Đoạn trích “Đất nước” nằm trong trường ca “Mặt đường khát vọng” - Nguyễn Khoa Điềm là một đoạn trích hay và độc đáo với hình tượng “đất nước của nhân dân”. Có thể nói một trong những thành công của đoạn trích đó là việc xây dựng nên đất nước từ những chết liệu dân gian gần gũi và quen thuộc. Đọc bài thơ thấy thấp thoáng trong đó bóng dáng của những câu ca dao yêu thương tình nghĩa từ ngàn đời nay: “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”.
Trang 1Đ bài: Câu th "Cha m thề ơ ẹ ương nhau b ng g ng cay mu i m n" có nét tằ ừ ố ặ ương
đ ng v i nh ng l i ca dao nào? Phân tích ng n g n ý nghĩa câu th này trong s đ iồ ớ ữ ờ ắ ọ ơ ự ố chi u, so sánh v i nh ng bài ca dao mà anh (ch ) đã liên tế ớ ữ ị ưởng
Bài làm
Đo n trích “Đ t nạ ấ ước” n m trong trằ ường ca “M t đặ ường khát v ng” Nguy n Khoaọ ễ
Đi m là m t đo n trích hay và đ c đáo v i hình tề ộ ạ ộ ớ ượng “đ t nấ ước c a nhân dân”. Có thủ ể nói m t trong nh ng thành công c a đo n trích đó là vi c xây d ng nên đ t nộ ữ ủ ạ ệ ự ấ ướ ừ c t
nh ng ch t li u dân gian g n gũi và quen thu c. Đ c bài th th y th p thoáng trong đóữ ế ệ ầ ộ ọ ơ ấ ấ bóng dáng c a nh ng câu ca dao yêu thủ ữ ương tình nghĩa t ngàn đ i nay: “Cha m thừ ờ ẹ ươ ng nhau b ng g ng cay mu i m n”.ằ ừ ố ặ
Ra đ i trong th i kì ch ng Mĩ, “M t đờ ờ ố ặ ường khát v ng” là b n trọ ả ường ca vi t v s th cế ề ự ứ
t nh c a tu i tr các thành th vùng t m chi m mi n Nam, nh n rõ b m t xâm lỉ ủ ổ ẻ ị ạ ế ề ậ ộ ặ ược c aủ
đ qu c, hế ố ướng v nhân dân, đ t nề ấ ước, ý th c đứ ượ ứ ệc s m nh c a th h mình, đ ng d yủ ế ệ ứ ậ
xu ng đồ ường đ u tranh hòa nh p vào cu c chi n đ u c a toàn dân t c “Đ t nấ ị ộ ế ấ ủ ộ ấ ước” đượ c trích t ph n đ u chừ ầ ầ ương V c a trủ ường ca, là bài hát ng i ca T qu c Vi t Nam giàu đ pợ ổ ố ệ ẹ trong đó hình tượng đ t nấ ước được khai thác t góc nhìn văn hóa dân t c, t p trung kh ngừ ộ ậ ẳ
đ nh t tị ư ưởng đ t nấ ước c a nhân dân. Câu th “Cha m thủ ơ ẹ ương nhau b ng g ng cayằ ừ
mu i m n” n m trong trố ặ ằ ường liên tưởng v nh ng y u t t o nên đ t nề ữ ế ố ạ ấ ước. T t c đ uấ ả ề
th t g n gũi và thân thậ ầ ương
“Đ t n ấ ướ c có trong nh ng cái “ngày x a ngày x a ” m th ữ ử ư ẹ ườ ng hay k ể
Đ t n ấ ướ c b t đ u v i mi ng tr u bay gi bà ăn ắ ầ ớ ế ầ ờ
