Chúng ta biết Đất nước tuy là một bài thơ ngắn, nhưng lại có dáng dấp một khúc tráng ca thu nhỏ. Không phải ngẫu nhiên mà có thể gặp ở đây bức tranh toàn cảnh về tổ quốc Việt Nam qua những thăng trầm lịch sử: Đất nước buồn trong thu xưa, Đất nước ngày đổi mới, Đất nước chìm trong đau thương, Đất nước vùng lên quật khởi. Mỗi phần tương đương với một chương tráng ca. Qua những bước dài ấy, người ta cứ thấy ngời lên một sức sống Việt Nam kì diệu, sức sống đã biến những người áo vải thành những anh hùng, biến một nước Việt chân đất cần lao lam lũ thành nước Việt Nam rũ bùn đứng dậy sáng lòa.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng kh th sau đây trong bài Đ t nề ả ổ ơ ấ ướ ủc c a Nguy n Đình Thi, t : ễ ừ
"Súng n rung tr i gi n d Rũ bùn đ ng d y sáng loà"ổ ờ ậ ữ ứ ậ
Bài làm Chúng ta bi t "Đ t nế ấ ước" tuy là m t bài th ng n, nh ng l i có dáng d p m t khúc trángộ ơ ắ ư ạ ấ ộ
ca thu nh Không ph i ng u nhiên mà có th g p đây b c tranh toàn c nh v t qu cỏ ả ẫ ể ặ ở ứ ả ề ổ ố
Vi t Nam qua nh ng thăng tr m l ch s : Đ t nệ ữ ầ ị ử ấ ước bu n trong thu x a, Đ t nồ ư ấ ước ngày
đ i m i, Đ t nổ ớ ấ ước chìm trong đau thương, Đ t nấ ước vùng lên qu t kh i. M i ph nậ ở ỗ ầ
tương đương v i m t chớ ộ ương tráng ca. Qua nh ng bữ ước dài y, ngấ ười ta c th y ng iứ ấ ờ lên m t s c s ng Vi t Nam kì di u, s c s ng đã bi n nh ng ngộ ứ ố ệ ệ ứ ố ế ữ ười áo v i thành nh ngả ữ anh hùng, bi n m t nế ộ ước Vi t chân đ t c n lao lam lũ thành nệ ấ ầ ước Vi t Nam rũ bùn đ ngệ ứ
d y sáng lòa.ậ
Đây là kh th k t l i toàn bài th , ch a lúc nào, hình nh Đ t nổ ơ ế ạ ơ ư ả ấ ướ ạc l i hi n ra kì vĩ vàệ hoành tráng nh th :ư ế
Súng n rung tr i gi n d ổ ờ ậ ữ
Ng ườ i lên nh n ư ướ ỡ ờ c v b
N ướ c Vi t Nam t máu l a ệ ừ ử
Rũ bùn đ ng d y sáng lòa ứ ậ
D u b n câu th đẫ ố ơ ược vi t r t ch t ch , chúng ta v n có th th y t nó đã chia thành haiế ấ ặ ẽ ẫ ể ấ ự
ph n khá rõ r t. Hai câu trên phác ra khung c nh đ làm phông n n, hai câu dầ ệ ả ể ề ướ ậ i t p trung khác ho hình nh Đ t nạ ả ấ ước n i hình n i kh i h n lên trên cái n n y. N u n aố ố ố ằ ề ấ ế ử trên có ph n nghiêng v t th c, thì n a dầ ề ả ự ử ướ ạ ẩi l i đ y tính khái quát, hình tượng hi n raệ
v a kì o v a kì vĩ.ừ ả ừ
ch ng Đ t n c (trích tr ng ca "M t đ ng khát v ng"), khi hình dung v đ t
nước, Nguy n Khoa Đi m thễ ề ường t a vào hai bình di n, hai hình nh chính là Đ t vàự ệ ả ấ
