Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường

Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường Bài thu hoạch Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế kinh doanh của dân tộc Mường

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KẾ TOÁN- KIỂM TOÁN



BÀI THU HOẠCH MÔN: VĂN HÓA DOANH NGHIỆP VÀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

Đề tài: Khái quát lịch sử và đặc điểm văn hóa kinh tế & kinh doanh của

dân tộc Mường

GV hướng dẫn: PGS.TS GV cao cấp Đỗ Minh Cương

SV thực hiện: Vi Nhật Linh

MSV: 19050905

Lớp: QH-E2019 Kế Toán CLC1

Mã học phần: BSA4081

Hà Nội - 10/2020

Lời mở đầu

Việt Nam - tổ quốc của nhiều dân tộc Các dân tộc cùng là con cháu của Lạc Long Quân

- Âu Cơ, nở ra từ trăm trứng, nửa theo mẹ lên núi, nửa theo cha xuống biển, cùng mở mang xây dựng non sông "Tam sơn, tứ hải, nhất phần điền", với rừng núi trùng điệp, đồng bằng sải cánh cò bay và biển Đông bốn mùa sóng vỗ; bờ cõi liền một dải từ chỏm Lũng Cú (Bắc) đến xóm Rạch Tàu (Nam), từ đỉnh Trường Sơn (Tây) đến quần đảo

Trường Sa (Đông)

Cùng chung sống lâu đời trên một đất nước, các dân tộc có truyền thống yêu nước, đoàn kết giúp đỡ nhau trong chinh phục thiên nhiên và đấu tranh xã hội, suốt quá trình lịch sử dựng nước, giữ nước và xây dựng phát triển đất nước Ở đồng bằng và trung du, các dân tộc làm ruộng, cấy lúa nước, dựng nên nền văn hoá xóm làng với trung tâm là đình làng, giếng nước cây đa Dọc theo bờ biển từ Bắc vào Nam, các dân tộc sống bằng nghề chài lưới Ở vùng thấp của miền núi, các dân tộc trồng lúa nước kết hợp với sản xuất trên khô

để trồng lúa nương, trồng ngô, bước đầu trồng các cây công nghiệp lâu năm (cây hồi, cây quế ), thay thế cho rừng tự nhiên…

Một trong những dân tộc thiểu số có tỷ lệ dân cư đông, có bề dày truyền thống văn hóa lâu đời chúng ta phải kể đến đó là dân tộc Mường - chủ yếu tụ cư ở tỉnh Hòa Bình - vùng

đất nổi tiếng với “Nền văn hóa Hòa Bình”, là khởi thuỷ của nền văn minh lúa nước - nền

văn minh sông Hồng được ghi nhận trong diễn trình lịch sử dân tộc Với đặc thù về mặt địa lý, văn hóa Mường có sự giao lưu mạnh mẽ với các nền văn hóa của các dân tộc thiểu

số Đồng thời, văn hóa Mường có nhiều nét tương đồng với dân tộc Kinh Dưới sự tác động của các điều kiện kinh tế - xã hội, sự tăng cường giao lưu hội nhập, văn hóa của dân tộc đang có những biến đổi mạnh mẽ đặc biệt là về văn hóa kinh tế và kinh doanh Mặc

dù văn hóa Mường đã được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, chính sách về văn hóa kinh tế có những thuận lợi và khó khăn gì, cần có biện pháp gì để khắc phục? Thông qua bài báo cáo này.em muốn làm sáng tỏ những vấn

đề liên quan đến Dân tộc Mường từ lịch sử đến đặc điểm văn hóa kinh tế và kinh doanh của họ

Em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình của PGS.TS Đỗ Minh Cương - Giảng viên học phần Văn hóa doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh để em hoàn thành đề tài này

N i dung bài báo cáo g m 3 ph n chính là: ội dung bài báo cáo gồm 3 phần chính là: ồm 3 phần chính là: ần chính là:

Chương I: Khái quát về nguồn gốc của dân tộc Mường

Chương II: Đặc điểm văn hóa kinh tế và kinh doanh của dân tộc Mường

Chương III: Những ưu nhược điểm về văn hóa kinh tế và kinh doanh

Chương IV: Giải pháp để nâng cao chất lượng

Chương I: Khái quát về nguồn gốc dân tộc Mường

1 Ngu n g c dân t c M ồm 3 phần chính là: ốc dân tộc Mường ội dung bài báo cáo gồm 3 phần chính là: ường ng

 Người Mường (còn có tên gọi Mol, Mual, Moi) có cùng nguồn gốc với người Việt cổ Cũng như các dân tộc khác, để lý giải về nguồn gốc của dân tộc mình, dân gian Mường ở Hòa Bình còn lưu giữ và truyền kể những huyền thoại về sự xuất hiện dân tộc mình dưới dạng những áng Mo (những truyền thuyết đó được lưu truyền chủ yếu dưới dạng các bản mo hát với phiên bản dài ngắn khác nhau)

