MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU1 PHẦN NỘI DUNG2 CHƯƠNG I. NHỮNG LÍ LUẬN CHUNG VỀ CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ2 1. Khái niệm chi tiết2 2.1 Xét theo phương pháp thể hiện3 2.2 Xét theo các yếu tố nội dung6 2.3. Cách chia khác6 3.Vai trò của chi tiết trong tác phẩm báo chí6 4. Tính chất của chi tiết7 CHƯƠNG II. KHẢO SÁT VIỆC SỬ DỤNG CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ TRÊN CÁC TRANG BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ8 1. Khảo sát trên các trang báo mạng điện tử8 2.Kết luận15 PHẦN KẾT LUẬN17 TÀI LIỆU THAM KHẢO19 PHẦN MỞ ĐẦU Chi tiết nhỏ làm nên tác phẩm lớn. Đề tài hay, sự việc “nóng hổi” đã đủ làm nên sức nặng của bài báo nếu như cách viết không hay, chi tiết thiếu hợp lí? Chi tiết là một trong những yếu tố nội dung của tác phẩm báo chí. Có được chất liệu tốt cho bài báo, cần chi tiết hay để chuyển tải thông tin đến người đọc cuốn hút nhất. Có nhiều định nghĩa về chi tiết, nhiều loại chi tiết khác nhau, các cách dùng chi tiết khác nhau. Song làm thế nào để có dùng những chi tiết hợp lí nhất, có được chi tiết nổi bật, tác giả xin khảo sát việc sử dụng chi tiết trên một số tờ báo mạng điển tử. Từ đó đưa ra những phân tích, nhận xét, rút ra những kinh nghiệm về cách viết chi tiết. Tiểu luận nghiên cứu chi tiết để hiểu rõ khái niệm, vị trí, vai trò của yếu tố trong bài báo. Biết được thể loại nào đi với chi tiết nào, liên kết các chi tiết sao cho logic. Tìm hiểu cách nhà báo có được chi tiết “đắt”, cách họ sử dụng chi tiết trong tác phẩm. Phương pháp nghiên cứu ở đây là đọc tài liệu, khảo sát, phân tích, kết luận.
Trang 1MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
PHẦN NỘI DUNG 2
CHƯƠNG I NHỮNG LÍ LUẬN CHUNG VỀ CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ 2
1 Khái niệm chi tiết 2
2.1 Xét theo phương pháp thể hiện 3
2.2 Xét theo các yếu tố nội dung 6
2.3 Cách chia khác 6
3.Vai trò của chi tiết trong tác phẩm báo chí 6
4 Tính chất của chi tiết 7
CHƯƠNG II KHẢO SÁT VIỆC SỬ DỤNG CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ TRÊN CÁC TRANG BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 8
1 Khảo sát trên các trang báo mạng điện tử 8
2.Kết luận 15
PHẦN KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
Chi tiết nhỏ làm nên tác phẩm lớn Đề tài hay, sự việc “nóng hổi” đã đủ làm nên sức nặng của bài báo nếu như cách viết không hay, chi tiết thiếu hợp lí? Chi tiết là một trong những yếu tố nội dung của tác phẩm báo chí Có được chất liệu tốt cho bài báo, cần chi tiết hay để chuyển tải thông tin đến người đọc cuốn hút nhất Có nhiều định nghĩa về chi tiết, nhiều loại chi tiết khác nhau, các cách dùng chi tiết khác nhau Song làm thế nào để có dùng những chi tiết hợp lí nhất, có được chi tiết nổi bật, tác giả xin khảo sát việc sử dụng chi tiết trên một số tờ báo mạng điển tử Từ đó đưa ra những phân tích, nhận xét, rút ra những kinh nghiệm về cách viết chi tiết
Tiểu luận nghiên cứu chi tiết để hiểu rõ khái niệm, vị trí, vai trò của yếu tố trong bài báo Biết được thể loại nào đi với chi tiết nào, liên kết các chi tiết sao cho logic Tìm hiểu cách nhà báo có được chi tiết “đắt”, cách họ sử dụng chi tiết trong tác phẩm Phương pháp nghiên cứu ở đây là đọc tài liệu, khảo sát, phân tích, kết luận
Trang 3PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I NHỮNG LÍ LUẬN CHUNG VỀ CHI TIẾT
TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ
1 Khái niệm chi tiết
- Theo từ điển tiếng Việt: “(1) Chi tiết là phần rất nhỏ, điểm nhỏ trong nội dung sự việc hoặc hiện tượng (2) Thành phần riêng lẻ hoặc tổ hợp đơn giản nhất của chúng, có thể tháo lắp được, như đinh ốc, trục, bánh xe”[54, tr.147].
