Ở hành lang chùa Tây Phương nổi tiếng (tỉnh Sơn Tây) có đặt 18 pho tượng gỗ của các nghệ nhân thế kỉ XVIII. Huy Cận đã từng đến thăm và rất xúc động trước những nét mặt đau thương, biểu thị những vật vã của cha ông trong quá khứ. Mãi đến 20 năm sau (1960), Huy Cận mới bày tỏ được niềm xúc động xưa và nhờ hiện thực cuộc sống cách mạng, nhờ xã hội mới, ông mới tìm ra câu trả lời cho nỗi đau quá khứ và cho chính cả mình.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng b n kh th câu đ u bài th "Các v La Hán chùa Tây Phề ả ố ổ ơ ầ ơ ị ương"
c a Huy C nủ ậ
Bài làm hành lang chùa Tây Ph ng n i ti ng (t nh S n Tây) có đ t 18 pho t ng g c a các
ngh nhân th k XVIII. Huy C n đã t ng đ n thăm và r t xúc đ ng trệ ế ỉ ậ ừ ế ấ ộ ước nh ng nét m tữ ặ đau thương, bi u th nh ng v t vã c a cha ông trong quá kh Mãi đ n 20 năm sau (1960),ể ị ữ ậ ủ ứ ế Huy C n m i bày t đậ ớ ỏ ược ni m xúc đ ng x a và nh hi n th c cu c s ng cách m ng,ề ộ ư ờ ệ ự ộ ố ạ
nh xã h i m i, ông m i tìm ra câu tr l i cho n i đau quá kh và cho chính c mình.ờ ộ ớ ớ ả ờ ỗ ứ ả
Rõ ràng, c m h ng ch đ o c a Huy C n là ông dành cho câu tr l i ch không ph i làả ứ ủ ạ ủ ậ ả ờ ứ ả câu h i, b i đây là c h i đ Huy C n ca ng i cu c s ng m i, ca ng i Đ ng, ca ng iỏ ở ơ ộ ể ậ ợ ộ ố ớ ợ ả ợ nhân dân đ c m thông sâu s c v i cha ông ta ngày trể ả ắ ớ ước, "nh ng b n đữ ạ ương th i c aờ ủ Nguy n Du". Tuy nhiên ngh ch lý c a ngh thu t l i không chi u lòng nhà th Đ c giễ ị ủ ệ ậ ạ ề ơ ộ ả
v n nh đ n 8 kh đ u, nh đ n câu h i nhi u h n là tr l i. Đây là nh ng b c tẫ ớ ế ổ ầ ớ ế ỏ ề ơ ả ờ ữ ứ ượ ng chùa Tây Phương đã đượ ạc t c b ng ngôn ng th đ c đáo.ằ ữ ơ ộ
Theo l thông thẽ ường, mu n ngố ườ ọi đ c hình dung ra tượng chùa Tây Phương, nhà th sơ ẽ
l n lầ ượt miêu t t 1 đ n 18 pho tả ừ ế ượng. N u v y, bài th s r t dài, s lan man và khôngế ậ ơ ẽ ấ ẽ duy trì đượ ực s chú ý ngườ ọi đ c. Huy C n đã có m t gi i pháp t i u: Ông ch l a ch nậ ộ ả ố ư ỉ ự ọ
và miêu t 3 pho tả ượng có giá tr đi n hình nh t b ng cái l i c n c nh đ c t c a đi nị ể ấ ằ ố ậ ả ặ ả ủ ệ
nh, và sau đó ông dùng cái l i vi n c nh c a ngh thu t th b y đ bao quát, đ d ng
l i cu c h p c a 18 pho tạ ộ ọ ủ ượng chùa Tây Phương
C m h ng ch đ o c a bài th là cu c đ i tho i v i nh ng ngả ứ ủ ạ ủ ơ ộ ố ạ ớ ữ ười ngh sĩ, "bác th c "ệ ợ ả
x a kia. Nghĩa là Huy C n d a vào đ tài tôn giáo nh ng không h có c m h ng tôn giáoư ậ ự ề ư ề ả ứ
