Giáo dục y đức cho sinh viên ngành y (qua khảo sát trường cao đẳng y tế phú thọ)

Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả nhận thấy việc giáo dục y đức chosinh viên ngành y hiện nay trở nên quan trọng và cấp thiết hơn bao giờ hết, cầnphải có các giải pháp khắc phục sự yế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Hà Nội-2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

5 Cơ sở lí luận, phương pháp nghiên cứu 7

6 Đóng góp của luận văn 7

7 Ý nghĩa của luận văn 8

8 Kết cấu của luận văn 8

Chương 1 Y ĐỨC VÀ GIÁO DỤC Y ĐỨC CHO SINH VIÊN NGÀNH Y 9

1.1 Quan niệm chung về y đức và giáo dục y đức 9

1.1.1 Y đức và những chuẩn mực của y đức 9

1.1.2 Giáo dục y đức 15

1.2 Giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta 21

1.2.1 Sự cần thiết phải tăng cường giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta 21

1.2.2 Những đặc điểm và một số nội dung cơ bản trong giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta. 23

1.2.3 Những nhân tố tác động đến quá trình giáo dục y đức cho sinh viên ngành y 32

Tiểu kết chương 1 37

Chương 2 GIÁO DỤC Y ĐỨC CHO SINH VIÊN NGÀNH Y (QUA KHẢO SÁT TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ PHÚ THỌ) -THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 39

2.1 Thực trạng giáo dục y đức cho sinh viên tại trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ 39

2.1.1 Khái quát về trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ 39

2.1.2 Thực trạng giáo dục y đức cho sinh viên ngành y(qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ) - Đánh giá những ưu điểm, hạn chế 45

2.2 Một số vấn đề đặt ra 60

2.3 Một số giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả công tác giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta(qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ). 66

2.3.1.Giải pháp về nâng cao nhận thức vai trò, vị trí môn học 67

2.3.2.Giải pháp về xây dựng nội dung và thiết kế các hình thức giảng dạy môn học 69

2.3.3.Giải pháp đổi mới phương pháp giảng dạy. 73

2.3.4 Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên 76

Tiểu kết chương 2 79

KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa đã có những tác động tích cực trong sựphát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, nó cũng nảy sinh nhiều yếu tố tiêu cực.Các tác động của kinh tế thị trường đã can thiệp, phá vỡ nhiều nét đẹp văn hóa,chà đạp lên những khuôn mẫu đạo đức, những giá trị đạo đức đích thực Trong

đó có lĩnh vực y đức – đạo đức của người thầy thuốc

Đạo đức với tính cách là một hình thái ý thức xã hội, nảy sinh từ tồn tại xãhội và có vai trò to lớn đối với đời sống con người Một trong những đặc trưng cơbản nhất của hình thái ý thức đạo đức là sự quan tâm một cách tự nguyện, tự giácđến hạnh phúc của người khác, của xã hội chứ không phải cho mình và vì mình.Trong các chức năng của đạo đức, chức năng giáo dục và điều chỉnh hành

vi có vị trí hết sức quan trọng, vì thông qua đó mà con người tự giác điều chỉnh hoạt động của mình sao cho phù hợp với lợi ích của toàn xã hội

Trong mọi giai đoạn lịch sử, ngành y tế có một vai trò rất quan trọng.Đội ngũ y, bác sĩ ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng, trong số đó cónhững người không chỉ giỏi về chuyên môn, mà còn là tấm gương sáng về đạođức và lối sống Họ luôn hăng hái tham gia vào hoạt động của ngành, cũng nhưtrong cộng đồng xã hội Tuy vậy, dưới tác động từ mặt trái của nền kinh tế thịtrường dẫn đến suy thoái đạo đức nghề nghiệp của người thầy thuốc Biểu hiệncủa sự suy thoái ấy khá phong phú Sự suy thoái của một bộ phận thầy thuốc

đã tạo nên nỗi băn khoăn, lo lắng, làm giảm lòng tin của nhân dân với truyềnthống và giá trị nhân đạo của ngành y tế

Vì nghề y là một nghề đặc biệt, khác với các nghề khác trong xã hội,người làm nghề y liên quan một cách sâu sắc đến đời sống con người và mỗilỗi lầm nhỏ nhất của người làm nghề y cũng có thể gây tác hại lớn cho conngười…Do tính đặc thù như vậy, cho nên xã hội luôn có những yêu cầu,

những đòi hỏi người làm nghề y bên cạnh trình độ chuyên môn phải vữngvàng, còn phải có lương tâm trong sáng, có như vậy thì mục đích, tôn chỉ caoquý của nghề y mới không bị phai mờ.

