Đề cương ôn tập học kì 1 môn Ngữ văn 10 năm 2019-2020 - Trường THPT Uông Bí

Việc ôn thi sẽ trở nên dễ dàng hơn khi các em có trong tay Đề cương ôn tập học kì 1 môn Ngữ văn 10 năm 2019-2020 - Trường THPT Uông Bí được chia sẻ trên đây. Tham gia giải đề cương để rút ra kinh nghiệm học tập tốt nhất cho bản thân cũng như củng cố thêm kiến thức để tự tin bước vào kì thi chính thức các em nhé! Chúc các em ôn tập kiểm tra đạt kết quả cao!

TRƯỜNG THPT UÔNG BÍ        Đ  CỀ ƯƠNG ÔN T P H C KÌ I­ L P 10 Ậ Ọ Ớ

       T  NG  VĂN      MÔN NG  VĂN ­ NĂM H C 2019­2020Ổ Ữ Ữ Ọ        

Uông Bí, ngày 25 tháng 11 năm 2019

A. M c đích yêu c uụ ầ

Giúp HS:

C ng c  ủ ố ki n th c, kĩ năng trong chế ứ ương trình môn Ng  văn c a h c sinh l p 1ữ ủ ọ ớ 0 h cọ  

kì I (t  ti t 01 đ n ti t 49)ừ ế ế ế

Bi t ế v n d ng ki n th c, kĩ năng đã h c đ  đ c hi u văn b n và vi t ậ ụ ế ứ ọ ể ọ ể ả ế đo nạ  văn nghị 

lu nậ  và bài văn t  sự ự

C  th ụ ể: Nh n bi t, thông hi u, v n d ng th p, v n d ng cao các đ n v  ki nậ ế ể ậ ụ ấ ậ ụ ơ ị ế  

th c sau:ứ

+ Ki n th c v  đ cế ứ ề ọ  ­ hi u văn b n: v n d ng các ki n th c v  văn b n ể ả ậ ụ ế ứ ề ả đ  ể đ c hi uọ ể  

m t văn b n ngoài sách giáo khoaộ ả

 + Ki n th c v  văn h c: N i dung và hình th c ngh  thu t c a m t s  văn b n vănế ứ ề ọ ộ ứ ệ ậ ủ ộ ố ả  

h c ọ dân gian Vi t Namệ , Hi l p; th  trung đ i Vi t Nam. ạ ơ ạ ệ

+ Kĩ năng làm văn: V n d ng ki n th c, kĩ năng làm văn ngh  lu n đ  vi t ậ ụ ế ứ ị ậ ể ế đo n vănạ   ngh  lu n xã h i ị ậ ộ kho ng 200 ch  ả ữ (tích h p v i văn b n đ c – hi u)ợ ớ ả ọ ể  Rèn kĩ năng vi tế   bài văn t  s  có y u t  sang t o.ự ự ế ố ạ

 Ti p t c đ nh hế ụ ị ướng hình thành các năng l c c a h c sinh nh : nự ủ ọ ư ăng l c ự đ cọ  

hi u, c m th  tác ph m, phân tích, bình gi ng, vi t bài văn t  s ; nể ả ụ ẩ ả ế ự ự ăng l c gi i quy tự ả ế  

v n đấ ề, t  duy sáng t oư ạ , thưởng th cứ

B. N i dung ộ

I. Ph n đ c hi uầ ọ ể

Nh n bi t đúng, chính xác v  văn b n:ậ ế ề ả

Nh n bi t v  các phậ ế ề ương th c bi u đ t: t  s ; miêu t ; bi u c m; ngh  lu n; thuy tứ ể ạ ự ự ả ể ả ị ậ ế   minh; hành chính ­ công vụ

Nh n bi t v  phong cách ch c năng ngôn ng  đã h c: phong cách ngôn ng  sinh ho t.ậ ế ề ứ ữ ọ ữ ạ

Nh n bi t v  các bi n pháp tu t  t  v ng ( n d , hoán d )ậ ế ề ệ ừ ừ ự ẩ ụ ụ

Thông hi u văn b n:ể ả

Hi u để ược n i dung văn b n.ộ ả

Hi u ý nghĩa c a m t t  ng , chi ti t, hình  nh trong văn b n.ể ủ ộ ừ ữ ế ả ả

Phân tích tác d ng c a các bi n pháp tu tụ ủ ệ ừ t  v ngừ ự  (L u ý: Nên phân tích tác d ngư ụ  

c a các bi n pháp tu t  trên các phủ ệ ừ ương di n: t o nên s  sinh đ ng, h p d n cho vănệ ạ ự ộ ấ ẫ  

b n; góp ph n kh c h a đ i tả ầ ắ ọ ố ượng và th  hi n c m xúc, t  tể ệ ả ư ưởng c a tác gi )ủ ả