- Trong sách “Từ lí luận đến thực tiễn báo chí”, tác giả Tạ Ngọc Tấn
cho rằng chi tiết là bộ phận nhỏ nhất của sự kiện; có thể là một hành vi, một lời nói, một cử chỉ của một con người, một sự vật hoặc một trạng thái cụ thể của hoàn cảnh diễn ra sự kiện Qua chi tiết nhà báo phản ánh sự kiện Chi tiết là đơn vị vật liệu tạo nên sự kiện.
- Theo sách “Tác phẩm báo chí đa phương tiện” của tác giả Nguyễn Thị Thoa và Nguyễn Thị Hằng Thu, dựa vào ý nghĩa thứ nhất trong “Từ điển
tiếng Việt” và xem xét dưới góc độ báo chí, cho rằng chi tiết là một bộ phận nhỏ nhất; là một trạng thái cụ thể của diễn biến sự kiện; là hành vi, cử chỉ, lời nói, trạng thái tâm lí (hỉ, nộ, ái, ố) của con người; là sự tham gia của con người (nhân chứng, của chính nhà báo) trong sự kiện Trả lời cho các câu hỏi Ai?, Cái gì?, Ở đâu?, Khi nào?, Như thế nào?, Tại sao?.
- Rút ra định nghĩa: Theo quan điểm cá nhân, chi tiết là một yêu tố nội dung của tác phẩm báo chí, là bộ phận nhỏ nhất cấu thành nên tác phẩm Thông qua việc sáng tạo và liên kết các chi tiết hợp lí, logic, tác giả làm rõ đối tượng, trình bày diễn biến sự việc, thể hiện quan điểm Chi tiết như những mắt xích trong tác phẩm báo chí
2 Phân loại chi tiết:
Các chi tiết kết nối với nhau một cách logic tạo nên tác phẩm báo chí
Có nhiều góc độ tiếp cận về chi tiết trong tác phẩm báo chí Vì thế mà có các cách phân loại chi tiết khác nhau
Trang 42.1 Xét theo phương pháp thể hiện:
Theo góc độ này, chi tiết gồm: chi tiết tả, chi tiết kể, chi tiết bình – bàn, chi tiết “cái tôi cảm xúc của nhà báo” trước hiện thực khách quan (hoặc gọi theo cách gọi của văn chương là chi tiết trữ tình ngoại đề)
* Chi tiết tả
- Từ điển tiếng Việt giải nghĩa: “Tả có nghĩa là diễn đạt bằng ngôn ngữ cho người khác có thể hình dung ra được một cách rõ nét” [54, tr 850]
- Trong tác phẩm báo chí, chi tiết tả nhằm làm rõ không gian (Where), thời gian (When), hiện trạng sự việc, hình dáng, nội tâm, tính cách, cử chỉ,… của con người
- Một tác phẩm báo chí bất kì đều cần chi tiết tả, để trình bày về một cảnh, một trạng thái của sự vật, về một nhân vật nào đó trong sự kiện, chỉ khác nhau về “cấp độ” nông sâu của chi tiết Trong tin, chi tiết tả được sử dụng khắt khe, còn ở phóng sự hay thể loại khác, chi tiết tả được dùng khá nhiều và linh hoạt
Ví dụ:
“Trở lại Tân Hóa sau năm năm, chúng tôi không thể hình dung nổi sự đổi thay nhanh chóng đến như vậy Từ một vùng quê hẻo lánh, xa xôi, lầy lội,
nghèo khó, nay đường về Tân Hóa được bêtông thẳng tắp Ẩn đằng sau cánh đồng ngô, đậu xanh ngút ngàn là cuộc sống người dân no đủ Du khách khắp nơi đổ về tấp nập.”