 Thuở xưa, khi con người còn chưa xuất hiện, trời làm hạn hán,khô khan, cây cối khô mà chết, rồi trời lại mưa Một trận mưa to chưa từng thấy Nước chảy thành suối thành sông Đất lở bồi thành đồng bằng Đá lăn chất đầy thành gò thành đống, thành đồi thành núi Từ dưới đất mọc lên một cây si Cây si lớn như thổi trở thành một cây cổ thụ, cành lá che kín cả bầu trời Cây si bị sâu đục ăn làm cho gãy cành rụng lá Từ gốc cây si đẻ ra một đôi chim Chim Ây là đực, Cái ứa là cái Đôi chim rủ nhau bay lên cành cây si làm tổ Cành si gãy Chim bay lên cây

đa làm tổ Cây đa đổ Chim Ây và Cái Ứa lại rủ nhau bay lên núi đá lấy cỏ làm thành tổ Hang Hao Cái Ứa đẻ ra trăm ngàn quả trứng Trứng chim nở ra thành muôn loài muôn vật Còn lại một trăm cái trứng thì nở ra con người Đó là người Mường và người Kinh

2 Dân s và đ a bàn c trú ốc dân tộc Mường ịa bàn cư trú ư

 Theo kết quả điều tra của Tổng cục Thống kê công bố năm 2009, dân tộc Mường

ở Việt Nam có khoảng 1.268.963 người, người Mường sống tập trung ở các tình Hòa Bình ( 479,196 người, chiếm 63,3% dân số của tỉnh ), Thanh Hóa (328,744 người, chiếm 9,5% dân số của tỉnh),

3 Ngôn ng ữ.

 Người Mường có tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Việt - Mường (ngữ hệ Nam Á)

Tiếng Mường rất gần với tiếng Việt có thể nói một cách khái quát (nhưng không tuyệt đối, khoảng 75%)

4 Trang ph c ục.

a) Trang phục nam

 Nam mặc áo cánh xẻ ngực, cổ tròn, cúc sừng vai, hai túi

dưới hoặc thêm túi trên ngực trái Đây là loại áo cánh

ngắn phủ kín mông Đầu cắt tóc ngắn hoặc quấn khăn

trắng Quần lá tọa ống rộng dùng khăn thắt giữa bụng còn

gọi là khăn quần Xưa có tục để tóc dài búi tóc Trong lễ

hội dùng áo lụa tím hoặc tơ vàng, khăn màu tím than, ngoài khoác đôi áo chúng đen dài tới gối, cái cúc nách và sườn phải

b) Trang phục nữ

Ảnh: Internet

 Bộ y phục nữ đa dạng hơn nam giới và còn giữ được nét độc đáo Khăn đội đầu là một mảnh vải trắng hình chữ nhật không thêu thùa, yếm, áo cánh (phổ biến là màu trắng) thân rất ngắn thường xẻ ở ngực và váy dài đến mắt cá chân gồm hai phần chính là thân váy và cạp váy Cạp váy nổi tiếng bởi các hoa văn được dệt kỳ công Trang sức gồm vòng tay, chuỗi hạt và bộ xà tích 2 hoặc 4 dây bạc có treo hộp quả đào và móng vuốt hổ, gấu bọc bạc

 Áo mặc thường ngày có tên là áo pắn (áo ngắn) Đây là loại áo cánh ngắn, xẻ ngực, thân ngắn hơn so với áo cánh người Kinh, ống tay dài, áo màu nâu hoặc trắng (về sau có thêm các màu khác không phải loại vải cổ truyền) Bên trong là loại áo báng, cùng với đầu váy nổi lên giữa hai vạt áo ngắn Đầu thường đội khăn trắng, xanh với phong cách không cầu kỳ như một số tộc người khác Váy là loại váy kín màu đen

5 Nhà cửa.

 Nhà sàn của người Mường không lẫn với nhà sàn của người Thái và không giống với những ngôi nhà của các dân tộc khác Những ngôi nhà sàn này độc đáo từ cách chọn hướng, dựng nhà cho tới cách bố trí những đồ vật trong ngôi nhà