II. Ph n làm vănầ

1. Ngh  lu n xã h iị ậ ộ

­ Vi t m t đo n văn ngh  lu n (200 ch ) trình bày suy nghĩ c a b n thân v  m t v nế ộ ạ ị ậ ữ ủ ả ề ộ ấ  

đ  đề ược g i ra t  văn b n đ c hi u.ợ ừ ả ọ ể

­ D ng bài: ngh  lu n v  m t v n đ  thu c t  tạ ị ậ ề ộ ấ ề ộ ư ưởng, đ o lí ho c ngh  lu n v  m tạ ặ ị ậ ề ộ  

hi n tệ ượng đ i s ngờ ố

­ Yêu c u: ầ

+ Đ m b o c u trúc đo n văn ngh  lu n 200 ch :ả ả ấ ạ ị ậ ữ  Có đ  các ph n m  đo n, phát tri nủ ầ ở ạ ể  

đo n, k t đo n. M  đo n nêu đạ ế ạ ở ạ ược v n đ , phát tri n đo n tri n khai đấ ề ể ạ ể ược v n đ ,ấ ề  

k t đo n k t lu n đế ạ ế ậ ược v n đ ấ ề

+ Xác đ nh đúng v n đ  c n ngh  lu nị ấ ề ầ ị ậ  

+ Có cách di n đ t sáng t o, th  hi n suy nghĩ sâu s c, m i m  v  v n đ  ngh  lu nễ ạ ạ ể ệ ắ ớ ẻ ề ấ ề ị ậ + Đ m b o quy t c chính t , dùng t , đ t câuả ả ắ ả ừ ặ

L u ý: Đ  làm t t d ng ư ể ố ạ bài t p này, h c sinh c n ôn l i ki n th c v  cách làmậ ọ ầ ạ ế ứ ề   bài văn ngh  lu n v  m t t  tị ậ ề ộ ư ưởng đ o lí và ngh  lu n v  m t hi n tạ ị ậ ề ộ ệ ượng đ i s ngờ ố

2. Làm văn t  sự ự

Vi t m t bài văn ế ộ t  s  ự ự h p d n, ấ ẫ có y u t  sáng t o, ế ố ạ giàu s c thuy t ph c.ứ ế ụ

G i ý cách làm: ợ

@M  bài: Gi i thi u nhân v t, hoàn c nh c a truyên ở ớ ệ ậ ả ủ

@Thân bài: Nh ng s  vi c, chi ti t tiêu bi u theo di n bi n câu chuy n ữ ự ệ ế ể ễ ế ệ

@K t bài:K t thúc câu chuy n (có th  nêu c m nghĩ c a nhân v t, ho c m t chi ế ế ệ ể ả ủ ậ ặ ộ  

ti t th t đ c s c, có ý nghĩa) ế ậ ặ ắ

L u ý: ư C n đ m b o kĩ năng:ầ ả ả

­ Đúng ngôi k , bi u hi n để ể ệ ược n i tâm nhân v t.ộ ậ

­ K t h p đế ợ ược y u t  miêu t , bi u c m.ế ố ả ể ả

­ K t h p đế ợ ược ngôn ng  đ i tho i và đ c tho i n i tâm.ữ ố ạ ộ ạ ộ

­ Ti p n i và m  r ng đế ố ở ộ ược ý nghĩa c a câu chuy n.ủ ệ

III. Ôn t p ki n th c ph n ậ ế ứ ầ văn h c dân gianọ

III.1. S  thiử

1. Th  lo iể ạ s  thiử

 S  thi là th  lo i tác ph m t  sử ể ạ ẩ ự ự dân gian có quy mô l nớ , s  d ng ngôn ngử ụ ữ có v n vàầ  

nh p, ị xây d ng nh ng hình tự ữ ượng ngh  thu t hoành tráng, hào hùng đ  k   v  m tệ ậ ể ể ề ộ  

ho c nhi u bi n c  l n di n ra trong đ i s ng c ng đ ng c a  c  th i kì c  đ i.ặ ề ế ố ớ ễ ờ ố ộ ồ ủ ư ờ ổ ạ

2. Đo n trích “ạ Chi n th ng Mtao Mxây” ế ắ

a. N i dung:ộ  

       Tr ng danh d , g n bó v i h nh phúc gia đình và thi t tha v i cu c s ng bình yênọ ự ắ ớ ạ ế ớ ộ ố  

c a th  t c, đó là nh ng tình c m cao c  nh t thôi thúc Đăm săn chi n đ u và chi nủ ị ộ ữ ả ả ấ ế ấ ế  

th ng k  thù.ắ ẻ

b. Ngh  thu t:ệ ậ

­  Ngôn ng  trang tr ngữ ọ

­ Giàu hình  nh, giàu nh p đi uả ị ệ  

­ Phép so sánh, phóng đ i đạ ượ ử ục s  d ng có hi u qu  caoệ ả

3. Đo n trích ạ : Uy­lít­x  tr  v ơ ở ề  (Trích Ô­đi­xê.  S  thi Hi L pử ạ )