Đ t n ấ ướ ớ c l n lên khi dân mình bi t tr ng tre mà đánh gi c ế ồ ặ
Tóc m thì b i sau đ u ẹ ớ ầ Cha m th ẹ ươ ng nhau b ng g ng cay mu i m n ằ ừ ố ặ
Trang 2Cái kèo cái c t thành tên ộ
H t g o ph i m t n ng hai s ạ ạ ả ộ ắ ươ ng xay, giã, gi n, sàng ầ
Đ t n ấ ướ c có t ngày đó” ừ
Làm nên đ t nấ ước này là truy n th ng yêu nề ố ước, là n n văn hóa riêng, là nh ng tình c mề ữ ả con người th y chung son s t. Tình c m “thủ ắ ả ương nhau b ng g ng cay mu i m n” y đâuằ ừ ố ặ ấ
ch là c a riêng cha m , đó còn là tình yêu thỉ ủ ẹ ương nói chung c a t t c nh ng con ngủ ấ ả ữ ườ i đang s ng chung trong m t m nh đ t thân thố ộ ả ấ ương được g i tên là “Đ t nọ ấ ước”. Nó g i taợ
nh đ n nh ng bài ca dao nghĩa tình thân quen t ngàn x a:ớ ế ữ ừ ư
“Tay nâng chén mu i đĩa g ng ố ừ
G ng cay mu i m n xin đ ng quên nhau” ừ ố ặ ừ
“R nhau xu ng b mò cua ủ ố ể Đem v n u qu m chua trên r ng ề ấ ả ơ ừ
Em i chua ng t đã t ng ơ ọ ừ
G ng cay mu i m n xin đ ng quên nhau” ừ ố ặ ừ
Hay:
“Mu i ba năm mu i đang còn m n ố ố ặ
G ng chín tháng g ng hãy còn cay ừ ừ Đôi ta nghĩa n ng tình dày ặ
Có xa nhau cũng ph i ba v n sáu ngàn ngày m i xa” ả ạ ớ
Ca dao, dân ca là ngu n s a nuôi dồ ữ ưỡng tinh th n con ngầ ười Vi t Nam t bao đ i nay.ệ ự ờ Tình c m yêu thả ương, tình nghĩa c a con ngủ ười trong ca dao là th tình c m cao đ p b tứ ả ẹ ắ ngu n t nh ng gì g n gũi nh t. Chính vì l đó mà ca dao t lâu đã tr thành ngu n c mồ ừ ữ ầ ấ ẽ ừ ở ồ ả
Trang 3h ng, ch t li u cho ngứ ấ ệ ười ngh sĩ sáng tác. Cùng v i đo n trích “Đ t nệ ớ ạ ấ ước”, hình nhả
“Cha m thẹ ương nhau b ng g ng cay mu i m n” trong th c a Nguy n Khoa Đi m làằ ừ ố ặ ơ ủ ễ ề
m t trong nh ng ví d tiêu bi u.ộ ữ ụ ể
G ng và mu i là nh ng hình nh thừ ố ữ ả ường b t g p trong ca dao. Ngắ ặ ườ ưi x a đã d a vàoự
nh ng đ c tính t nhiên c a chúng đ di n t tình nghĩa th y chung son s t c a conữ ặ ự ủ ể ễ ả ủ ắ ủ
người. Mu i m n, còn g ng thì th i gian ch làm cho tính ch t c a nó càng thêm đ mố ặ ừ ờ ỉ ấ ủ ậ
đ c, “g ng càng già càng cay”. Chúng cũng gi ng nh tình c m yêu thặ ừ ố ư ả ương chân thành
c a con ngủ ườ ẽi s càng tr nên m n mà, đ m th m qua th i gian.ở ặ ằ ắ ờ