Tuy nhiên, thực tiễn ngành y tế nước ta hiện nay còn nhiều bất cập.Trong đó có bất cập về y đức người thầy thuốc Có nhiều nguyên nhân dẫn đến

sự bất cập về y đức trong đó có nguyên nhân do công tác giảng dạy, giáo dục yđức trong các nhà trường chưa được chú trọng và quan tâm đúng mực Chínhđiều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới việc hình thành y đức người thầy thuốc

Từ chỗ thiếu nhận thức, dẫn đến hành vi không chuẩn mực, làm ảnh hưởng tớihình ảnh người thầy thuốc vốn được mọi người tin yêu và kính trọng

Trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ, là một trường thuộc khu vực trung dumiền núi phía bắc Nơi đây là còn là miền đất lưu giữ nhiều giá trị văn hoá dântộc đặc sắc của tổ tiên, mang tính giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn;

lễ hội Đền Hùng, hội phết (Hiền Quang), hội làng Đào Xá, Sơn Vi…; nhiều lànđiệu dân ca, xoan ghẹo, nhiều trò diễn dân gian, nhiều truyền thuyết - huyềnthoại về dựng nước, nhiều truyện cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười giàu tính nhânvăn, mang nét đặc sắc của vùng đất Tổ, đặc trưng văn hoá Lạc Hồng

Cùng với việc bảo tồn và lưu giữ các giá trị truyền thống đó, trường Caođẳng Y tế Phú Thọ ngoài công tác đào tạo chuyên môn, luôn tạo điều kiện để sinhviên có cơ hội tìm hiểu và tham gia giao lưu văn hóa, các hoạt động ngoại khóatìm hiểu về cội nguồn Nhà trường đã có nhiều đóng góp cho xã hội những độingũ y sỹ, điều dưỡng phục vụ cho sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.Hiện nay, nhà trường đang có những thay đổi đáng kể về cơ sở vật chất kĩ thuật,

về nguồn nhân lực để phục vụ cho công tác đào tạo Là một trường y, nhà trườngngoài đào tạo cho sinh viên không chỉ giỏi về chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải

có y đức Song công tác giáo dục y đức cho sinh viên còn những hạn chế nhấtđịnh như: Nội dung giảng dạy còn đơn điệu, hình thức giảng dạy chưa phong phú,phương pháp giảng dạy còn chậm đổi mới…vv

Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả nhận thấy việc giáo dục y đức chosinh viên ngành y hiện nay trở nên quan trọng và cấp thiết hơn bao giờ hết, cầnphải có các giải pháp khắc phục sự yếu kém trong công tác giáo dục y đức chosinh viên, đáp ứng lòng tin yêu và kính trọng của mọi người đối với người thầy

thuốc.Vì vậy, tác giả chọn đề tài: Giáo dục y đức cho sinh viên

ngành y(Qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ) làm đề tài luận văn

thạc sĩ của mình với mong muốn góp một phần nhỏ bé vào công tác giáo dục yđức cho sinh viên nhà trường nói riêng và sinh viên ngành y nói chung

2 Tình hình nghiên cứu

Y đức – đạo đức của người thầy thuốc, không phải là vấn đề mới mẻ, từ

xa xưa đã có rất nhiều người đề cập đến vấn đề này ở những mức độ khácnhau Qua các giai đoạn của lich sử, các triều đại, y đức được đề cập tới bằngnhững điều luật áp dụng cho nghề y, qua lời thề, qua các tuyên ngôn về y tếcủa tổ chức y tế thế giới Đến nay vấn đề này đã được nhiều nước đưa vàonghĩa vụ luật thầy thuốc

Lịch sử y học phương Tây vẫn luôn luôn nhắc đến lời thềHyppocrate(thế kỷ thứ IV trước công nguyên) như một bài học y đức đầu tiêncho người thầy thuốc mới ra trường Lời thề ấy cho đến nay vẫn được sử dụngrộng rãi trên thế giới trong đó có Việt Nam

Ở nước ta, từ xưa đến nay đã không ít người thầy thuốc tiêu biểu cho lòngnhân đạo, tính bất vụ danh lợi của nghề y: Hải Thượng Lãn Ông(1720-1719), vị danh sưcủa nước ta vào thế kỷ XVIII mà tài năng và đức độ được phong hàng “y thánh” đã để lạitấm gương sáng về đạo đức, y đức của mình, hay Nguyễn Đình Chiểu có “Ngư Tiều YThuật Vấn Đáp”

Ngay khi cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũngđặc biệt quan tâm đến giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ đảng viên nóichung và cán bộ ngành y tế nói riêng, Người đã để lại nhiều di huấn quý báu về

y đức Trong thư gửi trường Quân Y năm 1946, Hội nghị Quân Y năm

1948, Người thường nhấn mạnh đến tình thương, đức hi sinh, lòng tận tâmphục vụ, tinh thần đoàn kết để tiến bộ, cũng như ý thức kỷ luật tinh thần tráchnhiệm của cán bộ nhân viên ngành y tế.