 Người Mường rất thận trọng trong chọn hướng nhà, họ quan niệm làm nhà đúng hướng sẽ đem lại tài lộc, may mắn đến cho gia đình và theo quan niệm của người Mường, làm nhà không được ngược hướng với đồi núi Thường, việc chon hướng nhà được tổ chức thành nghi lễ và do những thầy cúng, ông mo thực hiện Những thầy cúng, ông mo chọn hướng nhà sao cho hợp với gia chủ (thường là nam giới,

là người lớn tuổi và trụ cột trong gia đình)

 Cách bố trí không gian sống của người Mường cũng rất đặc biệt Nhà sàn với

những bậc cầu thang lẻ : “Theo quan niệm của người Mường, họ không sử dụng

số chẵn để làm các bậc cầu thang vì những điều kiêng kỵ và không đem lại may mắn”

 Trong một ngôi nhà sàn thường sử dụng 2 cầu thang, một trước nhà, một nữa đặt ở cửa sau gần với vại nước, bếp, tiện cho đi lại, nấu nướng của người phụ nữ trong nhà Thông thường trước nhà, gần lối đi chính và gần cầu thang hay gần các gốc cây trước nhà người Mường có đặt chum nước nhỏ, một gáo múc nước làm bằng những ống tre, nứa để cho khách rửa chân mỗi khi lên nhà

5 Văn hóa Mường

a) Ăn

 Người Mường thích ăn các món đồ như xôi đồ, cơm tẻ đồ, rau, cá đồ Cơm, rau đồ chín được dỡ ra rá trải đều cho khỏi nát trước khi ăn

 Rượu Cần của người Mường nổi tiếng bởi cách chế biến và hương vị đậm đà của men được đem ra mời khách quý và uống trong các cuộc vui tập thể

 Phụ nữ cũng như nam giới thích hút thuốc lào bằng loại ống điếu to Ðặc biệt, phụ

nữ còn có phong tục nhiều người cùng chuyền nhau hút chung một điếu thuốc

b) Ở

 Người Mường sống tập trung thành làng xóm ở chân núi, bên sườn đồi, nơi đất thoải gần sông suối ở tỉnh Hòa Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ Mỗi làng có khoảng vài chục nóc nhà, khuôn viên của mỗi gia đình thường nổi bật lên những hàng cau, cây mít Ðại bộ phận ở nhà sàn, kiểu nhà bốn mái Phần trên sàn người ở, dưới gầm đặt chuồng gia súc, gia cầm, để cối giã gạo, các công cụ sản xuất khác

 Tại sao lại phải đặt chuồng gia súc ở dưới gầm sàn đó là vì xưa rất nhiều thú dữ như cọp, báo mà con người lại thưa ít nên phải đặt chuồng gia súc dưới gầm sàn.Khi cọp báo đến thì người nhà đánh chiêng gõ mõ để làm con vật sợ mà đi

 Vị trí cửa Poóng của Người Mường rất quan trọng Người già, người đức cao vọng trọng ngồi bên trên nhất khi ngồi, ăn, uống,

c) Cưới xin

 Trai gái tự do yêu đương tìm hiểu, ưng ý nhau thì báo để gia đình chuẩn bị lễ cưới

Ðể dẫn đến đám cưới phải qua các bước: ướm hỏi (kháo thếng), lễ bỏ trầu (ti nòm bánh), lễ xin cưới (nòm khảu), lễ cưới lần thứ nhất (ti cháu), lễ đón dâu (ti du) Trong ngày cưới, ông mối dẫn đầu đoàn nhà trai khoảng ba, bốn chục người gồm

đủ nội, ngoại, bạn bè mang lễ vật sang nhà gái tổ chức cưới Chú rể mặc quần áo đẹp chít khăn trắng, gùi một chón (gùi) cơm đồ chín (bằng khoảng 10 đấu gạo), trên miệng chón để hai con gà trống thiến luộc chín Trong lễ đón dâu, cô dâu đội nón, mặc váy áo đẹp ngoài cùng là chiếc áo dài màu đen thắt 2 vạt ở phía trước