Xây d ng “đ t nự ấ ướ ủc c a nhân dân”, Nguy n Khoa Đi m mễ ề ượn chính nh ng hình nh dânữ ả gian đ v n d ng vào trong th mình, th hi n m t cách chính xác và đ y hình tể ậ ụ ơ ể ệ ộ ầ ượng về truy n th ng tình c m t t đ p c a ngề ố ả ố ẹ ủ ười dân Vi t Nam. Đó là “g ng cay”, là “Mu iệ ừ ố
m n” b i cha ông ta đã kh ng đ nh:ặ ở ẳ ị
“Mu i ba năm mu i đang còn m n ố ố ặ
G ng chín tháng g ng hãy còn cay” ừ ừ
Qua đó nói lên l i th h n, ao ờ ề ẹ ước:
“Đôi ta nghĩa n ng tình dày ặ
Có xa nhau cũng ph i ba v n sáu ngàn ngày m i xa” ả ạ ớ
“Ba v n sáu ngàn ngày” là th i gian c a m t trăm năm. Nó b t ngu n t khao khát s ngạ ờ ủ ộ ắ ồ ừ ố
h nh phúc cùng nhau đ n lúc “Đ u b c răng long”, “Bách niên giai lão”, t c s ng cùngạ ế ầ ạ ứ ố nhau đ n tr n cu c đ i. Nó cũng gi ng nh l i ao ế ọ ộ ờ ố ư ờ ước tình c m c a “đôi ta” s ngày càngả ủ ẽ sâu đ m, không bao gi xa cách. Hành đ ng “Tay b ng chén mu i đĩa g ng” g n nhậ ờ ộ ư ố ừ ầ ư mang tính bi u tể ượng. Nh c đ n chúng là nh c t i chúng là nh c t i s đ m đà, sâu s c.ắ ế ắ ớ ắ ớ ự ậ ắ
B i v y nhân v t tr tình trong bài ca dao đã đ a nó ra nh m t minh ch ng cho l i h nở ậ ậ ữ ư ư ộ ứ ờ ẹ
th th y chung. Th m i có chuy n đang t hành đ ng:ề ủ ế ớ ệ ừ ộ
"R nhau xu ng b mò cua” ủ ố ể
Trang 4Cha ông liên h ngay đ n nh ng đ ng cay, ng t bùi trong cu c s ng mà tha thi t:ệ ế ữ ắ ọ ộ ố ế
“Em i chua ng t đã t ng ơ ọ ừ
G ng cay mu i m n xin đ ng quên nhau” ừ ố ặ ừ
Đ c nh ng câu ca dao, th y n i b t lên trong đó là s kh ng đ nh tình c m l a đôi cònọ ữ ấ ổ ậ ự ẳ ị ả ứ trong th Nguy n Khoa Đi m nh ng gì nhà th g i g m còn nhi u h n th Không chơ ễ ề ữ ơ ử ắ ề ơ ế ỉ
đ n thu n là l i ng i ca, kh ng đ nh tình c m th y chung đôi l a, câu th còn g i lên thơ ầ ờ ợ ẳ ị ả ủ ứ ơ ợ ứ tình c m r ng l n h n là nghĩa tình c a con ngả ộ ớ ơ ủ ười nói chung v i nhau. T t nhiên, cũng cóớ ấ
m ch ngu n t truy n th ng tình c m t t đ p c a dân t c nh ng trong t tạ ồ ừ ề ố ả ố ẹ ủ ộ ư ư ưởng “đ tấ
nước c a nhân dân”, Nguy n Khoa Đi m đã khi n cho nó có t m r ng và bao quát h n.ủ ễ ề ế ầ ộ ơ Câu th không ch cho ta th y tình c m yêu thơ ỉ ấ ả ương mà còn kh ng đ nh s c m nh c a tìnhẳ ị ứ ạ ủ
c m y n a. “Cha m thả ấ ữ ẹ ương nhau b ng g ng cay mu i m n”, thằ ừ ố ặ ương nhau t nh ngừ ữ khó khăn v t v trong cu c s ng, và không vì nh ng khó khăn y mà đ i thay. Hình nhấ ả ộ ố ữ ấ ổ ả