Hiện nay, trong hầu hết các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luậtcủa Nhà nước đối với công tác y tế, vấn đề y đức đều được đề cập đến Nghịquyết Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa VII “Nhữngvấn đề cấp bách của sự nghiệp chăm sóc sức khỏe bảo vệ nhân dân”(ngày14/1/1993) Ngày 06/11/1996 ngành y tế đã có quyết định của Bộ trưởng Bộ y

tế Đỗ Nguyên Phương về Thực hiện 12 điều y đức cùng nhiều văn bản phápquy khác có liên quan đến y đức

Ngoài ra, đã có một số đề tài, công trình bàn về giáo dục y đức ở nhiềukhía cạnh khác nhau Có thể phân các công trình nghiên cứu chủ yếu thành banhóm sau đây:

* Các công trình là sách:

- Cuốn “Phát triển sự nghiệp y tế ở nước ta trong giai đoạn hiện

nay”(Nxb Y học, Hà Nội,1996),Tác giả Đỗ Nguyên Phương nói về vấn đề y đức, y đạo

và đòi hỏi cấp bách phải nâng cao y đức của người thầy thuốc trong giai đoạn hiện nay

- Cuốn “Một số vấn đề xây dựng ngành y tế phát triển Việt Nam” (Nxb Y

học, Hà Nội, 1998) Tác giả Đỗ Nguyên Phương đã dành một phần nội dung cuốn sách

để làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về y tế và đạo đức người thầy thuốc Việt Nam Bêncạnh đó tác giả còn bàn nhiều về tấm gương đạo đức của giáo sư Đặng Văn Ngữ, giáo sưHoàng Đình Cầu và truyền thống đạo đức của nhiều thầy thuốc tiêu biểu khác

- Cuốn “ Y đức và đức sinh học – nguồn gốc và sự phát triển”.(Nxb Y

học, Hà Nội, 1999) Tác giả Ngô Gia Hy đã tổng kết kinh nghiệm thực tiễn trong công tác

và qua các quy chế, văn bản pháp quy về y đức

4

* Các luận án tiến sỹ

- Luận án “Tư tưởng triết học về con người qua các tác phẩm y học của

Hải Thượng Lãn Ông” (Phạm Công Nhất, Luận án Tiến sỹ triết học, Học viện Chính trị

quốc gia, Hồ Chí Minh, 2001), tác giả đã đánh giá một cách có hệ thống các giá trị trong

tư tưởng triết học về con người của Hải Thượng Lãn Ông Bên cạnh đó tác giả chỉ ra ýnghĩa của các giá trị tư tưởng đó đối với quá trình đổi mới và phát triển ngành y tế hiệnnay ở nước ta

- Luận án “Phát huy vai trò của tri thức ngành y tế Việt Nam trong công

cuộc đổi mới” (Nguyễn Thị Hòa Bình, Luận án Tiến sỹ chuyên ngành chủ nghĩa xã hội

khoa học, Học viện Chính trị quốc gia, Hồ Chí Minh, 2006) tác giả làm rõ đặc điểm, vaitrò và dự báo xu hướng phát triển của đội ngũ cán bộ y tế Từ đó đưa ra một số giải phápnhằm phát huy vai trò của tri thức ngành y tế Việt Nam trong công cuộc đổi mới

* Các luận văn

- Luận văn “Vấn đề giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở thành phố Hà

Nội” (Hoàng Kim Oanh, Luận văn thạc sĩ triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh, 2007) tác giả đã làm rõ về y đức, vai trò, sự cần thiết giáo dục y đức, thực trạnggiáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở thành phố Hà Nội Từ đó đưa ra một số giải phápnhằm tăng cường công tác giáo dục y đức cho sinh viên ở thành phố Hà Nội

