Xô-cơ-rát là một nhà hiền triết lỗi lạc người Hi Lạp cổ đại. Không chỉ có đóng góp to lớn về triết học ông còn đem đến cho loài người nhiều bài học quý báu từ những chuyện rất bình thường và giản dị trong cuộc sống. Câu chuyện “Ba câu hỏi’’ cũng là một trong số đó. Liệu nhà hiền triết sẽ nói gì sau khi nghe câu trả lời của người nọ về những câu hỏi do mình đặt ra? Điều này sẽ gợi mở cho ta về sự thông minh, thẳng thắn của Xô-cơ-rát, đồng thời mang đến cho chúng ta rất nhiều điều đáng để suy nghĩ.
Trang 1Đ bài: Đ c truy n sau: Ba câu h i " " Theo anh (ch ) Xôc rát s nói v i ngề ọ ệ ỏ ị ơ ẽ ớ ười
khách nh th nào? Hãy bình lu n v bài h c rút ra t câu chuy n trênư ế ậ ề ọ ừ ệ
Đ c truy n sau:ọ ệ
Ba câu h iỏ
Ngày n , có m t ngọ ộ ườ ếi đ n g p nhà tri t h c Xôc rát (Hi L p) và nói: "ông có mu nặ ế ọ ơ ạ ố
bi t nh ng gì tôi m i nghe đế ữ ớ ược v ngề ườ ại b n c a ông không?”ủ
Ch m t chút: Xôc rát tr l i Trờ ộ ơ ả ờ ước khi k v ngể ề ườ ại b n tôi, anh nên suy nghĩ m tộ chút và vì th tôi mu n h i anh ba đi u.ế ố ỏ ề
Th nh t: Anh có hoàn toàn ch c ch n r ng nh ng đi u anh s p k là đúng s th tứ ấ ắ ắ ằ ữ ề ắ ể ự ậ không?
Ô không: Người kia nói Th t ra tôi ch nghe nói v đi u đó thôi và ậ ỉ ề ề
Đượ ồc r i Xôc rát nói Bây gi đi u th hai: Có ph i anh s p nói nh ng đi u t t đ pơ ờ ề ứ ả ắ ữ ề ố ẹ
v b n tôi không?ề ạ
Không, mà ngượ ạc l i là
Th à? Xôc rát ti p t c Câu h i cu i cùng: T t c nh ng đi u anh s p nói v b nế ơ ế ụ ỏ ố ấ ả ữ ề ắ ề ạ tôi s th t s c n thi t cho tôi ch ?ẽ ậ ự ầ ế ứ
Không, cũng không hoàn toàn nh v y.ư ậ
V y đ y. Xôc rát quay sang ngậ ấ ơ ười khách và nói: " "
Theo anh (ch ) Xôc rát s nói v i ngị ơ ẽ ớ ười khách nh th nào? Hãy bình lu n v bài h cư ế ậ ề ọ rút ra t câu chuy n trênừ ệ
Bài làm:
Xôc rát là m t nhà hi n tri t l i l c ngơ ộ ề ế ỗ ạ ười Hi L p ạ cổ đ i. Không ch có đóng góp to l nạ ỉ ớ
Trang 2v tri t h c ông còn đem đ n cho loài ngề ế ọ ế ười nhi u bài h c quý báu t nh ng chuy n r tề ọ ừ ữ ệ ấ bình thường và gi n d trong cu c s ng. Câu chuy n ả ị ộ ố ệ “Ba câu h i’’ ỏ cũng là m t trong sộ ố
đó. Li u nhà hi n tri t s nói gì sau khi nghe câu tr l i c a ngệ ề ế ẽ ả ờ ủ ườ ọ ềi n v nh ng câu h iữ ỏ
do mình đ t ra? Đi u này s g i m cho ta v s thông minh, th ng th n c a Xôc rát,ặ ề ẽ ợ ở ề ự ẳ ắ ủ ơ
đ ng th i mang đ n cho chúng ta r t nhi u đi u đáng đ suy nghĩ.ồ ờ ế ấ ề ề ể
B n s làm gì khi đ t nhiên có m t ngày, m t ngạ ẽ ộ ộ ộ ười nói v i b n r ng h mu n k choớ ạ ằ ọ ố ể