a. N i dung:ộ   

­ V  đ p tâm h n và trí tu  c a ngẻ ẹ ồ ệ ủ ười Hi L p, c  th  là c a Uy­lít­x  và Pê­nê­l p thạ ụ ể ủ ơ ố ể 

hi n qua c nh đoàn t  v  ch ng sau 20 năm xa cách.ệ ả ụ ợ ồ

 ­ S c m nh c a tình c m v  ch ng, tình c m gia đình cao đ p là đ ng l c giúp conứ ạ ủ ả ợ ồ ả ẹ ộ ự  

ngườ ượi v t qua m i khó khăn.ọ

b. Ngh  thu t:ệ ậ

­ S  d ng đ i tho i đ  kh c ho  n i tâm. ử ụ ố ạ ể ắ ạ ộ

­ So sánh m  r ng.ở ộ

III.2. Truy n thuy tề ế

1. Th  lo i truy n thuy tể ạ ề ế

Truy n  ệ truy n thuy tề ế   là tác ph m t  s  dân gianẩ ự ự k  vê s  ki n và nhân v t l ch sể ự ệ ậ ị ử 

ph n l n theo xu hầ ớ ướng lí tưởng hóa, qua đó th  hi n s  ngể ệ ự ưỡng m  và tôn vinh c aộ ủ   nhân dân v i nh ng ngớ ữ ười có công v i đ t nớ ấ ước, dân t c ho c c ng đ ng dân c  m tộ ặ ộ ồ ư ộ   vùng. 

2. Truy n ệ  An D ươ ng V ươ ng và M  Châu, Tr ng Thu ị ọ ỷ

a. N i dung:ộ  

 ­ Truy n thuy t An Dề ế ương Vương và M  Châu là m t cách gi i thích nguyên nhânị ộ ả  

vi c m t nệ ấ ước Âu L c.ạ

­ Bài h c v  tinh th n c nh giác v i k  thù; cách x  lí đ ng đ n m i quan h  gi a cáiọ ề ầ ả ớ ẻ ử ứ ắ ố ệ ữ   riêng­ cái chung, gi a nhà­ nữ ước, gi a cá nhân­ c ng đ ng, gi a tình c m­ lí trí.ữ ộ ồ ữ ả  

b. Ngh  thu t:ệ ậ

­ Có s  hoà quy n gi a y u t  l ch s ­ y u t  th n kì.ự ệ ữ ế ố ị ử ế ố ầ

­ Xây d ng đự ược nh ng hình  nh giàu ch t t  tữ ả ấ ư ưởng­ th m mĩ, có s ng lâu b n. ẩ ố ề

­ G n v i các di tích v t ch t, di tích l ch s , l  hắ ớ ậ ấ ị ử ễ ội

III.3. C  tíchổ

1. Th  lo i c  tíchể ạ ổ

Truy n c  tích là tác ph m t  s  dân gian mà c t truy n và hình tệ ổ ẩ ự ự ố ệ ượng được hư 

c u có ch  đ nh, k  v  s  ph n con ngấ ủ ị ể ề ố ậ ười bình thường trong xã h i, th  hi n tinhộ ể ệ  

th n nhân đ o và l c quan c a nhân dân lao đ ngầ ạ ạ ủ ộ

2. C  tíchổ  T m Cám ấ

a. N i dungộ

­ Mâu thu n và xung đ t trong truy n T m Cám ph n ánh mâu thu n và xung đ t trongẫ ộ ệ ấ ả ẫ ộ   gia đình ph  quy n th i c  (dì gh ­ con ch ng), đ c bi t là mâu thu n gi a cái thi nụ ề ờ ổ ẻ ồ ặ ệ ẫ ữ ệ  

và cái ác

­  Ý nghĩa xã h i c a mâu thu n: Chi n th ng c a cái thi n trộ ủ ẫ ế ắ ủ ệ ước cái ác, cái ác trướ  c sau cũng ph i tr  giá đích đáng, “ác gi  ác báo”, cái thi n s  đả ả ả ệ ẽ ược tôn vinh, “  hi nở ề  

g p lành”.ặ

b. Ngh  thu tệ ậ

­ Xây d ng nh ng mâu thu n, xung đ t ngày càng tăng ti n. ự ữ ẫ ộ ế

­ Xây d ng nhân v t theo hai tuy n đ i l p cùng t n t i và song song phát tri n  ự ậ ế ố ậ ồ ạ ể

­ Có nhi u y u t  th n kì song vai trò c a y u t  th n kì cũng khác nhau trong t ng ề ế ố ầ ủ ế ố ầ ừ giai đo n. ạ

­ K t c u quen thu c c a truy n c  tích: ngế ấ ộ ủ ệ ổ ười nghèo kh , b t h nh tr i qua nhi uổ ấ ạ ả ề  

ho n n n cu i cùng đạ ạ ố ược hưởng h nh phúc.ạ

III.4. Truy n cệ ười.

