Đặc điểm phong cách người dẫn chương trình trong The Ellen Degeneres Show

Vì định dạng của talk show khá đơn giản, là kiểu chương trình mang tính cá nhân hóa nhất trên màn hình, nên chương trình có thành công hay không chủ yếu dựa vào phẩm chất cá nhân của ng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐỖ MẠNH HÙNG

ĐẶC ĐIỂM PHONG CÁCH NGƯỜI DẪN CHƯƠNG TRÌNH

TRONG THE ELLEN DEGENERES SHOW

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài 2

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

4 Phương pháp nghiên cứu 12

5 Cấu trúc của luận văn: 13

CHƯƠNG 1: SỰ HÌNH THÀNH THỂ LOẠI TALK SHOW TRÊN TRUYỀN HÌNH MỸ 15

1.1.Những tiền đề văn hóa - xã hội cho sự ra đời của thể loại talk - show trên truyền hình Mỹ 15

1.1.1 Đặc điểm thể loại: 15

1.1.2 Sự ra đời và quá trình phát triển talk show truyền hình ở Mỹ 21

1.1.3 Tầm ảnh hưởng của talk show với văn hóa đại chúng Mỹ 29

1.2 Những hình thức và chủ đề của talk show trên truyền hình Mỹ 33

1.2.1 Những hình thức của talk show 33

1.2.2 Những chủ đề của talk show 36

1.3 Vai trò và sức ảnh hưởng của người dẫn chương trình (host) trong talk show Mỹ 38

1.3.1 Khái niệm về host (người dẫn chương trình) 38

1.3.2 Vai trò của host trong các chương trình talk show Mỹ 39

1.3.3 Sức ảnh hưởng của các host 41

Tiểu kết 43

CHƯƠNG 2: CẤU TRÚC CỦA THE ELLEN DEGENERES SHOW 45

2.1 Sự ra đời và những thành công của The Ellen Degeneres Show 45

2.1.1 Sự ra đời của “The Ellen Degeneres show” 45

1

2.1.2 Quá trình phát triển và những thành công của “The Ellen DeGneres show” 48

2.2 Chuyên mục-chủ đề và hình thức đặc biệt trong The Ellen DeGeneres Show 52

2.2.1 Chuyên mục và chủ đề tiêu biểu 52

2.2.2 Hình thức đặc biệt của “The Ellen DeGeneres Show” 64

Tiểu kết: 70

CHƯƠNG 3: CHIẾN LƯỢC VÀ CHIẾN THUẬT DIỄN NGÔN CỦA NGƯỜI DẪN CHƯƠNG TRÌNH ELLEN DEGENERES 72

3.1 Chiến lược diễn ngôn 72

3.2 Chiến thuật diễn ngôn 76

3.2.1 Giao tiếp ngôn từ 76

3.2.2 Giao tiếp phi ngôn từ 84

Tiểu kết 98

KẾT LUẬN 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

2

MỞ ĐẦU

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài

Truyền hình là một loại hình truyền thông đại chúng, xuất hiện từ đầu thế kỉ thứ XX và phát triển mạnh mẽ cùng với sự tiến bộ của khoa học công nghệ Ngày nay, truyền hình đã trở nên phổ biến trên toàn thế giới, tác động trên nhiều phương diện đời sống: từ phổ biến kiến thức, định hướng dư luận, giám sát xã hội, giáo dục, giải trí…

Trong các thể loại truyền hình, talk show (tạm dịch: trò chuyện trên phát thanh/truyền hình) được xem là thể loại đặc biệt, có sức hút rất lớn đối với

công chúng Theo định nghĩa của từ điển Cambridge: “Talk show là một chương trình phát thanh hoặc truyền hình mà một nhóm người ngồi lại với nhau để cùng thảo luận về một số chủ đề mà người dẫn chương trình đưa ra”

(Trong luận văn, talk show được dùng với nghĩa: trò chuyện trên truyền hình) Thông thường, một chương trình talk show sẽ được dẫn dắt bởi một host

(người dẫn chương trình), khách mời là những người nổi tiếng hoặc những chuyên gia trong lĩnh vực mà chủ đề buổi thảo luận đưa ra Tùy theo định

dạng mà talk show có khán giả trực tiếp tham gia hoặc không, cũng như

không gian và thời gian diễn ra buổi trò chuyện đó Những hình thức và chủ

đề của talk show rất đa dạng, cho phép khán giả, dù trực tiếp hay gián tiếp,

cảm thấy mình được tham gia, được lắng nghe, được bày tỏ, trao đổi hoặc

tranh luận Vladimir Pozner, người được coi là sáng lập các chương trình talk

show ở Nga cho rằng “Talk show là một hình thức truyền hình dân chủ nhất

cho phép người dân bình thường trực tiếp tham gia vào một chương trình truyền hình Ngay cả truyền hình tương tác cũng sẽ không thay thế nó được” [38]

3

Thông tin phong phú cập nhật, tính thực tế, tính bất ngờ và những cảm

xúc mạnh mẽ, thậm chí kịch tính…là những đặc điểm khiến talk show thu hút người xem Một trong những yếu tố lớn nhất làm nên thành công của một talk

show là vai trò của host (người dẫn chương trình) Vì định dạng của talk show

khá đơn giản, là kiểu chương trình mang tính cá nhân hóa nhất trên màn hình, nên chương trình có thành công hay không chủ yếu dựa vào phẩm chất cá nhân của người dẫn chương trình: sự thông minh, sắc sảo, tài dẫn dắt, ứng biến, sự hài hước, khả năng cuốn hút khiến người khác lắng nghe một cách thích thú cũng như cá tính riêng của anh/chị ta…

Mỹ là quốc gia có nền công nghiệp truyền hình phát triển bậc nhất thế giới Truyền hình ở Mỹ xuất hiện từ thập niên 1930 của thế kỉ XX Nhưng bắt

đầu phát triển mạnh từ thập niên 1950 Và thể loại talk show cũng xuất hiện từ

những ngày đầu của truyền hình Mỹ, song song tồn tại cùng với phát thanh

Nói đến talk show trên truyền hình Mỹ, người ta vẫn hay nhắc đến gương mặt tiên phong là Edward Murrow, người sáng lập chương trình Small World và

Person to Person trên kênh CBS vào cuối thập niên 1950 hoặc các chương

trình đàm thoại của nhà báo nổi tiếng Phil Donahue những năm 1963- 1967

Từ những nhân vật tiên phong này và thành công của các chương trình họ

thực hiện, talk show trên truyền hình Mỹ bùng nổ Vào thập niên 80 của thế kỉ

XX, hầu hết các kênh truyền hình ở Mỹ, từ toàn quốc đến các địa phương có

phân nửa thời lượng phát sóng là talk show Đã có rất nhiều talk show đình

đám, gắn liền với những người dẫn chương trình tài năng, nổi tiếng không chỉ

ở Mỹ mà trên khắp thế giới như Johnny Carson, Jay Levo, Larry King, David

Letterman, Oprah Winfrey…Mỗi chương trình một màu sắc, một phong cách

riêng và có “tuổi thọ cao” Có những chương trình kéo dài hơn 20 năm như của Jonhny Carson, Larry King, Oprah Winfrey khiến hàng triệu khán giả vẫn luôn háo hức chờ đợi Đặc biệt, những gương mặt này cũng như chương

4

trình của họ đã chi phối đời sống chính trị, văn hóa Mỹ, trở thành những biểu tượng cho văn hóa đại chúng, cho nền công nghiệp truyền hình Mỹ

Trong những năm gần đây, truyền hình Mỹ có nhiều talk show lớn, đặc

sắc Kế thừa những kinh nghiệm và tinh hoa của công nghiệp truyền hình vốn

có, cùng những đổi mới, sáng tạo với cách làm truyền hình hiện đại, các talk

show Mỹ có sức lan tỏa mang tính toàn cầu, đáng để học hỏi và tham khảo

Tiêu biểu trong số đó là The Ellen DeGeneres Show - talk show truyền hình

của nghệ sĩ hài nổi tiếng Ellen Degeneres

Ellen Lee DeGeneres sinh ngày 26-1-1958 tại bang Louisiana (Mỹ) Bà

là một nghệ sĩ đa tài: một diễn viên hài, nhà văn, nhà sản xuất truyền hình Trước khi trở thành người dẫn chương trình nổi tiếng, Ellen đã được yêu thích bởi tài năng diễn hài độc thoại và được bình chọn là “người hài hước nhất nước Mỹ” [30] Bà cũng là tác giả và nhà sản xuất sitcom truyền hình đình

đám mang tên mình là Ellen (1994-1998) Sau khi công khai mình là người

đồng tính trên các phương tiện truyền thông năm 1997, Ellen đối mặt với sự

tẩy chay và bị thất nghiệp Tháng 9 năm 2003, bà quay trở lại với talk show truyền hình The Ellen DeGeneres Show và nhanh chóng gặt hái thành công

The Ellen DeGeneres Show là talk show giải trí, tập trung vào khán giả

phụ nữ độ tuổi từ 25 đến 54 Ngoài chuyên mục chính trò chuyện với những người nổi tiếng, chương trình kết hợp đan xen nhiều tiểu mục như biểu diễn nghệ thuật, trò chơi, tương tác, tặng quà khán giả, gặp gỡ những người truyền cảm hứng, những câu chuyện nhân văn, v.v…Chương trình phát sóng ban ngày, có thời lượng từ 38 - 42 phút, từ thứ Hai đến thứ Sáu, khung giờ 15:00

– 16:00, phát trên các kênh truyền hình thuộc hệ thống NBC Universal [19]

Ellen DeGeneres tạo dấu ấn là người có phong cách đặc biệt trong thể

loại talk show giải trí mang tính đại chúng Bà là tác giả format chương trình,

nhà sản xuất kiêm người dẫn chương trình Với lối dẫn dắt hài hước, thông minh, gần gũi, duyên dáng cùng cá tính riêng, bà đã chinh phục đông đảo

5

khán giả và khách mời, gặt hái thành công vang dội Vì thế, từ các ngôi sao giải trí, các chính trị gia, doanh nhân nổi tiếng nhất thế giới cho đến những người lao động bình thường, tất cả đều hào hứng tham gia chương trình của

bà Bên cạnh tạo niềm vui cho khán giả, chương trình của Ellen còn giúp thay đổi cuộc sống của hàng triệu người

Chương trình của bà, qua 17 mùa phát sóng (từ 2003 đến nay) đã thu hút 4.2 triệu người xem mỗi tập và 150 triệu người theo dõi và tương tác hàng ngày trên các kênh mạng xã hội như Youtube, Facebook, Twitter, Instagram

[19] liên tục trong nhiều năm, chương trình nằm trong danh sách 3 talk show

có tỉ lệ người xem cao nhất nước Mỹ The Ellen DeGeneres Show cũng đoạt

tổng cộng 59 giải Daytime Emmy Adward (giải thưởng danh giá dành cho các chương trình truyền hình phát sóng ban ngày được ưa thích tại Mỹ) ở nhiều

hạng mục Trong đó, bao gồm: 4 lần đoạt giải Talk show xuất sắc (2004,

2005, 2006, 2007), 6 lần đoạt giải Talk show giải trí xuất sắc vào các năm:

2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2017 Riêng cá nhân Ellen giành 20 giải

People’s Choice Adward (Sự lựa chọn của công chúng), cùng nhiều giải

thưởng danh giá cho các hoạt động chuyên môn và từ thiện Năm 2016, Ellen vinh dự nhận Huân chương Tự do Tổng thống (Presidential Medal of Freedom) do tổng thống Barack Obama trao tặng [19]

The Ellen DeGeneres Show được xem là hình mẫu cho cách làm truyền

hình hiện đại, từ khâu format chương trình đến sản xuất, quảng bá hình ảnh mang tính toàn cầu Sự năng động, nhạy bén của Ellen và ekip của bà còn thể hiện ở việc đi đầu trong công nghệ tích hợp kĩ thuật số, kết nối mạng xã hội

để phù hợp với sự dịch chuyển của công nghiệp truyền hình Qua 18 mùa phát sóng, sức hút của chương trình vẫn rất lớn nên Đài NBC vẫn tiếp tục thực hiện chương trình cho các mùa tiếp theo

Vì những lý do trên, chúng tôi chọn The Ellen DeGeneres Show làm đề

tài luận văn để nghiên cứu về phong cách của người dẫn chương trình Ellen

2.1 Về talk show truyền hình

Những vấn đề lịch sử phát triển, đặc điểm thể loại, vai trò của talk show cũng như tầm ảnh hưởng của host (người dẫn chương trình) trong đời sống

văn hóa đã được nhiều học giả nước ngoài trong lĩnh vực truyền thông tìm hiểu, nghiên cứu qua hàng chục đầu sách, các bài báo trên các tạp chí chuyên ngành cũng như tài liệu giảng dạy tại các trường đại học

Nghiên cứu về lịch sử phát triển của talk show nói chung và talk show

truyền hình Mỹ nói riêng, trước hết phải kể đến công trình của Bernard M

Timberg (2002), Television Talk: A history of the TV Talk show (Tạm dịch:

Trò chuyện trên truyền hình: Lịch sử của talk show truyền hình) Công trình

364 trang là những nghiên cứu chuyên sâu của tác giả này về lịch sử ra đời

của thể loại talk show trên truyền hình Mỹ từ sơ khai cho đến những năm

2000 Timberg cũng đưa ra cách phân loại và sắp xếp quá trình phát triển của

talk show theo các giai đoạn Mỗi giai đoạn gắn liền với những thay đổi về

công nghệ truyền hình, những cột mốc văn hóa – xã hội, ảnh hưởng đến sự hình thành, phát triển và kết thúc của nó cũng như tiền đề cho giai đoạn tiếp theo

Điểm thú vị là trong mỗi giai đoạn phát triển của talk show Mỹ, tác giả

đã mô tả kĩ lưỡng các chương trình nổi bật gắn với tên tuổi của những người dẫn chương trình nổi tiếng Những thành công cũng như phong cách từng cá nhân được Timberg phân tích, đánh giá và tổng hợp từ nhiều nguồn Có thể xem đây là một công trình đáng tham khảo khi tìm hiểu lịch sử phát triển của

thể loại talk show truyền hình Mỹ [35]

7

Dona L Halper (2009), Icons of talk: The media mouths changed

America (Tạm dịch: Những biểu tượng của các chương trình trò chuyện:

truyền thông nói đã thay đổi người Mỹ) cũng là một công trình đáng tham khảo khi bàn về lịch sử phát triển của talk show truyền hình Mỹ [23] Cuốn

sách đã cung cấp một cái nhìn tổng quan cũng như thông tin cụ thể về sự ra

đời, phát triển và cả những thành tựu của thể loại Talk show trên truyền hình

Mỹ Công trình nghiên cứu này chia làm 2 phần: Phần 1 tìm hiểu về lịch sử ra

đời của thể loại Talk show bắt đầu từ giai đoạn khai sinh ở thập niên 1920 &

1930 của thế kỉ trước Talk show truyền hình bắt nguồn từ các chương trình

trò chuyện trên sóng phát thanh, đã biến chuyển và dần bước sang truyền hình như thế nào Sự phát triển của công nghệ và những sự kiện đời sống chính trị,

xã hội Mỹ đã tạo ra những “cú hích” để các chương trình truyền hình phát triển ra sao Tác giả cũng phân tích những tác động ngược trở lại của các

chương trình talk show đã định hướng, dẫn dắt công chúng và tạo nên “văn

hóa đại chúng” Mỹ Trong đó, đã manh nha sự phân tầng xã hội rất rõ nét từ những giai đoạn đầu tiên khi có hàng loạt các kiểu loại chương trình dành cho những đối tượng khán giả khác nhau, với những cách tiếp cận khác nhau, phong cách khác nhau Sự đa dạng đó cũng tạo nên tính đa sắc cho thể loại

talk show ở một xã hội đa văn hóa và luôn vận động, cởi mở như xã hội Mỹ

Nghiên cứu về đặc trưng thể loại talk show truyền hình, Carmen Gregori Signes (2000) với A Genre based approach to daytime talk on Television

(Tạm dịch: Tiếp cận về mặt thể loại với các chương trình trò chuyện truyền hình phát sóng ban ngày) [33] Công trình phân tích các số liệu, biểu đồ, cấu tạo chương trình, kịch bản, cách đặt câu hỏi, chủ đề…của một số chương trình

talk show bình dân dành cho đối tượng là khán giả nữ Từ những phân tích đó,

tác giả đi đến những nhận định về đặc điểm của các chương trình talk show có

tính đại chúng, phát vào khung giờ ban ngày dành cho phụ nữ, nhất là phụ nữ nội trợ, vốn rất phổ biến trên các kênh truyền hình Mỹ

8

Ở một cách tiếp cận khác, “Television Talk show & Cultural

Hierachines” (Tạm dịch: Các chương trình trò chuyện truyền hình và những giai tầng văn hóa”) của Jason Mittell là những khám phá thú vị về tính biến

thể, linh hoạt, gây tranh cãi cũng như tính đa dạng của các talk show trên

truyền hình Tác giả tiến hành khảo sát khán giả dựa trên bảng câu hỏi về thói

quen, sở thích, cảm nhận, đánh giá, mong muốn…của họ khi xem các talk

show truyền hình Dựa trên kết quả số liệu thu nhận được, tác giả đã chỉ ra

mối quan hệ giữa những nhà sản xuất các chương trình talk show và nhu cầu

của khán giả, đưa ra phân loại, đánh giá các chương trình với những “giai tầng văn hóa” khác nhau, những điểm nhìn khác nhau hết sức thú vị.[27,pg.36-45]

Trong giáo trình Thể loại báo chí [11 và Giáo trình báo chí truyền hình [14], talk show được giới thiệu nằm trong nhóm giao lưu – gặp gỡ của thể

loại truyền hình Các giáo trình này chỉ điểm qua những nét đặc trưng cơ bản

của talk show chứ chưa phải là những công trình nghiên cứu chuyên sâu về

mặt thể loại

Nghiên cứu về sức mạnh, tầm ảnh hưởng của các talk show truyền hình

và vai trò của host (người dẫn chương trình) cũng là khía cạnh được nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu Gini Graham Scott với công trình mang tên Can We

Talk? The power and influence of talk show (Tạm dịch: Chúng ta có thể nói

gì? Sức mạnh và tầm ảnh hưởng của trò chuyện truyền hình Cuốn sách đi sâu

vào tìm hiểu đặc điểm thể loại talk show và những ảnh hưởng xã hội của nó

Tác giả của sách, tiến sĩ Scott là một chuyên gia về truyền thông đồng thời cũng là một người dẫn chương trình phát thanh ở Mỹ Bằng nghiên cứu và trải nghiệm thực tiễn, bà đã đưa ra đúc kết mang tính phổ quát cho câu hỏi: Tại

sao và làm thế nào mà các chương trình talk show và người dẫn chương trình

lại trở nên hấp dẫn, đầy quyền lực và dẫn dắt công chúng? Trong công trình nghiên cứu của mình, tiến sĩ Scott đã phân chia làm hai phần nối kết nhau:

9

Phần 1 là các chương trình talk show trên sóng phát thanh Phần 2 là talk

show trên truyền hình Trong phần 2, tác giả đi vào phân tích và cung cấp

những dữ liệu về sự ra đời của talk show truyền hình, những tác động của nó

đến đời sống xã hội và văn hóa đại chúng Mỹ qua một số giai đoạn xã hội Trong đó, tác giả giới thiệu một số tên tuổi người dẫn chương trình truyền hình nổi tiếng như Batbara, Oprah, Ricki…gắn với các chương trình mà họ dẫn dắt Tuy nhiên, trong phần 2 tác giả không hệ thống chặt chẽ và đầy đủ như phần 1 cũng như những nhân định của tác giả, phần lớn mang tính chủ quan như tác giả tự nhận trong sách [32, pg 181]

Ở phần trên, chúng tôi có đề cập đến công trình Icons of talk: The media

mouths changed America của Dona L Halper Điểm đặc sắc của công trình

nghiên cứu này, theo chúng tôi, nằm ở phần 2 và cũng là phần chính, làm nổi bật những “Icons of talk” (Những biểu tượng của các chương trình trò chuyện”) Tác giả đã giới thiệu danh sách gồm 20 gương mặt đại diện, những

người dẫn chương trình talk show nổi tiếng nhất ở Mỹ ở trong lĩnh vực phát

thanh và truyền hình 20 gương mặt này được sắp xếp theo từng giai đoạn, từ thập niên 1920 của thế kỉ XX đến những năm 2000 Đó là những cái tên như: Steve Allen, Johnny Carson, James Dobson, Don Francisco, Herb Jepko, Larry King, Jay Levo, David Letterman, Rush LimBaaugh, Joe Pyne, Randi Rhodes, Critina Saralegui, Laura Schlessinger, Ed Schultz, Tavis Smiley, Tom Snyder, Jerry Spinger, Howard Stern, Jerry William, Oprah Winfrey [23,pg.79-347]

Donna L Halper cho rằng, 20 gương mặt này làm nên diện mạo của các

talk show Mỹ Từng gương mặt được giới thiệu đầy đủ về tiểu sử, quá trình

hoạt động, phong cách riêng cùng những đóng góp, thành tựu của họ Qua danh sách này, người đọc có thể thấy được vai trò, tầm ảnh hưởng to lớn những những người dẫn chương trình đối với khán giả