b n nghe câu chuy n v m t ngạ ệ ề ộ ườ ại b n nào đó c a b n? Bao nhiêu ngủ ạ ười trong chúng ta
s chi n th ng s tò mò đ trẽ ế ắ ự ể ước khi nghe t nhìn nh n l i xem đó li u có ph i là m tự ậ ạ ệ ả ộ câu chuy n có thi n chí. t t cho c ngệ ệ ố ả ười nói, người nghe và ngườ ượi đ c nói t i? Baoớ nhiêu người sau khi nghe xong nh ng câu chuy n nh th s đ t nh táo đ hi u đữ ệ ư ế ẽ ủ ỉ ể ể ượ ự c s đúng sai c a v n đ ? Đ t ra nh ng câu h i này b i có m t th c t , thủ ấ ề ặ ữ ỏ ở ộ ự ế ường nh ng câuữ chuy n nói sau l ng, ệ ư “ng i lê đôi mách” ồ thường là nh ng câu chuy n không chính đáng.ữ ệ
Th nh ng m t s ngế ư ộ ố ười, do nhi u lí do, v n thề ẫ ường hay dành r t nhi u th i gian đ nóiấ ề ờ ể
ho c nghe nh ng câu chuy n y. Chính vì đi u này mà Xôc rát đã mang đ n cho chúngặ ữ ệ ấ ề ơ ế
ta m t bài h c sâu s c. Khi có ngộ ọ ắ ườ ếi đ n ng ý mu n nói cho ông nghe câu chuy n vỏ ố ệ ề
m t ngộ ườ ại b n c a ông, ông đã đ ngh ngủ ề ị ười đó “suy nghĩ m t chút” ệ b ng cách tr l iằ ả ờ
ba câu h i c a mình. M i câu h i đ hàm ch a m t n i dung ý nghĩa sâu xa.ỏ ủ ỗ ỏ ề ứ ộ ộ
Trong câu h i th nh t, Xôc rát nói v i ngỏ ứ ấ ơ ớ ười có “nhã ý” mu n k chuy n: ố ể ệ “Anh có hoàn toàn ch c ch n r ng nh ng đi u anh s p k là đúng s th t không?”. ắ ắ ằ ữ ề ắ ể ự ậ Câu h i đãỏ xoáy sâu vào tính chân th c c a m t câu chuy n, m t l i nói đi u c b n trong n i dungự ủ ộ ệ ộ ờ ề ơ ả ộ thông tin c th nào đó. Nó làm cho ngụ ể ười nói ph i gi t mình suy nghĩ, b i vì th c ra anhả ậ ở ự
ta đang đ nh nói m t đi u mà chính anh ta cũng không ch c ch n mà ị ộ ề ắ ắ “ch nghe nói v ỉ ề
đi u đó thôi” ề Khi m t ngộ ười đã không bi t ch c ch n v v n đ có nghĩa là anh ta cũngế ắ ắ ề ấ ề không th kh ng đ nh để ẳ ị ược tính chân th c c a v n đ đó. Câu h i g i m cho c nhânự ủ ấ ề ỏ ợ ở ả
v t trong chuy n và ngậ ệ ườ ọi đ c bài h c đ u tiên v tính chân th c.ọ ầ ề ự
Sau khi nh n đậ ược câu tr l i, Xôc rát ti p t c đ a ra câu h i th hai: ả ờ ơ ế ụ ư ỏ ứ “Có ph i anh ả
s p nói nh ng đi u t t đ p v b n tôi không?” ắ ữ ề ố ẹ ề ạ L i thêm m t l n n a nhà hi n tri tạ ộ ầ ữ ề ế khi n cho ngế ười kia ph i suy nghĩ: T t nhiên, anh ta không đ nh nói cho ông nghe nh ngả ấ ị ữ
Trang 3đi u t t đ p v ngề ố ẹ ề ườ ại b n c a ông nh ng anh ta l i ch a t ng t h i v m c đ chânủ ư ạ ư ừ ự ỏ ề ứ ộ
th c c a nh ng đi u mình đang đ nh nói y. Rõ ràng, ngự ủ ữ ề ị ấ ười đó, ho c mu n nói câuặ ố chuy n v i m t ý tệ ớ ộ ưởng không t t, ho c cũng có th anh ta là m t ngố ặ ể ộ ười không có trách nhi m v i nh ng thông tin trong ệ ớ ữ “câu chuy n làm quà" ệ mà mình nói ra. Nh ng đi u chínhữ ề