“g ng cay mu i m n” g i ngừ ố ặ ợ ười ta nh đ n m t đ t nớ ế ộ ấ ước Vi t Nam trong “Bài th c aệ ơ ủ
m t ngộ ười yêu nước mình” (Tr n Sao Vàng):ầ
“Tôi yêu đ t n ấ ướ c này cay đ ng ắ
Nh ng đêm dài th p đu c đi đêm ữ ắ ố ( ) Áo m hôi nh ng bu i ch v ồ ữ ổ ợ ề
Đ i cúi th p ờ ấ Gánh t ng lon g o m c ừ ạ ố
T ng c ng rau, h t mu i ừ ọ ạ ố ( ) Tôi yêu đ t n ấ ướ c này áo rách Căn nhà d t, phên không ngăn n i gió ộ ổ
V n yêu nhau qua t ng h i th ẫ ừ ơ ở
Trang 5Lòng v n th ẫ ươ ng cây nh c i hoài” ớ ộ
Tình yêu thương b t ngu n và g n bó v i nh ng gì thân thu c và g n gũi nh t, v i cắ ồ ắ ớ ữ ộ ầ ấ ớ ả
nh ng gian lao vá v t v trong cu c s ng. V i h , gian kh càng làm cho nó tr nên sâuữ ấ ả ộ ố ớ ọ ổ ở
s c h n.ắ ơ
Vì là hình tượng “đ t nấ ước c a nhân dân” nên nh ng hình nh đủ ữ ả ược Nguy n Khoa Đi mễ ề
th hi n trong bài th h t s c g n gũi, thân thu c trong đó ch t li u dân gian để ệ ơ ế ứ ầ ộ ấ ệ ược dùng
m t cách r t đ c d ng. Đ t nộ ấ ắ ụ ấ ước được b t ngu n và nuôi dắ ồ ưỡng b ng ngu n s a tinhằ ồ ữ
th n là ca dao, dân ca, c tích; đ t nầ ổ ấ ước được làm nên t l ch s oai hùng c a dân t c khiừ ị ử ủ ộ
“dân mình bi t tr ng tre mà đánh gi c”; m i đ a danh, m i m nh đ t đ u g n v i nh ngế ồ ặ ỗ ị ỗ ả ấ ề ắ ớ ữ con ngườ ụ ểi c th là nhân dân mà “nh ng cu c đ i đã hóa núi sông ta” Tình yêu thữ ộ ờ ươ ng
nh “g ng cay mu i m n” c a m và cha chính là nét truy n th ng t t đ p trong đ iư ừ ố ặ ủ ẹ ề ố ố ẹ ờ
s ng tình c m c a con ngố ả ủ ười Vi t Nam. Nó đã đệ ược đúc k t và kh ng đ nh t l ch sế ẳ ị ừ ị ử hàng nghìn năm, th i c a nh ng bài ca dao và dân ca đ n nay, góp ph n:ờ ủ ữ ế ầ
“Đ Đ t N ể ấ ướ c này là Đ t N ấ ướ ủ c c a Nhân dân
Đ t N ấ ướ ủ c c a Nhân dân, Đ t N ấ ướ ủ c c a ca dao th n tho i” ầ ạ
Vi c s d ng ch t li u t trong ca dao, dân ca làm cho ý th tr nên sâu s c, giàu s c liênệ ử ụ ấ ệ ừ ơ ở ắ ứ
tưởng, sâu s c và d đi vào lòng ngắ ễ ườ ơi h n. Đó cũng chính là m t trong nh ng lí do làmộ ữ nên thành công c a đo n trích.ủ ạ
Câu th không ch có giá tr nh m t l i kh ng đ nh đ y thuy t ph c truy n th ng tìnhơ ỉ ị ư ộ ờ ẳ ị ầ ế ụ ề ố
c m t t đ p c a con ngả ố ẹ ủ ười Vi t Nam mà còn góp ph n tài năng và s sáng t o c aệ ầ ự ạ ủ Nguy n Khoa Đi m khi xây d ng hình nh đât nễ ề ự ả ướ ủc c a nhân dân.