1. Th  lo i truy n cể ạ ệ ười

Truy n cệ ười là tác ph m t  s  dân gian ng n, có k t c u ch t ch , k t thúc b tẩ ự ự ắ ế ấ ặ ẽ ế ấ  

ng , k  v  nh ng s  vi c x u, trái v i t  nhiên, có tác d ng gây cờ ể ề ữ ự ệ ấ ớ ự ụ ười, nh m m c đíchằ ụ  

gi i trí, phê phánả

2. Truy n cệ ườ  Tam đ i con gài ạ  và Nh ng nó ph i b ng hai mày ư ả ằ

a. N i dung:ộ

­ Phê phán nh ng thói h  t t x u, s  ích k  nh  nhen, tính khoe m ,… c a con ngữ ư ậ ấ ự ỉ ỏ ẽ ủ ườ  i trong cu c s ng xã h i.ộ ố ộ

­ Truy n  ệ Nh ng nó ph i b ng hai mày ư ả ằ  v ch tr n b n ch t tham nhũng c a hàng ngũ ạ ầ ả ấ ủ quan l i x a.ạ ư

b. Ngh  thu t:ệ ậ

­ Truy n ít nhân v t, b  c c ch t ch , ng n g n h p d n ngệ ậ ố ụ ặ ẽ ắ ọ ấ ẫ ườ ọi đ c, người nghe

­ Xây d ng và t o tình hu ng truy n đ c s c qua nh ng mâu thu n.ự ạ ố ệ ặ ắ ữ ẫ

III.5. Ca dao

1. Th  lo i ca daoể ạ

Ca dao là tác ph m tr  tình dân gian nh m di n t  đ i s ng n i tâm c a con ngẩ ữ ằ ễ ả ờ ố ộ ủ ười

2. Ca dao than thân yêu th ươ ng, tình nghĩa.

­ Ca dao than thân thường là l i c a ngờ ủ ười ph  n  trong xã h i phong ki n. ụ ữ ộ ế

­ Ca dao yêu thương tình nghĩa đ  c p đ n nh ng tình c m, ph m ch t c a ngề ậ ế ữ ả ẩ ấ ủ ười lao 

đ ng .ộ

­  Ca dao s  d ng nhi u bi n pháp ngh  thu t mang tính truy n th ng c a sáng tác dânử ụ ề ệ ệ ậ ề ố ủ   gian: Công th c m  đ u, hình  nh bi u tứ ở ầ ả ể ượng, cách so sánh,  n d , th  th  l c bát,ẩ ụ ể ơ ụ   song th t l c bát.ấ ụ

a. Bài 1:

­ M  đ u: c m t  “thân em” mô típ quen thu c trong ca dao, kèm theo m t âm đi uở ầ ụ ừ ộ ộ ệ  

ng m ngùi, xót xa. ậ

­ Người ph  n  ý th c đụ ữ ứ ược tu i xuân và v  đ p c a mình (so sánh nh  t m l a đào).ổ ẻ ẹ ủ ư ấ ụ  

Nh ng thân ph n l i th t xót xa khi không th  t  quy t đ nh đư ậ ạ ậ ể ự ế ị ượ ươc t ng lai c a chínhủ   mình (ph t ph  gi a ch  bi t vào tay ai).ấ ơ ữ ợ ế  

­ Bài ca dao là l i than c a ngờ ủ ười ph  n  trong xã h i cũ, ch u nhi u b t h nh, đauụ ữ ỗ ị ề ấ ạ  

kh , xót xa.ổ

b. Bài 4:

   ­ Cái khăn được nh c đ n đ u tiên và đắ ế ầ ược đi p đi đi p l i nhi u l n b i nó thệ ệ ạ ề ầ ở ườ  ng

là v t k  ni m, v t trao duyên. Hình  nh chi c khăn g n v i các đ ng t  nh : thậ ỉ ệ ậ ả ế ắ ớ ộ ừ ư ươ  ng

nh , r i xu ng, v t lên, chùi nớ ơ ố ắ ước m t… nói lên tâm tr ng ng n ngang trăm m i c aắ ạ ổ ố ủ  

người con gái

 ­ N i nh  thỗ ớ ương c a cô gái còn th  hi n qua hình  nh ng n đèn ­ đó là n i nh  đủ ể ệ ả ọ ỗ ớ ượ  c

tr i dài ra theo nh p th i gian. Đèn ch ng t t hay chính là ng n l a tình trong lòng côả ị ờ ẳ ắ ọ ử   gái đang th p sáng su t đêm thâu.ắ ố

­ M t thắ ương nh  ai? Câu tr  l i chính là   trong ni m thớ ả ờ ở ề ương n i nh  c a ngỗ ớ ủ ười con  gái đang yêu