10

Tìm hiểu về người dẫn chương trình truyền hình, năm 2006, Lê Thị

Phong Lan đã thực hiện luận văn thạc sĩ với đề tài Ngôn ngữ của người dẫn

chương trình truyền hình Trong đó, tác giả chủ yếu nghiên cứu vấn đề sử

dụng ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, các dạng thức câu hỏi, phong cách nói, một số kĩ năng đối thoại…Tác giả cũng tìm hiểu một số đặc điểm về cách sử dụng ngôn ngữ của

ba người dẫn chương trình nổi tiếng: Larry King (Mỹ), Tạ Bích Loan, Kim Ngân (Việt Nam) Tuy nhiên, công trình này chủ yếu đề cập đến cách thức tổ chức cũng như vấn đề sử dụng ngôn ngữ của người dẫn chương trình ở phương diện kĩ năng [9]

Ngoài những công trình nghiên cứu chuyên sâu ở những mức độ khác

nhau kể trên còn có những bài báo ngắn giới thiệu những talk show cụ thể như: Talk Việt Nam (VTV1), Đối thoại trẻ và Cất cánh (VTV6), Khách của

VTV3 (VTV3), Giá trị thật và Trò chuyện cuối tuần (HTV7) …

2.2 Về Ellen DeGeneres và “The Ellen DeGeneres show”

Ellen DeGeners là một trong những nghệ sĩ nổi tiếng nhất nước Mỹ Talk

show của bà cũng là chương trình truyền hình giải trí hàng đầu nước Mỹ nên

đã có hàng trăm bài báo tại Mỹ và nhiều nước khác giới thiệu, đánh giá, phân

tích những đặc điểm của nó Ngoài ra, The Ellen DeGeneres Show cũng được

dùng như ví dụ tiêu biểu để nghiên cứu về mặt truyền thông ở các trường đại

học Chẳng hạn như trong giáo trình truyền thông Televising queer women

(tạm dịch: Những phụ nữ có giới tính khác biệt trong lĩnh vực truyền hình) của đại học Harvard, Ellen DeGeneres được nhà nghiên cứu Candace Moore dành hẳn một chương gồm 14 trang để phân tích những những đóng góp của

bà trong trong lĩnh vực truyền hình Mỹ hiện đại cũng như một số nét cá tính riêng của người dẫn chương trinh mang giới tính khác biệt số đông

[16,pg.18] Trong một công trình nghiên cứu khác mang tên Queer TV in 21 st

century (Tạm dịch: Truyền hình của những người giới tính khác biệt trong thế

11

kỉ 21) Cylo Patric R.Hart đã giới thiệu Ellen DeGeneres như một người dẫn chương trình tiên phong, người đã đi từ thất bại khi công khai giới tính thật cho đến thành công bằng sự sáng tạo và bản lĩnh mạnh mẽ [24, pg.59]

Một số bài báo chuyên ngành cũng nghiên cứu chương trình The Ellen

DeGeneres ở một số khía cạnh Chẳng hạn Agnesia Eka Putri Febriani trong

bài báo “Cử chỉ và biểu hiện nét mặt được thể hiện trong The Ellen show”

đăng trên tạp chí Language Horizon đã chỉ ra một số đặc điểm về ngôn ngữ

cơ thể mà Ellen dùng trong Talk show qua 16 cử chỉ của bà [21] Bên cạnh đó, Adam Buckman trên chuyên mục Television NewsDaily của MediaPost ngày

05.05.2016 có bài “Ellen DeGeneres ứng dụng kĩ thuật số cho việc phổ biến

nội dung The Ellen DeGeneres show phân tích hiệu quả truyền thông của việc

ứng dụng kĩ thuật số để quảng bá các chương trình truyền hình mà Ellen và các cộng sự của bà thực hiện [17]

Tại Việt Nam, Ellen và chương trình The Ellen DeGeneres Show cũng

đã được giới thiệu trên một số bài báo, tạp chí như “Ellen Degeneres, ngôi sao đồng tính tài năng” [7], “Hành trình trở thành nữ MC quyền lực nhất nước

Mỹ của Ellen Degeneres” [12], “Ellen lắm lời nhưng rất duyên” [8], “Vì sao

Ellen Degeneres được yêu thích” [1]

Từ các công trình nghiên cứu nêu trên, có thể thấy thể loại talk show

truyền hình được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu ở nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau Ellen DeGeners và chương trình mang tên bà cũng được giới thiệu, tìm hiểu như một trường hợp tiêu biểu cho sự thành công của một chương trình giải trí mang tính đại chúng Tuy nhiên, ở Việt Nam vẫn chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về chương trình này cũng như đặc điểm phong cách dẫn chương trình của Ellen DeGeneres.Vì thế chúng tôi chọn đề

tài “Đặc điểm phong cách người dẫn chương trình trong The Ellen DeGeneres

show” với hi vọng có những khảo sát hệ thống những điểm đặc sắc, những

thành công của Ellen trong vai trò người kiến tạo nội dung đồng thời cũng là

12

người dẫn chương trình Hi vọng rằng, luận văn này là cơ sở cho việc tìm

hiểu, áp dụng vào việc sản xuất các chương trình talk show giải trí tại Việt

Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu là The Ellen DeGeneres Show trong bối cảnh talk

show trên truyền hình Mỹ

3.2 Phạm vi nghiên cứu là những đặc trưng thể loại, đặc điểm nội dung và

hình thức thể hiện cùng phong cách của người dẫn chương trình Ellen

DeGeneres trong The Ellen DeGeneres Show

Phạm vi khảo sát: Theo thống kê trên trang tv.com của Công ty truyền thông Mỹ CBS Interactive [20], từ 8.9.2003 đến 20.12.2019, The Ellen

DeGeneres Show đã có 17 mùa với 2.486 tập Giữa khối lượng đồ sộ như thế,

chúng tôi chọn ra để khảo sát 19 tập đặc biệt (Special episodes), bao gồm

những tiểu mục nhỏ trong các tập này, chia thành các nhóm chủ đề sau:

- Trò chuyện với người nổi tiếng: Michelle Obama, Bill Gate, Taylor Swift, Briney Spear, BTS, Steve Harvey (6 tập)

- Những câu chuyện nhân văn, những nhân vật truyền cảm hứng (5 tập)

- Gặp gỡ các em bé tài năng (3 tập)

- Các trò chơi độc đáo (5 tập)

Các khảo sát, phân tích sau đây liên quan đến nội dung của các tập này đều được trích xuất từ Ellentube [20]

4 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết nhiệm vụ của đề tài là xác định đặc điểm phong cách

người dẫn chương trình trong The Ellen DeGeneres Show dựa trên đặc trưng

thể loại và ngôn ngữ truyền hình, chúng tôi chọn các phương pháp nghiên cứu sau:

Talk show là một thể loại truyền hình với những đặc điểm riêng trong

cấu tạo, cách thức thể hiện, đặc biệt là vai trò của người dẫn chương trình

truyền thông đại chúng, talk show là sản phẩm văn hóa đại chúng nên cần có

cách tiếp cận trên cơ sở văn hóa học Ngoài ra, nghiên cứu phong cách người dẫn chương trình là đề cập đến diễn ngôn, bao gồm cả chiến lược và chiến thuật thực thi với những hình giao tiếp ngôn từ và phi ngôn từ (lời nói, giọng điệu, hành vi, cử chỉ cơ thể….) cho nên cũng cần có cách tiếp cận ngôn ngữ học

5 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn

thể hiện ở 3 chương:

CHƯƠNG 1: SỰ HÌNH THÀNH THỂ LOẠI TALK SHOW TRÊN

TRUYỀN HÌNH MỸ

Chương này gồm 3 mục tương ứng với 3 nội dung: Những tiền đề văn

hóa - xã hội cho sự ra đời của thể loại talk show trên truyền hình Mỹ; Những hình thức và chủ đề talk show trên truyền hình Mỹ; Vai trò và sức ảnh hưởng của người dẫn chương trình (host) trong talk show Mỹ

CHƯƠNG 2: CẤU TRÚC CỦA THE ELLEN DEGENERES SHOW

Chương này xem xét talk show The Ellen DeGeneres Show ở các

phương diện lịch sử và cấu trúc, nội dung và hình thức Đó là: Sự ra đời và

quá trình phát triển của The Ellen DeGeneres Show từ 9.2003 đến nay, khảo

sát một số đặc điểm về hình thức sản xuất, nội dung chương trình, những cải tiến, tỉ suất người xem, các giải thưởng qua các giai đoạn, …; Những chủ đề

và hình thức đặc biệt trong The Ellen DeGeneres Show (khảo sát qua 19 tập

đặc biệt với các chuyên mục: trò chuyện với người nổi tiếng, các câu chuyện truyền cảm hứng, gặp gỡ các em bé tài năng, chơi trò chơi)

14

CHƯƠNG 3: CHIẾN LƯỢC VÀ CHIẾN THUẬT DIỄN NGÔN CỦA

ELLEN TRONG THE ELLEN DEGENERES SHOW

Chương này tập trung khảo sát hai vấn đề: Chiến lược diễn ngôn của Ellen Degeneres và các chiến thuật thực thi qua 2 phương diện: giao tiếp ngôn từ (verbal communication) và giao tiếp phi ngôn từ (nonverbal communication)

âm thanh và cả chữ viết Tính tích hợp, hay còn gọi là đa phương tiện (kênh lời, kênh ảnh, kênh chữ) đã tạo một ưu thế và xác lập chỗ đứng vững chắc của truyền hình giữa các phương tiện truyền thông khác Đặc biệt, khi nhân loại bước vào kỷ nguyên số, truyền hình đã trở thành nhân tố quan trọng trong xu

hướng truyền thông hội tụ (Media convergence) Truyền thông hội tụ có sự

tích hợp các ngành công nghiệp truyên thông khác nhau (máy tính, in ấn, truyền hình, phát thanh), tạo ra sự dịch chuyển thói quen của đối tượng độc giả [25]

Truyền hình, với những đặc điểm riêng về cách truyền thông nên có lượng khán giả khổng lồ Khán giả của truyền hình cũng không bị giới hạn, vì vậy chưa có loại hình truyền thông nào mang tính đại chúng và có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội như truyền hình Nó cũng là sản phẩm của khoa học kĩ thuật và phát triển công nghệ Những cải tiến về kĩ thuật qua nhiều thập kỉ đã từng bước hoàn thiện và nâng cao khả năng truyền tải hình ảnh, âm thanh của truyền hình cũng như cách thức mà nó được thể hiện

Trong phạm vi của luận văn tìm hiểu về truyền hình Mỹ cũng như tìm

16

hiểu sự hình thành talk show trên truyền hình Mỹ, chúng tôi chỉ xin nêu ra ở đây

những thông tin cơ bản và khái quát

Chiếc tivi điện tử đầu tiên ở Mỹ đã được chế tạo thành công vào ngày 7/9/1927 do Philo Taylor Farnsworh, một nhà phát minh người Mỹ mới 21 tuổi thiết kế Fransworth đã bắt đầu nghiên cứu một hệ thống có thể bắt được

và phát đi những tín hiệu có hình ảnh động bằng dạng sóng như radio Trước Farnsworth đã có Boris Rosing, nhà khoa học Nga đã phát kiến truyền hình ảnh theo kiểu như vậy nhưng phát minh của nhà khoa học trẻ người Mỹ tiến

bộ hơn ở chỗ sử dụng những chùm electron để quét hình ảnh, một nguyên bản

sơ khai của chiếc Tivi hiện đại ngày nay [11]

