Đã tròn một nửa thế kỉ trôi qua (1969-2019) nhưng những lời dặn dò trong “Di chúc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh về củng cố, phát triển sự đoàn kết và thống nhất của Đảng không chỉ còn nguyên giá trị về mặt lý luận mà cả thực tiễn to lớn trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, nhất là khi cuộc đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị,...
Trang 1SỐ 02 NĂM 2019
1 Tự phê bình và phê
bình với cá nhân lẫn tổ chức
Đảng
Ở Hồ Chí Minh, tự phê
bình và phê bình đã trở thành
một nguyên tắc không thể
thiếu trong phong cách lãnh
đạo của mình Trên cương vị
lãnh đạo cao nhất, Bác luôn
thực hành tự phê bình và phê
bình một cách nghiêm túc, nêu
tấm gương sáng về đức tính
trung thực, thẳng thắn, về thái
độ và phương pháp phê bình
cho cán bộ, đảng viên noi theo
Bởi lẽ, Người hiểu rất rõ rằng,
người đời không phải thánh
thần, mỗi con người với đời
sống riêng đều có mặt mạnh,
điểm yếu, có cả điều thiện
lẫn điều ác, cho nên, nếu biết
làm cho những điều thiện nảy
mầm, điều ác thui chột dần
đi, thì mỗi con người sẽ tốt
hơn lên, xã hội vì thế mà phát
triển Cán bộ, đảng viên cũng
vậy, trong công tác hay cuộc
sống thường ngày cũng không
tránh khỏi khuyết điểm cần
phải khắc phục Vì thế, “muốn
thành cán bộ tốt, phải có tinh
thần tự chỉ trích”, nghĩa là phải
thường xuyên tự phê bình và
phê bình, vì “không chịu tự phê
bình, tự chỉ trích thì không bao
Cách tốt nhất để củng cố, phát triển sự đoàn kết
và thống nhất của Đảng theo “Di chúc” Bác Hồ
ThS NGUYỄN VĂN HIỀN
Trường CĐSP Gia Lai
ra rằng: “Tổ chức đảng cũng vậy, Đảng không phải trên trời rơi xuống, “Đảng là người, nên
có sai lầm”, tức là cũng có lúc khoẻ mạnh, lúc ốm đau, bệnh tật Đó là lẽ thường tình, không
vì thấy ốm đau mà phát sinh
tư tưởng lo sợ, bi quan, tuyệt vọng, giấu giếm bệnh tật trong mình” Người khẳng định: “Một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu
mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm
đó, rồi tìm kiếm mọi cách để
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb
Chính trị quốc gia - Sự Thật, xuất bản lần thứ 3, H, 2011, t.4, tr.28.
sửa chữa khuyết điểm đó Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh
Đạo lý ứng xử của cổ nhân
có câu: “Tiên trách kỉ hậu trách nhân” - nghĩa là khi phán xét việc gì đó, thì phải nhìn nhận lại bản thân mình trước hết, xem mình thế nào, rồi sau
đó hãy nói đến người khác, cũng như trước khi phê bình người khác phải thành tâm
tự phê bình bản thân đã Mức
độ trưởng thành của mỗi cá nhân thường được thể hiện
ra ở sự dũng cảm gánh nhận trách nhiệm của bản thân khi kết quả thi đua của tập thể yếu kém, ngược lại khi cá nhân có
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd,
t.5, tr.301.
Đã tròn một nửa thế kỉ trôi qua (1969-2019) nhưng những lời dặn dò trong “Di chúc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh về củng cố, phát triển sự đoàn kết
và thống nhất của Đảng không chỉ còn nguyên giá trị về mặt lý luận mà cả thực tiễn to lớn trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, nhất là khi cuộc đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII đang diễn
ra phức tạp Tự phê bình và phê bình được Bác Hồ coi là cách tốt nhất, là nguyên tắc sinh hoạt Đảng,
là quy luật phát triển của Đảng.