Cô dâu mang về nhà chồng thường là 2 chăn, hai cái đệm, 2 quả gối tựa để biếu bố

mẹ chồng và hàng chục gối con để nhà trai biếu cô dì, chú bác

 Tục cưới xin của người Mường gần giống như người Kinh (chạm ngõ, ăn hỏi, xin cưới và đón dâu) Khi trong nhà có người sinh nở, người Mường rào cầu thang chính bằng phên nứa Khi trẻ em lớn khoảng một tuổi mới đặt tên

d) Quan hệ xã hội

 Quan hệ trong làng xóm với nhau chủ yếu là quan hệ láng giềng Gia đình hai, ba thế hệ chiếm phổ biến Con cái sinh ra lấy họ cha Quyền con trai trưởng được coi trọng và con trai trong gia đình được thừa kế tài sản Người Mường theo từng nơi

mà có nơi không theo quan niệm con chú con bác mà dù là con chú hay con bác ai

ra đời trước đều là anh là chị, phân theo tuổi tác chứ không theo thứ hay trưởng Nhưng người vai trên thì vẫn gọi là chú hay cô mà không phân biệt tuổi tác

e) Sinh nở

 Khi người vợ sắp sinh con, người chồng phải chuẩn bị nhiều củi, làm một bếp riêng ở gian trong và quây phên nứa thành một buồng kín cho vợ đẻ Khi vợ chuyển dạ đẻ, người chồng đi báo tin cho mẹ vợ và chị em họ hàng nội ngoại biết

để đến nhà cùng nhau chờ đợi Bà đỡ cắt rốn cho đứa trẻ bằng dao nứa lấy từ đầu chiếc dui trên mái nhà Nếu là con trai thì dùng dao nứa mái nhà trước, nếu là con gái thì dùng dao nứa mái nhà sau Cuống rốn của các con trong gia đình được đựng chung trong một ống nứa, họ tin rằng làm như thế lớn lên anh em sẽ thương yêu nhau

f) Ma chay

 Người chết tắt thở, con trai trưởng cầm

dao nín thở chặt 3 nhát vào khung cửa sổ

gian thờ, sau đó gia đình nổi chiêng phát

tang Thi hài người chết được liệm nhiều lớp vải và quần áo theo phong tục rồi để vào trong quan tài làm bằng thân cây khoét rỗng, bên ngoài phủ áo vẩy rồng bằng vải

 Tang lễ do thầy mo chủ trì Hình thức chịu tang của con cái trong nhà không khác

so với người Kinh, tuy nhiên con dâu, cháu dâu chịu tang ông bà, cha mẹ còn có

bộ trang phục riêng gọi là bộ quạt ma

 Khi người con trai trong gia đình ấy chống gậy tre thì gia đình ấy có bố mất, nếu chống gậy gỗ thì gia đình có mẹ mất

 Tế quạt ma là một nghi lễ độc đáo trong đám ma người Mường Khi tế quạt ma, những người là dâu trong nhà trong họ của người quá cố phải mặc bộ đồ quạt ma rất đẹp, gồm: váy đen, cạp mới, áo ngắn, áo chùng trắng, yếm đỏ, hai tay đeo vòng hạt cườm, tay phải cầm quạt cọ múa, tay trái cầm que gậy, đầu đội mũ quạt trong trí tua hạt cườm; phía trước đặt một chiếc ghế mây

Chương 2: Đặc điểm văn hóa kinh tế và kinh doanh

của dân tộc Mường

Nông nghiệp ruộng nước chiếm vị trí hàng đầu, cây lúa là cây lương thực chính Công

cụ làm đất phổ biến là chiếc cày chìa vôi và chiếc bừa đơn, nhỏ có răng bằng gỗ hoặc tre Lúa chín dùng hái gặt bó thành cum gùi về nhà phơi khô xếp để trên gác, khi cần dùng, lấy từng cum bỏ vào máng gỗ, dùng chân chà lấy hạt rồi đem giã Trong canh tác ruộng nước, người Mường có nhiều kinh nghiệm làm thuỷ lợi nhỏ

Ngoài ruộng nước, người Mường còn làm nương rẫy, chăn nuôi gia súc, săn bắn, đánh cá, hái lượm và sản xuất thủ công nghiệp (dệt vải, đan lát )

Cụ thể như sau:

1 Nghề nông trồng lúa nước

 Nghề nông trồng lúa nước được

tiến hành ở những nơi có địa

bàn bằng phẳng gần sông, ngòi

Đó là những mảng đồng bằng

thung lũng hay những doi đất

nhỏ hẹp dưới chân các dãy núi,

ven các đồi gò thấp Ngoài

những thửa ruộng nước ở đồng

bằng, người Mường đa phần

làm ruộng bậc thang tận dụng

đất ở sườn, chân đồi gò Loại

ruộng này thường hẹp về chiều

rộng nhưng lại dài như những cánh cung vòng quanh các đồi gò Do ruộng bậc thanh làm ở trên cao, nguồn nước tưới tiêu khó khăn nên người Mường biết đào mương bắc máng, làm guồng xe nước lợi dụng dòng chảy của các con sông, suối, ngòi để đưa nước lên cao, cung cấp cho những thửa ruộng dài ngoằn nghèo