b n thân ngả ười nói cũng không bi t đế ược m c đ chân th c c a nó, v y mà anh ta v nứ ộ ự ủ ậ ẫ
mu n nói ra cho ông nghe. Đó ch ng ph i là m t đi u vô nghĩa n a đó sao? Xôc rát đãố ẳ ả ộ ề ữ ơ khi n cho ngế ười kia ph i lúng túng. Càng ngày ông càng ch ra cho ngả ỉ ười kia th y cái vô líấ
c a anh ta trong câu chuy n mà anh ta đang mu n kủ ệ ố ể
Và cu i cùng, đ ch t l i, Xôc rát đ a ra câu h i th ba: ố ể ố ạ ơ ư ỏ ứ “T t c nh ng đi u anh s p ấ ả ữ ề ắ nói v b n tôi s th t s c n thi t cho tôi ch ?” ề ạ ẽ ậ ự ầ ế ứ Nghe xong câu h i ngỏ ười kia không bi tế
ph i tr l i nh th nào. ả ả ờ ư ế “Không, cũng không hoàn toàn nh v y.” ư ậ Câu tr l i c a anhả ờ ủ
ta là “không hoàn toàn” nh ng th cũng có nghĩa là nó hoàn toàn không có m t chút c nư ế ộ ầ thi t nào đ i v i Xôc rát c M c đích câu h i c a Xôc rát là v ích l i c a c uế ố ớ ơ ả ụ ỏ ủ ơ ề ợ ủ ầ chuy n đệ ược k , M t câu chuy n không c n thi t cho ngể ộ ệ ầ ế ười nghe, không có ích cho
người nghe thì li u có c n thi t ph i nói cho ngệ ầ ế ả ười đó nghe không? Đó là ch a nói đ nư ế
vi c nó l i không có ích cho ngệ ạ ườ ượi đ c nói đ n. Có th nói, đ n gi phút này, nhà hi nế ể ế ờ ề tri t đã hoàn toàn ch ng minh đế ứ ược tính vô nghĩa c a nh ng đi u mà ngủ ữ ề ười kia đ nh nóiị
v i ông. Đó cũng chính là m c đích l n nh t mà ông mu n đ t t i. v y sau t t c nh ngớ ụ ớ ấ ố ạ ớ ậ ấ ả ữ câu h i d n d t đ y tính lôgíc đó, đ thuy t ph c hoàn toàn ngỏ ẫ ắ ầ ể ế ụ ười kia Xôc rát s nóiơ ẽ gì? T t nhiên, chúng ta có th đ a ra đấ ể ư ượ ấc r t nhi u nh ng suy đoán. Nh ng nh vi cề ữ ư ờ ệ
hi u để ược m c đích nh ng câu h i mà s có m t n i dung chung nh t đó là: nh ng đi uụ ữ ỏ ẽ ộ ộ ấ ữ ề
vô nghĩa, không t t đ p và không có ích l i thì hoàn toàn không nên nói ra. Và th c t ,ố ẹ ợ ự ế trong câu chuy n này Xôc rát cũng đã làm nh v y. ông nói v i ngệ ơ ư ậ ớ ười kia: “V y đ y, ậ ấ
n u nh ng gì anh mu n k không có th t, cũng không t t đ p, th m chí cũng ch ng c n ế ữ ố ể ậ ố ẹ ậ ẳ ầ thi t cho tôi thì t i sao anh l i ph i k ?” ế ạ ạ ả ể Bài h c mà Xôc rát mang l i cho ngọ ơ ạ ười kia
qu là sâu s c. Nó khi n cho anh ta t c m th y cái vô nghĩa lí trong nh ng gì mà mìnhả ắ ế ự ả ấ ữ đang làm mà x u h v i chính b n thân mình. Không ch có th , nh ng câu nói c a nhàấ ổ ớ ả ỉ ế ữ ủ tri t h c còn cho th y ông là m t ngế ọ ấ ộ ười đi m tĩnh, luôn luôn sáng su t và bi t xét đoánề ố ế