Trang 2TẠP CHÍ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ MÔI TRƯỜNG
được thành quả tốt lại được
khiêm tốn quan niệm là công
sức trước tiên và phần nhiều
là ở tập thể, tổ chức Trong sự
nghiệp cách mạng của mình,
Hồ Chí Minh không bao giờ tự
cho mình đứng ngoài những
sai lầm, khuyết điểm của Đảng
và Chính phủ mà thường nhận
lỗi về mình Người luôn thật
lòng đề nghị và khuyến khích
người khác phê bình mình Tại
buổi lễ bế mạc lớp bổ túc trung
cấp (tháng 10-1947), Hồ Chí
Minh đã nói: “Tôi làm điều xấu,
các đồng chí trông thấy, phải
phê bình cho tôi sửa chữa ngay
Nếu tôi có vết nhọ trên trán, các
đồng chí trông thấy, lại lấy cớ
“nể Cụ” không nói, là tôi mang
nhọ mãi Nhọ ở trên trán thì
không quan trọng, nhưng nếu
có vết nhọ ở trong óc, ở tinh
thần, mà không nói cho người
ta sửa tức là hại người”
Vạn vật trong vũ trụ luôn chuyển hóa và biến đổi khôn
lường, cá nhân con người và tổ
chức Đảng cũng vậy Chủ tịch
Hồ Chí Minh từng cảnh báo:
“Một dân tộc, một Đảng và
mỗi con người, ngày hôm qua
là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn,
không nhất định hôm nay và
ngày mai vẫn được mọi người
yêu mến và ca ngợi, nếu lòng
dạ không trong sáng nữa, nếu
sa vào chủ nghĩa cá nhân” Do
vậy, để Đảng tiếp tục làm tròn
sứ mệnh tiên phong của mình,
nhất định thường xuyên, hằng
ngày, mỗi cán bộ, đảng viên
phải thực hiện tốt tự phê bình
và phê bình, trên cơ sở đó mà
sửa chữa, uốn nắn để hoàn
thiện hơn
2 Tự phê bình gắn với phê bình
Tự phê bình là gì? Tại sao phải gắn kết với phê bình?
Năm 1951, Hồ Chí Minh đã viết
bài “Tự phê bình” (đăng báo
Nhân dân, 20/5/1951), trong
đó có đoạn: “Tự phê bình là gì? Là thật thà nhận, công khai nhận trước mặt mọi người những khuyết điểm của mình
để tìm cách sửa chữa”, bởi “Ai cũng cần tắm rửa cho mình mẩy sạch sẽ Thì ai cũng cần
tự phê bình cho tư tưởng và hành động đúng đắn” Người
nhấn mạnh tự phê bình là cách
tự đánh giá để mỗi người vừa thấy được “cái hay”, “cái dở”
của mình, vừa tạo điều kiện
để những người xung quanh đóng góp ý kiến, giúp bản thân sửa chữa khuyết điểm,
phát huy ưu điểm Còn phê bình là “Nêu ưu điểm, vạch
ra khuyết điểm của đồng chí mình”; là tham gia góp ý kiến
và nêu cách thức để sửa chữa khuyết điểm Từ đó, vừa cổ vũ đồng chí mình phát huy những
ưu điểm, những cách làm hay, những việc làm tốt, vừa nhằm tìm ra biện pháp khắc phục khuyết điểm, hạn chế, sai lầm
để cùng nhau ngày càng tiến
bộ Tập thể, tổ chức tồn tại được trên cơ sở quan hệ mật thiết giữa mình với đồng chí
có sự đoàn kết và thống nhất
về tư tưởng cho nên “tự phê bình và phê bình phải đi đôi với nhau” Đi đôi được với nhau còn là vì tự phê bình và phê bình đều có cùng bản chất và mục đích Bản chất của tự phê bình và phê bình là xây dựng,