(Bài báo “Biến rốn lũ thành điểm du lịch” – Báo Tuổi trẻ TPHCM ngày 21/4/2016)
“Riêng xoài lắc có đến ba “gian hàng”, phương tiện hành nghề rất đơn giản: một thùng đựng xoài cắt sẵn kê trên ghế đẩu, hàng chục ly nhựa chứa
đầy xoài không nắp đậy đặt trên mặt thùng; thùng nước rửa xoài đã ngả màu
đặt dưới đất, một cái mâm kê phía sau thùng xoài đặt hũ chứa các gia vị (muối, ớt, đường, mắm, khô bò xé sợi, ruốc sấy màu đỏ quạch ) Sau chỗ
Trang 5ngồi của người bán, vỏ xoài, bao ni lông, ly nhựa… bỏ thành đống, thu hút vô
số kiến, ruồi.”
(“Thức ăn đường phố trong cơn bão “lắc” – Báo Phụ nữ online ngày 18/4/2016)
*Chi tiết kể
- Theo Từ điển tiếng Việt: “Kể: Trình bày có đầu, có đuôi cho người khác biết” [54, tr 467]
- Chi tiết kể nhằm tái hiện rõ nét diễn biến của sự kiện theo lô gic mà nhà báo muốn công chúng báo chí nhận thức (thời gian, không gian, bối cảnh
tự nhiên và xã hội, các mối quan hệ xã hội, diễn biến câu chuyện, nguyên nhân sâu xa, hành vi, hành động, cử chỉ, trạng thái tâm lí của con người với
đủ hỉ, nộ, ái, ố, với đủ tham, sân, si…)
Mỗi nhà báo có một lối kể riêng của mình (hợp lí, lô gic, mới mẻ, không đi vào vết mòn đã có) song vẫn phải phụ thuộc vào mục đích mà tác phẩm báo chí cần đạt được Mục đích đó do chất liệu hiện thực khách quan quy định và nhiệm vụ chính trị mà nhà báo hướng tới
- Cách kể thường dựa vào ngôi thứ của chủ thể phát ngôn: sự việc “tự kể” (sự kiện được “vỏ ngôn ngữ” chuyển tải nguyên dạng), nhân chứng kể, nhà báo (nhân chứng khách quan) kể
Ví dụ:
Trước đó, sáng 16/12/2014, nhóm công nhân đang làm việc thì phần trần mái của đường hầm Đạ Dâng bị sập, lấp kín một đoạn khoảng 35 m 12 công nhân bị mắc kẹt bên trong Sau gần 80 giờ, nhóm công nhân được giải cứu an toàn.
(Trích tác phẩm “Ký ức giải cứu 12 người trong hầm Đạ Dâng của chàng binh nhất” Báo VNEpress ngày 16/12/2015)
Qua những chi tiết kể trong tác phẩm, độc giả hình dung được diễn biến
vụ sập hầm thủy điện Đạ Dâng
Trang 6*Chi tiết bình – bàn
- Theo Từ điển tiếng Việt: “ Bàn và đánh giá cho rõ một vấn đề”
- Chi tiết bình – bàn chủ yếu thông qua lời nhân chứng trong sự việc hoặc lời tác giả, phân tích, bày tỏ quan điểm của mình trước hiện thực khách quan
Ví dụ
Viết tiếp đổi mới, đòi hỏi trong lãnh đạo, điều hành chấp nhận cả những tư duy “xé rào”, những quyết định mang tính đặc thù, quyết liệt “cởi trói” mọi lực cản trong phát triển Không có đột phá, không có sự “xé rào” nào được chấp nhận thì sẽ khó có nhiều thành quả phát triển như hôm nay Quan trọng nhất là những đề xuất ấy phải bắt nguồn từ thực tiễn sinh động, phải hợp lý, không chứa đựng yếu tố cá nhân, được đánh giá một cách khách quan, công minh.