m i chuy n m t cách chính xác. Không ch nh th , ông còn luôn là ngọ ệ ộ ỉ ư ế ười th ng th n,ẳ ắ
Trang 4chính tr c, có thái đ d t khoát trự ộ ứ ước nh ng bi u hi n không t t trong cu c s ng. R tữ ể ệ ố ộ ố ấ thông minh, r t s c s o nh ng cũng đ y thâm thuý, Xôc rát đã làm cho mình không ph iấ ắ ả ư ầ ơ ả
t n th i gian vào nh ng câu chuy n không c n thi t và còn v ch ra cho ngố ờ ữ ệ ầ ế ạ ười kia th y saiấ
l m c a h khi nói nh ng đi u không bi t chính xác, l i là nh ng đi u hoàn toàn khôngầ ủ ọ ữ ề ế ạ ữ ề
t t đ p, và không có ích l i cho b t c m t ai. Ch c ch n là sau bài h c y, không ch l nố ẹ ợ ấ ứ ộ ắ ắ ọ ấ ỉ ầ này mà c nh ng l n sau n a, ngả ữ ầ ữ ười kia trước khi nói lên đi u gì, v m t ai đó s ph iề ề ộ ẽ ả cân nh c r t nhi u ắ ấ ề
Câu chuy n ng n g n, gi n d nh ng mang l i cho con ngệ ắ ọ ả ị ư ạ ười m t bài h c l n v cách cộ ọ ớ ề ư
x cũng nh nh ng thói quen trong cu c s ng. Trong th c t , có r t nhi u ngử ư ữ ộ ố ự ế ấ ề ười thích
“ng i lê đôi mách", ồ bàn lu n nh ng vi c không ph i c a mình, nói sau l ng ngậ ữ ệ ả ủ ư ười khác.
Ch a c n bi t nh ng đi u nói ra x u, đ p nh th nào nh ng đó là m t thói quen xâu vàư ầ ế ữ ề ấ ẹ ư ế ư ộ riêng vi c mang chuy n ngệ ệ ười khác ra đ m s , bàn lu n đã là m t đi u r t không nênể ổ ẻ ậ ộ ề ấ làm. Ba câu h i c a Xôc rát mang đ n cho ngỏ ủ ơ ế ười ta r t nhi u suy nghĩ. Đ ng trấ ề ứ ước m tộ
s vi c nào đó con ngự ệ ườ ầi c n ph i suy xét nó m t cách kĩ càng, chính xác. Ch vì khôngả ộ ỉ
bi t chính xác s th t nên Fécđinăng m i hi u nh m nàng Lid khi n cho m i tình đ pế ự ậ ớ ể ầ ơ ế ố ẹ
đ cu i cùng l i mang đ n k t thúc bi th m. S th t b b ng bít, ni m tin s p đ và tráiẽ ố ạ ế ế ả ự ậ ị ư ề ụ ổ tim tan v , Fécđinăng đã làm cho Lid ph i u ng thu c đ c mà ch t. Đ n khi bi tỡ ơ ả ố ố ộ ế ế ế
đượ ự ậc s th t thì cũng đã quá mu n. Chàng u ng n t s thu c đ c còn l i và g c xu ngộ ố ố ố ố ộ ạ ụ ố bên c nh ngạ ười yêu (Âm m u và tình yêu Sil ). N u nh trư ơ ế ư ước đó, Fécđinăng đ t nhủ ỉ táo đ tìm hi u nguyên nhân s vi c thì đã không d n đ n k t thúc bi th m nh v y. Sể ể ự ệ ẫ ế ế ả ư ậ ự
th t và vi c n m rõ đậ ệ ắ ược ng n ngành s vi c luôn là đi u c n thi t đ con ngọ ự ệ ề ầ ế ể ười có
được nh ng quy t đ nh đúng đ n. Không nên tin cái mà mình ch a hi u ng n ngành vàữ ế ị ắ ư ể ọ càng không nên nói ra nh ng đi u mà ngay c b n thân mình cũng không ch ng minhữ ề ả ả ứ
được m c đ tin c y c a nó, nh t là nh ng đi u không t t v ngứ ộ ậ ủ ấ ữ ề ố ề ười khác. Không nên làm