- Luận văn “Xây dựng lý tưởng đạo đức ngành y cho sinh viên đại học y

Hà Nội hiện nay” (Trần Thị Mai Hương, Luận văn thạc sỹ triết học, Trung tâm đào tạo,

bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị, 2013) tác giả đã làm rõ tầm quan trọng, nội dung,yêu cầu của việc xây dựng lý tưởng đạo đức ngành y cho sinh viên Từ đó đề xuất giảipháp nâng cao hiệu quả xây dựng lý tưởng đạo đức ngành y cho sinh viên Đại học y HàNội

5

* Các bài viết trên các tạp chí chuyên ngànhTrong những năm gần đây, trên các sách báo, tạp chí, nhiều nhà khoahoc, nhà giáo, nhà hoạt động xã hội nghiên cứu về hiện tượng suy thoái, xuống

cấp y đức: “Y đức trong tư tưởng Hồ Chí Minh và ý nghĩa của nó đối với đội

ngũ thầy thuốc hiện nay” Phạm Công Nhất, (tạp chí Nghiên cứu lí luận số 2/ ),

“Nâng cao y đức, học tập và làm theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh”, Lâm Văn Đồng, (tạp chí lí luận chính trị số 6/2009), “Mẫu thuẫn giữa mặt trái của

cơ chế thị trường với bản chất nhân đạo của ngành y tế nước ta hiện nay”,

Phạm Công Nhất (Tạp chí giáo dục lý luận số 2/1999) “Nhận xét của sinh viên

một số trường đại học y về thực trạng dạy học và các biểu hiện

vi phạm y đức”, (Lê Thu Hòa, Phạm Thị Minh Đức, Lê Thi Tài và cộng sự, Tạp

chí y học Việt Nam, số 1/2009)

Nhìn chung, bàn về y đức có nhiều công trình, bài viết đề cập dưới nhiềukhía cạnh khác nhau, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu về thực trạnggiáo dục y đức cho sinh viên ngành y(qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế PhúThọ) Vì vậy, để làm rõ hơn thực trạng giáo dục y đức cho sinh viên ngành ynói chung và sinh viên trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ nói riêng, là việc trở nênquan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa nhữngcông trình nghiên cứu trước đó, tác giả sẽ cố gắng triển khai đề tài đáp ứng nhucầu thực tiễn đang đặt ra tại nhà trường

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu * Mục đích

Trên cơ sở trình bày một số vấn đề lí luận về y đức, nội dung giáo dục yđức cho sinh viên ngành y và đánh giá thực trạng giáo dục y đức cho sinh viêntrường Cao đẳng Y tế Phú Thọ, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm tăngcường quá trình giáo dục y đức cho sinh viên ngành y(qua khảo sát trường Caođẳng Y tế Phú Thọ)

* Nhiệm vụ

Để đạt được mục đích trên, luận văn thực hiện những nhiệm vụ sau:+ Trình bày khái quát một số vấn đề lí luận về y đức, nội dung giáo dục y đức cho sinh viên ngành y

+ Làm rõ thực trạng giáo dục y đức cho sinh viên ngành y(qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ) và những vấn đề đặt ra

+ Đề xuất giải pháp nhằm tăng cường giáo dục y đức cho sinh viên ngànhy(qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ)

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

+ Đối tượng: Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lí luận và thựctiễn liên quan đến công tác giáo dục y đức cho sinh viên ngành y(qua khảo sát trườngCao đẳng Y tế Phú Thọ)

+ Phạm vi: Từ thực tiễn khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ, thời gian từ năm 2009 đến nay

5 Cơ sở lí luận, phương pháp nghiên cứu * Cơ sở lí luận

+ Luận văn dựa trên quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức và y đức Ngoài ra, luận văn

có tham khảo, kế thừa có chọn lọc những kết quả của các công trình có liên quan đến đềtài

* Phương pháp nghiên cứu + Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, đặcbiệt là các phương pháp phân tích, so sánh và tổng hợp, khái quát hóa, khảo sát…

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục yđức cho sinh viên ngành y(qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ)

7

7 Ý nghĩa của luận văn + Luận văn góp phần phong phú sâu sắc về y đức, giáo dục y đức cho sinh viên ngành y.