­ Ngh  thu t nhân hóa (ệ ậ khăn, đèn chính là cô gái), còn hình  nh ả  m t ắ  được xây d ngự  

b ng phép hoán d  (dùng b  ph n đ  ch  toàn th  – nhân v t tr  tình). ằ ụ ộ ậ ể ỉ ể ậ ữ

c. Bài 6:

 ­ Mu i ố  và g ng ừ  là hai hình  nh ngh  thu t cũng đả ệ ậ ược xây d ng t  nh ng hình  nh cóự ừ ữ ả  

th c trong đ i s ng (nh ng gia v  trong b a ăn, thu c ch a b nh). G ng có v  cayự ờ ố ữ ị ữ ố ữ ệ ừ ị  

n ng nh ng th m, mu i có v  m n đ m đà. T  hai ý nghĩa  y, g ng và mu i đã đồ ư ơ ố ị ặ ậ ừ ấ ừ ố ượ  c

ch n đ  bi u tr ng cho họ ể ể ư ương v  c a tình ngị ủ ười trong cu c s ng – tình nghĩa th yộ ố ủ   chung g n bó s t son.ắ ắ

­ Bài ca dao được vi t b ng th  th  song th t l c bát nh ng câu bát phá cách (ế ằ ể ơ ấ ụ ư Có cách 

xa nhau đi n a cũng ba v n sáu ngàn ngày m i xa ữ ạ ớ ) kéo dài t i mớ ười ba ti ng nh  là ế ư

m t s  luy n láy v a t o ra tính nh c cho câu, v a kh ng đ nh cái giá tr  b n v ng ộ ự ế ừ ạ ạ ừ ẳ ị ị ề ữ không phai c a tình nghĩa v  ch ng.ủ ợ ồ

2. Ca dao hài h ướ c

Ca dao hài hước là nh ng bài ca dao đữ ược sáng tác đ  gi i trí và phê phán nh ngể ả ữ  

hi n tệ ượng đángcười trong cu c s ng . Ca dao hài hộ ố ước th  hi n tríthông minh, khi uể ệ ế   hài hước, tâm h n l c quan, yêu đ i c a ngồ ạ ờ ủ ười lao đ ng. ộ

a. Bài 1 – Ti ng cế ườ ựi t  trào

­ Chàng trai đ a ra lư í do khách quan, chính đáng, th  hi n rõ s  chu đáo c a chàng traiể ệ ự ủ  

đ i v i gia đình nhà gái, đ ng th i cũng đã b c l  s  thông minh, hóm h nh c a chàngố ớ ồ ờ ộ ộ ự ỉ ủ   trai này. 

­Ngh  thu t khoa trệ ậ ương, phóng đ i và cách l p lu n tài tình, thông minh, hóm h nh,ạ ậ ậ ỉ   cách nói đ i l p gi a ý đ nh và vi c làm th c tố ậ ữ ị ệ ự ế, cách nói gi m d nả ầ  đã t o cho bài caạ   dao ti ng cế ười hài hước, dí d m, t  đó, th  hi n tinh th n l c quan, yêu đ i c a ngỏ ừ ể ệ ầ ạ ờ ủ ườ  i lao đ ng trộ ướ ảc c nh nghèo

­  L i d n cờ ẫ ưới và l i thách cờ ướ ềi đ u th t hóm h nh, hài hậ ỉ ước, vô t  mà chân thành.ư  

C  chàng trai và cô gái đ u không m c c m mà b ng lòng v i c nh nghèo, th u hi u,ả ề ặ ả ằ ớ ả ấ ể  

đ ng c m, chia s  v i nhau. T t c  đã khi n cho bài ca dao tr  nên dí d m, đáng yêuồ ả ẻ ớ ấ ả ế ở ỏ  

th  hi n quan ni m nhân sinh cao đ p c a ngể ệ ệ ẹ ủ ười lao đ ng: đ t tình nghĩa cao h n c aộ ặ ơ ủ  

c i. ả

b. Bài 2: Ti ng cế ười phê phán

­  Đ i tố ượng ch  gi u: lo i đàn ông y u đu i, lế ễ ạ ế ố ười nhác trong xã h i.ộ

+ Lo i đàn ông y u đu i, kạ ế ố hông đáng s c trai, không đáng nên trai: ứ khom l ng ch ng ư ố  

g i gánh hai h t v ng ố ạ ừ

­ Ngh  thu t: phóng đ i k t h p đ i l p: ệ ậ ạ ế ợ ố ậ

+ Đ i l p trong hình  nh: ố ậ ả khom l ng ch ng g i (ráng h t s c) ch  đ  “gánh hai h t ư ố ố ế ứ ỉ ể ạ  

v ng”.  ừ

+ Đ i l p gi a “ch ng ngố ậ ữ ồ ười” – “ch ng em”.ồ

+ Ngh  ệ thu t trào l ng c a ngậ ộ ủ ười bình dân th t thông minh, hóm h nh nh ng khôngậ ỉ ư  

nh m đ  kích mà ch  dùng ti ng cằ ả ỉ ế ườ ểi đ  nh c nh  m t cách nh  nhàng.ắ ở ộ ẹ