Từ cột mốc ngày 7/9/1927 Philo Farnswoth phát minh ra chiếc tivi điện

tử cho đến chiếc tivi thương mại thành công đầu tiên bắt đầu xuất hiện tại các showroom ở Mỹ vào những năm 1950 là cả một chặng đường của những tìm tòi, kế thừa và phát triển những sáng tạo khoa học công nghệ Và cũng vậy, từ chiếc tivi đen trắng đến chiếc tivi màu những năm 60, từ công nghệ truyền dẫn analog đến digital như hiện nay cũng là những giai đoạn của sáng tạo và

áp dụng công nghệ

Cũng như đối với điện ảnh, người Mỹ, với sự nhạy bén vốn có, đã biến truyền hình trở thành ngành công nghiệp phát triển vượt bậc, tác động đến xã hội Mỹ cũng như toàn cầu Và cũng từ đó, những sáng tạo về nội dung, hình thức thể hiện của truyền hình Mỹ cũng ảnh hưởng đến việc sản xuất truyền hình ở nhiều quốc gia trên thế giới Các định dạng chương trình như trò chuyện truyền hình, trò chơi truyền hình, truyền hình thực tế…của truyền hình Mỹ đã được mua bản quyền, mô phỏng theo trên khắp thế giới

Trong các hình thức chương trình truyền hình, talk show là một hình thức sớm xuất hiện và cực kì phát triển trên truyền hình Mỹ Vậy talk show là gì? thuật ngữ talk show được định nghĩa thế nào?

Theo Amy Tikkaren: “Talk show là chương trình phát thanh hoặc

17

truyền hình mà ở đó, một nhân vật lừng danh phỏng vấn những người nổi tiếng và các khách mời khác Chẳng hạn, các chương trình đêm muộn của Johnny Carson, Jay Leno, David Letterman hoặc Conan O’Brien đậm tính giải trí, trình diễn âm nhạc hoặc hài kịch Những chương trình khác tập trung vào chính trị, tranh luận các

vấn đề xã hội, các chủ đề nhạy cảm hoặc trị liệu cảm xúc [34]

Trong định nghĩa khác, Hellen Wood và Jilly Kay đã miêu tả talk show

như loại chương trình xoay quay trò chuyện với những người nổi tiếng, thảo luận của các chuyên gia hoặc những người bình thường trong trường quay có

sự tham gia của khán giả [37]

Thời điểm ra đời của talk show cũng được Jay Parrent nhắc đến: “Talk

show là dạng chương trình quan trọng của phát thanh và truyền hình từ thời

điểm sơ khai Trên truyền hình, những chương trình sớm nhất như Meet the

Press đã được phát sóng từ năm 1947” [28]

Vấn đề thể loại cũng thường có sự tranh cãi giữa các nhà nghiên cứu về

việc xem talk show như là một genre (thể loại) hay program (chương trình)? Trong công trình nghiên cứu A history of the TV Talk show, Bernard M Timberg đã phân biệt thuật ngữ television talk và talk show Theo ông, “Phạm

vi của television talk rộng hơn talk show TV talk bao hàm tất cả các chương

trình có yếu tố “trò chuyện” trên truyền hình, chẳng hạn các chương trình dạy nấu ăn, điểm sách, mua sắm…hoặc ngay cả cuộc thi hoa hậu Mỹ, bình luận

điều tra chính trị Còn talk show thì ngược lại, trong phạm vi hẹp hơn, tập

trung vào cấu trúc của tính “đàm thoại” tự thân [35]

Ở Việt Nam, thuật ngữ talk show bằng tiếng Việt vẫn chưa có sự thống

nhất trong cách gọi Có các cách gọi khác nhau như “trò chuyện truyền hình”,

“đàm thoại truyền hình” hay “giao lưu truyền hình” khi nói về talk show truyền hình Theo nghiên cứu của Lê Thị Phong Lan trong luận văn Ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình, talk show được các nghiên cứu

chuyên ngành và Đài truyền hình Việt Nam xếp vào nhóm “Giao lưu – gặp

18

gỡ” Nhóm này bao gồm nhiều tiểu loại như: Phỏng vấn, bình luận, đàm luận, tọa đàm, phát biểu truyền hình Cách gọi tên giao lưu – gặp gỡ cũng được Đài truyền hình Việt Nam sử dụng trong cách sắp xếp, bố cục chương trình, gọi tên trong các nguồn giấy tờ [9, tr.17]

Tuy nhiên, việc sử dụng chính thuật ngữ tiếng Anh như game show, talk

show vẫn phổ biến hơn là dùng phần chuyển ngữ thay thế Tính quốc tế hóa

của thuật ngữ này cũng phổ biến trên khắp thế giới, vì thế, có thể dùng talk

show như một cách gọi thống nhất Tuy nhiên, làm thế nào phân biệt các

chương trình có yếu tố trò chuyện trên truyền hình với talk show về mặt thể loại? Timberg đã đưa ra 4 yếu tố cần phải có trong một chương trình talk

show Đây cũng là căn cứ để phân loại cũng như xác định chương trình đó có

phải là một talk show hay không

Thứ nhất, đó là vai trò của host (người dẫn chương trình) Đó có thể là một người hoặc một nhóm Host là nhân vật trung tâm, người đặt câu hỏi cho

khách mời và khán giả tham gia vào buổi trò chuyện và cũng đóng vai trò dẫn

dắt toàn bộ câu chuyện Host cũng được xem là “linh hồn” của chương trình, quyết định tính thành bại của chương trình Hầu hết các talk show nổi tiếng ở

Mỹ, tên của host cũng gắn với tên chương trình như The Larry King show,

The Oprah show…Chúng tôi sẽ phân tích kĩ hơn vai trò của host ở mục 1.3

dưới đây

Thứ hai, là tính “đang diễn ra” của cuộc trò chuyện Timberg dùng cụm từ

the present tense (thì hiện tại) để nhấn mạnh đặc điểm này Dù là một chương

trình trực tiếp, thu lại hoặc phát lại thì talk show phải luôn luôn đảm bảo cảm

giác câu chuyện đang diễn ra trong hiện tại Trong không gian trường quay, người dẫn chương trình trò chuyện với khán giả trực tiếp trong trường quay

và cả khán giả xem qua màn hình cảm xúc ngay lúc đó (a moment in time) Cảm giác được “nhúng mình” vào câu chuyện ngay tại thời điểm đó luôn là cảm giác đặc biệt với người xem Người dẫn chương trình nói chuyện với

19

hàng triệu người mà như thể đang trò chuyện với mỗi người và ngược lại Điều này tạo cảm giác từng khán giả được tham gia vào câu chuyện, được lắng nghe, được chia sẻ, được bày tỏ Chính vì thế, về mặt tâm lý, cảm giác thân thuộc, chờ đợi…chương trình mình yêu thích, người dẫn chương trình

mình mến mộ đã giữ chân những triệu fans (người hâm mộ) trung thành, với những talk show có tuổi đời hàng chục năm

Thứ ba, talk show như là một sản phẩm truyền hình có tính cạnh tranh gay gắt với các hình thức truyền thông khác cũng như ngay giữa các talk

show với nhau Huyền thoại Johnny Carson, người dẫn chương trình có thâm

niên cao nhất trong lịch sử truyền hình Mỹ với 30 năm (1962 -1992) dẫn dắt

talk show The tonight show starring Johnny Carson đã nói đùa trong chương

trình cuối cùng trong sự nghiệp: “Khi chúng tôi bắt đầu chương trình này, dân

số toàn thế giới là 3 tỷ 100 triệu người Mùa hè năm nay là 5 tỉ 500 triệu người, quý vị thấy đó, dân số tăng đến 2 tỷ 400 triệu người Và một con số thông kê đáng kinh ngạc là một nửa trong số 2 tỷ 400 triệu người đó chẳng bao lâu nữa sẽ có chương trình trò chuyện đêm khuya của riêng họ” Câu nói đùa này của Carson phản ánh một thực tế: Ngay cả khoảnh khắc cuối cùng của sự nghiệp lừng lẫy sau 30 năm, trong con mắt của Carson, lĩnh vực mà ông theo đuổi vẫn đầy cạnh tranh và thách thức Tính cạnh tranh gay gắt này, làm nên giá trị của những tên tuổi kiệt xuất vượt lên hàng trăm đối thủ khác,

tạo nên giá trị cho thương hiệu của talk show mang tên của người dẫn chương

trình đó và cá nhân họ

Thứ tư, đó là đội ngũ sản xuất chuyên nghiệp đứng sau hậu trường Xem chương trình, chúng ta chỉ thấy hình ảnh của người dẫn chương trình và các khách mời, khán giả tham gia Nhưng đằng sau hậu trường, mỗi một chương trình là công sức của cả một tập thể với rất nhiều bộ phận Chương trình cuối cùng của Carson có 55 thành viên trong bộ phận sản xuất cùng phối hợp thực hiện, bao gồm: nhóm viết kịch bản, nhóm sản xuất, thiết kế, hóa

20

trang, thiết kế trang phục, kĩ thuật hiện trường…Ekip hùng hậu này nối kết với nhau qua nhiều khâu và phối hợp nhịp nhàng để cùng sản xuất ra chương

trình Các talk show càng lớn, càng nổi tiếng càng có sự đầu tư trong ekip

thực hiện chương trình chuyên nghiệp

Theo Timberg, dù người dẫn chương trình và chương trình có thể thay đổi theo thời gian, các định dạng chương trình cũng có thể biến đổi đa dạng,

nhưng lịch sử hơn 50 năm qua của talk show, những yếu tố cốt lõi như 4 yếu

tố kể trên vẫn không thay đổi [35, pg.5]

Cũng nghiên cứu về định dạng của chương trình (performing talk),

trong chương 2 cuốn sách Television talk shows: Discource,

Peformance,Spectacle (2000) của Andrew Tolson, Louamann Haarman chỉ ra

4 yếu tố để nhận diện một chương trình talk show đó là: Hosts (người dẫn chương trình), guests (khách mời tham gia), studio audiences (khán giả trường quay) và focus for talk (tập trung vào cuộc trò chuyện) [36, pg.32]

Người dẫn chương trình là người đưa ra chủ đề, dẫn dắt buổi trò chuyện cùng với khách mời Khán giả ở đây vừa là khán giả trực tiếp trong trường quay, tham gia vào câu chuyện, thể hiện thái độ đồng tình hay phản đối các ý kiến được đưa ra Khán giả cũng có thể tham gia bằng cách đặt câu hỏi, trả lời câu hỏi hoặc phát biểu ý kiến Khán giả gián tiếp xem qua màn ảnh nhỏ cũng có

