QUYỀN CON NGƯỜI, TƯ TƯỞNG BẮT NGUỒN TỪ KHÁT VỌNG CỦA NHÂN DÂN

Chứng kiến sự thất bại của chế độ phong kiến trong việc bảo vệ chủ quyền của đất nước trước sự xâm lược của thực dân pháp, cùng với lòng yêu nước nồng nàn, mong muốn nhân dân ta đ

MỞ ĐẦU

Quyền con người từ lâu đã là một trong những giá trị thiêng liêng nhất, cơ bản nhất của mỗi con người, của xã hội, nhà nước và cũng luôn là khát vọng của toàn thể nhân loại Tùy theo điều kiện, truyền thống, mà mỗi quốc gia, dân tộc lại có những quan điểm, tư tưởng riêng về quyên con người Riêng đối với Việt Nam, một đất nước đã gánh lên vai bao đau thương của những cuộc đấu tranh gian khổ, trường kì, của chế độ cai trị, đô hộ tàn ác, thì quyền con người luôn là khát vọng to lớn hơn bao giờ hết đối với đất nước và nhân dân Ngay trong bản tuyên ngôn độc lập của nước Mĩ năm 1776 đã được chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh trong trong bản tuyên ngôn độc lập nước ta, được đọc vào ngày 2/9/1945 trước toàn thế giới đã

có câu nói rằng: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng Tạo hóa cho

họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”, như càng khẳng định chân

lý đúng đắn về quyền con người và giá trị vô cùng to lớn mà quyền con người đem lại cho mỗi người Vì vậy việc nghiên cứu về nguồn gốc tư tưởng quyền con người,

sự phát triển của quyền con người và cách thể hiện tư tưởng quyền con người là một việc làm vô cùng cần thiết

NỘI DUNG

I Khái niệm về quyền con người:

Quyền con người được nhìn nhận trên hai quan điểm lớn đó là:

1 Quyền con người được nhìn nhận trên quan điểm các quyền tự nhiên (natural rights).

- Là toàn bộ các quyền, tự do và đặc quyền được công nhận dành cho con người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ bản chất con người chứ không phải

do pháp luật hiện hành

2 Quyền con người được nhìn nhận trên quan điểm các quyền pháp lý (legal rights).

Quyền con người được hiểu là những đảm bảo pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và sự tự do cơ bản của con người

II Nguồn gốc sự phát triển của tư tưởng quyền con người ở Việt Nam.

1 Tư tưởng về quyền con nguời ở Việt Nam bắt nguồn từ tư tưởng nhân văn của dân tộc Việt Nam về con người qua các thế hệ.

Ở Việt Nam tư tưởng về quyền con người trước hết thể hiện qua những ý niệm và hành động khoan dung nhân đạo.Có thể thấy lòng khoan dung, nhân đạo là những giá trị văn hóa tốt đẹp chung của toàn nhân loại, tồn tại và phát triển phổ biến ở tất cả các dân tộc trên thế giới Riêng đối với Việt Nam lòng khoan dung, nhân đạo được thể hiện ở một số khía cạnh nổi bật hơn hẳn Điều này xuất phát từ lịch sử hàng ngàn năm đoàn kết kiên cường chống chọi với những khắc nhiệt của tự nhiên và các thế lực ngoại xâm của người Việt Nam đã hun đúc nên những giá trị văn hóa, tinh thần tiêu biểu của dân tộc Việt, đó là sự cần cù, nhẫn nại và kiên trì trong lao động, tinh thần đoàn kết, biết hi sinh vì cộng đồng, ý chí đấu tranh kiên cường, tinh thần nhân ái độ lượng, vị tha trong đối xử với con người