+ Luận văn góp phần tăng cường công tác giáo dục y đức cho sinh viên ngành y(qua khảo sát trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ)

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương, 5 tiết

Chương 1

Y ĐỨC VÀ GIÁO DỤC Y ĐỨC CHO SINH VIÊN NGÀNH Y

1.1 Quan niệm chung về y đức và giáo dục y đức

1.1.1 Y đức và những chuẩn mực của y đức

* Các quan niệm về y đức trong lịch sử

Quan niệm về y đức trong y học phương Tây

Trong lịch sử tư tưởng nhân loại nói chung, lịch sử tư tưởng đạo đức nóiriêng, y đức người thầy thuốc luôn được đề cập và quan tâm Tuy có sự khác

xa nhau về khu vực địa lý, nhưng trong quan niệm về y đức đều có những điểmtương đồng, là thầy thuốc phải luôn hết lòng vì người bệnh, luôn tận tâm vớinghề, thậm chí có những lời thề nghề nghiệp như đại danh y Hyppocrat…

Ở Ấn Độ cổ đại, từ thế kỷ thứ V-III T.C.N trong tập thơ dân gian “AnaVêda’’ đã đề cập đến tiêu chuẩn của người làm nghề y tế Đó là những người: “Phải hếtlòng chăm lo chạy chữa cho bệnh nhân, và cả đến lúc phải hy sinh cuộc đời mình cũngkhông có quyền làm cho bệnh nhân đau đớn, không bao giờ nên có trong đầu ý nghĩ làmphật lòng vợ kẻ khác, cũng như chà đạp lên của cải của họ…Dù có tài cao học rộng,người thầy thuốc cũng không nên khoe khoang những điều hiểu biết của mình’’.[9, tr.85]

Ở Hy Lạp cổ đại, danh y Hyppocrat đã để lại cho chúng ta “Lời thề’’ bất

tử Lời thề ấy chứa đựng yếu tố nhân đạo, nó là sự đòi hỏi, phải giữ gìn mình, là bổn phậnthái độ ứng xử sao cho có lương tâm, có trách nhiệm của con người với đồng loại, vớiđồng nghiệp và với bệnh nhân

Tôi xin thề trước Apollon thần chữa bệnh, trước Ésculape thần Y học,trước thần Hygic và Panacu và trước sự chứng giám của tất cả nữ thiên thần làtôi sẽ đem hết sức lực và khả năng để làm trọn lời thề và lời cam kết sau đây:

Tôi sẽ coi các thầy học của tôi ngang hàng với các bậc thân sinh ra tôi,khi cần tôi sẽ đáp ứng nhu cầu của các vị đó Tôi sẽ coi con của thầy như anh

em ruột thịt của tôi và nếu họ muốn học nghề y thì tôi sẽ dậy cho họ không lấytiền công mà cũng không dấu nghề Tôi sẽ truyền đạt cho họ những nguyên lý,những bài học truyền miệng và tất cả vốn hiểu biết của tôi cho con tôi, các concủa thầy tôi và cho tất cả môn đệ cùng gắn bó bởi một lời thề và lời cam kếtđúng với y luật mà không truyền dạy cho ai khác

Tôi sẽ chỉ dẫn mọi chế độ có lợi cho người bệnh, tùy theo khă năng và

sự phán đoán của tôi, tôi sẽ tránh mọi điều xấu và bất công

Tôi sẽ không trao thuốc độc cho bất kỳ ai, kể cả họ yêu cầu và cũngkhông tự mình gợi ý cho họ, cũng như vậy, tôi cũng không trao cho bất cứngười nào thuốc sẩy thai

Tôi suốt đời hành nghề trong sự vô tư và thân thiết

Tôi sẽ không thực hiện những phẫu thuật mổ bang quang mà dành côngviệc đó cho những người chuyên

Dù bất cứ giá nào tôi cũng chỉ vì lợi ích của người bệnh, tránh mọi hành

vi xấu xa, cố ý và đồi bại, nhất là tránh cám dỗ phụ nữ và thiếu niên tự do hay

nô lệ

Dù có nhìn hoặc nghe thấy gì trong xã hội, trong và ngoài lúc hành nghềcủa tôi Tôi sẽ xin im lặng trước những điều không bao giờ để lộ ra và coi sựkín đáo trong trường hợp đó là một nghĩa vụ

Nếu tôi làm tròn lời thề này và không có gì vi phạm tôi sẽ hưởng mộtcuộc sống sung sướng và sẽ được hành nghề trong sự quý trọng mãi mãi củacon người Nếu tôi vi phạm lời thề này hay tôi tự phản bội thì tôi sẽ chịu một

số phận khổ sở ngược lại

Như vậy ngay từ buổi bình minh của lịch sử y học phương tâyHyppocrat đã đưa ra những quan điểm quan trọng, cốt lõi cho y đức của ngườithầy thuốc như chữa bệnh cho người nghèo, tận tâm, tận lực, hết lòng vì ngườibệnh