m t th i gian c a chính mình cũng nh nh ng ngấ ờ ủ ư ữ ười xung quanh v nh ng đi u vô b ,ề ữ ề ổ
nh ng đi u không c n thi t. Vi c thích đ a chuy n c a ngữ ề ầ ế ệ ư ệ ủ ười khác ra đ nói dù đúng hayể không cũng d gây ph n c m, đ a đ n ngễ ả ả ư ế ở ười nghe nh ng ý nghĩ không tích c c vữ ự ề chính b n thân ngả ười nói. Nh n th c đậ ứ ược đi u này không ch giúp con ngề ỉ ười ta có m tộ lô’i s ng thi n chí, lành m nh h n mà còn giúp cho tình c m gi a con ngố ệ ạ ơ ả ữ ười tr nên g nở ầ
Trang 5gũi v i nhau h n.ớ ơ
Không ch có v y, qua câu chuy n ta hi u đỉ ậ ệ ể ượ ằc r ng, đ i v i ngố ớ ười ti p nh n, vi c cóế ậ ệ
m t thái đ sáng su t cũng là đi u h t s c c n thi t. V i m t s vi c nào đó, trộ ộ ố ề ế ứ ầ ế ớ ộ ự ệ ước khi phán xét nó, c n ph i hi u k lầ ả ể ỹ ưỡng, xác đ nh đị ược đúng sai đ có m t thái đ ti p nh nể ộ ộ ế ậ phù h p. Không ph i b t c đi u gì ngợ ả ấ ứ ề ười khác nói v i ta cũng là đúng, không ph i đi uớ ả ề nào cũng là có thi n chí và không ph i lúc nào nh ng đi u đó cũng c n thi t. Không ítệ ả ữ ề ầ ế
người, vì nh ng đ ng c cá nhân, ho c cũng có khi vì thói quen c u th và không có tráchữ ộ ơ ặ ẩ ả nhi m trong ti p nh n thông tin nên thệ ế ậ ường đ a đ n nh ng thông tin không chính xác.ư ế ữ
B i v y ngở ậ ười nghe c n ph i nh n bi t đầ ả ậ ế ược đâu th c s là đi u ph i nghe và nên nghe.ự ự ề ả Tránh trường h p ph i nghe nh ng đi u không đúng s th t, không t t đ p mà l i khôngợ ả ữ ề ự ậ ố ẹ ạ mang l i l i ích cho m t ai. Đi u này cũng gi ng nh m t câu chuy n n Đ v m t hoạ ợ ộ ề ố ư ộ ệ ấ ộ ề ộ ạ
sĩ x a có tên Ranga, m t ngư ộ ười ho sĩ siêu vi t v đạ ệ ẽ ượ ấc r t nhi u ki t tác mà ai cũngề ệ
ph i khen ng i. Trả ợ ước khi truy n ngh cho ngề ề ườ ọi h c trò có năng l c nh t c a mình tênự ấ ủ
là Rajeép ông đã d y cho anh ta m t bài h c l n v thái đ kiên đ nh và sáng su t trongạ ộ ọ ớ ề ộ ị ố
vi c ti p nh n m t ý ki n, m t v n đ nào đó không ch thu c v ngh thu t. Rajeépệ ế ậ ộ ế ộ ấ ề ỉ ộ ề ệ ậ
được th y yêu c u v m t b c tranh mà m i ngầ ầ ẽ ộ ứ ọ ười ai cũng ph i khen ng i. L n đ u tiên,ả ợ ầ ầ ông yêu c u anh đ b c tranh đó ra gi a qu ng trầ ể ứ ữ ả ường l n v i thông đi p: m i ngớ ớ ệ ọ ười hãy đánh d u X vào nh ng ch h cho là s su t. Hai ngày sau b c tranh l y v v i chi chítấ ữ ỗ ọ ơ ấ ứ ấ ề ớ
nh ng d u X. Ranga l i yêu c u h c trò v l i m t b c tranh n a, cũng đ t nó qu ngữ ấ ạ ầ ọ ẽ ạ ộ ứ ữ ặ ở ả
trường l n nh ng l n này là cùng v i m t chi c bút đ nh nh ng ngớ ư ầ ớ ộ ế ể ờ ữ ười kia ch a luônư
