Bài thơ ra đời trong thời kì miền Bắc đang náo nức, khẩn trương xây dựng cuộc đời mới vào những năm đầu thập niên 1960. Khúc hát lên đường của bài thơ mang không khí xã hội say mê, hào hứng ấy. Bài thơ nằm trong đề tài chung của thơ ca viết về quê hương đất nước thời kì này. Những kỉ niệm về nhân dân nghĩa tình trong kháng chiến đã khơi dòng cho nguồn cảm xúc tuôn trào: tình đất nước, tình nhân dân.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau trong bài Ti ng hát con tàu c a Ch Lan Viên:ề ả ạ ơ ế ủ ế
Nh b n sớ ả ương giăng, nh đèo mây ph … Khi ta đi đ t đã hóa tâm h nớ ủ ấ ồ
Hướng d nẫ
Bài th ra đ i trong th i kì mi n B c đang náo n c, kh n trơ ờ ờ ề ắ ứ ẩ ương xây d ng cu c đ i m iự ộ ờ ớ vào nh ng năm đ u th p niên 1960. Khúc hát lên đữ ầ ậ ường c a bài th mang không khí xãủ ơ
h i say mê, hào h ng y.ộ ứ ấ
Bài th n m trong đ tài chung c a th ca vi t v quê hơ ằ ề ủ ơ ế ề ương đ t nấ ước th i kì này.ờ
Nh ng k ni m v nhân dân nghĩa tình trong kháng chi n đã kh i dòng cho ngu n c mữ ỉ ệ ề ế ơ ồ ả xúc tuôn trào: tình đ t nấ ước, tình nhân dân. N i dung tình c m y độ ả ấ ược th hi n sâu s cể ệ ắ qua đo n th :ạ ơ
Nh b n s ớ ả ươ ng giăng, nh đèo mây ph ớ ủ
N i nào qua lòng l i ch ng yêu th ơ ạ ẳ ươ ng
Khi ta ch là n i đ t ở ỉ ơ ấ ở Khi ta đi đ t đã hóa tâm h n ấ ồ
Theo m ch c m xúc, ti p n i v i n i nh ngạ ả ế ố ớ ỗ ớ ườ ởi nh ng kh th trữ ổ ơ ước đ n kh th nàyế ổ ơ
là n i nh c nh, nh quê hỗ ớ ả ớ ương Tây B c.ắ
Hình nh b n làng hi n ra m màng trong sả ả ệ ơ ương khói hoài ni m.ệ
Nh b n s ớ ả ươ ng giăng, nh đèo mây ph , ớ ủ
Người Tây B c thắ ường làm nhà chon von trên sườn núi nên s m chi u giăng m c m tớ ề ắ ộ màn sương, còn đường đèo lên cao vút chìm trong mây. Hai hình nh g i t b c tranhả ợ ả ứ hùng vĩ nh ng th m ng, m màng, êm , nh nhàng, có chút h o ch p ch n trong cõiư ơ ộ ơ ả ẹ ư ả ậ ờ
m ng. Đi p t nh trong m t câu th cho th y tâm tr ng nhà th đang đ m chìm trongộ ệ ừ ớ ộ ơ ấ ạ ơ ắ
nh ng k ni m ân tình và quê hữ ỉ ệ ương Tây B c hi n lên đ p đ trong n i nh càng b c lắ ệ ẹ ẽ ỗ ớ ộ ộ
Trang 2tình yêu sâu n ng c a nhà th ặ ủ ơ
C nh th y trong th T H u có v đ p riêng:ả ơ ấ ơ ố ữ ẻ ẹ
Trăng lên đ u núi n ng chi u l ng n ầ ắ ề ư ươ ng
Nh t ng b n khói cùng s ớ ừ ả ươ ng
N i quê hơ ương y có bi t bao con ngấ ế ười nghĩa tình, m i n i là m t k ni m đ p mà bỗ ơ ộ ỉ ệ ẹ ướ c chân tác gi đã t ng đi qua su t chi u dài kháng chi n.ả ừ ố ề ế
Theo dòng hoài ni m tâm t hệ ư ướng ra ngo i c nh, r i trong kho ng cách c a không gianạ ả ồ ả ủ
th i gian tác gi quay l i soi vào lòng mình, suy ng m, ki m nghi m và nh n ra r ng:ờ ả ạ ẫ ể ệ ậ ằ
N i nào qua lòng l i ch ng yêu th ơ ạ ẳ ươ ng
Câu th v a t h i lòng, v a nh mu n tâm s , chia s r i ng m kh ng đ nh. Tình c mơ ừ ự ỏ ừ ư ố ự ẻ ồ ầ ẳ ị ả
v i đ t nớ ấ ước con người Tây B c đã đắ ược th thách qua th i gian, đã đử ờ ượ ọc l c qua n iỗ
nh nên câu th có s l ng k t tình c m nh ng v n giàu c m xúc.ớ ơ ự ắ ế ả ư ẫ ả
T tình c m c th , nh ng suy ng m y và đang trên đ nh cao trào c a c m xúc, ý thừ ả ụ ể ữ ẫ ấ ỉ ủ ả ơ nâng lên thành khái quát
Khi ta ch là n i đ t ở ỉ ơ ấ ở Khi ta đi đ t đã hóa tâm h n ấ ồ
Khi ta mi n đ t y bình thở ề ấ ấ ường, là m nh đ t vô v , bên ngoài vùng tri giác c a conả ấ ở ị ủ
