Tiếng hát đi đày là bài thơ cuối cùng của phần “Xiềng xích trong tập thơ Từ ấy”. Bài thơ được Tố Hữu làm trong một chuyến chuyển nhà lao năm 1942 từ Quy Nhơn lên nhà tù Daklay ở sâu trên miền núi Tây Nguyên. Bài thơ vừa như một bút kí ghi lại bức tranh phong cảnh vừa như một sự thổ lộ trang trải những cảm xúc tâm trạng của người chiến sĩ trên con đường ấy
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau đây trong bài Ti ng hát đi đày c a T H u:ề ả ạ ơ ế ủ ố ữ
Đường lèn x l Kon Tum……Chim kêu chiu chít, ai nào kêu ai?ứ ạ
Bài làm
Ti ng hát đi đày là bài th cu i cùng c a ph n “Xi ng xích trong t p th T y”. Bài thế ơ ố ủ ầ ề ậ ơ ừ ấ ơ
được T H u làm trong m t chuy n chuy n nhà lao năm 1942 t Quy Nh n lên nhà tùố ữ ộ ế ể ừ ơ Daklay sâu trên mi n núi Tây Nguyên. Bài th v a nh m t bút kí ghi l i b c tranhở ề ơ ừ ư ộ ạ ứ phong c nh v a nh m t s th l trang tr i nh ng c m xúc tâm tr ng c a ngả ừ ư ộ ự ổ ộ ả ữ ả ạ ủ ười chi nế
sĩ trên con đường y. C nh và tâm tr ng g n bó hài hòa v i nhau t o nên m t b c tranhấ ả ạ ắ ớ ạ ộ ứ phong c nh đ p đả ẹ ược th hi n qua kh th :ể ệ ổ ơ
Đ ườ ng lèn x l Kon Tum ứ ạ Quanh quanh đèo ch t, trùng trùng núi cao ậ
Thông reo b su i rì rào, ờ ố Chim kêu chiu chít, ai nào kêu ai?
Cùng v i khung c nh này càng làm cô liêu hiu qu nh , núi r ng tr p trùng hi m tr , tâmớ ả ạ ừ ậ ể ở
tr ng ngạ ười chi n sĩ cũng chuy n bi n, tăng ti n. Ban đ u m i ch là n i bu n nh , nhế ể ế ế ầ ớ ỉ ỗ ồ ớ ớ nhà: “Nhà sao trông l i yêu h n m i l n”; nh ngạ ơ ọ ầ ớ ười: “ sao nh đã quen thân t nào”.Ở ư ừ
R i d n chuy n sang c m giác cô đ n khi “nhà đã r i l th ” và “ Ngồ ầ ể ả ơ ả ơ ơ ười đi m y bóngấ
v n v trên đẩ ơ ường”. C m giác y xâm chi m tâm h n ngả ấ ế ồ ười chi n sĩ:ế
Đ ườ ng lên x l Kông Tum ứ ạ Quanh quanh đeo ch t, trùng trùng núi cao ậ
Hai ch “x l ” cho ta th y m t c m giác ng ngàng, xa l v vùng đ t đ u tiên anh t i.ữ ứ ạ ấ ộ ả ỡ ạ ề ấ ầ ớ
Đó là m t vùng núi hi m tr : “Quanh quanh đèo ch t, trùng trùng núi cao”. Hình th c ti uộ ể ở ậ ứ ể
đ i r t ch nh trong câu th đã nêu b t s hi m tr đó. Núi thì cao trùng trùng, đèo thì ch tố ấ ỉ ơ ậ ự ể ở ậ quanh quanh: s hi m tr nh đã phô bày trự ể ở ư ước m t, có th nhìn th y, có th c m th yắ ể ấ ể ả ấ
Trang 2Hai câu trên dường nh ch là s thông báo, s miêu t c nh v t, tâm tr ng con ngư ỉ ự ự ả ả ậ ạ ườ i
ch a rõ nét. Nh ng chính s thông báo, s miêu t đó đã chu n b cho tâm tr ng conư ư ự ự ả ẩ ị ạ
người trào ra tr ng hai câu ti p! Ch có đi u, tâm tr ng y l i đọ ế ỉ ề ạ ấ ạ ượ ồc l ng trong c nh v t,ả ậ hòa vào c nh v t đ t o nên nh ng câu th đ p khó quên:ả ậ ể ạ ữ ơ ẹ
Thông reo b su i rì rào ờ ố Chim chi u chiu chít, ai nào kêu ai? ề
C nh thông reo trên b su i, chim chi u kêu chiu chít th t đ p và cũng th t đúng v i r ngả ờ ố ề ậ ẹ ậ ớ ừ núi Kông Tum. Hình nh và âm đi u trong câu th r t đ c s c và g i c m. Hình nhả ệ ơ ấ ặ ắ ợ ả ả
“thông reo b su i” th t m m ng, mang cái đ p c a thiên nhiên thu n khi t hoang s ,ờ ố ậ ơ ộ ẹ ủ ầ ế ơ
nh ng còn đ p h n là âm thanh c a ti ng thông reo. Hãy đ c câu th và l ng nghe trongư ẹ ơ ủ ế ọ ơ ắ đó: có ph i là ti ng thông đang reo rì rào bên su i? Câu th sáu ch mà ba ch có ph âmả ế ố ơ ữ ữ ụ rung l i toàn thanh b ng (reo rì rào) đ c lên nh nghe có ti ng gió, ti ng lá cây… và tạ ằ ọ ư ế ế ừ
tượng thanh “rì rào” đ t cu i câu th th t “đ c đ a” làm cho ti ng thông reo nh càngặ ở ố ơ ậ ắ ị ế ư
