 8 t chia làm 2 v cân x ng đ i nhau, v th nh tơ ủ ị ỹ ạ ồ ừ ế ứ ố ế ứ ấ
th hi n s m u trí, v th hai nói lên tinh th n qu c m vô song:ể ệ ự ư ế ứ ầ ả ả
"Đánh l c h ạ ướ ng thù // h ng l y lu ng bom" ứ ấ ồ
Cô gái m đở ường "đêm y" đã hy sinh c c kì anh dũng. S hy sinh cao c c a cô đã đấ ự ự ả ủ ượ c nhà th c m nh n nh là s hóa thân kì di u vào quê hơ ả ậ ư ự ệ ương, đ t nấ ước trong s vĩnh h ngự ằ
c a thiên nhiên và trong cu c đ i c a nh ng ngủ ộ ờ ủ ữ ười đang s ng.ố
Mười hai câu th ti p theo, tác gi sáng t o nên ba hình hoán d đ ca ng i b n ch t caoơ ế ả ạ ụ ể ợ ả ấ
đ p c a cô gái m đẹ ủ ở ường. Đó là "tâm h n em", "th t da em", "trái tim em". T nh ng hìnhồ ị ừ ữ
nh y Lâm Th M D đã phát tri n theo m i liên t ng v s hóa thân c a s s ng con
người vào th gi i thiên nhiên, g i ra s ý ni m v b t t , đ y màu s c thiêng liêng caoế ớ ợ ự ệ ề ấ ử ầ ắ
c ả
"Có cái ch t hóa thành b t t "(T H u). Cô gái đã vĩnh vi n ra đi, ch còn l i ch ng tíchế ấ ử ố ữ ễ ỉ ạ ứ
"H bom". "Em đã n m dố ằ ướ ấi đ t sâuNh kho ng tr i đã n m yên trong đ t". Em đã ra điư ả ờ ằ ấ
nh ng em trư ường t n mãi v i quê hồ ớ ương, đ t nấ ước. Em đã hóa thân vào thiên nhiên
"Th t da em m m m i tr ng trong", em tị ề ạ ắ ươi tr , em trinh tr ng, em ch ng bao gi ch t,ẻ ắ ẳ ờ ế
em "đã hóa thành nh ng v ng mây tr ng", nh n nh bay kh p "kho ng tr i ng p n ng"ữ ầ ắ ở ơ ắ ả ờ ậ ắ
c a quê hủ ương
"Tâm h n em" ch ng bao gi phai m ồ ẳ ờ ờ
Trang 3Nó v n sáng… đêm đêm, nh nh ng "vì sao chói ng i lung linh" ẫ ư ữ ờ
Trên cái không gian "kho ng tr i H bom" y, m t tr iánh dả ờ ố ấ ặ ờ ương v n "thao th c". Haiẫ ứ
ch "thao th c" ch s vĩnh h ng c a v ng dữ ứ ỉ ự ằ ủ ầ ương. T đó nhà th kh ng đ nh, trái tim côừ ơ ẳ ị gái m đở ường cũng là m t "v ng dộ ầ ương" và s chi u r i nh ng m nh đẽ ế ọ ữ ả ường hành quân
ra tr n:ậ
"H i m t tr i hay chính trái tim em trong ng c Soi cho tôi ỡ ặ ờ ự
Ngày hôm nay b ướ c ti p quãng đ ế ườ ng dài".
"V ng mây tr ng", "Vì sao ng i chói lung linh" và "v ng dầ ắ ờ ầ ương thao th c" là nh ngứ ữ hình nh n d mang màu s c tráng l ca ng i t m vóc cao c , k vĩ và b t t c a tâmả ẩ ụ ắ ệ ợ ầ ả ỳ ấ ử ủ
h n, khí phách anh hùng c a cô gái thanh niên xung phong th i đánh M ồ ủ ờ ỹ
Th ca Vi t Nam kh c h a r t đ p hình nh "m t tr i". Có "M t tr i chân lý chói quaơ ệ ắ ọ ấ ẹ ả ặ ờ ặ ờ tim" tượng tr ng cho lý tư ưởng cách m ng(T y). Có m t tr i g i t ngày cách m ngạ ừ ấ ặ ờ ợ ả ạ
th ng l i đang t i g n:"C đ u, h ng nh t c n"(Ng ng đ u m t tr i đ r t g nH Chíắ ợ ớ ầ ử ầ ồ ậ ậ ẩ ầ ặ ờ ỏ ấ ầ ồ Minh). Có hình nh tả ượng tr ng cho s s ng, tình yêu, ni m t hào:ư ự ố ề ự
"M t tr i c a b p thì n m trên đ i M t tr i c a m em n m trên l ng" ặ ờ ủ ắ ằ ồ ặ ờ ủ ẹ ằ ư (Nguy n Khoaễ
Đi m)ề
Và đây, Lâm Th M D đã vi t m t cách sáng t o:ở ị ỹ ạ ế ộ ạ
"V ng d ầ ươ ng thao th c ứ
H i m t tr i hay chính trái tim em trong ng c " ỡ ặ ờ ự
M t tr i vĩnh h ng chói l i nh tinh th n em b t t đ i v i đ t nặ ờ ằ ọ ư ầ ấ ử ố ớ ấ ước, thiên nhiên
Ph n cu i bài th , tác gi ca ng i cô gái là m t chi n sĩ vô danh, m t anh hùng vô danh.ầ ố ơ ả ợ ộ ế ộ Chi n tích c a em là con đế ủ ường chi n lế ược Trường S ncon đơ ường đánh M Gỹ ương hi sinh c a em đủ ược "tôi", "b n bè tôi", tu i tr Vi t Nam th i đánh M khâm ph c và noiạ ổ ẻ ệ ờ ỹ ụ theo. Cách nói c a Lâm Th M D bình d mà xúc đ ng, th m thía:ủ ị ỹ ạ ị ộ ấ
Trang 4"Tên con đ ườ ng là tên em g i l i Cái ch t em xanh kho ng tr i con gái Tôi soi lòng mình ử ạ ế ả ờ trong cu c s ng c a em Nên m i ng ộ ố ủ ỗ ườ i có g ươ ng m t em riêng" ặ
Con đường Trường S ncon đơ ường mòn H Chí Minh là m t chồ ộ ương huy n tho i trongề ạ
cu n s vàng th i đánh M Hàng v n b đ i và nam n thanh niên xung phong đã ngãố ử ờ ỹ ạ ộ ộ ữ
xu ng đ gi v ng con đố ể ữ ữ ường cho đoàn xe ra tr n. Có th nói bài th "Kho ng tr i Hậ ể ơ ả ờ ố bom" là m t tộ ượng đài hùng vĩ v nh ng chi n sĩ m đề ữ ế ở ường Trường S n, nh ng anhơ ữ hùng li t sĩ b t t ệ ấ ử
M t gi ng th tâm tình thi t tha c m đ ng. Nh ng hình nh và liên tộ ọ ơ ế ả ộ ữ ả ưởng tuy t đ p. Conệ ẹ
người và thiên nhiên, s s ng và cái ch t, ngự ố ế ười ngã xu ng và ngố ười đang hành quân
được nói đ n b ng c t m lòng khâm ph c và bi t n sâu s c. Ng n l a tình yêu mà côế ằ ả ấ ụ ế ơ ắ ọ ử gái m đở ường Trường S n h n m y ch c năm v trơ ơ ấ ụ ề ước th p lên đang sáng b ng trangắ ừ sách h c trò hôm nay và ngày mai.ọ