IV. Ôn t p ki n th c c  b n m t s  tác ph m văn h c trung đ i Vi t Nam ậ ế ứ ơ ả ộ ố ẩ ọ ạ ệ

IV.1. Tác ph m ẩ T  lòng  ỏ (Thu t hoài ậ ­ Ph m Ngũ Lão)ạ

I. Tìm hi u chung ể

1. Tác giả

Ph m Ngũ Lão (1255 ­ 1320)ạ là người văn võ toàn tài, có nhi u công l n trongề ớ  

cu c kháng chi n ch ng quân Mông ộ ế ố Nguyên, được các vua Tr n tin c y và nhân dânầ ậ   kính tr ng.ọ

2. Tác ph mẩ

­ Th  lo i : th  th  th t ngôn t  tuy t.ể ạ ể ơ ấ ứ ệ

­ Hoàn c nh ra đ i : Bài th  ả ờ ơ T  lòng ỏ  có l  ra đ i trong cu c kháng chi n ch ng Mông­ẽ ờ ộ ế ố   Nguyên l n th  hai (1285)ầ ứ

II. N i dung, ngh  thu tộ ệ ậ

1. N i dungộ

­ Hai câu th  đ u miêu t  hình  nh ngơ ầ ả ả ười tráng sĩ và khí th  quân đ i th i Tr n:ế ộ ờ ầ

+ Câu th  đ u tiên th  hi n v  đ p c a con ngơ ầ ể ệ ẻ ẹ ủ ườ ớ ầi v i t m vóc, t  th , hànhư ế  

đ ng l n lao. kì vĩ ộ ớ và m t khát v ng l nộ ọ ớ   n ch a m t s c m nh ti m tàng, m t ý chíẩ ứ ộ ứ ạ ề ộ  

s t đá, m t quy t tâm không gì lay chuy n n i.ắ ộ ế ể ổ

+ Trong câu th  th  hai, hình  nh ba quân nói v  quân đ i nhà Tr n nh ng cũngơ ứ ả ề ộ ầ ữ  

là bi u tể ượng cho s c m nh dân t c đ ng lên chi n đ u v i tinh th n đoàn k t.ứ ạ ộ ứ ế ấ ớ ầ ế  Đ iộ  

quân anh hùng  y cùng v i nhân dân c  nấ ớ ả ước đã và s  đánh tan quân xâm lẽ ược hung  hãn b c nh t th  gi i lúc b y gi  ậ ấ ế ớ ấ ờ

­ Hai câu th  sau bày t  n i lòng c a tác gi , cũng là cái chí, cái tâm c a ngơ ỏ ỗ ủ ả ủ ườ  i anh hùng

+ Câu th  th  ba nói v  chí làm trai: l p công (đ  l i s  nghi p), l p danh (đơ ứ ề ậ ể ạ ự ệ ậ ể 

l i ti ng th m). Quan ni m l p công danh này đã tr  thành lí tạ ế ơ ệ ậ ở ưởng, hoài bão c a trangủ   nam nhi th i phong ki n. Công danh đờ ế ược coi là món n  đ i ph i tr  c a k  làm trai.ợ ờ ả ả ủ ẻ  

Tr  xong n  công danh là hoàn thành nghĩa v  v i đ i, v i dân, v i nả ợ ụ ớ ờ ớ ớ ước­ th  hi n ýể ệ  

th c trách nhi m v i giang s n xã t c.ứ ệ ớ ơ ắ

  + Câu th  k t l i bài th  v i v  đ p cái tâm c a ngơ ế ạ ơ ớ ẻ ẹ ủ ười anh hùng. V  đ p  yẻ ẹ ấ  

th  hi n qua n i th n. Ph m Ngũ Lão th n vì ch a có tài m u lể ệ ỗ ẹ ạ ẹ ư ư ượ ớc l n nh  Vũ h uư ầ   Gia Cát Lượng đ i Hán đ  tr  gi c, c u nờ ể ừ ặ ứ ước. Th n vì ch a khôi ph c đẹ ư ụ ược giang 

s n đ t nơ ấ ước. Đó là n i th n nâng cao nhân cách c a con ngỗ ẹ ủ ười

2. Ngh  thu tệ ậ

­ Ngôn ng  cô đ ng, hàm súcữ ọ

­ Hình tượng th  kì vĩ.ơ

­ Th  pháp g i t o  n tủ ợ ạ ấ ượng…

3. Ý nghĩa văn b nả  

Bài th  kh c h a v  đ p c a con ngơ ắ ọ ẻ ẹ ủ ười có s c m nh, có lí tứ ạ ưởng l n lao, nhânớ   cách cao c  và v  đ p c a th i đ i v i khí th  hào hùng.ả ẻ ẹ ủ ờ ạ ớ ế