nhân đạo và tiến bộ Mục đích của chúng nhằm làm cho con người tốt hơn, việc tốt hơn và
tổ chức mạnh lên, cụ thể là phát huy ưu điểm, khắc phục khuyết điểm, củng cố và tăng cường đoàn kết nội bộ, đều như là “thang thuốc đặc trị” cho mỗi cá nhân đảng viên
và tổ chức Đảng Nếu tách rời nhau, không đi đôi với nhau, nếu chỉ phê bình người khác
mà không tự phê bình thì chẳng khác nào “Thầy thuốc chỉ đi chữa bệnh người khác
mà bệnh nặng trong mình thì quên chữa” Đi đôi với nhau nhưng Hồ Chí Minh thường đặt tự phê bình lên trước, vì nếu tự phê bình tốt thì mới phê bình người khác tốt được
3 Tự phê bình và phê bình là nhu cầu tất yếu và là văn hóa đạo đức của Đảng
Hồ Chí Minh chỉ rõ: Khuyết điểm cũng như chứng bệnh Phê bình thì giống như uống thuốc Nếu sợ phê bình thì cũng khác nào là có bệnh mà giấu bệnh, không dám uống thuốc Như vậy thì bệnh tình lại càng nặng thêm, không chết “cũng la lết quả dưa” Do vậy, đối với đảng viên, cán bộ
mà “nể nang không phê bình,
để cho đồng chí mình cứ sa vào lầm lỗi, đến nỗi hỏng việc Thế thì khác nào thấy đồng chí mình ốm, mà không chữa cho
họ Nể nang mình, không dám
tự phê bình, để cho khuyết điểm của mình chứa chất lại Thế thì khác nào mình tự bỏ thuốc độc cho mình!”
Tuy nhiên, thuốc uống dù
Trang 3SỐ 02 NĂM 2019
là “thần dược” cũng phải phù
hợp với mỗi cá thể bệnh Sai
lầm và khuyết điểm của mỗi
con người khác nhau thì hình
thức phê bình, xử lý cũng phải
khác nhau, mới đảm bảo được
tính nghiêm túc, nếu không
sẽ sinh ra thói “thậm thà thậm
thụt” mà “trong Đảng im tiếng,
ngoài Đảng to mồm” Vì vậy,
để tự phê bình và phê bình
đúng và hiệu quả, nguyên tắc
này phải được tiến hành trên
cơ sở dân chủ, công khai, tình
thương yêu, khoan dung của
mỗi người Mỗi người khi tự
phê bình mình cũng như phê
bình người phải chân thành,
nhân hậu và tuân thủ nguyên
tắc “Phê bình việc làm chứ
Người, tự phê bình và phê bình
chỉ có ý nghĩa, phát huy được
tác dụng khi được thực hiện
nghiêm túc, với tinh thần “Phê
bình mình cũng như phê bình
người khác phải ráo riết, triệt
để, thật thà, không nể nang,
không thêm bớt Phải vạch rõ
cả ưu điểm lẫn khuyết điểm
Đồng thời chớ dùng những lời
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn
nhắc nhở, tự phê bình và phê
bình phải xuất phát từ động cơ
trong sáng là giúp đỡ lẫn nhau,
vì sự tiến bộ của mỗi người và
sự phát triển vững mạnh của
tổ chức Vì vậy, trong tự phê
bình và phê bình phải chống
tư tưởng hẹp hòi, ích kỉ, lợi
dụng phê bình để hạ uy tín, đả
kích lẫn nhau gây chia rẽ mất
đoàn kết, làm tổn hại, suy yếu
3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd,
t.5, tr.232.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd,
t.5, tr.232.