“cảm giác” được tham gia trực tiếp vào câu chuyện Họ cảm thấy được lắng

nghe, được chia sẻ, được bày tỏ quan điểm… Đây là đặc điểm riêng của talk

show so với các thể loại khác và nó cũng quy định tính đại chúng cũng như

“hình thức dân chủ” của talk show [39]

Xét ở góc độ format (định dạng), talk show có cấu tạo đơn giản, các

talk show cổ điển có hình thái như một tam giác: người dẫn – khách mời –

khán giả trong phòng thu Câu hỏi và câu trả lời Mỗi thành phần tham gia đều có vai trò riêng Mô hình đơn giản này là “sự tập hợp kết hợp các kĩ thuật

báo chí và kĩ thuật sân khấu” [38] Điều này lý giải vì sao talk show dễ sản

21

xuất, giá thành rẻ nhưng nếu thành công sẽ thu lợi nhuận lớn và có lượng khán giả khổng lồ

Trong quá trình phát triển qua nhiều giai đoạn, các chương trình talk

show đã liên tục biến đổi về mặt thể loại Rất nhiều talk show kết hợp giữa

thông tin và tính giải trí, tích hợp rất nhiều kĩ thuật báo chí và trình diễn sân khấu, tạo nên sự đa dạng và đôi khi xóa nhòa những ranh giới về mặt thể loại

Đây vừa là điểm độc đáo, vừa tạo ra sự tranh cãi của talk show

1.1.2 Sự ra đời và quá trình phát triển talk show truyền hình ở Mỹ

Talk show truyền hình có mối liên hệ mật thiết với talk show truyền

thanh Nó chính là sự kế thừa, chuyển tiếp về mặt hình thức thể hiện cũng như bước ngoặt trong công nghệ truyền thông Cũng giống như trước đó, radio (truyền thanh), là một bước phát triển của truyền thông so với báo in, tạp chí Sóng phát thanh không chỉ có thể truyền trực tiếp sự kiện đến công chúng, tạo cảm giác gần gũi hơn khi giúp người ta nghe được âm thanh của sự kiện, giọng nói của người tham gia sự kiện thì truyền hình nâng cao thêm, không chỉ giúp công chúng nghe mà còn trông thấy sự kiện diễn ra Phát thanh tích hợp những đặc điểm báo chí thì truyền hình ngày càng hoàn thiện nó hơn Tuy nhiên, đó là một quá trình phát triển kéo dài hơn 3 thập kỉ với những thay đổi của kinh tế, văn hóa và công nghệ

Bước chuyển tiếp của talk show truyền hình từ talk show truyền

thanh tại Mỹ đã manh nha xuất hiện từ cuối thập niên 40 thế kỉ trước Người

Mỹ đã sớm nhìn ra tương lai tươi sáng của công nghệ truyền hình Mùa hè năm 1948, theo kết quả nghiên cứu của công ty George Gallup (Công ty chuyên nghiên cứu thị trường) cho thấy có 354,000 tivi được lắp đặt trên toàn nước Mỹ Đây thực sự là con số phát triển ấn tượng [23] Thời điểm đó, vẫn chưa có máy điều hòa, hệ thống đèn theo công nghệ thời đó nóng khủng khiếp, người dẫn chương trình và khách mời xuất hiện trước ống kính truyền hình trong trường quay trông giống như đang ở trong phòng xông hơi Và chỉ

22

mới có 9 thành phố trên toàn nước Mỹ có hệ thống thu phát sóng truyền hình Tuy nhiên, đó được xem là bước phát triển quan trong đầu tiên cho nền công nghiệp truyền hình rực rỡ sau này

Cuối thập niên 40 và nửa đầu thập niên 50 được các nhà nghiên cứu

xem là giai đoạn chuyển tiếp của talk show phát thanh sang truyền hình Một

số ngôi sao dẫn chương trình talk show trên sóng phát thanh đã sớm nhận ra

tiềm năng phát triển của truyền hình và họ đã sẵn sàng cho sự chuyển dịch Đâu tiên là hai người dẫn chương trình kì cựu: Barry Gray và Jack Eigen đã

quyết định thử sức với “phiên bản truyền hình” từ thành công của các talk

show truyền thanh của họ trước đó Nối gót sau đó là hàng loạt những ngôi

sao truyền thanh như Louise Morgan, Don McNeill, Athur Godfrey, Tex McCrary, Jinx Falkenburg, Mike Wallace…Có người thích ứng và thành công, có người thất bại và bỏ cuộc

Những ngôi sao truyền thanh gặp thất bại khi bước sang “địa hạt” mới như Tex Mc Crary, Jinx Falkenburg… là do họ vẫn giữ nguyên cách làm với các chương trình phát thanh, không thoải mái trước ống kính Đặc biệt là việc

sử dụng những format kịch bản cũ (vốn chỉ tập trung cho phần nghe), không phù hợp với truyền hình… Ngược lại, những tên tuổi như Athur Godfrey, Mike Vallace…gặt hái được thành công nhờ sự linh hoạt, biết thay đổi cho phù hợp với những yêu cầu của truyền hình, từ hình ảnh xuất hiện, phong thái dẫn dắt, cách trò chuyện tương tác với khách mời và khán giả cho đến những cải tiến về kịch bản, nội dung và sáng tạo riêng trong chương trình Điển hình

là Arthur Godfrey, ngôi sao phát thanh buổi sáng của đài CBS Ông ra mắt hai

chương trình truyền hình ăn khách là Arthur Gogfrey’s Tanlent Scouts và

Arthur Godfrey and his friends Mike Wallace cũng thành công với Mike & Buff show Sau đó là những tên tuổi mới như Edward R Murrow, Steve

Allen Hai nhân vật này vừa duy trì việc dẫn chương trình trên hệ thống phát thanh, vừa dẫn các chương trình truyền hình cùng lúc Điều này cũng phản

23

ánh thực tế tồn tại song song của talk show trên hệ thống phát thanh lẫn

truyền hình

Talk show trên truyền hình Mỹ có quá trình phát triển lâu dài, trải qua

nhiều giai đoạn Mỗi giai đoạn lại có những biến đổi, đặc điểm riêng tùy thuộc vào sự thay đổi của công nghệ, kinh tế chính trị và văn hóa Các nhà nghiên cứu vẫn chưa có sự thống nhất cách phân chia về từng giai đoạn cụ thể của lịch sử phát triển vì có những hệ tham chiếu và tiêu chí khác nhau Ở đây, chúng tôi tham khảo một số cách phân chia mà chúng tôi thấy có tính hệ thống và hợp lý hơn cả

Trong The history of television talk show (Tạm dịch: Lịch sử của thể loại

đàm thoại truyền hình) của Bernard M Timberg, tác giả chia quá trình phát

triển của Talk show truyền hình Mỹ từ thập niên 50 đến năm 2000 thành 5

giai đoạn:

Giai đoạn 1: từ 1948 – 1962: Đây là giai đoạn sơ khai của việc sản

xuất các chương trình truyền hình nói chung và talk show nói riêng Timberg

gọi là “Giai đoạn của những nhà sáng lập” để chỉ quá trình thử nghiệm, kiến tạo và định hình các chương trình truyền hình Mỹ Từ năm 1948, việc sản xuất và kinh doanh tivi thương mại ở Mỹ thực sự bùng nổ Nếu năm 1948, thống kê cho thấy chỉ 3.8 triệu hộ gia đình ở Mỹ sở hữu tivi thì 5 năm sau, con số này là 38.9 triệu hộ gia đình, chiếm 78.6% dân số Mỹ Cuối năm

1959, 90% người Mỹ có tivi trong nhà Thị trường sản xuất truyền hình trong giai đoạn sơ khai đã thu được những con số lợi nhuận đầy hứa hẹn Chỉ trong năm 1951, đã có 77.1 triệu đô la tiền quảng cáo sản phẩm trên truyền hình

Có 7 gương mặt được xem là những người tiên phong, sáng lập ra các chương trình truyền hình là: Murrow, Godfrey, Garroway, Francis, Allen,

Parr và Wallace Hầu hết họ là những gương mặt dẫn chương trình talk show

kì cựu trên Đài phát thanh Khi chuyển sang lĩnh vực truyền hình, họ từng bước xây dựng chương trình riêng với rất nhiều thuận lợi: Có sẵn tên tuổi,

to person, Jack Parr với the tonight show…là những talk show kiểu mẫu, ảnh

hưởng rất lớn đến các chương trình truyền hình ở giai đoạn sau

Giai đoạn 2: 1962 – 1974: Giai đoạn tiếp nối đà phát triển, truyền hình

Mỹ đi vào quy củ hơn, chuyên nghiệp hơn và cạnh tranh cao hơn Điểm đặc biệt của giai đoạn này là sự hình thành lớn mạnh của hệ thống mạng lưới truyền hình, tập trung dưới quyền kiểm soát của các hãng truyền hình lớn như CBS, NBC, DuMont Họ chi phối hoàn toàn việc sản xuất, thiết kế nội dung chương trình, tiếp thị, kinh doanh quảng cáo…cùng với đó, về mặt công nghệ, truyền hình giai đoạn này cũng có những bước tiến mới : trước hết là sự ra đời của các băng Video vào những năm 1960, một công cụ mới cho các chương trình truyền hình quảng bá thêm tính phổ biến, nhất là với các chương trình trực tiếp Kéo theo sự quảng bá rộng rãi đó là lợi nhuận Chỉ tính riêng tiền

quảng cáo cho các chương trình Daytime television (chương trình truyền hình

phát khung giờ ban ngày) năm 1962 đã lên đến con số 225 triệu đôla Và mục tiêu của các nhà quảng cáo tại thời điểm đó là khán giả truyền hình sẽ bỏ ra

160 tỷ đô la/năm cho tiêu thụ sản phẩm

Năm 1967, sự ra đời của truyền hình màu là “cú hích” mạnh mẽ cho thị trường sản xuất truyền hình Người dân mua truyền hình nhiều hơn, xem nhiều hơn kéo theo việc định hình những khung giờ phát sóng mới như Late night (đêm muộn), Early morning time (sáng sớm) bên cạnh khung giờ

Daytime (ban ngày) quen thuộc Các chương trình talk show bước vào cuộc đua cạnh tranh rating (tỉ suất) người xem sôi nổi Những ngôi sao trong cuộc

đua khốc liệt ấy là các tên tuổi như Johnny Carson với chương trình truyền hình nổi tiếng The Tonight show vắt qua 3 thập kỉ (từ 1962 -1992), khiến ông

Giai đoạn này, khi các chương trình talk show ngày càng nhiều lên, các

format (định dạng) chương trình đã có những biển đổi so với talk show của

giai đoạn trước Rất nhiều tranh cãi, không chỉ của các nhà nghiên cứu, những nhà sản xuất, biên kịch…mà còn từ phía khán giả xoay quanh việc định nghĩa

lại talk show về mặt thể loại Đặc biệt với các chương trình late night (đêm

muộn), nặng về tính giải trí, trình diễn và nhiều yếu tố “thêm thắt” khiến nó

vượt ra ngoài những quy chuẩn của một talk show Woody Allen, một nhà biên kịch đồng thời là một nghệ sĩ hài từng tham gia hơn 50 chương trình talk

show trong giai đoạn này thốt lên “Định dạng talk show rất rõ ràng, chặt chẽ

nhưng cuối cùng, người ta đã hủy diệt nó” Tuy nhiên, những người bảo vệ cho những sự thay đổi này thì vẫn cho rằng, các chương trình này vẫn là các

talk show bởi chúng vẫn tồn tại những yêu cầu cơ bản nhất của một talk show:

Người dẫn chương trình, khách mời, khán giả và xoay quanh cuộc trò chuyện

Giai đoạn 3: 1974 -1980 Giai đoạn có nhiều biến động, cả về kinh tế,

chính trị và văn hóa, ảnh hưởng rất lớn đến ngành công nghiệp truyền hình

nói chung và các chương talk show nói riêng

Trước hết, tính cạnh tranh trong công nghiệp truyền hình Mỹ giai đoạn này ngày càng gay gắt hơn Các hãng truyền hình lớn đã không còn ở thế độc

26

quyền Họ đối mặt với thách thức từ các hãng truyền hình tư nhân, các công

ty truyền thông độc lập và cả hệ thống truyền hình cáp mới bước vào thị trường Đầu thập niên 70 xuất hiện thế hệ những người dẫn chương trình kiêm nhà sản xuất mới tài năng, dám nghĩ dám làm và sẵn sàng bước vào cuộc cạnh tranh đầy thách thức Điển hình là nhà báo, người dẫn chương trình

Phil Donahue Ông xây dựng Donahue show phát sóng ban ngày trên kênh

WNBC nhắm đến đối tượng khán giả là phụ nữ Donahue cũng là người dẫn chương trình nam đầu tiên xây dựng chương trình cho phụ nữ, chia xẻ những điều phụ nữ quan tâm cũng như đấu tranh cho nữ quyền, một phong trào nổ ra

mạnh mẽ ở Mỹ lúc bấy giờ Chương trình thành công vang dội và Donahue

show đã trở thành kiểu mẫu cho các chương trình talk show phát khung giờ

ban ngày ở các giai đoạn sau mô phỏng Bill Moyers cũng là gương mặt mới khi thực hiện kênh truyền hình tư nhân PBS, với tiếng nói độc lập, không phụ thuộc vào hệ thống truyền hình quốc gia Ông sáng tạo những chương trình

talk show mới mẻ, gây tranh luận và có chiều sâu trong loạt chương trình World of ideals, chương trình chuyển tải thông điệp mà ông gọi là “những

cuộc trò chuyện dân chủ”

Một điểm đáng chú ý của giai đoạn này là tình hình xã hội Mỹ với nhiều biến động: Các phong trào đấu tranh đòi quyền công dân, quyền phụ

nữ, phản đối chiến tranh Việt Nam, nhất là vụ bê bối Water Gate của tổng thống Nixon đã trở tác động mạnh mẽ đến nội dung trên truyền hình Các chương trình mang tính tranh luận về các đề tài chính trị, văn hóa xã hội đã

diễn ra sôi nổi Điều này dẫn talk show bước vào giai đoạn biến đổi cả về hình

thức lẫn nội dung khi chúng tác động và ảnh hưởng lẫn nhau, đáp ứng nhu cầu của khán giả truyền hình Nhìn vào tốc độ cạnh tranh của các hãng truyền hình, truyền hình cáp, công ty truyền thông độc lập cũng như những vận động, cách tân mạnh mẽ, sự xuất hiện của những người dẫn chương trình mới với những định dạng mới, chúng ta thấy một giai đoạn mới của truyền hình

27

đang chuẩn bị thay thế

Giai đoạn 4: 1980 -1990 Thập niên 80 đã chứng kiến những sự thay

đổi lớn của talk show trên truyền hình Mỹ Trước hết, sự phát triển công nghệ

đã thay đổi sâu rộng cách sản xuất, phổ biến các chương trình truyền hình, đồng thời cũng thay đổi cách khán giả xem chúng Trước hết, kĩ thuật băng

video đã phát triển cao khiến chi phí sản xuất các chương trình talk show giảm

đáng kể, hệ thống truyền hình cable (cáp), trạm thu phát vệ tinh đã nâng kĩ

thuật phát sóng, tính quảng bá, tính phổ biến của truyền hình lên trình độ chuyên nghiệp Đặc biệt truyền hình cáp đã chiếm thị phần khán giả từ 22%

lên đến 60% trong thập niên 80 Việc chế tạo ra remote (bộ điều khiển tự

động) cũng là một bước tiến công nghệ giúp khán giả dễ dàng lựa chọn kênh, chương trình mình yêu thích Chính bước tiến công nghệ này đã thúc đẩy, làm

bùng nổ số lượng các chương trình truyền hình, đặc biệt là các talk show

Hàng trăm kênh truyền hình ở nhiều hệ thống: từ Đài truyền hình quốc gia, các kênh truyền hình lâu năm có tên tuổi cho đến các hãng truyền hình tư nhân, truyền hình cáp…góp mặt vào những phân khúc thị trường khác nhau

Giai đoạn này talk show đi vào sự phân hóa rõ nét Lượng khán giả đông

đảo, thuộc mọi tầng lớp xã hội với những cộng đồng riêng, có nhu cầu riêng

đã được các nhà sản xuất truyền hình đáp ứng bằng các chương trình phù hợp Nhiều chương trình, tính thông tin báo chí và tính giải trí đã trộn lẫn, đôi khi rất khó phân biệt Không thuần túy là cuộc “đàm thoại” theo mô hình tam giác

như talk show cổ điển (Người dẫn chương trình – khách mời – khán giả) nữa, các talk show như The Mc Laughlin Group, Ricki Lake & Jerry Springer,

Dennis Miller Show, Daily show….đã trộn lẫn nhiều tiểu loại như tin tức, hài

độc thoại, trò chuyện, tranh luận…vào trong các chương trình talk show Tính tích hợp này được các nhà nghiên cứu dùng thuật ngữ “infortainment” (thông tin giải trí) để xác định đặc trưng của talk show trong giai đoạn này Các

chương trình “hỗn hợp” như vậy “chiều” sở thích số đông khán giả Về mặt

28

hiệu quả kinh doanh, nó thu được lợi nhuận cao Tuy nhiên, một số chương trình có tính tạm thời, một số khác rất bền lâu và tạo nên một hình thức mới,

ảnh hưởng đến các các talk show ở những giai đoạn sau

Những ngôi sao truyền hình nổi bật trong giai đoạn này, phải kể đến Ted Koppel, David Letterman, Joan River, Oprah Winfrey và Geraldo Rivera với

việc định hình và dẫn dắt những talk show cực kì thành công cả doanh thu lẫn

tầm ảnh hưởng xã hội Nổi tiếng và thành công nhất là Oprah Winfrey, người

phụ nữ dẫn chương trình gốc phi đầu tiên với The Oprah Winfrey Show dành cho phụ nữ vào khung giờ ban ngày và David Letterman với chương trình The

Late night with David Letterman (chương trình giải trí dành cho giới trẻ vào

đêm muộn) Hai gương mặt này đã trở thành biểu tượng truyền hình, có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa đại chúng Mỹ suốt nhiều thập kỉ sau này

Giai đoạn 5: Thập niên cuối thế kỉ 20, talk show truyền hình Mỹ đã có

những thay đổi sâu rộng trên nhiều mặt Trước hết, hệ thống truyền hình cáp

và máy tính cá nhân đã trở nên phổ biến Gallup đã chỉ ra số liệu: năm 1980, trung bình một người Mỹ bỏ ra 185 giờ/ năm đểm xem truyền hình cáp thì năm 1992 đã tăng lên 526 h/năm Năm 1995 có 35% gia đình Mỹ có máy tính, 30 triệu người kết nối internet Đặc biệt, 90% hộ gia đình Mỹ có đầu đĩa

video Đĩa CD hình thành và truyền hình kĩ thuật số đã bắt đầu được thử

nghiệm Sự phát triển công nghệ này tiếp tục dẫn đến sự phân hóa rõ nét trong

nhu cầu xem truyền hình Talk show cũng đa dạng hóa lĩnh vực đề cập: Tin

tức, giải trí, thể thao, nấu ăn, thời trang, mua sắm, sức khỏe…

Về hình thức thể loại, giai đoạn này, định dạng talk show bắt đầu có những biến đổi lớn Một số chương trình quay trở lại phong cách retro (hoài cổ), theo chuẩn mực talk show cổ điển Một số có sự pha trộn giữa chương

trình tin tức và giải trí giống như giai đoạn trước nhưng được đẩy lên ở mức

độ cao hơn về tính cập nhật các vấn đề thời sự Thuật ngữ “fresh talk” (trò

chuyện vấn đề mới xảy ra) đã tạo ra những làn sóng tranh luận khắp cả nước

29

Mỹ về các vấn đề nóng trên các talk show truyền hình Thập kỉ này, những

ngôi sao dẫn chương trình như Oprah Winfrey, David Letterman, Jay Leno

vẫn tiếp tục thống trị với các talk show giải trí của họ Bên cạnh đó, đã xuất

hiện những gương mặt mới như Larry King, chuyên dẫn chương trình trò chuyện về các chủ đề chính trị, được ngưỡng mộ bởi sự uyên thâm sắc sảo

hoặc Ricki Lake, người khai sinh ra chương trình The Ricki Lake show đình đám, một chương trình bị xem là “trash show” (Chương trình lá cải) thuần giải trí, giật gân câu khách nhưng có lượng người xem kỉ lục The Ricki Lake

show cũng mở ra một dạng chương trình thiên về tính giải trí, với những chủ

đề nhạy cảm như tình dục, ngoại tình, đánh ghen, ly dị…mà yếu tố thực và

“dàn dựng”, “diễn xuất” trong chương trình hòa lẫn rất khó phân định Kiểu chương trình này đã được Jerry Springer sau này khai thác rất thành công

Từ 1990 – 2000, thập niên cuối đã chứng kiến sự biến đổi của talk show

với tư cách một thể loại truyền hình Có sự hợp nhất, sự pha trộn, hoặc tái cấu

trúc, có cái cũ mất đi và cái mới thay thế Talk show bước vào thiên niên kỉ

mới với những bước tiến mới nhưng vẫn giữ được vai trò chủ đạo thể hiện rõ nhất văn hóa đại chúng, phản ánh toàn diện nhất bộ mặt xã hội trong các tất cả các thể loại truyền hình [35, pg 9-12]

Qua sơ khảo 5 giai đoạn mà Timberg tổng hợp, đánh giá và phân tích,

chúng ta có một cái nhìn vừa tổng quan vừa cận cảnh về lịch sử phát triển talk

show truyền hình Mỹ trong thế kỉ XX Trong đó, sự phát triển của talk show

là hệ quả của sự phát triển công nghệ, sự thay đổi kinh tế, văn hóa Talk show

luôn vận động, phát triển và biến đổi cho phù hợp với 3 yếu tố trên và nó cũng là tấm gương phản chiếu rõ nhất những vận động, thay đổi của xã hội