Biểu hiện: Tư tưởng khoan dung nhân đạo thể hiện trong các truyền thuyết

và kho tàng thơ ca dân gian Việt Nam Không những thế, tư tưởng khoan dung nhân đạo không chỉ được phổ biến trong dân gian mà còn ảnh hưởng đến cách thức cầm quyền qua các thời đại Từ thời các vua Hùng dựng nước, đến những triều Lý, Trần, Lê, các nhà cầm quyền đã chú ý đến kết hợp giữa “nhân trị” với “pháp trị”, giữa “trị quốc” và “an dân” Những bộ luật trong thời kì này như Hình thư ở triều

Lý, bộ luật Hồng Đức ở thời Lê đều thể hiện tính nhân đạo cao, kế thừa những tinh hoa văn hóa của dân tộc một cách rõ nét, đặc biệt trong bộ luật Hồng Đức chứa đựng nhiều điều khoản có ý nghĩa khẳng định và bảo vệ các quyền con người như:

Bảo vệ tính mạng nhân phẩm và tài sản của người dân; bảo vệ người dân khỏi những những nhiễu bởi dưới quan lại

Ở một góc độ khác, tư tưởng về quyền con người xuyên suốt trong thời kỳ phong kiến ở Việt Nam còn thể hiện ở truyền thống dân chủ trong nhiều lĩnh vực, tiêu biểu là trong việc quản lý cộng đồng tuyển dụng và sử dụng nhân tài và trong việc thảo luận quyết định các vấn đề Quốc Gia đại sự Ví dụ Hội nghị Diên Hồng được tổ chức dưới thời đại nhà Trần để hỏi ý kiến nhân dân về việc thống nhất quân Nguyên thể hiện truyền thống dân chủ của dân tộc Việt Nam

2 Tư tưởng về quyền con người bắt nguồn từ những nhà yêu nước Việt Nam.

Chứng kiến sự thất bại của chế độ phong kiến trong việc bảo vệ chủ quyền của đất nước trước sự xâm lược của thực dân pháp, cùng với lòng yêu nước nồng nàn, mong muốn nhân dân ta được hưởng độc lập, tự do và hạnh phúc, tư tưởng lập hiến và quyền con người, quyền công dân được các nhà yêu nước Việt Nam chú trọng tìm hiểu Các nhà yêu nước nhận thấy được phải cổ vũ trong việc xây dựng hiến pháp và đi liền với nó là việc bảo vệ thúc đẩy các quyền con người quyền công dân Tiêu biểu trong số đó phải kể đến những nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, chủ tịch Hồ Chí Minh với những tư tưởng về quyền con người được thể hiện một cách sâu sắc, tiến bộ, đem lại nhiều gía trị to lớn cho lịch sử dân tộc Việt Nam

III: Tư tưởng về quyền con người của những nhà yêu nước tiêu biểu trước 1945

Từ trước 1945, tuy tư tưởng về quyền con người vẫn là một tư tưởng mới trong đại bộ phận xã hội, song nó đã manh nha xuất hiện đặc biệt là trong giới tri thức yêu nước, nổi bật trong đó phải kể tới ba nhà yêu nước đó là Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và Hồ Chí Minh

1 Tư tưởng về quyền con người của Phan Bội Châu.

1.1: Vài nét về Phan Bội Châu, sự hình thành tư tưởng quyền con người

Phan Bội Châu (1867-1940) tên thật là Phan Văn Sang bút hiệu là Sào Nam

là một chí sĩ yêu nước nổi tiếng Năm 1904 ông cùng với các đồng chí thành lập duy tân hội ở Quảng Nam để đánh đuổi Pháp Từ năm 1905 ông phát động phong trào Đông Du và đưa được hàng trăm thanh niên đi học ở Nhật, tuy nhiên không thành công phong trào Đông Du tan rã

Dưới ảnh hưởng của các trào lưu tư tưởng phương Tây, đặc biệt là quá trình học tập tại Nhật Bản, được chứng kiến một nước có truyền thống Nho học do biết tiếp nhận và vận dụng những tư tưởng tiến bộ của phương Tây vào công cuộc duy tân mà trở nên hùng cường Ở Phan Bội Châu đã hình thành nên quan một quan niệm mới, quan niệm về dân quyền, một thứ vũ khí tư tưởng mới lạ trong thời đại