tổ chức Đảng Để thực hiện đúng mục đích trong sáng của phê bình, trong “Di chúc”
Người căn dặn: “Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau”
Theo đó, Hồ Chí Minh cho rằng thực hành tự phê bình và phê bình còn là một trong những nội dung cơ bản của văn hóa đạo đức - văn hóa Đảng
Phê bình cũng như chữa bệnh cứu người, để giúp họ vui lòng nhận ra lỗi lầm mà sửa chữa, để khỏe mạnh trở lại trong cả suy nghĩ và hành động thì trước hết phải thương yêu, phải kịp thời, đúng lúc và đúng chỗ, công khai và thẳng thắn
Nếu làm trái những điều đó, tính giáo dục của thang thuốc
tự phê bình và phê bình sẽ không còn tác dụng Còn người
bị phê bình phải thật thà nhận, công khai nhận và “vui lòng nhận xét để sửa đổi, không nên vì bị phê bình mà nản chí, hoặc oán ghét” Tự phê bình và phê bình chỉ thực sự phát huy tác dụng, góp phần củng cố
và tăng cường khối đoàn kết thống nhất trong mỗi tổ chức,
cơ quan, địa phương, đơn vị khi
“Người có ưu điểm thì phải cố gắng thêm, và người khác phải
cố gắng bắt chước Mọi người phải tích cực sửa chữa khuyết điểm của mình và giúp anh
em sửa chữa khuyết điểm của
cái nguồn gốc của những sai lầm khuyết điểm đó, và chắc chắn tìm được cách sửa chữa”
thì “khéo dùng cách phê bình
và tự phê bình để giúp đồng chí khác sửa đổi những sai lầm
5. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd,
t.5, tr.272.
và khuyết điểm, giúp họ tiến bộ” Thông qua việc phát hiện
“nơi nào sai lầm, ai sai lầm, thì lập tức sửa chữa Kiên quyết chống thói nể nang và che giấu" chống thói “trước mặt thì
nể, kể lể sau lưng” Phê bình thì phải rõ ràng, thiết thực, ngay thẳng, thành thật - mục đích là cốt sửa chữa, chứ không phải
để công kích, cốt giúp nhau tiến bộ, chứ không phải làm cho đồng chí khó chịu, nản
và chỉnh đốn Đảng Chủ tịch
Hồ Chí Minh yêu cầu: Phê bình phải được tiến hành một cách thường xuyên liên tục Làm được như vậy, theo Người: Các sai lầm khuyết điểm sẽ được rửa sạch ngay khi nó mới phôi thai Đây cũng chính là quan điểm chữa trị tận gốc, đồng thời đề cao việc phòng bệnh hơn chữa bệnh
Tự phê bình và phê bình muốn đạt kết quả cao thì phải được tiến hành trong bầu không khí thật dân chủ, bình đẳng Chỉ có dân chủ rộng rãi thì mọi cán bộ, đảng viên, nhân dân mới tích cực, chủ động, nói thẳng, nói thật
Song mở rộng dân chủ trong
tự phê bình và phê bình không
có nghĩa là muốn nói gì thì nói, muốn phê thì phê Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì một cuộc tự phê bình và phê bình nghiêm túc là: “Trong lúc thảo luận, mọi người được tự do hoàn toàn phát biểu ý kiến, dù đúng hoặc không đúng cũng vậy Song không được nói gàn, nói vòng quanh”
6. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd,
t.5, tr.308.
Trang 4TẠP CHÍ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ MÔI TRƯỜNG
Ở đời “nhân vô thập toàn”
nên không ai tránh khỏi sai
lầm, khuyết điểm, ngay cả là
đảng viên hay lãnh đạo quản
lý, cho nên chúng ta không
sợ khuyết điểm, chỉ sợ có lỗi
mà không sửa, có lỗi mà giấu
giếm, lừa cấp trên, chèn ép
cấp dưới dẫn đến tự phê bình
và phê bình hình thức, chung
chung, vì sợ “mất uy tín”, “mất
thể diện” Tự phê bình và phê
bình đúng sẽ “chẳng những
không làm giảm thể diện và
uy tín của cán bộ, của Đảng
Trái lại, điều đó còn làm cho sự
lãnh đạo mạnh mẽ hơn, thiết
thực hơn, do đó mà uy tín và
thể diện càng tăng thêm”, càng
nâng cao hơn nữa năng lực và
sức chiến đấu của Đảng Do
vậy, để thực hiện lời căn dặn
của Hồ Chí Minh, “mỗi cán bộ,
mỗi đảng viên hằng ngày phải
tự kiểm điểm, tự phê bình, tự
sửa chữa như mỗi ngày phải
rửa mặt Được như thế thì
trong Đảng sẽ không có bệnh
mà Đảng sẽ mạnh khỏe vô
có mạnh mới đủ sức chèo lái
con thuyền cách mạng vượt
qua những thác ghềnh hiểm
nguy để hoàn thành sứ mệnh
cao cả của mình
4 Thay lời kết
Thực hiện Chỉ thị 05-CT/
TW của Bộ Chính trị khóa XII
về “Đẩy mạnh học tập và làm
theo tư tưởng, đạo đức, phong
cách Hồ Chí Minh” trên cơ sở “có
tình đồng chí thương yêu lẫn
nhau” đã mang lại những kết
quả tích cực: “Quá trình tự phê
7. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd,
t.5, tr.279.