Mỹ

1.1.3 Tầm ảnh hưởng của talk show với văn hóa đại chúng Mỹ

“Hiểu về talk show là yếu tố quyết định để hiểu về văn hóa đại chúng

Mỹ” [32, pg.18] nhận xét này phản ánh tầm quan trọng của thể loại truyền

30

hình talk show trong đời sống người Mỹ Talk show vừa phản ảnh những đặc

điểm kinh tế, chính trị, văn hóa của nước Mỹ, đồng thời vừa tác động làm

thay đổi xã hội Hay nói như Gini Graham Scott, “Talk show như một tấm

gương phản chiếu những vấn đề của chúng ta, như một cái cửa sổ để chúng ta nhận thức được nhiều vấn đề và giải quyết chúng” [32, pg.6]

Người Mỹ rất thích talk show Trước khi xuất hiện talk show truyền hình, talk show trên truyền thanh cũng đã phổ biến và được yêu thích Những

năm 1990, có đến 14 triệu người nghe chương trình Top - Forty của Rush Limbaugh mỗi tuần trên đài phát thanh buổi sáng Riêng với truyền hình, con

số còn ấn tượng hơn: khoảng 30 triệu người xem mỗi tuần chỉ riêng chương trình của Oprah Winfrey Tên tuổi của những người dẫn chương trình như Limbaugh hay Oprah là những ngôi sao có sức hút và tầm ảnh hưởng quan trọng với khán giả, nhiều vấn đề họ đặt ra trong chương trình đã trở thành những chủ đề được bàn luận sôi nổi từ công sở, nhà ga cho đến các diễn đàn trên blog, website …Những gì họ nói có thể trở thành xu hướng ảnh hưởng

tới đám đông Thập niên 80 & 90, có hàng trăm chương trình talk show truyền

của các chương trình talk show đã tạo một không gian tương tác thật sự mà ở

đó, những người dân bình thường, thậm chí “thấp cổ bé họng” nhất trong xã hội cũng có cảm giác họ được lắng nghe, được cất lên tiếng nói của mình, được chia xẻ, được quan tâm Dù trực tiếp tham gia trong trường quay hoặc xem qua màn ảnh nhỏ, người xem cảm giác “có liên quan” đến vấn đề đang

được bàn luận Đây là một yếu tố để talk show có tính đại chúng nhất trong các thể loại truyền hình Talk show cũng là định dạng linh hoạt nhất, khi dễ

31

dàng biến đổi và tích hợp nhiều các thể loại khác một cách uyển chuyển như: Tin tức, trình diễn nghệ thuật, trò chuyện, tranh luận…với nhiều phong cách khác nhau phục vụ cho nhu cầu đa dạng của công chúng

Về mặt nội dung, talk show vừa giải quyết được hai vấn đề mà người

xem quan tâm: Đề cập đến những vấn đề xã hội cấp bách và cả những vấn đề hết sức cá nhân Trong phần sau chúng tôi sẽ đi sâu hơn vấn đề này Ở

phương diện tổng quát, talk show có ảnh hưởng và tác động sâu rộng trên

nhiều mặt đời sống xã hội Mỹ, hình thành nên những giá trị văn hóa đại chúng

Có thể thấy điều này ở phương diện chính trị Qua nhiều thập kỉ và đến

tận hôm nay, talk show truyền hình chi phối đến đời sống chính trị Mỹ Từ

các chiến dịch tranh cử của của ứng viên, các chính sách nhà nước, các scandals …đều được giới thiệu, mổ xẻ, phân tích, bình luận hoặc giễu nhại

trên các talk show

Người ta vẫn hay nhắc đến một ví dụ điển hình về sức mạnh talk show

truyền hình trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 1960 giữa hai đối thủ: Nixon (đảng Cộng Hòa) và Kennedy (đảng Dân chủ) Trước đó, trên hệ thống phát thanh, Nixon được đánh giá cao hơn đối thủ bởi kinh nghiệm chính trị, tài diễn thuyết sắc sảo Tuy nhiên, khi xuất hiện trên truyền hình ở các cuộc tranh luận, công chúng lại có dịp so sánh: Một Nixon già nua, thần sắc mệt mỏi, cau có trong trang phục có phần lỗi thời hoàn toàn mờ nhạt trước một Kenedy thông minh, điển trai, tự tin, lịch lãm và tràn đầy sức trẻ Kết quả, Kennedy đã giành chiến thắng Sự kiện này sau đó đã trở thành một bài học kinh nghiệm xương máu cho các ứng cử viên chính trị và cũng là một ví dụ điển hình về sức mạnh của truyền hình khi nó có thể là bệ phóng hoặc làm sụp đổ sự nghiệp chính trị của một ứng cử viên [23]

Ở phương diện xã hội, những tác động của talk show đã vẽ lên “diện

mạo” đời sống, văn hóa Mỹ qua nhiều thập kỉ Các phong trào đấu tranh

32

quyền tự do cá nhân, đấu tranh nữ quyền, đấu tranh cho quyền bình đẳng,

chống bất công, phân biệt chủng tộc trong các talk show của Johnny Carson,

Oprah Winfrey, Larry King…thực sự ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội Các

chương trình Daytime (phát sóng ban ngày) dành cho phụ nữ đã cung cấp

nhiều kiến thức, kĩ năng, truyền cảm hứng sống cho hàng triệu người với

những vấn đề sát sườn với cuộc sống Ngay cả những talk show bị đánh giá là

“rẻ tiền” như Ricki Lake show hay The Jerry Springer show …cũng phản ánh

sự đa dạng, những mâu thuẫn nội tại trong xã hội đa sắc tộc, đa văn hóa và tính phức tạp trong biểu đạt quan điểm cá nhân của xã hội Mỹ

Dĩ nhiên, talk show luôn có hai mặt: mặt tích cực và tiêu cực, tốt và xấu Chưa có thể loại nào truyền hình nào lại gây tranh cãi như talk show vì

tính linh hoạt, đa dạng và không thống nhất Chính vì điều này, khi đề cập đến

tầm ảnh hưởng của talk show đối với xã hội Mỹ, chúng ta không thể bỏ qua

những mặt hạn chế, những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống Nhiều nhà nghiên cứu đã đánh giá thấp của thể loại này, xem nó như phương tiện giải trí, không mang nhiều giá trị Thậm chí, theo hai nhà nghiên cứu ABT và

Seesholtz chỉ ra hiện thực trong talk show truyền hình đối mặt với sự khủng

hoảng về thực tế xã hội Nó tạo ra một tầng lớp khán giả phá vỡ những chuẩn mực, quy tắc văn hóa bằng việc sắp đặt những thứ gây “sốc”, thay đổi những quan niệm đúng đắn, làm xói mòn và lệch lạc những quan điểm, những giá trị văn hóa nền tảng [36]

Một cuộc khảo sát của nhà báo Jason Mittel với 240 khán giả truyền hình ở nhiều lứa tuổi, nghề nghiệp ở Mỹ, với câu hỏi “Bạn nghĩ gì về thể loại

talk show?”, rất nhiều người đã cho rằng, đây là một thể loại ít giá trị về mặt

xã hội so với các thể loại truyền hình khác Nó thiên về giải trí và thương mại [27, pg.36]

Dù còn nhiều tranh cãi nhưng trong suốt quá trình phát triển, talk show

vẫn là một thể loại truyền hình phát triển mạnh nhất, phổ biến nhất, được yêu

33

thích nhất trên truyền hình Mỹ Nó tác động lên xã hội và định hướng hành vi của hàng triệu con người Và đến lượt mình, vi của hàng triệu con người được định hướng lại trở thành nguồn sức mạnh to lớn, làm xã hội biến chuyển

1.2 Những hình thức và chủ đề của talk show trên truyền hình Mỹ

1.2.1 Những hình thức của talk show

Nhà nghiên cứu truyền hình Gini Graham Scott đã tự làm cuộc khảo sát

thú vị: bỏ ra 3 ngày để xem phần lớn các talk show lớn trên các kênh truyền

hình Mỹ, theo khung giờ phát sóng từ 7h sáng đến 2h sáng hôm sau, bà thống

kê có khoảng 30 chương trình khác nhau, từ các chương trình chất lượng đến nhảm nhí, lá cải Theo Scott, có rất nhiều chương trình với những dạng khác nhau, phát sóng khung giờ khác nhau, dành cho những đối tượng khác nhau nên cần có sự phân loại chúng Bà phân ra làm 4 nhóm chương trình:

Chương trình về tin tức, thông tin: Những chương trình này thường

cung cấp, phân tích, bình luận tin tức hoặc bình luận các sự kiện, vấn đề sát

sườn với đời sống Chương trình tiêu biểu: Today, Good morning America,

Lary King Live, 60 minutes…

Chương trình tổng hợp, phỏng vấn, hài kịch: Những chương trình giải

trí về khuya thường kết hợp diễn hài, phỏng vấn nghệ sĩ nổi tiếng, hoặc kết hợp nhiều chuyên mục nhỏ thiên về giải trí với phần trọng tâm là trò chuyện

cùng người nổi tiếng Chương trình tiêu biểu là: Tonight show, Late night

with David Letterman, Late late show, Charles Grodin, Regis & Kathie Lee…

Chương trình “tự lực”, tâm lý, các mối quan hệ và lối sống: Kiểu

chương trình “nhỏ to tâm sự”, chia sẻ những vấn đề cá nhân, những mối quan

hệ gia đình, những khúc mắc tâm lý hoặc mâu thuẫn trong đời sống hàng ngày hoặc chuyên “tò mò tọc mạch chuyện” các bê bối đời tư của giới trải trí, hoặc “tám chuyện” trên trời dưới đất… Các chương trình này nhắm đến đối

tượng khán giả nữ Các chương trình tiêu biểu như: The Oprah Winfey show,

Ricki Lake, The Jerry Springer show, Montel Williams…

34

Chương trình đặc biệt dành cho nhóm khán giả đặc biệt: Các chương

trình được thiết kế chỉ tập trung đề cập đến lĩnh vực riêng dành cho nhóm khán giả đặc thù Nó là kiểu chương trình đi vào “phân khúc” ngách, phục vụ cho những ai quan tâm đến một lĩnh vực riêng biệt nào đó, chẳng hạn như tư vấn về kinh doanh, cách sử dụng tài chính, các chương trình về tôn giáo, truyền cảm hứng hoặc các lĩnh vực như thể thao, nuôi thú cưng…

Chia ra từng nhóm riêng, theo Scott, là để có cái nhìn khách quan hơn

trước những ý kiến chỉ trích các talk show nhảm nhí mà ở đó, họ thường gộp

chung các chương trình lại theo kiểu “đổ đồng” [32]