"Châu Á thức tỉnh" sau "giấc ngủ" quân chủ

1.2 Nội dung tư tưởng về quyền con người của Phan Bội Châu

Thứ nhất, quyền con người được hiểu là người dân được giải phóng khỏi sự

áp bức, bóc lột để xây lên chính quyền thực sự của mình Đấu tranh tranh để giải

phóng dân tộc, để giải phóng con người, để đem lại quyền cho người dân luôn là

điều trăn trở, thôi thúc trong Phan Bội Châu Ngay trong Việt Nam quốc sử khảo

(1980), Phan Bội Châu đã dành không ít tâm huyết để bàn về mối quan hệ giữa dân quyền và quốc quyền, về mầm mống dân quyền ở nước ta, quan hệ giữa dân quyền với dân trí với nội dung khá phong phú

Thứ hai, quyền con người được hiểu là nhân dân được được nhà nước coi trọng, nhà nước phải coi nhân dân là gốc rễ, là tiền đề để phát triển.Phan Bội

Châu nhận thức được rằng, dân quyền có quan hệ với quốc quyền, dân quyền có

quan hệ với sự thịnh suy và sống còn của đất nước Ông đã từng viết: “Dân quyền được đề cao thì nhân dân được tôn trọng mà nước cũng mạnh Dân quyền bị xem nhẹ thì dân bị coi khinh mà nước yếu Dân quyền hoàn toàn mất thì dân mất mà nước cũng mất” (1) Theo Phan Bội Châu dân quyền trở thành tiêu chí quan trọng

nhất để xem xét nước còn hay mất, nước mạnh hay yếu, giá trị của người dân cao hay thấp, người dân còn hay mất Chính vì vậy, những nhà cầm quyền, cai trị phải biết tôn trọng, giúp đỡ, yêu thương nhân dân

Thứ ba, quá trình thực thi quyền con người phải gắn liền với quá trình nâng cao dân trí cho người dân Và theo ông, giáo dục là cái gốc để gây dựng nền chính

trị, là khuôn đúc người, là biện pháp hữu hiệu nhất, là phương thuốc tốt nhất để nâng cao trình độ dân trí Chính vì lẽ đó, phát triển giáo dục luôn là một trong những mục tiêu hàng đầu của Phan Bội Châu

Thứ tư, trong bối cảnh nước mất, trong số các quyền con người, quyền công dân, Phan Bội Châu nhấn mạnh về quyền bầu cử để lựa chọn đại diện vào nghị viện Cụ chủ trương: “Phạm nhân dân trong nước, không cử sang hèn, giàu nghèo, lớn bé đều có quyền bỏ phiếu” (2)

Thứ năm, Theo Phan Bội Châu, dân quyền là quyền lực và nhu cầu của

người dân, là giá trị của con người cần phải được khẳng định bằng các văn bản nhà nước nhằm đảm bảo và tăng cường hiệu lực thực hiện Do đó, Phan Bội Châu thấy rằng, cần phải có một bản Hiến pháp của nước Việt Nam Năm 1929, ông đã soạn thảo xong bản Hiến pháp đó Tiếc rằng, bản Hiến pháp này được soạn thảo trong điều kiện nước nó chưa giành được độc lập Song, điều đáng nói ở đây chính là sự nhạy cảm trong tư duy chính trị - pháp lý của Phan Bội Châu so với những người

cùng thời ông Đây cũng là một trong những tư tưởng nổi bật nhất của Phan Bội

Châu về quyền con người khi đã thấy được sự liên kết chặt chẽ giữa quyền con người với hiến pháp – công cụ hữu hiệu nhất để đảm bảo và bảo vệ quyền con người