(Trích bài báo “Tiếp nối công cuộc đổi mới” – Báo điện tử An ninh thủ
đô ngày 26/1/2016)
* Chi tiết “cái tôi cảm xúc” của nhà báo trước hiện thực khách quan
- Là trạng thái tâm lí, cảm xúc, lí lẽ phân tích, giải thích, đánh giá, bình – bàn của nhà báo trước hiện thực khách quan (cái tôi tác giả trong tác phẩm báo chí), được đan cài khéo léo vào các chi tiết diễn biến của hiện thực khách quan Loại chi tiết này thường chỉ xuất hiện ở tác phẩm phóng sự, ghi nhanh, bài phản ánh, bình luận Còn tác phẩm tin, điều tra… thường ít sử dụng loại chi tiết này
Ví dụ
Tôi còn nhớ mãi một bác công nhân ngành than đang lách chiếc xe gắn máy cũ kỹ giữa dòng đường đông đúc thì bị tôi chặn lại… xin đi nhờ chiều 16.4 Ông giục tôi lên xe cho mau, phóng rất nhanh thoát đoạn ách tắc dài 7
km bụi bặm đến tận cổng sân vận động và kiên quyết không lấy tiền công Tôi nài nỉ mãi, ông chỉ lấy đúng 12.000 đồng tiền lẻ Người đàn ông ấy từng nói lúc xe đang chạy trên đường, rằng ông yêu bóng đá.
Trang 7(Thúy Hằng, “Về quê xem bóng đá”, Báo Thanh niên online, ngày 18/04/2016)
2.2 Xét theo các yếu tố nội dung
- Chi tiết bối cảnh
- Chi tiết hoàn cảnh
- Chi tiết tình huống
- Chi tiết về quá trình diễn biến
- Chi tiết về thời gian
- Chi tiết về không gian
- Chi tiết là “hồ sơ” nhân chứng
- Chi tiết về hình dáng, nội tâm, tính cách, hành vi, hành động, lời nói của con người
2.3 Cách chia khác
Theo luận án tiến sĩ báo chí của tác giả Trần Quang Hải năm 2008, phân chia :
- Hệ chi tiết về con người: về diện mạo, hành vi ngôn ngữ, nội tâm
- Hệ chi tiết về sự kiện: sự kiện lớn - sự kiện nhỏ, sự kiện nóng - sự kiện lạnh
- Hệ chi tiết về sự việc
3.Vai trò của chi tiết trong tác phẩm báo chí
- Các chi tiết kết nối với nhau tái hiện lại sự kiện Việc sắp xếp các chi tiết hợp lí, lô gic giúp người đọc hình dung cụ thể đối tượng phản ánh trong tác phẩm báo chí
- Chi tiết là bằng chứng, cơ sở khách quan đàu tiên để đánh giá tính xác thực (có thật) của sự kiện
- Chi tiết làm rõ diễn biến và bản chất của sự việc
- Chi tiết bộc lộ quan điểm (biểu dương, phê phán, đồng tình, ủng hộ hay đấu tranh quyết liệt, chia sẻ buồn vui với người trong cuộc hay căm ghét
kẻ xấu…) của nhà báo trước sự việc và con người cụ thể
Trang 8- Tạo sự lôi cuốn, hấp dẫn, nhớ lâu đối với công chúng (chi tiết nhỏ làm nên tác phẩm lớn)
4 Tính chất của chi tiết
- Tính trực tiếp, thời sự, thời điểm: chi tiết mang tính thời sự thời điểm thì tác phẩm mới có tính thời sự Đặc trưng của báo chí là cung cấp thông tin kịp thời chính xác nên chi tiết cũng cần có sự chính xác
- Tính xác thực, chân thực, cụ thể: chi tiết có xác thực, chân thực, cụ thể mới hấp dẫn người đọc
- Tính hệ thống: các chi tiết kết trong một bài báo kết nối với nhau một cách logic, cùng thống nhất về một chủ đề
- Tính khách quan: đặc điểm của thông tin báo chí là khách quan, vì thế các chi tiết cũng cần khách quan
- Tính đặc thù, đa dạng: tính đặc thù thể hiện ở việc, chi tiết chỉ xuất hiện ở bài báo này mà không xuất hiện ở bài báo khác Chi tiết do mỗi nhà báo độc lập tạo ra nên không thể trùng lặp Tính đa dang, có nhiều loại chi tiết khác nhau, với các cách dùng khác nhau
Trang 9CHƯƠNG II KHẢO SÁT VIỆC SỬ DỤNG CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ TRÊN CÁC TRANG BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ
1 Khảo sát trên các trang báo mạng điện tử
ST
T
1 - “Tấm bảng ghi danh
không hề có tên đơn vị
trao tặng, không có chữ
ký của thủ trưởng cơ
quan chủ quản, chỉ có
dòng chữ “Mãi mãi ghi
danh người có công với
cách mạng” cùng với họ
tên, địa chỉ và một tấm
ảnh của người nhận.”