IV.2. Tác ph m ẩ C nh ngày hè  ả (B o kính c nh gi i­ bài 43,  ả ả ớ Nguy n Trãiễ )

I. Tìm hi u chungể

1. Tác giả

      Nguy n Trãi là m t anh hùng dân t c, m t nhà văn hóa t  tễ ộ ộ ộ ư ưởng l n, đ ng th iớ ồ ờ  

là m t nhà th  l n   th  k  XV v i s  nghi p sáng tác phong phú, đa d ng.ộ ơ ớ ở ế ỉ ớ ự ệ ạ

2. Tác ph mẩ

­ Th  lo i : th  th  th t ngôn bát cú Để ạ ể ơ ấ ường lu t (đan xen câu th  l c ngôn).ậ ơ ụ

­ Hoàn c nh ra đ i : Bài th  ả ờ ơ C nh ngày hè  ả có th  ra đ i trong th i gian Nguy n Trãiể ờ ờ ễ   cáo quan v     n t i Côn S n.ề ở ẩ ạ ơ

II. N i dung, ngh  thu tộ ệ ậ

1. N i dungộ

a. V  đ p b c tranh thiên nhiên và cu c s ngẻ ẹ ứ ộ ố

Câu th  đ u tiên m  ra tâm th  c a nhà th  trơ ầ ở ế ủ ơ ước thiên nhiên, r t th  thái, thanhấ ư   nhàn. Đó là nh ng giây phút hi m hoi trong cu c đ i c a m t ngữ ế ộ ờ ủ ộ ười m t lòng lo choộ   dân cho nước. Nh ng dù trong b t c  hoàn c nh nào, Nguy n Trãi luôn s n sàng mư ấ ứ ả ễ ẵ ở  lòng đón nh n c nh v t thiên nhiên.ậ ả ậ

Ba câu ti p theo m  ra m t b c tranh thiên nhiên mùa hè th t đ p: m t b cế ở ộ ứ ậ ẹ ộ ứ   tranh cu i mùa hè r t sinh đ ng và đ y s c s ng. B c tranh đố ấ ộ ầ ứ ố ứ ượ ạc t o nên b i s  k tở ự ế  

h p gi a đợ ữ ường nét, màu s c, âm thanh, con ngắ ười và c nh v t. V  th i gian, c nhả ậ ề ờ ả  

v t đang   vào gi a mùa (Sen h ng trong ao đã ngát mùi hậ ở ữ ồ ương), cu i ngày (l u t chố ầ ị  

dương). Nh ng s  s ng thì không d ng l i, nh  có cái gì đó bên trong đang  a căng,ư ự ố ừ ạ ư ứ   đang tràn đ y, không kìm l i đầ ạ ược, ph i trả ương lên, ph i phun ra h t l p này đ n l pả ế ớ ế ớ   khác

Qua b c tranh thiên nhiên sinh đ ng và đ y s c s ng, chúng ta th y đứ ộ ầ ứ ố ấ ược sự  giao c m m nh m , tinh t  c a nhà th  v i c nh v t.ả ạ ẽ ế ủ ơ ớ ả ậ

Câu th  th  5 là m t nét v  trong b c tranh đ i s ng c a ngơ ứ ộ ẽ ứ ờ ố ủ ười dân làng chài. 

Âm thanh “lao xao ch  cá ợ ” g i c nh t p n p trên b n dợ ả ấ ậ ế ưới thuy n, ch  h p đông vui,ề ợ ọ  

người người chen chúc lao xao nói cười, mua và bán - m t không khí nh n nh p, đ yộ ộ ị ầ  

s c s ng. T t c  g i cu c s ng c a ngứ ố ấ ả ợ ộ ố ủ ười dân no đ , đ t nủ ấ ước thái bình. 

b. V  đ p tâm h n Nguy n Trãi.ẻ ẹ ồ ễ

M t tâm h n yêu thiên nhiên, yêu đ i.ộ ồ ờ

T m lòng yêu nấ ước, thương dân. Ngay trong nh ng giây phút thanh th n nh tữ ả ấ  

gi a c nh đ p thiên nhiên, lòng ông v n nghĩ đ n dân. Nhìn c nh s ng c a nh ngữ ả ẹ ẫ ế ả ố ủ ữ  

người dân chài lam lũ nh ng đư ược yên vui, no đ , Nguy n Trãi ủ ễ ước có được chi c đànế  

c a vua Thu n đ  g y khúc Nam Phong ca ng i c nh s ng thái bình, yên vui. Câu thủ ấ ể ả ợ ả ố ơ 

cu i cùng c a bài có sáu ti ng ng n g n, th  hi n s  d n nén c m xúc c a c  bài, k tố ủ ế ắ ọ ể ệ ự ồ ả ủ ả ế  