Một cách phân loại khác của Bernard M Timber dựa trên thời gian phát

sóng Điều này rất logic bởi các chương trình talk show Mỹ có tính phân hóa

cao Thời gian phát sóng có quan hệ nhân quả với đối tượng khán giả mà các chương trình cùng kiểu loại nhắm đến, từ đó quyết định nội dung của từng kiểu chương trình, hình thành nên những hình thức kiểu loại chương trình đặc trưng Trong mỗi loại, tác giả còn chỉ ra một chương trình đặc sắc mang tính tiên phong, có ảnh hưởng đến các chương trình cùng loại ở những giai đoạn sau Timberg chia làm 3 loại:

The Late – Night Entertaiment Talk show (Chương trình giải trí đêm

muộn) Đây là kiểu loại chương trình đầu tiên người ta hay nghĩ đến khi nói

về Talk show: Một người dẫn chương trình nổi tiếng cùng trò chuyện với một

khách mời hoặc một nhóm khách mời, trước khán giả trường quay Khách mời thường là các nghệ sĩ biểu diễn (ca sĩ, diễn viên hài…) có thể tung hứng

ăn ý với người dẫn chương trình, tạo nên tính giải trí Chương trình dạng này còn có sân khấu biểu diễn, ban nhạc riêng…Kiểu chương trình này rất được

ưa chuộng tại Mỹ từ thập niên 1950 thế kỉ trước đến tận hôm nay Đối tượng khán giả đa dạng nhưng phần lớn là khán giả trẻ Chương trình đặc sắc nhất,

có tuổi thọ lâu nhất là Tonight của Johnny Carson Ông cũng là người kiến tạo nên thương hiệu Tonight mà những người dẫn chương trình nổi tiếng khác sau

35

đó như David Letterman, Jay Leno…đều chịu ảnh hưởng lớn Kiểu chương trình giải trí đêm muộn hiện vẫn rất phổ biến trên truyền hình Mỹ

The Daytime Audience-Participation Show (Các chương trình ban ngày

có sự tham gia của khán giả) Đây là kiểu chương trình có tính phổ biến nhất, đại chúng nhất, linh hoạt nhất và cũng gây tranh cãi nhất Trước hết, các chương trình nhắm đến khán giả là phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ nội trợ, những người có thời gian làm việc ở nhà và xem truyền hình vào ban ngày Họ cũng

là đối tượng tiêu dùng mà các nhà quảng cáo sản phẩm nhắm đến Khung giờ phát sóng từ 9h sáng đến 17h vào các ngày làm việc trong tuần Đối tượng

khán giả phụ nữ đã quy định nội dung và hình thức thể hiện của các dạng talk

show này là đề cập đến những vấn đề của phụ nữ quan tâm, “tập trung vào

những chuyện “nhỏ to tâm sự” và cách kể chuyện” [33, pg.10]

Mục tiêu của các chương trình ban ngày là cung cấp những thông tin hữu ích và sống động Từ chuyện nấu ăn, giảm cân, ăn mặc ra sao cho đến tình yêu, hôn nhân, việc làm, quan hệ xã hội hoặc đơn giản là tám chuyện bốn

phương Người tiên phong cho các chương trình talk show ban ngày là Phil

Donahue, một bậc thầy về “tâm lý phụ nữ” Chương trình The Phil Donahue Show của ông thành công vang dội và được phụ nữ khắp nước Mỹ say mê kéo dài đến 29 năm (1967 – 1996) Từ những năm 1990 trở đi, tính thương mại hóa các chương trình phát sóng ban ngày tăng cao, điều này dẫn đến sự

xuất hiện của các chương trình được xếp vào dạng trash show (các chương

trình lá cải) như Ricki Lake, Jerry Spinger…với các nội dung gây sốc, nặng tính giải trí, câu khách rẻ tiền nhưng lại có tỉ xuất người xem cao

The Early – Morning News Talk Magazine show (Chương trình tạp chí

tin tức buổi sớm) Nhóm chương trình này nhắm vào đối tượng gia đình với nội dung cập nhật thông tin, đưa tin tức kết hợp với phân tích, bình luận tin tức buổi sáng Dạng chương trình này bắt nguồn từ những thử nghiệm sau thành công rực rỡ của các chương trình tin tức buổi sáng trên Đài phát thanh

36

Mỹ từ những năm 1948 Two Sleepy People là chương trình đầu tiên được đài

CBS giới thiệu cuối thập niên 1940 lập tức gây chú ý Tuy nhiên, phải đến

The Today Show với người dẫn chương trình là Dave Garroway mới định vị

được chỗ đứng và trở thành kiểu mẫu cho hàng loạt talk show buổi sáng sau

này như Fox in the Morning, Good morning America [35, pg.6]

Trong các nhóm talk show, những chương trình phát buổi sáng như trên

có tính ổn định nhất về mặt thể loại Rất hiếm các biến thể mới bởi tính nghiêm túc, chỉn chu trong việc đưa tin, bình luận tin tức và các vấn đề cấp bách, nóng hổi của các sự kiện trong xã hội đòi hỏi chương trình phải tuân theo những chuẩn mực nhất định

1.2.2 Những chủ đề của talk show

Tính tích hợp trong talk show đôi khi xóa nhòa ranh giới thể loại, vừa tạo ra sự hấp dẫn vừa gây tranh cãi Thuật ngữ infotainment (thông tin giải trí)

mà các nhà nghiên cứu hay dùng là để chỉ tính báo chí kết hợp với các kĩ

thuật trình diễn của talk show Không chỉ vậy, talk show còn là sự kết hợp của

những mặt đối nghịch: giữa cá nhân và cộng đồng, riêng tư và phổ biến, giữa bình thường và phóng đại, giữa thực tế và hư cấu Hai nhà nghiên cứu Abt và

Seeshorttz đã mô tả “Talk show đã tạo ra một cộng đồng thay thế mà ở đó,

không có một trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm xã hội gắn với cuộc sống thực” [36, pg.9]

Hình thức dân chủ trong talk show có tính sắp đặt và dẫn dắt, nhất là với

các chương trình ban ngày dành cho phụ nữ Đã có không ít chương trình, để tạo kịch tính cho câu chuyện, nhà sản xuất đã thuê mướn người đóng giả, tạo dựng câu chuyện gây sốc hoặc cường điệu những yếu tố dễ lấy cảm xúc của khán giả Trong một không gian được sắp đặt, có tính trình diễn cao, hiện thực và hư cấu đôi khi đã hòa lẫn vào nhau

Khán giả có thể xem một chương trình talk show, vui, buồn, cười, khóc

với câu chuyện đang được xem, cảm giác đó là câu chuyện thật Tuy nhiên,

37

những câu chuyện behind the scense (chuyện hậu trường) của việc sản xuất

luôn là ẩn số thú vị Thường mỗi chương trình đều trải qua quy trình sản xuất,

từ những cuộc brainstorming (cuộc họp tìm ý tưởng) của đội ngũ sản xuất,

đạo diễn, biên kịch, dẫn chương trình…Cuộc họp sẽ chọn đề tài, chọn khách mời phù hợp để xây dựng kịch bản, cài cắm các yếu tố tạo bất ngờ, tạo kịch tính và cảm xúc mạnh cho khách mời, cho khán giả Tất cả đều được tính toán, sắp xếp cẩn thận Và cuối cùng, tất cả phụ thuộc vào tài dẫn dắt, ứng biến của người dẫn chương trình trên sân khấu

Cũng chính vì tính đa dạng của các kiểu loại talk show nên chủ đề cũng

hết sức phong phú Người Mỹ có thể bàn những chuyện quốc gia đại sự, mang tầm vĩ mô cho đến những vấn đề sát sườn, mang tính cá nhân, từ những chuyện nghiêm túc cho đến những chuyện tán gẫu nhảm nhí theo kiểu “tò mò tọc mạch”, thậm chí là những vấn đề cực kì nhạy cảm, gây tranh cãi, gây sốc

Có thể thấy, tùy theo nhóm loại talk show với đối tượng khán giả mục tiêu mà

chương trình đó sẽ tập trung nói về những chủ đề gì Tổng quan, có thể thấy

tính thông tin đề cập Chương trình tiêu biểu: Today, Good morning America,

Lary King Live, 60 minutes…

Chủ đề về kĩ năng sống, gần gũi trong đời sống hàng ngày mang màu sắc cá nhân hoặc nhóm đối tượng: Chẳng hạn như cách giảm cân, tình yêu,

tình dục, chuyện ngoại tình, ly hôn, giáo dục con cái, nấu ăn, trang điểm, chữa lành chấn thương tâm hồn…hoặc các chủ đề nhạy cảm, gây sốc và tranh cãi như lạm dụng tình dục trong gia đình, tình yêu tay ba, lừa dối trong hôn

nhân… thường được các chương trình tabloid talk (tạm gọi là lá cải) khai

38

thác, phát sóng khung giờ ban ngày dành cho đối tượng khán giả là phụ nữ

Các chương trình tiêu biểu như The Phil Donahue show, Oprah Winfey show,

Ricki Lake, The Jerry Springer show, Montel Williams…

Chủ đề trò chuyện với các ngôi sao giải trí về các hoạt động nghệ thuật, vể cuộc sống riêng tư, các bê bối đời tư…kèm theo trình diễn các tiết

mục giải trí Các chủ đề này thường được các chương trình Late night (đêm muộn) khai thác Các chương trình tiêu biểu như Tonight show, Late night

with David Letterman, Late late show, Charles Grodin, Regis & Kathie Lee…

Chủ đề đặc biệt cho các talk show phục vụ nhóm khán giả đặc biệt:

Tôn giáo, chăm sóc thú cưng, kĩ năng…trong các chương trình nhỏ lẻ khác

Tính phân hóa trong các loại talk show như đã phân tích ở trên đã tạo ra

một môi trường mà ở đó, người ta có thể bàn bạc, phân tích, tranh luận…mọi vấn đề của xã hội một cách nghiêm túc hay có khi chỉ để giải trí Sự phân hóa này cũng phản ánh sự phát triển chuyên nghiệp của truyền hình Mỹ từ những thập kỉ trước về khả năng phản ánh xã hội và đáp ứng nhu cầu đa dạng của các đối tượng khán giả khác nhau, ở những giai tầng văn hóa khác nhau

1.3 Vai trò và sức ảnh hưởng của người dẫn chương trình (host) trong

talk show Mỹ

1.3.1 Khái niệm về host (người dẫn chương trình)

Trong các chương trình talk show Mỹ, người dẫn chương trình được gọi là host Cách gọi này không giống với MC (Master of Ceremonies), thuật

ngữ chỉ những người dẫn dắt chương trình

Về thuật ngữ MC (Master of Ceremonies), từ điển Cambridge định nghĩa “MC là người có trách nhiệm dẫn dắt, đảm bảo các sự kiện diễn ra một cách chính xác, chẳng hạn như giới thiệu các chương trình biểu diễn đúng lúc” [18]

Thuật ngữ này có mối liên hệ với âm nhạc Vào những thập niên 70, 80 của thế kỉ trước, thuật ngữ này dùng định danh những rapper, những người