2 Tư tưởng về quyền con nguời của Phan Châu Trinh

2.1 Vài nét về Phan Châu Trinh, sự hình thành tư tưởng quyền con người

Phan Châu Trinh sinh ngày 9/9/1872 tại làng Tây Lộc, xã Tam Phước nay là

xã Tam Lộc, Tam Kỳ, Tỉnh Quảng Nam Năm 1908, Phan Châu Trinh bị thực dân

Pháp bẳt giam và đày ra Côn Đảo Được sự can thiệp của Hội Nhân Quyền Pháp, năm 1911, ông được trả tự do và sang Pháp hoạt động

Trong quá trình học tập của mình, Phan Châu Trinh có cơ hội được sang Pháp học tập, nghiên cứu Ở ông hình thành nên một tư tưởng, dựa vào Pháp một nước mà với bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền 1789 bất hủ được ông đánh giá là “đẻ ra dân quyền cho thế giới” để thúc đẩy nhân quyền dân quyền cho dân tộc Việt Nam

2.2 Nội dung về tư tưởng quyền con người của Phan Châu Trinh

Thứ nhất, Quyền con người là quyền mà nhân dân được thực sự làm chủ vận mệnh đất nước, đưa đất nước phát triển Điều này hoàn toàn khác với quan niệm

của vua quan phong kiến Phan Châu Trinh lý giải ngược lại, ông thấy được vai trò của người dân trong phong trào Chấn Hưng Đất Nước giải phóng đất nước giải phóng dân tộc Lấy con người là trung tâm để phát triển xã hội và đất nước

Thứ hai, muốn đảm bảo được quyền con người cần nâng cao đời sống của nhân dân về mọi mặt từ tinh thần đến vật chất Phan Châu Trinh cho rằng dân

quyền cũng đồng nghĩa với việc nâng cao đời sống về mọi mặt cho nhân dân, muốn có đời sống vật chất tinh thần được cải thiện cần phải xóa sạch mọi tàn dư, chướng ngại của chế độ phong kiến, từng bước một cô gắng giành được độc lập cho dân tộc, xây dựng một nhà nước tư sản dân chủ vững mạnh, một xã hội công bằng phồn vinh, thực hiện bình đẳng xã hội đất nước phải có pháp luật kỷ cương

Thứ ba, quyền con người là quyền mà mỗi người dân được mở mang dân trí, phát triển kinh tế để ổn định đời sống Theo quan điểm của Phan Châu Trinh muốn

phát triển đất nước dân tộc ta phải tiếp thu những giá trị văn hóa phương Tây và văn hóa phương Đông, kết hợp hài hòa truyền thống và hiện đại Bên cạnh đó, Phan Châu Trinh chủ trương phát triển kinh doanh làm các hiệu buôn, mở mạng thương nghiệp dạy dân có nghề nghiệp để sinh nhai

3 Tư tưởng về quyền con người của Hồ Chí Minh

3.1 Vài nét về Hồ Chí Minh, sự hình thành tư tưởng quyền con người

Nguyễn Ái Quốc (Hồ Chí Minh) sinh ngày 19/5/1890 tại làng Kim Liên huyện Nam Đàn tỉnh Nghệ An Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, lớn lên ở một địa phương có truyền thống yêu nước anh dũng chống giặc ngoại xâm

Từ thuở nhỏ Nguyễn Ái Quốc- Hồ Chí Minh đã hun đúc nên trong mình một lòng yêu nước nồng nàn

Sống trong hoàn cảnh đất nước chìm dưới ách đô hộ của thực dân Pháp thời niên thiếu và thanh niên của người đã chứng kiến nỗi khổ cực của đồng bào và những phong trào đấu tranh chống thực dân Người sớm có chí đánh đuổi thực dân giành độc lập cho đất nước, đem lại tự do hạnh phúc cho đồng bào Năm 1911 người đã rời Tổ Quốc đi tìm con đường giải phóng dân tộc