người nh ng khi đi xa đ t hóa ra đ p nh tâm h n. M nh đ t tâm h n y lúc nào cũngư ấ ẹ ư ồ ả ấ ồ ấ thao th c mãi trong h n ta, làm s ng d y vô vàn nh ng k ni m ng t ngào. Ý th cũng cóứ ồ ố ậ ữ ỉ ệ ọ ơ
th hi u: khi đi xa tâm h n ta nh g i v v i ch n cũ, g n ch t v i m nh đ t y, nhi uể ể ồ ư ở ề ớ ố ắ ặ ớ ả ấ ấ ề khi nó th c d y bao nhiêu hình nh bình d thân thứ ậ ả ị ương nh mu n kéo ta v M nh đ tư ố ề ả ấ
t ng s ng trong quá kh nh ph n h n, ph n đ i không th thi u c a m i ngừ ố ứ ư ầ ồ ầ ờ ể ế ủ ỗ ười. Nó trở thành quê hương th hai. Đó là m t chân lí c a đ i s ng tình c m mà ai cũng có th tứ ộ ủ ờ ố ả ể ự
ki m nghi m.ể ệ
Trang 3Tri t lí này không ph i h i t t ánh sáng c a trí tu mà k t tinh t c m xúc mãnh li t vàế ả ộ ụ ừ ủ ệ ế ừ ả ệ sâu l ng c a tâm h n – m t d ng c m xúc trí tu và đắ ủ ồ ộ ạ ả ệ ược rút ra t s tr i nghi m th mừ ự ả ệ ấ thía c a chính cu c đ i nhà th Đúng nh T H u nói: “Đ t cháy trái tim đ n cùng nó trủ ộ ờ ơ ư ố ữ ố ế ở thành trí tu ”. Đi u này th hi n m t quy lu t tâm lý sáng t o ngh thu t: khi c m xúcệ ề ể ệ ộ ậ ạ ệ ậ ả mãnh li t thì n y sinh ý tệ ả ưởng sâu s c, ph quát. Vì quá nh thắ ổ ớ ương con người và đ tấ mình s ng, c m xúc dâng lên l n lố ả ầ ượt qua t ng hình nh: ngừ ả ười anh, người em, người mẹ
r i c nh b n làng, đ n đ nh cao trao Ch Lan Viên khám phá chân lý b ng tr c giác vồ ả ả ế ỉ ế ằ ự ề
m i quan h gi a con ngố ệ ữ ười và đ t Hi n tấ ở ệ ượng này cũng đã di n ra trong tâm h n Hệ ồ ồ
Dz nh:ế
Em c h n nh ng em đ ng đ n nhé! ứ ẹ ư ừ ế
Đ lòng bu n tôi d o kh p sân, ể ồ ạ ắ Nhó trên tay, thu c lá cháy l i d n… ố ụ ầ Tôi nói kh : G m, làm sao nh th ? ẽ ớ ớ ế
Em c h n nh ng em đ ng đ n nhé! ứ ẹ ư ừ ế
Em tôi i! Tình có nghĩa gì đâu? ơ
N u là không l u luy n bu i s đ u? ế ư ế ổ ơ ầ Thu ân ái mang manh nh n ng l a ở ư ắ ụ Hoa b ướ m ng p ng ng c cây l n n a, ậ ừ ỏ ầ ữ
H n ngày mai mùa đ n s vui t ẹ ế ẽ ươ i,
Ch ngày mai m i đ p, ngày mai m i thôi! ỉ ớ ẹ ớ
Em c h n nh ng em đ ng đ n nhé! ứ ẹ ư ừ ế Tôi s trách – c nhiên! – nh ng r t nh ẽ ố ư ấ ẹ
Trang 4N u trót đi, em hãy g ng quay v ế ắ ề Tình m t vui khi đã v n câu th ấ ẹ ề
L i ch đ p nh ng khi còn dang d ờ ỉ ẹ ữ ở
(Ng p ng ng)ậ ừ
Chính vì tri t lí đế ược rút ra t c m xúc nên nó không khô khan mà t nhiên, truy n c m.ừ ả ự ề ả
S c h p d n c a th Ch Lan Viên là c m xúc mà giàu trí tu Hai câu th tri t lí này hayứ ấ ẫ ủ ơ ế ả ệ ơ ế
nh t c a bài th và nó có đ i s ng riêng, thấ ủ ơ ờ ố ường xu t hi n riêng nh m t danh ngôn.ấ ệ ư ộ
Gi ng th nh , da di t, sâu l ng phù h p v i tâm t đang hoài ni m, tọ ơ ẹ ế ắ ợ ớ ư ệ ưởng nh M chớ ạ
th là s v n đ ng đi t tình c m đ n suy tơ ự ậ ộ ừ ả ế ưởng r i đúc k t thành chân lý, tri t lu n.ồ ế ế ậ
Đo n th ca ng i quê hạ ơ ợ ương Tây B c tắ ươ ẹi đ p đã g n bó máu th t v i tâm h n nhà th ắ ị ớ ồ ơ Tình yêu quê hương Tây B c đã b i đ p và làm phong phú thêm tâm h n nhà th ắ ồ ắ ồ ơ
Đo n th làm n i rõ phong cách th Ch Lan Viên: trí tu mà giàu c m xúc, chân lý đạ ơ ổ ơ ế ệ ả ượ c phát bi u qua hình tể ượng th s ng đ ng, l p lánh s c màu. Đo n th góp ph n kh ngơ ố ộ ấ ắ ạ ơ ầ ẳ
đ nh s thành công ngh thu t và s c s ng c a bài th ị ự ệ ậ ứ ố ủ ơ