tr m l ng, ngân xa…ầ ắ
Đ n cái ti ng “chim chi u chiu chít” thì l i càng đ c s c và g i c m. Câu trên, ba ph âmế ế ề ạ ặ ắ ợ ả ụ
“r” thì câu dưới có đ n b n ph âm “ch” đ ng li n nhau trong b n ch t o thành cái ti ngế ố ụ ứ ề ố ữ ạ ế chim kêu r t thích. Chi u xu ng, chim g i nhau v t kêu “chiu chít”. Nh ng có ph iấ ề ố ọ ề ổ ư ả
r ng, ch hai ti ng “chíu chít” thì cái ti ng chim y v n ch a vang lên da di t, h i h g iằ ỉ ế ế ấ ẫ ư ế ố ả ọ nhau: mà ph i có c b n ti ng “chim chi u chiu chít” thì cái âm thanh y m i th c sả ả ố ế ề ấ ớ ự ự vang lên trong lòng ngườ ọi đ c. Không ph i ch hai con g i nhau mà nhi u con cùng g iả ỉ ọ ề ọ nhau trong ti ng kêu ho ng lo n, h t ho ng vì chi u đã xu ng. Và b n ph âm “ch” đ ngế ả ạ ố ả ề ố ố ụ ứ
li n nhau đã t o ra đề ạ ược cái ti ng chim kêu đó. Đi u quan tr ng là ph i đ ng li n nhauế ề ọ ả ứ ề
đ t o ra s luy n láy, n u đ ng tách ra thành “chim chi u kêu chiu chít” thì hi u quể ạ ự ế ế ứ ề ệ ả ngh thu t s không còn gì n a.ệ ậ ẽ ữ
T o ra đạ ược cái ti ng thông reo và cái ti ng chim kêu y trong hoàn c nh đi đày đã là m tế ế ấ ả ộ
Trang 3nét tài hoa sáng t o c a T H u. Nh ng còn tài h n và sâu s c h n là nhà th đã giao c mạ ủ ố ữ ư ơ ắ ơ ơ ả
v i hai âm thanh đó và g i lòng mình vào hai âm thanh đó. Ti ng thông reo bên b su i vàớ ử ế ờ ố
ti ng chim chi u chiu chít là âm thanh c a thiên nhiên. Ti ng lòng nhà th là ti ng c a conế ề ủ ế ơ ế ủ
người. Hai âm thanh c a thiên nhiên đ u ph ng ph t bu n, nh t là ti ng chim chi u g iủ ề ả ấ ồ ấ ế ề ọ nhau v t Ti ng lòng c a con ngề ổ ế ủ ười cũng bu n trong c nh đi đày cô đ n, hoang v ngồ ả ơ ắ
gi a “x l Kông Tum”. Ngữ ứ ạ ườ ặi g p c nh và tìm th y n i bu n c a lòng mình trong c nhả ấ ỗ ồ ủ ả
v t, trong ti ng thông reo rì rào bên b su i, trong ti ng chim chi u chiu chít. Có khác gìậ ế ờ ố ế ề khi Bác nh n ra tâm tr ng mình trong cánh chim m i bay v r ng vì chòm mây cô đ n bayậ ạ ỏ ề ừ ơ trên b u tr i trong bu i chi u mu n n i đ t khách quê ngầ ờ ổ ề ộ ơ ấ ười trong thân ph n ngậ ười tù xa
x ? (Chi u t i – Nh t kí trong tù). đây cũng v y. Trong s giao hòa, đ ng c m y, nhàứ ề ố ậ Ở ậ ự ồ ả ấ
th đã th t lên m t câu h i t đáy lòng mình: “ai nào kêu ai?” Cây thông, con chim và conơ ố ộ ỏ ự
người, c ba đ u bu n, đ u đáng thả ề ồ ề ương, v y thì “ai nào kêu ai?” là ph i, là đúng. Ai nậ ả ỡ kêu ai khi h là nh ng ngọ ữ ười cùng c nh ng Câu h i đ y c m thông, thả ộ ỏ ầ ả ương yêu đó, không ch cho ta hi u lòng ngỉ ể ười tù – thi sĩ mà còn cho ta th y rõ h n n i lòng bu n đauấ ơ ỗ ồ
cô đ n c a ông lúc b y gi M t n i bu n cô đ n r t “con ngơ ủ ấ ờ ộ ỗ ồ ơ ấ ười”, nh ng không h biư ề
l y, mà nó s nâng con ngụ ẽ ười đi lên nh ta s th y qua tâm tr ng c a ông ph n cu i bàiư ẽ ấ ạ ủ ở ầ ố
th ơ
Trên đường đi đày, làm th đã khó, làm th hay l i càng khó. V y mà T H u l i đ l iơ ơ ạ ậ ố ữ ạ ể ạ cho đ i m t Ti ng hát đi đày hay, trong đó có nh ng kh th hay và c nh ng câu thờ ộ ế ữ ổ ơ ả ữ ơ tuy t m không th quên:ệ ỹ ể
Thông reo b su i rì rào, ờ ố Chim chi u chiu chít, ai nào kêu ai? ề
Hãy nh đ n cái ti ng “thông reo b su i rì rào”, cái ti ng “chim chi u chiu chít” y đớ ế ế ờ ố ế ề ấ ể
nh mãi m t t m lòng, gi a cô đ n hoang v ng trên đớ ộ ấ ữ ơ ắ ường đi đày, v n đ y thẫ ầ ương yêu thông c m s chia, dù đó ch là m t cây thông bên su i hay m t cánh chim g i nhau v tả ẻ ỉ ộ ố ộ ọ ề ổ lúc hoàng hôn