- “Một tháng tui chỉ
lãnh chế độ được
775.000 đồng Vậy mà
giờ làm cái bằng ghi
danh cho mình lại lấy
tới 350.000 đồng”
“Ngán ngẩm với bảng ghi danh người có công giá 350.000 đồng” -Tuổi trẻ online ngày
22/04/2016
- Chi tiết thứ nhất nói lên vấn đề được nói đến trong bài báo: thể hiện được sự thờ ơ, thiếu trách nhiệm, thiếu tôn trọng người có công Chi tiết mang nội dung rõ ràng
- Chi tiết thứ hai cho góp phần làm nổi bật vấn đề nhà báo muốn đề cập: đó
là nghịch lí trong việc buộc người có công làm bảng ghi danh với giá 350 ngàn đồng Đây là lời của nhân vật được phỏng vấn
Sự tương phản giữa số tiền người có công được lĩnh và số tiền phải bỏ ra
để làm bằng ghi công tạo nên sự ấn tượng
- Qua hai chi tiết thấy được vấn đề: người có công xứng đáng được
Trang 10nhận sự ghi ơn, chứ không phải ghi công bằng hình thức và phải trả tiền Chi tiết đã nói lên hiện trạng quan liêu ở một số địa phương, làm nổi bật vấn đề
2 “Khẩu phần bữa tôi của
12 con người, cả đàn
ông, cả đàn bà và trẻ
nhỏ Chị hãy hình dung,
3 củ khoa tây nhỏ xíu,
cho ngần ấy con người
cầm cự với cái giá rét
dưới 0 độ C”
“Nhà báo Lê Bình: 'Tôi không có ý định phải đi cứu thế giới'” –
Vietnamnet ngày
23/02/2016
- Chi tiết ngày là lời của nhà báo Lê Bình trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Thu Hà của báo điện
tử Vietnamnet
- Chi tiết sau đó đã được đăng tải trên nhiều tờ báo khác
- Chi tiết gây ấn tượng trước hết bởi chính nội dung của nó, nó nói lên hoàn cảnh khốn khó vô cùng của những người di
cư với những sự tương phản gây xúc động, 12 người 3 củ khoai dưới cái rét 0 độ, có lẽ mọi độc giả không thể quên chi tiết này trong bài báo
- Chi tiết này xuất hiện khi mà nhà báo Lê Bình cùng đồng nghiệp sang đi
Trang 11tác nghiệp về dòng người
di cư
- Chi tiết xuất hiện trong quá trình lao động vất vả, đầy nguy hiểm của nhà báo
3 “8.000 lễ hội là một con
số khổng lồ, nếu chia
trung bình mỗi ngày
nước ta có đến hơn 20 lễ
hội Con người nếu chỉ
ăn rồi đi chơi hội cũng
không đủ thời gian chứ
đừng nói đến việc đi
làm.”
