Tháng 4.1948, tại chiến khu Việt Bắc, Hoàng Cầm viết “Bên kia sông Đuống” một kiệt tác của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Giai điệu thiết tha của dân ca Quan họ thấm vào từng vần thơ. Lòng nhớ tiếc xót xa quê hương bị giặc giày xéo, lòng uất hận căm thù giặc bùng cháy, niềm tin dào dạt vào một ngày mai, quê hương trở lại thanh bình đã được thể hiện một cách cảm động.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau trong bài "Bên kia sông Đu ng" c a Hoàng C m: ề ả ạ ơ ố ủ ầ
"Đêm buông xu ng dòng sông Đu ng( ) Nh ng chuy n muôn đ i không nói năng”ố ố ữ ệ ờ
Bài làm Tháng 4.1948, t i chi n khu Vi t B c, Hoàng C m vi t “Bên kia sông Đu ng” m t ki tạ ế ệ ắ ầ ế ố ộ ệ tác c a th ca kháng chi n ch ng Pháp. Giai đi u thi t tha c a dân ca Quan h th m vàoủ ơ ế ố ệ ế ủ ọ ấ
t ng v n th Lòng nh ti c xót xa quê hừ ầ ơ ớ ế ương b gi c giày xéo, lòng u t h n căm thù gi cị ặ ấ ậ ặ bùng cháy, ni m tin dào d t vào m t ngày mai, quê hề ạ ộ ương tr l i thanh bình đã đở ạ ược thể
hi n m t cách c m đ ng.ệ ộ ả ộ
Đo n th dạ ơ ưới đây trích trong ph n 3 bài th ghi l i c nh m già trong vùng đ ch h u đónầ ơ ạ ả ẹ ị ậ
b đ i v gi i phóng quê hộ ộ ề ả ương. Đo n th đạ ơ ược vi t dế ưới hình th c đ i tho i r t g iứ ố ạ ấ ợ
c m:ả
"Đêm buông xu ng dòng sông Đu ng ố ố
………
Nh ng chuy n muôn đ i không nài năng” ữ ệ ờ
Trong bài th , 12 l n Hoàng C m nh c đ n dòng sông Đu ng yêu thơ ầ ầ ắ ế ố ương. Đây là l n thầ ứ
9, sông Đu ng hi n ra trong m t th i đi m đáng nh :ố ệ ộ ờ ể ớ
"Đêm buông xu ng dòng sông Đu ng” ố ố
Đã m y năm dài "gi c kéo lên ngùn ng t l a hung tàn", quê hấ ặ ụ ử ương ta điêu tàn, tang tóc:
"Ru ng ta khô Nhà ta cháy ". Bao nộ ước m t và máu đã đ xu ng! Bao th t nát xắ ổ ố ị ươ ng tan Bao tháng ngày, m già vùng đ ch t m chi m kh c kho i ch mong. Đêm nay, khiẹ ị ạ ế ắ ả ờ màn đêm "buông xu ng", màn đêm bí m t bao ph dòng sông Đu ng thì "b đ i bên sôngố ậ ủ ố ộ ộ
đã tr v ”. M già g p l i đàn con xa. Câu th g m t ng âm, t ng ti ng n i ti p xu tở ề ẹ ặ ạ ơ ồ ừ ừ ế ố ế ấ
hi n g i t màn đêm t t , nh nhàng buông xu ng. M t không khí bí m t bao trùm dòngệ ợ ả ừ ừ ẹ ố ộ ậ sông. Các láy âm: "buông xu ng – Đu ng” r t g i, g i không khí, m t đêm đ ch h u cóố ố ấ ợ ợ ộ ị ậ
Trang 2b đ i vộ ộ ượt sông tr v Đó là m t “đêm l ch s ” ch mong c a m già.ở ề ộ ị ử ờ ủ ẹ