t  h n th  Nguy n Trãi: mong cho dân đụ ồ ơ ễ ượ ấc  m no, h nh phúc­ h nh phúc cho m iạ ạ ọ  

người, m i n i.ọ ơ

2. Ngh  thu tệ ậ

­ Sáng t o m t th  th  ti ng Vi t: th t ngôn xen l c ngôn.ạ ộ ể ơ ế ệ ấ ụ

­ S  d ng hình  nh g n gũi, thân quen.ử ụ ả ầ

­ Ngôn ng  bình d ữ ị

 3. Ý nghĩa văn b nả  

 Bài th  t  c nh ngày hè cho th y tâm h n Nguy n Trãi chan ch a tình yêu thiênơ ả ả ấ ồ ễ ứ   nhiên, yêu đ i, yêu nhân dân, yêu đ t nờ ấ ước

IV.3. Tác ph mẩ  Nhàn­ Nguy n B nh Khiêmễ ỉ

I. Tìm hi u chungể

1. Tác giả

Nguy n B nh Khiêm là ngễ ỉ ười có h c v n uyên thâm, tính tình b c tr c, nhân cáchọ ấ ộ ự   thanh cao. Là nhà th  l n c a dân t c. Th  ông mang đ m ch t tri t lí, giáo hu n, ng iơ ớ ủ ộ ơ ậ ấ ế ấ ợ  

ca ý chí c a k  sĩ, thú thanh nhàn, đ ng th i phê phán nh ng đi u x u xa trong xã h i.ủ ẻ ồ ờ ữ ề ấ ộ

2. Tác ph m ẩ

­ Th  lo i:ể ạ  th  th  th t ngôn bát cú Đ ng lu tể ơ ấ ườ ậ

­ Là bài th  s  73 trong t p th  Nôm ơ ố ậ ơ B ch Vân qu c ng  thi ạ ố ữ

II. N i dung, ngh  thu tộ ệ ậ

1. N i dungộ

a. V  đ p c a cu c s ng thanh nhànẻ ẹ ủ ộ ố

 Hai câu th  đ u th  hi n m t cu c s ng thu n h u, ch t phác. Đó là cu c s ngơ ầ ể ệ ộ ộ ố ầ ậ ấ ộ ố  

c a m t ngủ ộ ười nông dân t  lao đ ng đ  nuôi s ng b n thân và đóng góp cho xã hôi –ự ộ ể ố ả  

m t con ngộ ười làm ch  cu c s ng c a mình, không ph  thu c vào ai. ủ ộ ố ủ ụ ộ

         Cu c s ng c a B ch Vân c  sĩ   quê nhà đ m b c mà thanh cao. S  đ m b c làộ ố ủ ạ ư ở ạ ạ ự ạ ạ  

nh ng th c ăn quê mùa, dân dã nh  măng trúc, giá đ  Các món ăn đ m b c  y là mìnhữ ứ ư ỗ ạ ạ ấ  

t  lo, là công s c c a chính mình. Đ m b c ch  không kh c kh , đó là cu c s ngự ứ ủ ạ ạ ứ ắ ổ ộ ố   thanh cao trong s  tr  v  v i thiên nhiênự ở ề ớ

      Nh ng câu th  đã hé m  quan ni m s ng nhàn c a Nguy n B nh Khiêmữ ơ ở ệ ố ủ ễ ỉ  là s ngố   thanh nhàn, được làm ch  b n thân, không l  thu c vào ai, không b  nh ng ham mu nủ ả ệ ộ ị ữ ố  

v t ch t t m thậ ấ ầ ường ràng bu c, chi ph i. ộ ố

b. V  đ p c a nhân cách và trí tu ẻ ẹ ủ ệ

         Hai câu th  ba và b n, tác gi  bàn lu n v  l  s ng d i, khôn   đ i.ơ ố ả ậ ề ẽ ố ạ ở ờ

         Ta tìm n i v ng v ơ ắ ẻ là tìm n i không có ngơ ườ ầi c u c nh và cũng không ph i c uạ ả ầ  

c nh ngạ ười. N i v ng v  là n i tĩnh t i c a thiên nhiên và cũng là n i th nh th i c aơ ắ ẻ ơ ạ ủ ơ ả ơ ủ   tâm h n, không bon chen, không th  đo n. Ngồ ủ ạ ườ đ n ch n lao xaoi  ế ố  là đ n ch n c aế ố ử   quy n, là n i có k  h u ngề ơ ẻ ầ ườ ại h , th  đo n thì có bon chen, lu n cúi, giành gi t sátủ ạ ồ ậ  

ph t r t nguy hi m. Tác gi  t  nh n mình d i, ch n s ng n i v ng v , không ph i đạ ấ ể ả ự ậ ạ ọ ố ơ ắ ẻ ả ể