Trang 2Nước (Đ t là n i anh đ n trấ ơ ế ường / Nước là n i em t m đ t là n i con chim phơ ắ ấ ơ ượ ng hoàng bay v hòn núi b c / nề ạ ước là n i con cá ng ông móng nơ ư ước bi n kh i Đ t làể ơ ấ
n i chim v ? Nơ ề ước là n i r ng ). Trong khi đó, hai bình di n chính, hai h th ng nhơ ồ ở ệ ệ ố ả chính mà Nguy n Đình Thi l y làm đi m t a đ hình dung v m t Đ t nễ ấ ể ự ể ề ộ ấ ước toàn v n,ẹ
l i là Đ t và Tr i (Đ t nạ ấ ờ ấ ước đ i đ i: Gió th i r ng tre ph p ph i / Tr i thu thay áoổ ờ ổ ừ ấ ớ ờ
m i Đ t nớ ấ ước giành l i ch quy n: Tr i xanh đây là c a chúng ta / Núi r ng đây là c aạ ủ ề ờ ủ ừ ủ chúng ta Đ t nấ ước đau thương: Ôi nh ng cánh đ ng quê ch y máu? Dây thép gai đâmữ ồ ả nát tr i chi u ), đây cũng th , hình nh đ t nờ ề Ở ế ả ấ ước Vi t Nam vùng lên đệ ược nhìn nh nậ
c hai phía B u tr i và M t đ t:
Súng n rung tr i gi n d ổ ờ ậ ữ
Ng ườ i lên nh n ư ướ ỡ ờ c v b
C hai h p l i thành m t T qu c Vi t Nam tràn đ y hào khí. Nguy n Đình Thi đã d ngả ợ ạ ộ ổ ố ệ ầ ễ ụ công trong vi c ti t ch ngòi bút d n khí l c vào bên trong đ cu i cùng bùng lên thànhệ ế ế ồ ự ể ố
s công phá. Tự ương ng v i đi u này là hình tứ ớ ề ượng m t nộ ước Vi t Nam nung n u đauệ ấ
thương, tích t căm h n, âm th m bi n t t c thành s c m nh đ cu i cùng qu t kh iụ ờ ầ ế ấ ả ứ ạ ể ố ậ ở vùng lên. Ban đ u là cái n u nung bên trong phát l ra thành n i b n ch n: "nh ng đêmầ ấ ộ ỗ ồ ồ ữ dài hành quân nung n u b ng b n ch n nh m t ngấ ỗ ồ ồ ớ ắ ười yêu". Nó b t lên thành ti ng: "Tậ ế ừ
g c lúa b tre h n h u đã b t lên nh ng ti ng căm h n". R i nó phát l ra thành ti ngố ờ ồ ậ ậ ữ ế ờ ồ ộ ế kèn g i quân: "Kèn g i quân văng v ng cánh đ ng", nó hi n ra trong v ng trán cháy r c:ọ ọ ẳ ồ ệ ầ ự
"Trán cháy r c nghĩ tr i đ t m i" Đó là quá trình chuy n hoá kì di u bên trong c a s cự ờ ấ ớ ể ệ ủ ứ
s ng dân t c, quá trình nh ng ngố ộ ữ ười áo v i hoá thành nh ng anh hùng : "Ôm đ t nả ữ ấ ướ c
nh ng ngữ ười áo v i / Đã đ ng lên thành nh ng anh hùng". Nh ng t t c nh ng đi u đóả ứ ữ ư ấ ả ữ ề
ch nh m vào cái đích cu i cùng là qu t cỉ ằ ố ậ ường đ ng kh i. B n câu cu i cùng này là đ nhồ ở ố ố ỉ
đi m c a c m xúc th , cũng là nh ng nét v cu i cùng hoàn t t hình tể ủ ả ơ ữ ẽ ố ấ ượng đ t nấ ướ c
c a ngòi bút Nguy n Đình Thi. Có nhìn nh th , m i th y giá tr ngh thu t c a haiủ ễ ư ế ớ ấ ị ệ ậ ủ
ti ng súng n Nó đâu ch là m t s ki n chi n tr n đế ổ ỉ ộ ự ệ ế ậ ượ ả ực t th c. Nó còn là hi u l nhệ ệ