mà hướng v c m h ng tr n th Ông coi t t c nh ng pho tề ả ứ ầ ế ấ ả ữ ượng La Hán y là ngấ ười, là
nh ng m t con ngữ ặ ười, là cha ông x a.ư
kh th nh t, Huy C n đã ghi l y m t n t ng chung khi đi thăm chùa Tây Ph ng
tr v Các pho tở ề ượng La Hán đây không làm cho ngở ười thăm chùa thanh th n, khôngả
Trang 2làm cho nhà th c m tơ ả ưởng đây là x Ph t mà lòng c v n vứ ậ ứ ấ ương b i c m giác chung làở ả
"Ai n y m t" cũng đ u "đau thấ ặ ề ương". Đ th hi n tri t lý uyên thâm c a nhà Ph t, 18ể ể ệ ế ủ ậ pho tượng chùa Tây Phở ương có v bu n nh ng cũng có nh ng v r t vui. Rõ ràng, Huyị ồ ư ữ ị ấ
C n đã cậ ường đi u c m nh n ch quan c a mình, ông nhìn th y cái qu n tệ ả ậ ủ ủ ấ ầ ượng này h pợ
l i thành cái nét đau thạ ương ph quát, nh v y tri t lý Ph t giáo đã b đ y v phía hi nổ ư ậ ế ậ ị ẩ ề ệ
th c nhân sinh.ự
M t đau thặ ương được đ t dặ ở ướ ại d ng m t câu nghi v n nó s b t lên độ ấ ẽ ậ ược ngh ch lý:ị
C a Ph t là n i siêu thoát sao l i là n i tích t nh ng đau thử ậ ơ ạ ơ ụ ữ ương? Dường nh toàn bư ộ
ph n sau c a bài th là tr l i cho câu h i đó.ầ ủ ơ ả ờ ỏ
Ba kh th sau, tác gi đã ch n gổ ơ ả ọ ở ương m t r t tiêu bi u đ ch ng minh cái c m giácặ ấ ể ể ứ ả
v n i đau thề ỗ ương in h n lên các b c tằ ứ ượng chùa Tây Phương. Huy C n đã có nh ngậ ữ quan sát r t s c s o mà t c nh ng b c tấ ắ ả ạ ữ ứ ượng b ng ngôn ng v a đúng trí tằ ữ ừ ưởng tượ ng bay b ng đ cung c p cho b c tổ ể ấ ứ ượng linh h n, s s ng bên trong, pho tồ ự ố ượng th nh tứ ấ
nh mu n thu vào cái tĩnh l ng an nhiên.ư ố ặ
Đây v x ị ươ ng tr n chân v i tay ầ ớ
Có chi thiêu đ t t m thân g y ố ấ ầ
Cho đ n nay ế
Hình th ti u t y đ n m c g y tr xể ề ụ ế ứ ầ ơ ương đã được Huy C n gi i thích là vì chính nh ngậ ả ữ suy t v t vã, chính ng n l a tâm h n h ng h c trong lòng đã làm cho kh qu t cái hìnhư ậ ọ ử ồ ừ ự ở ổ ắ dáng b ngoài, dề ường nh hình xác b t đ ng đ d n năng lư ấ ộ ể ồ ượng vào trong tâm linh. N iỗ đau kh bên trong đã th hi n ra cái nét l bên ngoài. "Sâu vòm m t" chính là chi u sâuổ ể ệ ạ ắ ề
c a th gi i bên trong, nó thâm u mà bu t nhói. Nh v y, nh ng suy t tri n miên c aủ ế ớ ố ư ậ ữ ư ề ủ tâm linh đã v t héo c th xác nhà tu hành. Theo Huy C n, s ép xác này không ph i làắ ả ể ậ ự ả
gi i pháp đ a linh h n v mi n c c l c mà chính là n i đau đ i. Thân xác hao g y là m tả ư ồ ề ề ự ạ ỗ ờ ầ ộ