bình và phê bình đã góp phần đấu tranh với những suy nghĩ
và hành vi sai trái nhằm cảnh tỉnh, cảnh báo, răn đe, từng bước ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực Nhiều vụ án tham nhũng nghiêm trọng, phức tạp đã được phát hiện và tập trung chỉ đạo điều tra, truy
tố, xét xử nghiêm minh, được nhân dân đồng tình, ủng hộ”
Tuy nhiên, ở một số cấp ủy, vẫn còn hiện tượng đồng chí bí thư, thường trực cấp ủy chưa coi trọng và thiếu kiên quyết trong chỉ đạo thực hiện tự phê bình và phê bình; chưa gương mẫu nhìn nhận đúng mức khuyết điểm và trách nhiệm của mình trước những hạn chế, khuyết điểm của tập thể Bên cạnh đó, trong tự phê bình và phê bình vẫn còn có những
“vùng cấm”, “vùng tránh” hoặc lợi dụng đấu tranh phê bình
để “hạ bệ”, “thanh trừng” lẫn nhau gây chia rẽ, bè phái, mất đoàn kết nội bộ, Việc thực hiện nguyên tắc tự phê bình
và phê bình “chưa đáp ứng yêu cầu, vẫn là khâu yếu trong sinh hoạt đảng; chưa trở thành nhiệm vụ thường xuyên của các cấp ủy, tổ chức đảng và đảng viên” Nguyên tắc tự phê bình và phê bình ở một số nơi
bị buông lỏng, chưa được quy định cụ thể để làm cơ sở cho công tác kiểm tra, giám sát
Thực tế trong quá trình lãnh đạo cách mạng, cùng với những thành công và ưu điểm, Đảng cũng còn bộc bạch những khuyết điểm, yếu kém, những biểu hiện chưa ngang tầm với đòi hỏi của nhiệm vụ
cách mạng Bên cạnh những cán bộ, đảng viên thực sự là đầy tớ trung thành, cúc cung tận tụy, phát huy vai trò gương mẫu tự phê bình và phê bình thì vẫn còn có “một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên”
sa vào suy thoái Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII đã nêu lên 09 (chín) biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị. Trong chín biểu hiện suy thoái đó có biểu hiện suy thoái liên quan đến vấn đề tự phê bình và phê bình Nghị quyết chỉ rõ: “Trong tự phê bình còn giấu giếm, không dám nhận khuyết điểm; khi có khuyết điểm thì thiếu thành khẩn, không tự giác nhận kỷ luật Trong phê bình thì nể nang, né tránh, ngại va chạm, thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh; lợi dụng phê bình
để nịnh bợ, lấy lòng nhau hoặc
vu khống, bôi nhọ, chỉ trích, phê phán người khác với động
cơ cá nhân không trong sáng”
Tự phê bình và phê bình là thuốc chữa bệnh, là vũ khí trừ
kẻ địch bên trong để là vươn tới cái đẹp, cái hoàn thiện vì lợi ích chung Nếu đoàn kết làm nên sức mạnh của Đảng thì
tự phê bình và phê bình được coi là cội nguồn sức mạnh bậc nhất của Đảng Đảng viên thực hiện tốt và thường xuyên về
tự phê bình và phê bình theo
di nguyện của Bác để lại trong
“Di chúc” không chỉ là bài học đúng đắn về “tu thân” mà cũng chính là bày tỏ sự ngưỡng mộ
và biết ơn đối với lãnh tụ kính yêu./