qu t kh i. H n th n a, nó chính là cái kh i ch t n tích t bao năm trong lòng m t dânậ ở ơ ế ữ ố ấ ổ ụ ộ
t c b dày xéo gi đang bùng n thành s c công phá mãnh li t, thành hào khi xung tr n vũộ ị ờ ổ ứ ệ ậ
Trang 3bão, thành hào khí chi n th ng.ế ắ
B c tranh hoành tráng s thi v đ t nứ ử ề ấ ước được v b ng nh ng nét bút l n, đ y tính kháiẽ ằ ữ ớ ầ quát tượng tr ng: Súng n rung tr i gi n d L i th cũng đ t đ n m t đ hàm súc cao.ư ổ ờ ậ ữ ờ ơ ạ ế ộ ộ Hai ch gi n d khi n cho ý th th t đa nghĩa. B i nó có t i hai ch t Đó là ti ng súngữ ậ ữ ế ơ ậ ở ớ ữ ừ ế
gi n d c a con ngậ ữ ủ ười hay b u tr i cũng đang n i gi n v i k thù? Có l là c hai. T iầ ờ ổ ậ ớ ẻ ẽ ả ộ
ác c a chúng gieo r c bao năm khi n cho tr i không dung đ t không tha.ủ ắ ế ờ ấ
N u câu th nh t m lên chi u cao, thì câu th hai l i tr i ra b r ng. Hình nh Ngế ứ ấ ở ề ứ ạ ả ề ộ ả ườ i lên nh nư ước v b đỡ ờ ược g i h ng tr c ti p t nh ng bi n ngợ ứ ự ế ừ ữ ể ười tràn lên cướp chính quy n trong Cách m ng tháng Tám và l p l p chi n sĩ xông lên phá b t di t đ n giànhề ạ ớ ớ ế ố ệ ồ
l i đ t đai trong nh ng năm kháng chi n. Nh ng n tạ ấ ữ ế ữ ấ ượng th c y đự ấ ược tái t o cùngạ
m t thành ng quen thu c: T c nộ ữ ộ ứ ước v b C hai hòa vào nhau trong m t câu th v aỡ ờ ả ộ ơ ừ
có s c g i t v a cách đi u tứ ợ ả ừ ệ ượng tr ng. Ngư ườ ọi đ c có th hình dung m t bi n ngể ộ ể ườ i đang vùng lên, m t khí th m nh m c tràn đi cu n phăng t t c Th t ít có hình nhộ ế ạ ẽ ứ ố ấ ả ậ ả nào th hi n s c m nh c a chi n tranh nhân dân b ng hình nh nể ệ ứ ạ ủ ế ằ ả ước v b nh th ỡ ờ ư ế Trên cái phông n n y, hình tề ấ ương đ t nấ ước hi n lên nh m t th c th v a kì o v a kệ ư ộ ự ể ừ ả ừ ỳ vĩ:
N ướ c Vi t Nam t máu l a ệ ừ ử
Rũ bùn đ ng d y sáng lòa ứ ậ
Nguy n Đình Thi t ng "ti t l " v xu t x c a hình nh này trong chi n d ch Đi n Biên,ễ ừ ế ộ ề ấ ứ ủ ả ế ị ệ ông đã t ng ch ng ki n c nh nh ng chi n sĩ c a ta dám n a mình trong bùn dừ ứ ế ả ữ ế ủ ử ưới giao thông hào. Đ n khi đế ượ ệc l nh t n công, h đã nh t t vấ ọ ấ ề ượt lên trên mi ng giao thôngệ hào, bùn b n tung toé. C m quan thi sĩ li n nh n ra đây là m t t thê l m li t, m t bi uắ ả ề ậ ộ ư ẫ ệ ộ ể
tr ng cao đ p. Th là. t hình nh th t v m t chi n sĩ, thi sĩ đã nâng t m vóc lên thànhư ẹ ế ừ ả ậ ẽ ộ ế ầ hình nh c a c đ t nả ủ ả ấ ước. Nói rõ h n, b ng l i t duy đ m ch t huy n tho i, ngơ ằ ố ư ậ ấ ề ạ ười làm