h qu v t vã nh thiêu nh đ t c a tâm linh. Pho tệ ả ậ ư ư ố ủ ượng g i v m t ngợ ề ộ ười già, là ngườ i
đã xác tín đượ ấc r t nhi u đi u kh đau. Coi n i đau nh là m t chuy n thề ề ổ ỗ ư ộ ệ ường tình. Vì
Trang 3v y, bậ ước vào cu c h p l lùng này ông ta v n gi độ ọ ạ ẫ ữ ược thái đ bình tĩnh đi m nhiên c aộ ề ủ
ngườ ừi t ng tr i. Ông ta có th đ t ra câu h i, có c m giác r ng mình s cùng m i ngả ể ặ ỏ ả ằ ẽ ọ ườ i
có th gi i quy t để ả ế ược câu h i đó.ỏ
Pho tượng th hai là s đ i ngh ch hoàn toàn. Nó thiên v đ ng, nh ng l p sóng ngôn tứ ự ố ị ề ộ ữ ớ ừ
bi u hi n nh ng ho t đ ng m nh để ệ ữ ạ ộ ạ ược huy đ ng dày đ c, cu n cu n nh là m t c nộ ặ ồ ộ ư ộ ơ
đ ng đ t d d i mà tâm đ a ch n y b t đ u t n i pho tộ ấ ữ ộ ị ấ ấ ắ ầ ừ ơ ượng th hai này "Có v máuứ ị sôi". N u pho th nh t b t đ u là t ng th c a "xế ứ ấ ắ ầ ổ ể ủ ương tr n chân tay, t m thân" r i sau đóầ ấ ồ
m i đ n "vòm m t", thì đây đ i ngớ ế ắ ở ố ượ ạ ấ ược l i n t ng m nh m nh t là khuôn m t ch aạ ẽ ấ ặ ứ
đ ng nh ng suy nghĩ sôi s c, v i m t th nh mu n bung ra ào ào thác lũ và bàn tay nhự ữ ụ ớ ộ ế ư ố ư
mu n ngay t c th i ph i hành đ ng khi đã v ch ra đố ứ ờ ả ộ ạ ược m t con độ ường
Qu là m t tâm linh đang sôi s c nh mu n phá v cái hình xác ch t ch i. Th nh ng,ả ộ ụ ư ố ỡ ậ ộ ế ư suy t và hành đ ng y đư ộ ấ ược d ng l i cao trào, nó cũng là m t b t l c khi ngừ ạ ở ộ ấ ự ười ta đã
bướ ớc t i cái l n ranh ph i ho t đ ng nh ng b t giác ng n ng không bi t mình s ho tằ ả ạ ộ ư ấ ẩ ơ ế ẽ ạ
đ ng nh th nào và đ t độ ư ế ạ ược m c đích gì. Nh v y, khát v ng thì r t l n nh ng r iụ ư ậ ọ ấ ớ ư ồ cũng buông tay b t l c, b n thân pho tấ ự ả ượng đã có nh ng xung đ t n i tâm đã có nh ngữ ộ ộ ữ
ng u l c c a t duy, c a hành đ ng. "M t giẫ ự ủ ư ủ ộ ắ ương" là r t ng c nhiên và b c b i, "màyấ ạ ự ộ nhíu" là bi u hi n s cau có s quan tâm và đ c bi t th g cũng n i lên làn sóng luânể ệ ự ự ặ ệ ớ ỗ ổ
h i, v ng trán nhăn. B i nh ng đi u chồ ầ ở ữ ề ướng tai gai m t đó là n i đau chót vót c a nhânắ ỗ ủ
th S b t l c đã th hi n hai dòng sau "Môi cong chua chát" là t gi u mình, t phế ự ấ ự ể ệ ở ự ễ ự ủ
đ nh mình. "Gân v n bàn tay" là ý mu n hành đ ng và ngay c m t l p sóng luân h i l iị ặ ố ộ ả ộ ớ ồ ạ
n i lên. V th hai này ghi nh n nh ng con ngổ ị ứ ậ ữ ười hành đ ng nh ng mà th t b i trong m tộ ư ấ ạ ộ
th i đ i đ y bão táp. Có l Cao Bá Quát cũng đã t ng có nh ng tâm tr ng đau đ n này đờ ạ ầ ẽ ừ ữ ạ ớ ể