Với lòng yêu nước, thương dân, thương giống nòi, dân tộc, người hiểu được những khổ đau của người dân dưới ách đô hộ, bên cạnh đó, bằng sự nhạy cảm trong tư duy, đặc biệt là tư duy chính chị, trong quá trình đi tìm đường cứu nước của mình, người đã tiếp thu được những tư tưởng có giá trị mang tính chất chân lý

về quyền con người để từ đây tìm ra những hướng đi đúng đắn cho dân tộc, đất nước

3.2 Nội dung về tư tưởng quyền con người của Hồ Chí Minh

Quyền con người là quyền tự nhiên và phải gắn với độc lập dân tộc: tin ở

dân, dựa vào dân, tổ chức và phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân, bồi dưỡng đào tạo và phát huy mọi năng lực của dân ở từng cá nhân riêng lẻ và của cả cộng đồng

là tư tưởng được chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng và phát triển trong toàn bộ sự nghiệp đấu tranh cách mạng, giành độc lập dân tộc cũng như xây dựng đất nước Người đã dày công nghiên cứu các cuộc cách mạng tư sản và các nhà tư tưởng tiến

bộ khác, đồng thời tìm thấy ở Tuyên ngôn nhân quyền, dân quyền của cách mạng Pháp (1789) và tuyên ngôn độc lập của Mỹ (1776) có những quyền bất khả xâm phạm của con người đây chính là cơ sở quan trọng để Nguyễn Ái Quốc khẳng định

chân lý dân tộc Việt Nam cũng phải được hưởng những quyền bất khả xâm phạm đó, đến tư tưởng về quyền con người của Hồ Chí Minh sau này

Quyền con người phải được Nhà nước thừa nhận và có biện pháp bảo đảm thực hiện:Trong bức thư 8 điểm (bản yêu sách của nhân dân An Nam) gửi đến hội nghị Vécxây pháp (1919), với bút danh Nguyễn Ái Quốc, chủ tịch Hồ Chí Minh

đã đòi quyền tự do dân chủ quyền cơ bản nhất của con người cho nhân dân Việt Nam Người đồng thời cũng nêu rõ, nếu Việt Nam được độc lập thì sẽ : “ xếp đặt hiến pháp theo tư tưởng dân quyền”, tức là Hiến pháp gắn liền với quyền con người, quyền công dân, hay nói cách khác, quyền con người, quyền công dân là một nội dung tư tưởng trong Hiến pháp của một nước Việt Nam mới

Có thể nói, độc lập dân tộc chỉ là điều kiện cần, chứ không phải là điều kiện đủ Để đảm bảo phát triển bền vững thì phải xây dựng một nhà nước thực sự

“của dân, do dân, và vì dân” Để làm được điều đó thì cần phải xây dựng và thông qua một bản hiến pháp tiến bộ, ghi nhận đầy đủ các quyền con người, quyền công dân Nói cách khác, chiến lược phát triển của Cách mạng theo chủ tịch Hồ Chí Minh trước hết là phải giành độc lập cho dân tộc nhưng sau đó quan trọng hơn phải xây dựng một nhà nước tôn trọng và đảm bảo dân quyền và nhân quyền dân quyền

là các giá trị thiêng liêng Bởi: “Nếu nước độc lập, mà dân không được quyền hưởng tự do, hạnh phúc, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”

IV: Giá trị của tư tưởng quyền con người của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Hồ Chí Minh.