th đã làm cho hình nh cá bi t nh nhoi thành m t hình tơ ả ệ ỏ ộ ượng kh ng l , kì o, hoànhổ ồ ả tráng. N u máu l a là n i đau thế ử ỗ ương, thì bùn đen là n i nh c nh n nô l Hình nh thỗ ụ ằ ệ ả ơ
Trang 4di n t m t nễ ả ộ ước Vi t Nam b vùi trong đau thệ ị ương, b nh n sâu xu ng bùn đen nô lị ấ ố ệ
v t đ ng lên nh m t thiên th n. Rũ b bùn nh , t a sáng hào quang. Đây là quy lu t kìụ ứ ư ộ ầ ỏ ơ ỏ ậ
di u c a s c s ng Vi t Nam khi đệ ủ ứ ố ệ ương đ u v i ngo i xâm. Đâu ph i ng u nhiên, sauầ ớ ạ ả ẫ này, khi k t thúc cu c kháng chi n ch ng Mĩ, Nhà th T H u cũng vi t:ế ộ ế ố ơ ố ữ ế
Ôi Vi t Nam t trong bi n máu ệ ừ ể
Ng ườ ươ i v n lên nh m t thiên th n ư ộ ầ
Ph i nói r ng, ch t li u ngôn t đã đả ằ ấ ệ ừ ược Nguy n Đình Thi s d ng r t thành công.ễ ử ụ ấ
Ngườ ọi đ c không th không th y h th ng nh ng đ ng t , tính t để ấ ệ ố ữ ộ ừ ừ ượ ử ục s d ng đâyở
đ u thu c cề ộ ường đ m nh m chói g t: n rung tr i, v b , gi n d , máu l a, sángộ ạ ẽ ắ ổ ờ ỡ ờ ậ ữ ử lòa Và dường nh chúng đ u t nh ng c m xúc mang tính tr c quan mà đư ề ừ ữ ả ự ượ ượ c t ng
tr ng hoá. N u không có ngu n ng li u y, hình tư ế ồ ữ ệ ấ ượng th khó vơ ượt kh i t m m c tỏ ầ ứ ả
th c đ có đự ể ượ ầc t m vóc tượng tr ng kì vĩ nh th ư ư ế
Làm nên thành công c a kh th này, không th không tính công cho th lo i th l củ ổ ơ ể ể ạ ơ ụ ngôn. Trong toàn thi ph m, th l c ngôn đẩ ể ụ ược dùng t i hai l n (Trớ ầ ước đó là kh th lênổ ơ
án t i ác c a th ng gi c Tây, th ng chúa đ t). Nh ng đ c d ng h n c v n là l n này.ộ ủ ằ ặ ằ ấ ư ắ ụ ơ ả ẫ ầ
C nh p chân l n nh p l c a th l c ngôn đ u đả ị ẫ ị ẻ ủ ể ự ề ược phát huy đúng lúc
Hai câu đ u nghiêng v nh p ch n. Đ n câu th ba. nó b t ng thay đ i nh p 2/2/2 dànầ ề ị ẵ ế ứ ấ ờ ổ ị
tr i d ng l i Nh p 3/3 b t s c tr i lên:ả ừ ạ ị ậ ứ ỗ
Nước Vi t Nam / t máu l aệ ừ ử
Khác nào m t đ t bi n không có nh p đi u y th t khó mà bi u hi n cho s c nét cú đ tộ ộ ế ị ệ ấ ậ ể ệ ắ ộ
kh i vở ươn mình thành kh ng l , thành thiên th n c a hình tổ ồ ầ ủ ượng Đ t nấ ước. Hình và
Nh c đã h tr nhau hay đã hóa thân vào nhau, th t khó mà phân bi t đạ ỗ ợ ậ ệ ược
Bài th m đ u b ng hơ ở ầ ằ ương c m hi n hòa trong nh ng sáng thu muôn thu đ r i k tố ề ữ ở ể ồ ế thúc b ng hình nh qu t cằ ả ậ ường, v a d d i v a oai hùng. Ch riêng đi u đó dù cho taừ ữ ộ ừ ỉ ề
th y s c s ng kì di u nào đã bi n m t nấ ứ ố ệ ế ộ ước Vi t Nam hi n hoà thành m t nệ ề ộ ước Vi tệ
Trang 5Nam b t khu t. Kh th k t này chính là cái th i đi m chót cùng c a cu c hoá thân màuấ ấ ổ ơ ế ờ ể ủ ộ nhi m đóệ