đi u s su t trên b c tranh. Và th t kì l , l n này thì b c tranh đề ơ ấ ứ ậ ạ ầ ứ ược mang tr v màở ề không h có m t s s a ch a cũng nh m t d u X nào c Ranga đã cho h c trò c aề ộ ự ử ữ ư ộ ấ ả ọ ủ mình m t bài h c th m thía đ có th tr thành ngộ ọ ấ ể ể ở ười ngh sĩ th c th : Con ngệ ự ụ ườ ẫ i v n
thường quên đánh giá, nhìn nh n ngậ ười khác b a bãi ngay khi có c h i đ u tiên, cho dùừ ơ ộ ầ
h ch ng bi t gì v đi u đó c Con ngọ ẳ ế ề ề ả ười thích nh n xét, đánh giá ngậ ười khác mà không nghĩ đ n trách nhi m hay nghiêm túc. L n đ u tiên h đánh d u X lên b c tranh vì đó làế ệ ầ ầ ọ ấ ứ
m t vi c làm không c n đ ng não mà h cũng không có trách nhi m gì. Nh ng khi độ ệ ầ ộ ọ ệ ư ượ c
Trang 6yêu c u s a s su t thì không ai làm n a vì h s b c l hi u bi t và ph i có trách nhi mầ ử ơ ấ ữ ọ ợ ộ ộ ể ế ả ệ
v i nh ng gì mình làm. Th nên đ ng trớ ữ ế ứ ước m t s vi c nào đó, hãy t bi t sáng su t độ ự ệ ự ế ố ể nhìn nh n và đánh giá. Nó cũng gi ng nh bài h c mà ta có đậ ố ư ọ ượ ừc t câu chuy n v Xôệ ề
c rát. Bên c nh đó cũng c n ph i có m t thái đ cơ ạ ầ ả ộ ộ ương quy t trế ước nh ng đi u khôngữ ề đúng s th t, thay đ i nó cũng nh c g ng thay đ i ý nghĩ sai l ch c a ngự ậ ổ ư ố ắ ổ ệ ủ ười khác về
v n đ nào đó. Ch có nh v y m i làm cho m i quan h gi a con ngấ ề ỉ ư ậ ớ ố ệ ữ ười tr nên thânở thi n h n, xã h i nh th mà cũng s ngày càng t t đ p h n.ệ ơ ộ ờ ế ẽ ố ẹ ơ
Không ch có v y, câu chuy n cũng là l i ng m phê phán nh ng vô cùng sâu s c nh ngỉ ậ ệ ờ ầ ư ắ ữ thói x u c a con ngấ ủ ườ ẫi v n thường g p trong cu c s ng. Luôn c n ph i có thái đ lên ánặ ộ ố ầ ả ộ
và phê phán nh ng k chuyên đi nói x u ngữ ẻ ấ ười khác vì m c đích cá nhân, nh ng k cóụ ữ ẻ thói quen th i ph ng s th t, gây b t l i cho ngổ ồ ự ậ ấ ợ ười khác. Ch có nh v y, con ngỉ ư ậ ười m iớ
có th ngày càng hoàn thi n mình và làm cho xã h i văn minh, ti n b h n.ể ệ ộ ế ộ ơ
M i câu chuy n đ u có kh năng mang đ n cho ta nh ng bài h c mang tính giáo d c vàỗ ệ ề ả ế ữ ọ ụ mang ý nghĩa nhân sinh sâu s c. Câu chuy n ắ ệ “Ba câu h i" ỏ là l i ng i ca s thông minh,ờ ợ ự hóm h nh, đ o đ c trong sáng và cao thỉ ạ ứ ượng c a nhà hi n tri t Xôc rát đ ng th i cũngủ ề ế ơ ồ ờ mang đ n cho con ngế ười bài h c v quý báu v tình b n, v đ o lý và l i s ng đúng đ n.ọ ề ề ạ ề ạ ố ố ắ
Đi u này đ c bi t có ý nghĩa trong cu c s ng c a con ngề ặ ệ ộ ố ủ ườ ểi đ có được m t l i s ngộ ố ố lành m nh và ngày càng nhân văn h n.ạ ơ