1 Đối với công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Thổi một luồng gió mới, thúc đẩy phong trào cách mạng, dành độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam Dấy lên phong trào đấu tranh sôi nổi, yêu cầu dành lại chính quyền, loại bỏ những chính sách cai trị hà khắc bất công của nhân dân Việt Nam, đặc biệt là tầng lớp học sinh, sinh viên, những nhà tri thức yêu nước

Bên cạnh đó Tư tưởng về quyền con người của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và Hồ Chí Minh cũng làm biến đổi nhận thức về quyền con người trong xã hội Việt Nam trước 1945 Nhân dân có thể có thêm những nhận thức sâu sắc hơn về quyền và vị thế của mình trong nhà nước và xã hội, thấy được những giá trị cũng như nhiệm vụ cấp bách để mở rộng tư tưởng quyền con người hơn nữa

Đặc biệt với tư tưởng về quyền con người của chủ tịch Hồ Chí Minh, dựa trên cơ sở pháp lý về quyền tự nhiên, đến chỗ khẳng định quyền đấu tranh chống áp bức của các dân tộc thuộc địa mà kết tinh là bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Đó là những giá trị đích thực nhất của tư tưởng về quyền con người của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh với công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc giải phóng đất nước

2 Đối với giai đoạn hiện nay:

Tư tưởng về quyền con người của Phan Bội Châu Phan, Châu Trinh cũng như của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã trở thành phần cốt lõi của bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa và sau đó là Hiến Pháp 1946

Đặc biệt với những giá trị khoa học to lớn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, chính là cơ sở định hướng cho việc xây dựng củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mà giờ đây, Đảng ta xác định là một nhiệm vụ trọng tâm của quá trình đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay

Kế thừa, phát huy và giữ gìn các giá trị tư tưởng về quyền con người, hệ thống pháp luật Việt Nam đã không ngừng hoàn thiện nhằm đảm bảo tốt hơn quyền con người, quyền công dân Đặc biệt, Hiến pháp 2013 với những giá trị con người được trở lại vị trí tương xứng của nó trong hoạt động của Nhà nước

V: Điểm chung và khác biệt trong tư tưởng về quyền con người của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và Hồ Chí Minh

1 Điểm chung

- Cả tư tưởng về quyền con người của ba nhà yêu nước kể trên đều đem lại những gía trị vô cùng to lớn và nhiều mặt đặc biệt đối với công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và trong giai đoạn phát triển hiện nay

- Tư tương về quyền con người đều thấm nhuần chủ nghĩa yêu nước, đều hướng tới một mục đích là khơi dậy và phát huy nguồn sức mạnh của con người Việt Nam vào sự nghiệp cứu nước giải phóng đất nước giải phóng đồng bào giải phóng cho chính mỗi con người khẳng định quyền con người trong xã hội

- Các tư tưởng về quyền con người đều biết tiếp thu những giá trị về tư tưởng của các quốc gia phát triển trên thế giới, để qua đó thấy được giá trị to lớn của tư tưởng quyền con người đối với đất nước, nhân dân Việt Nam

2 Điểm khác biệt

Nếu Phan Bội Châu đi theo xu hướng bạo động cách mạng thì Phan Châu Trinh lại đi theo xu hướng cải cách, chính lẽ đó tư tưởng về quyền con người của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh cũng có đôi nét khác biệt Phan Bội Châu chủ trương khẳng định quyền con người để từ đó kêu gọi nhân dân đứng lên đấu tranh giành lại độc lập dân tộc Phan Châu Trinh cũng khẳng định quyền con người, nhưng khía cạnh mà ông đề cập tới nhiều hơn đó là đổi mới xã hội, nâng cao đời sống của người dân

Điểm hạn chế của Phan Bội Châu là đề cao chủ nghĩa yêu nước theo tư tưởng Nho giáo và chuẩn mực quyền con người phải khép theo tư tưởng Nho giáo, chú trọng đề cao quyền con người trong xã hội, nhưng xã hội đó lại là xã hội với những chuẩn mực cũ Còn Phan Châu Trinh cũng khẳng định quyền con người, song tư tưởng chính trị nhiều lúc còn nhiễu đoạn, thậm chí đã có lúc đi đến thỏa hiệp với thực dân, tư tưởng “ỷ Pháp” nhiều lúc vẫn còn tồn tại Ông chưa biết lợi