ph t c kh i nghĩa, có l Quang Trung cũng đã có nh ng n i đau th i th Bao n i đauấ ờ ở ẽ ữ ỗ ờ ế ỗ
th i cu c nh ng t t c cu i cùng đã th t b i. Nh ng l p sóng đau thờ ộ ư ấ ả ố ấ ạ ữ ớ ương v n n i lên ẫ ổ ở phía chân tr i, v n cu n cu n nh nh ng con giao long lao v phía chúng sinh.ờ ẫ ồ ộ ư ữ ề
N u nói v cu c h p "l lùng" này thì pho tế ề ộ ọ ạ ượng th hai nó đã di n ra vào th i đi m gayứ ễ ờ ể
c n nh t. Câu h i đấ ấ ỏ ược tung ra, câu tr l i sau khi tranh cãi v t v m i ngả ờ ấ ả ọ ười m i phátớ
hi n đệ ượ ằc r ng nó lâm vào tình th b t c. N u pho tế ế ắ ế ượng th nh t là ngứ ấ ười già thì pho
Trang 4tượng th hai là m t ngứ ộ ười tr đ y nhi t huy t, đ y hăng hái, vì th , ti ng th dài cũngẻ ầ ệ ế ầ ế ế ở
đ y não nùng.ầ
Pho tượng th ba r t l , hình nh là t ng h p c a hai pho tứ ấ ạ ư ổ ợ ủ ượng trên. Chân tay co x p l iế ạ
là t th đi m tĩnh an nhiên, thi n đ nh. Th nh ng, th t ng nghĩnh và b t ng cái, "già"ư ế ề ề ị ế ư ậ ộ ấ ờ này th c ra là cái r t "tr ", "tròn xoe t a th chi c thai non".ự ấ ẻ ự ế ế
Câu th th ba g i v m t ngơ ứ ợ ề ộ ười đã già đã t ng tr i, Ph t từ ả ậ ướng đã in rõ trên tai khác
thường c a nhà tu hành. R ng, dài, ngang g i, th nh ng cũng th t b t ng đôi tai yủ ộ ố ế ư ậ ấ ờ ấ không ph i đ lánh đ i siêu thoát an b ng, tĩnh t i mà là "C cu c đ i nghe đ chuy nả ể ờ ằ ạ ả ộ ờ ủ ệ
bu n". V y là nhân v t nh p th ch không ph i là xu t th Hóa ra nhân v t mu n lánhồ ậ ậ ậ ế ứ ả ấ ế ậ ố
đ i đ tu hành đ t ch di t nh ng đ i v n c v sóng luân h i đ n t n c a Ph t. Có tìnhờ ể ể ị ệ ư ờ ẫ ứ ỗ ồ ế ậ ử ậ
thương chúng sinh không th không nghe, không th không đón nh n c m thông Câu thể ể ậ ả ơ
nh m ch a m t tri t lý nhân sinh r t thâm thúy. Nên nh th i đ i này có nh ng câu thằ ứ ộ ế ấ ớ ờ ạ ữ ơ
c a Tú Xủ ương:
Mu n mù, tr i ch ng cho mù đ ố ờ ẳ ượ c
Pho tượng cu i cùng này không còn là nh ng đau kh mà nó đã k t tinh l i thành bi k ch:ố ữ ổ ế ạ ị Nghĩa là nó b gi ng xé gi a cái th c ti n và ị ằ ữ ự ễ ước m , gi a cái lánh đ i và cái bám vàoơ ữ ờ
đ i, gi a mong mu n đờ ữ ố ược làm tr con h n nhiên ngây th và cu c đ i b t bu c ph i suyẻ ồ ơ ộ ờ ắ ộ ả
ng m v chuy n đ i xung quanh, v nh ng c n bão n c trăm chi u, v La Hán nàyẫ ề ệ ờ ề ữ ơ ổ ả ề ị
dường nh là nhân v t bu i tàn cu c h p có tính ch t n a v i. Chung cu c là s b t cư ậ ở ổ ộ ọ ấ ử ờ ộ ự ế ắ
đã tr thành bi k ch.ở ị