Hai câu h i c a m già n i ti p xu t hi n. Phút đ u g p g b đ i, nh ng đ a con xa.ỏ ủ ẹ ố ế ấ ệ ầ ặ ỡ ộ ộ ữ ứ
Ng c nhiên và xúc đ ng. Câu h i ng n. Ch “con” nhi u m áp, tin c y và yêu thạ ộ ỏ ắ ữ ề ấ ậ ương:
“ Con là ai? Con đâu v ?” ở ề
Sau l i nói nh ngh n l i, là nh ng gi t l m ng vui. C ch m già run run: "Hé m tờ ư ẹ ạ ữ ọ ệ ừ ử ỉ ẹ ộ cánh li p".Đúng là "Nhà lá đ n s Nh ng t m lòng r ng m …” ("Bao gi tr l i" ế ơ ơ ư ấ ộ ở ờ ở ạ Hoàng Trung Thông). Không gian bé nh mà lòng m thì mênh mông, bao la:ỏ ẹ
“ Con vào đây b n phía t ố ườ ng che”…
M t ch "che" p bi t bao tình thộ ữ ấ ủ ế ương c a bà m , c a đ ng bào vùng đ ch h u. M tủ ẹ ủ ồ ị ậ ộ
t m li p m ng manh mà v ng ch c h n c thành đ ng vách s t. B đ i đánh gi c vìấ ế ỏ ữ ắ ơ ả ồ ắ ộ ộ ặ
nước vì dân. Đ ng bào đùm b c, ch che b đ i. B đ i s ng trong lòng nhân dân. Các tồ ọ ở ộ ộ ộ ộ ố ừ
ng : "b n phía", "che", và l i chào m i: "vào đây" đã th hi n m t cách sâu s c c m đ ngữ ố ờ ờ ể ệ ộ ắ ả ộ tình thương, s đùm b c ch che c a m già, c a đ ng bào đ i v i b đ i th i khángự ọ ở ủ ẹ ủ ồ ố ớ ộ ộ ờ chi n. Tinh quân dân nh cá v i nế ư ớ ước là th ! Tác gi đã t o nên m t tình hu ng g p g ,ế ả ạ ộ ố ặ ỡ
g i lên m t không khí v a bí m t, v a thiêng liêng. C nh m già vùng gi c chi m g p bợ ộ ừ ậ ừ ả ẹ ặ ế ặ ộ
đ i trong màn đêm, mà ngộ ườ ọi đ c c m th y s vi c đang di n ra trả ấ ự ệ ễ ước m t mình, mìnhắ đang được ch ng ki n.ứ ế
Sau ngôn ng , c ch c a m già, Hoàng C m sáng t o nên m t s hình nh hoán d ,ữ ử ỉ ủ ẹ ầ ạ ộ ố ả ụ
tương ph n và so sánh r t đ c s c: "tình m ", “tóc tr ng", “l a đèn leo lét", "nh d ngả ấ ặ ắ ẹ ắ ử ư ự trăng". M t c nh s ng âm th m, đen t i, đau kh trong “l a đèn leo lét" nh ng v n "soiộ ả ố ầ ố ổ ử ư ẫ tình m ". Tình m là lòng yêu nẹ ẹ ước, là tình thương b đ i. Th pháp tộ ộ ủ ương ph n c aả ủ Hoàng C m đã sáng t o nên m t câu th có hình nh đ p, làm sáng b ng lên tình m ,ầ ạ ộ ơ ả ẹ ừ ẹ lòng m Vi t Nam: "L a đèn leo soi tình m ". Tình m , lòng m mênh mông:ẹ ệ ử ẹ ẹ ẹ
"N i h m t i là n i sáng nh t ơ ầ ố ơ ấ
N i con nhìn ra s c m nh Vi t Nam” ơ ứ ạ ệ
Trang 3("Đ t nấ ước quê ta mênh mông” Dương Hương Ly) Câu th “khuôn m t b ng lên nh d ng trăng" có hình nh so sánh đ p. "D ng trăng” là ơ ặ ừ ư ự ả ẹ ự trăng m c, trăng lên, c nh v t n i n i trên m t đ t, trên làng quê đ u sáng b ng lên. ọ ả ậ ơ ơ ặ ấ ề ừ