Ruộng bậc thang chủ yếu chỉ trồng được một vụ trong năm là vụ mùa Các vụ khác người Mường dùng để trồng ngô, khoai, rau… Những loại hoa màu này thích hợp với mùa khô ít nước Để thuận lợi làm ruộng cũng như thu hoạch, người Mường thường phải chặt chuối, tre làm thành bè để bám hoặc gối lên làm cỏ, cấy hay gặt Tuy vậy, do điều kiện không có nhiều diện tích thuận lợi cho canh tác nông nghiệp thì những loại ruộng chằm ruộng rộc cũng chiếm một vị trí khá quan trọng trong cuộc sống của người Mường

2 Nương rẫy

 Bên cạnh những thửa ruộng nước,

người Mường còn đốt nương làm

rẫy với hình thức lao động lạc hậu

kiểu chọc lỗ tra hạt Người Mường

có kinh nghiệm quý trong việc chọn

đất làm nương rẫy Họ chọn những

mảng rừng có giang, nứa mọc dày,

trồng mùn màu mỡ hay những vạt

đất đen ven đồi núi Khi chọn đất,

người Mường thường chặt một cây

nứa hoặc cây gỗ vát nhọn đâm

xuống đất Nếu đâm được sâu thì

điều đó chứng tỏ tầng mùn dày Người Mường đốt mảng rừng này để lấy mùn và tiện lợi cho việc dọn nương Công việc gieo trồng tiến hành vào khoảng tháng 3- tháng 4 khi bắt đầu xuất hiện những cơn mưa đầu tiên Người Mường trồng lúa nương không bằng cày cuốc mà bằng cách lấy một đoạn cây to bằng cổ tay vót nhọn một đầu dùng để đâm hố tra hạt

 Trong làm nương rẫy, người Mường đặc biệt có ý thức hạn chế hoả hoạn cháy rừng tràn lan Điều này bắt nguồn từ quan niệm truyền thống "vạn vật hữu linh" Theo người Mường, rừng núi, cây cối, dòng sông, suối… cũng có linh hồn, do thần linh hoặc ma quỷ cai quản Cho nên, họ tránh làm nương rẫy ở những vạt rừng, cây cổ thụ coi là linh thiêng- nơi ngự trị của thần rừng, thần cây mặc cho đất đai ở đó có màu mỡ tơi xốp đến đâu Từ quan niệm đó mà trong lao động sản xuất của người Mường có nhiều tục lệ lễ nghi nông nghiệp như tục rước vía lúa, lễ cầu mùa, lễ mừng cơm mới cho đến tục đóng cửa rừng và mở cửa rừng … kèm theo lệ cấm kiêng kị mang tính chất siêu nhiên linh thiêng

Nói đến người Mường, chúng ta không thể không nhắc đến địa danh Hòa Bình- vùng đất mang đậm sắc thái văn hóa Mường chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc Nơi đây có nền văn hóa tiền sử nổi tiếng “Văn hóa Hòa Bình”, là cái nôi của văn hóa Việt - Mường, quê hương của sử thi “Đẻ đất đẻ nước” Chính vì vậy, Hòa Bình đã định hướng phát triển sản phẩm du lịch chủ yếu dựa vào cộng đồng và yếu tố cốt lõi của các sản phẩm ấy chính

là những giá trị văn hóa đặc trưng tiêu biểu của đồng bào dân tộc Mường:

1 Gắn với văn hóa nhà sàn

 Nhà sàn của người Mường được mô phỏng theo hình dáng “con rùa”, 4 chân là 4 cột cái, mái sương là mái nhà, xương sống là

đòn nóc, đầu rùa là cửa chạn Lối kiến trúc

này thể hiện sự trường tồn và nét đặc trưng

văn hóa của người Mường nói riêng và văn

hóa Hòa Bình nói chung Chính vì sự độc

đáo đó mà trong khi tạo dựng sản phẩm du

lịch, Hòa Bình không thể bỏ qua văn hóa

nhà sàn Tìm hiểu về các sinh hoạt văn hóa

diễn ra trong không gian nhà sàn sẽ tạo cho

du khách một cơ hội để có được những trải

nghiệm vô cùng lý thú.

2 Văn hóa ẩm thực

 Ẩm thực dân gian Mường gồm những món ăn được nhiều người ưa thích, không chỉ có tác dụng như những đồ ăn thông thường mà trong quá trình chế các món ăn, người Mường đặc biệt chú ý tới cả giá trị chữa bệnh và những tác động tích cực