Quan niệm về y đức trong lịch sử y học phương Đông

Ở phương Đông, y đức có nguồn gốc từ quan niệm đạo đức của ngườithầy thuốc phải rộng như biển cả, và tự mình phải minh Phật giáo và thuyết nhân- quảluân hồi khuyên người thầy thuốc giỏi phải có đức độ, vị tha như lời khuyên của Phật “yđức là niết bàn”

Theo Lão học và Đạo học: Bản chất của y khoa là cứu người, cái đứccủa người thầy thuốc là cứu người mà không thấy rằng mình cứu người, khôngnói rằng mình cứu người

Với lòng nhân ái cao cả “thương người như thể thương thân” nhân dân

ta rất quý trọng nghề y và tôn vinh những người thầy thuốc hết mình vì ngườibệnh mà các bậc danh y như Tuệ Tĩnh (thế kỷ XIV), Hải Thượng Lãn Ông(1720 - 1791) đều hết sức chú trọng xây dựng và truyền đạt y đức tới ngườithầy thuốc

Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác là một trong những tấm gương sáng

về y đức, y đạo, y thuật của y học cổ truyền Việt Nam Trong suốt cuộc đời rènluyện và phục vụ y học, ông luôn tự nhắc nhở mình phải: “Tiến đức, tunghiệp” Tiến đức là mỗi ngày phải rèn luyện cho toàn thiện, toàn mỹ đạo đứccủa người hành nghề y Tu nghiệp là hàng ngày phải chăm chỉ học tập cho ythuật ngày càng giỏi Đối với Hải Thượng Lãn Ông, đạo làm thuốc không chỉ

bó hẹp trong phạm vi chuyên môn nghề nghiệp, mà còn bao hàm cả đạo đứcnghề nghiệp Y thuật phải gắn liền với y đức Thấm nhuần chủ nghĩa nhân đạotrong nghề y, Hải Thượng Lãn Ông cho rằng, một người thầy thuốc chân chínhkhông những phải có kiến thức vững vàng về chuyên môn, mà còn phải xácđịnh cho mình những quy chuẩn đạo đức đúng đắn, đó là ý nghĩa đích thực củađạo làm thuốc và cũng là bí quyết để xây dựng và phát triển nghề y Ông viết:

“Suy nghĩ thật sâu xa tôi hiểu rằng thầy thuốc là bảo vệ sinh mạng cho conngười, sống chết một tay mình nắm, họa phúc một tay mình giữ Thế thì đâu cóthể kiến thức không đầy đủ, đức hạnh không trọn vẹn, tâm

hồn không rộng lớn, hành vi không thận trọng mà dám liều lĩnh học đòi cáinghề cao quý đó chăng ” [44, tr.159]

Trong Y huấn cách ngôn, ông viết: “Đạo làm thuốc là một nhân thuật,chuyên bảo vệ sinh mạng cho con người, lo cái lo của người, vui cái vui củangười, chỉ lấy việc cứu sống mọi người làm nhiệm vụ của mình, không nên cầulợi, kể công” [44, tr.153]

Từ những quan niệm đó ông đã đưa ra các chuẩn mực của người thầythuốc cần phải có: Nhân, minh, trí, đức, thành, lượng, khiêm, cần

Như vậy, có thể thấy rằng Hải Thượng Lãn Ông là một trong nhữngdanh y nổi tiếng trong lịch sử y học dân tộc ta, ông đã nêu ra những chuẩn mựcsâu sắc về đạo nghề nghiệp Đó chính là đạo đức nghề nghiệp-y đức có giá trịcho muôn đời sau

Quan niệm về y đức giai đoạn hiện đại

Kế thừa truyền thống y đức của ông cha, tiếp thu y đức nhân loại, trêncương vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc và một nhà văn hóa lớn, Chủ tịch HồChí Minh đặc biệt coi trọng việc trau rồi và rèn luyện y đức Người đã nhiềulần gửi thư, trực tiếp gặp, thăm các cơ sở y tế và nói rõ quan điểm của Đảng vàChính phủ ta về phẩm chất đạo đức của người thầy thuốc

Trong thư gửi Hội nghị quân y tháng 8/1948, Bác viết: “Người thầythuốc chẳng những có nhiệm vụ cứu chữa bệnh tật mà còn phải nâng đỡ tinhthần cho những người ốm yếu” Người có câu: “Lương y kiêm từ mẫu” nghĩa

là : “Người thầy thuốc phải là người mẹ hiền”[37, tr.395]