“8.000 lễ hội mỗi năm khiến người Việt tụt hậu” –
VNExpress ngày
18/02/2016
- Con số trong chi tiêt gây
ấn tượng
- Chi tiết thể hiện cách nhìn nhận vấn đề của tác giả
- Chi tiết làm người đọc suy ngẫm về lễ hội ở Việt Nam, đặt ra vấn đề trong quản lí hội, phân bổ thời gian vui chơi, làm việc, việc giữ gìn truyền thống văn hóa nên ở góc độ nào
4 “Viết tiếp đổi mới, đòi
hỏi trong lãnh đạo, điều
hành chấp nhận cả
những tư duy “xé rào”,
những quyết định mang
tính đặc thù, quyết liệt
“cởi trói” mọi lực cản
trong phát triển Không
có đột phá, không có sự
“xé rào” nào được chấp
nhận thì sẽ khó có nhiều
Trích bài báo
“Tiếp nối công cuộc đổi mới” – Báo điện tử An ninh thủ đô ngày 26/1/2016
- Đây là một chi tiết bình bàn với lập luận chặt
chẽ Cách lập luận chặt chẽ, mạnh bạo, tạo ấn tượng cho bài báo
- Chi tiết thể hiện óc phân tích của tác giả
Trang 12thành quả phát triển như
hôm nay Quan trọng
nhất là những đề xuất ấy
phải bắt nguồn từ thực
tiễn sinh động, phải hợp
lý, không chứa đựng
yếu tố cá nhân, được
đánh giá một cách
khách quan, công minh”
5 - “Hiểm họa đang hiện
diện trên từng chiếc bàn
ăn của người Việt Nam”
- “Và rồi gần một tháng
nay cá chết trắng biển 4
tỉnh miền Trung dường
như đã dồn người tiêu
dùng đến bước đường
cùng.”
“ Vận nước trên chiếc bàn ăn” -Tuổi trẻ online ngày
28/04/2016
- Chi tiết thứ nhất không cho thấy sự dấn thân vào thực tế mà cho thấy cách nhìn nhận của tác giả về vấn đề của cuộc sống Cách sử dụng ngôn từ của tác giả hấp dẫn
Chi tiết đặt ngay đầu tác phẩm gây tạo ấn tượng cho độc giả
Chi tiết có sức cảnh tỉnh lớn
- Chi tiết thứ hai nói lên hiện một hiện tượng đang
“nóng” trên các mặt báo
đó là cá chết đồng loạt ở miền Trung, không chỉ thế còn chỉ ra hậu quả của nó Ngôn từ của chi tiết gây
ấn tượng
Trang 13Cả hai chi tiết đều góp phần làm nổi bật nội dung của tác
6 - “Ở đây, các vật dụng
bằng sắt thì gỉ sét, thùng
phuy, can nhựa đựng
dầu bám từng lớp cáu
bẩn đen sì, nhơm nhớp
dầu Nền xưởng bằng xi
măng lúc nào dầu, nước
cũng ướt nhẹp Nơi
chứa dầu gần giống một
hố ga, dầu đen sì lúc
nào cũng đầy đến
miệng Các loại mùi
tổng hợp từ dầu dừa,
hóa chất khiến ai vào
lần đầu đều không thể
chịu nổi”
- “Khi thứ bột này được
hòa tan với dầu, lập tức
cả lọ thử dầu nóng như
hòn than Trong khi đó
thì cạnh hố đựng dầu
nguyên liệu, cơ sở chất
hàng đống bao đựng
một loại bột màu trắng
(bên ngoài ghi toàn chữ
nước ngoài), mỗi ngày
“Tinh luyện dầu
ăn bằng chất tẩy rửa: Bí ẩn dầu không mùi” – Báo Thanh niên ngày
05/10/2011
- Phóng sự sử dụng nhiều chi tiết tả nơi “tinh chế” dầu bẩn
- Những chi tiết làm độc giả cảm thấy “rợn người, lạnh sống lưng” ám ảnh khi đọc
- Hai chi tiết nói lên sự thật về dầu bẩn, để công chúng và xã hội phát hiện
để xử lí
- Phóng viên đã phải giả danh thương lái, công nhân, vào tận nhà xưởng chế biến dầu bẩn để có thể
có được những chi tiết trên Sự dấn thân của nhà báo đầy hiểm nguy song cũng thể hiện được bản lĩnh và lòng say nghề của tác giả
- Chi tiết thể hiện được sự quan sát và óc phân tích của tác giả