Trăng lên xua tan màn đêm bóng t i, đem l i ánh sáng cho núi sông, làng quê. Cũng nh bố ạ ư ộ
đ i vộ ượt sông Đu ng tr v đánh gi c đ xua tan, quét s ch h c ám. G p b đ i v làng,ố ở ề ặ ể ạ ắ ặ ộ ộ ề
m vui sẹ ướng, gương m t m r ng r "b ng lên nh d ng trăng". M già nh đặ ẹ ạ ỡ ừ ư ự ẹ ư ược h i ồ sinh trong s h i sinh c a quê hự ồ ủ ương đ t nấ ước
Có bi t bao n i đau nh nén l i trong lòng m "Không nói năng", m già vùng đ ch h u ế ỗ ư ạ ẹ ẹ ị ậ không nói nên l i. Mái "tóc tr ng" là hi n thân c a t i nh c, c a m t mát đau thờ ắ ệ ủ ủ ụ ủ ấ ương mà
m già đã ph i ch u đ ng trong nh ng ngày tháng "kh ng khi p”. Ch “k ” r t đ t. "K "ẹ ả ị ự ữ ủ ế ữ ể ấ ắ ể
b ng "tóc tr ng" c a m "K " b ng n i "ng m ngùi” c a m mà đ a con xa th u hi u:ằ ắ ủ ẹ ể ằ ỗ ậ ủ ẹ ứ ấ ể
"Ng m ngùi tóc tr ng đang th m k , ậ ắ ầ ể
Nh ng chuy n muôn đ i không nói năng” ữ ệ ờ
Dùng hình nh đ g i t n i tâm, g i t lòng m là m t cách vi t hình tả ể ợ ả ộ ợ ả ẹ ộ ế ượng bi u c m ể ả
th hi n bút pháp ngh thu t tài hoa c a thi sĩ Hoàng C m.ể ệ ệ ậ ủ ầ
Trong bài th "Bên kia sông Đu ng", ba l n nhà th nói đ n hình nh ngơ ố ầ ơ ế ả ười m đang ẹ
s ng trong vùng gi c chi m đóng. Đo n th trên đây nói đ n hình nh m l n th hai. ố ặ ế ạ ơ ế ả ẹ ầ ứ Hình nh ngả ười m già đẹ ược nh c đ n trong đo n th tắ ế ạ ơ ượng tr ng cho nh ng m t mát, ư ữ ấ đau thương trong th i chi n tranh. Các hình nh hoán d nh : “cánh li p”, "tờ ế ả ụ ư ế ường che”
"l a đèn", "tình m ", "khuôn m t", "tóc tr ng”, cho th y m t l i vi t r t g i, c m xúc ử ẹ ặ ắ ấ ộ ố ế ấ ợ ả
nh nén l i bi u hi n sâu s c bi k ch quê hư ạ ể ệ ắ ị ương th i chi n tranh và lòng m Vi t Nam.ờ ế ẹ ệ
Tưởng tượng là m t nhân t làm nên v đ p thi ca. Năm 1948, ch a th có c nh tộ ố ẻ ẹ ư ể ả ượng hào hùng "B đ i bên sông đã tr v ". Ch là d c m, d báo mang s c màu lãng m n ộ ộ ở ề ỉ ự ả ự ắ ạ
đ p. Qua đó, ta th y s tẹ ấ ự ưởng tượng phong phú bay b ng c a Hoàng C m đã sáng t o nênổ ủ ầ ạ
m t đo n th mang tình hu ng c m đ ng. Hoàng C m là thi sĩ vi t k ch th r t tài hoa, ộ ạ ơ ố ả ộ ầ ế ị ơ ấ
đ c đáo (H n Nam Quan, Trộ ậ ương Chi…). Bút pháp ngh thu t y đã in đ m qua đo n thệ ậ ấ ậ ạ ơ
Trang 4này. Ni m vui c a m già trong vùng đ ch h u đón b đ i v đánh gi c mang ý nghĩa s ề ủ ẹ ị ậ ộ ộ ề ặ ự
h i sinh c a quê hồ ủ ương trong chi n đ u và chi n th ng.ế ấ ế ắ