Trong thư gửi Hội nghị cán bộ y tế toàn quốc tháng 6/1953, Người đãchỉ ra những việc cán bộ y tế cần làm: “Về chuyên môn luôn luôn học tập,nghiên cứu để luôn tiến bộ, nhưng phải chú trọng cái gì thiết thực và thích hợpvới hoàn cảnh kháng chiến của ta;Về chính trị cần trau rồi tư tưởng và đạo đứccủa người cán bộ trong chế độ dân chủ: yêu nước, yêu dân, yêu nghề, đoàn kếtnội bộ, thi đua học tập, thi đua công tác’’.[37, tr.88] Trong thư gửi

cán bộ y tế ngày 27/2/1955 một lần nữa Người nhắc nhở: “Người bệnh phóthác tính mệnh nơi các cô, các chú việc chữa bệnh tật và sức khỏe cho đồngbào Đó là nhiệm vụ vẻ vang, vì vậy cán bộ phải thương yêu chăm sóc ngườibệnh như anh em ruột thịt mình, coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn, lương

y phải như từ mẫu [37, tr.478]

Như vậy, Hồ Chí Minh đã nâng nội dung y đức lên một bước: “Muốnhồng phải chuyên”, tức là đòi hỏi phải thương yêu bệnh nhân và không ngừngnâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Lời dạy của Người có sức thuyếtphục và sức cảm hóa mạnh là vì Người đã nêu một tấm gương sáng về lòngthương yêu vô hạn đối với nhân dân, với đức hi sinh cao cả, về lối sống giản

dị, mẫu mực và trong sáng

Ngày nay, trong bối cảnh mới của đất nước, vấn đề y đức cũng đangđược đặt ra như một vấn đề bức súc Sự chuyển đổi từ một nền y tế bao cấpsang một nền y tế trong cơ chế thị trường, những tác động tiêu cực của nó ảnhhưởng không nhỏ đến vấn đề giữ gìn đạo đức, phẩm chất của người thầy thuốc.Nhận thức rõ tính bức xúc trên đây, trong thời gian qua ngành y tế bằng nhiềubiện pháp đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề xây dựng y đức, với quyết tâm càngngày càng nâng cao hơn nữa lòng tin của nhân dân đối với ngành y tế Bộ y tế

đã ban hành 12 điều quy định về y đức Có thể nói rằng 12 điều quy định này

đã được dư luận rộng rãi nhân dân trong cả nước đồng tình và ủng hộ Ở trongngành y tế đã và đang có những đợt sinh hoạt chính trị rộng rãi để quán triệt, tổchức thực hiện 12 điều quy định về y đức

Những nội dung trọng tâm của 12 điều y đức là những quy định về tinhthần trách nhiệm, thái độ của người thầy thuốc đối với bệnh nhân, thái độ niềm

nở, tận tình, khẩn trương tổ chức khám chữa, tôn trọng bệnh nhân không phânbiệt giàu nghèo Trong điều trị phải tận tình, chu đáo, luôn luôn có mặt ở vị trícông tác, theo dõi chặt chẽ, xử lý kịp thời các tình huống, phải thực hiện

được điều như cố bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch đã nói: Đến, niềm nở tiếp đón,

Ở, tận tình chăm sóc Đi, ân cần dăn dò

*Khái niệm đạo đức và y đức

Khái niệm đạo đức

Đạo đức là một hệ thống các chuẩn mực xã hội quy định, điều chỉnh sựgiao tiếp và hành vi xử sự của con người trong quan hệ xã hội, nhằm đảm bảo

sự hài hòa, thống nhất lợi ích của cá nhân, tập thể và xã hội Đạo đức có thểhiểu theo nhiều cách khác nhau

Theo từ điển triết học – Bản dịch tiếng việt có sửa chữa và bổ sung củanhà xuất bản tiến bộ và nhà xuất bản Sự thật(1986) - Định nghĩa: “Đạo đức làmột trong những hình thái ý thức xã hội, một chế định xã hội, thực hiện chứcnăng điều chỉnh hành vi của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hộikhông trừ một lĩnh vực nào”.[71, tr.156]

Theo giáo trình “Đạo đức học” của tác giả Trần Hậu Kiêm: “Đạo đức làmột hình thái ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một hệ thống những quan điểm,quan niệm, những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội Nó ra đời, tồn tại vàbiến đổi từ nhu cầu xã hội Nhờ đó, con người tự giác điều chỉnh hành vi củamình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người và sự tiến bộ của xãhội trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân và xã hội”.[27, tr.12]

Theo giáo trình Triết học Mác - Lênin: “Đạo đức là toàn bộ những quanniệm về thiện, ác, tốt, xấu, lương tâm, trách nhiệm, hạnh phúc, công bằng….và

về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử giữa cá nhân với xã hội,giữa cá nhân với cá nhân trong xã hội” [25, tr 590]

Thông qua một số cách quan niệm tiêu biểu về đạo đức trên, ta có thểhiểu một cách chung nhất, đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội,phản ánh tồn tại xã hội dưới dạng các quy tắc điều chỉnh hành vi của conngười Sự ý thức về lương tâm, danh dự và long tự trọng phản ánh khả năng tự

chủ của con người, sức mạnh đặc biệt của đạo đức là nét cơ bản quy địnhgương mặt đạo đức của con người, cũng là biểu hiện bản chất xã hội của conngười Với ý nghĩa đó, sự phát triển đạo đức là nhân tố biểu hiện tiến bộ xãhội Đạo đức bao gồm một hệ thống tri thức về giá trị và định hướng giá trị đạođức, tình cảm và lý tưởng đạo đức, trong đó tình cảm đạo đức là yếu tố quantrọng nhất Bởi lẽ, do nhu cầu phối hợp trong sinh hoạt hàng ngày, trong sảnxuất….từ đó nảy sinh khát vọng sống có trách nhiệm với nhau, sống vì cộngđồng, sống được tôn trọng và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên trong xãhội mà hình thành nên tình cảm đạo đức Do vậy, nếu thiếu đi yếu tố tình cảmđạo đức thì những khái niệm, phạm trù đạo đức và mọi tri thức đạo đức thunhận bằng con đường lý tính không thể chuyển hóa thành hành vi đạo đức.

Y đức là một khái niệm nằm trong phạm trù đạo đức Y đức là mộtnhánh của đạo đức đề cập đến vấn đề đạo đức trong thực hành y học Y đức lànhững quy tắc hay chuẩn mực mà những người hành nghề y dược phải tuân thủtrong thực hành nghề nghiệp Y đức bao gồm những quy tắc có tính đặc thùnghề nghiệp và bao gồm những quy định về luật pháp trong thực hành nghềnghiệp Do vậy, phạm trù y đức vừa mang những thuộc tính chung cho tất cảnhững người hành nghề y trên thế giới, vừa có những quy định riêng phụ thuộcluật pháp từng quốc gia

1.1.2 Giáo dục y đức

* Khái niệm giáo dục, giáo dục y đức Khái niệm giáo dục

Giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơigợi hoặc biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của người dậy và họctheo hướng tích cực Nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách người học bằngnhững tác động có ý thức từ bên ngoài, góp phần đáp ứng các nhu cầu tồn tại

và phát triển của con người trong xã hội đương đại

Theo từ “Giáo dục” tiếng Anh – “Education” – vốn có gốc từ tiếng Latinh “Educare” có nghĩa là “làm bộc lộ ra” Có thể hiểu: “Giáo dục là quá trình,cách thức làm bộc lộ ra những khẳ năng tiềm ẩn của người được giáo dục”

Giáo dục bao gồm việc dạy và học, và đôi khi nó cũng mang ý nghĩa như làquá trình truyền thụ, phổ biến tri thức, truyền thụ sự suy luận đúng đắn, truyền thụ

sự hiểu biết Giáo dục là nền tảng cho sự truyền thụ, phổ biến văn hóa từ thế hệnày đến thế hệ khác Giáo dục là phương tiện để đánh thức và nhận ra khả năng,năng lực tiềm ẩn của chính mỗi cá nhân, đánh thức trí tuệ của mỗi người Nó ứngdụng phương pháp giáo dục, một phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa dạy

và học để đưa đến những rèn luyện về tinh thần, và làm chủ các mặt về ngôn ngữ,tâm lý, tình cảm, tâm thần, cách ứng xử trong xã hội

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động mộtcách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào

đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực nhưyêu cầu dặt ra” [67, tr.492]

Nhìn chung khái niệm “Giáo dục” có thể hiểu theo hai nghĩa: Nghĩarộng và nghĩa hẹp

Giáo dục (Theo nghĩa rộng):

Là sự hình thành nhân cách được tổ chức một cách có mục đích, có tổchức thong qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà giáo dục với ngườiđược giáo dục giúp người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hộicủa loài người

Giáo dục (Theo nghĩa hẹp)

Đó là một bộ phận của quá trình sư phạm, là quá trình hình thành những

cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ, tình cảm, thái

độ, những tính cách, những hành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội, kể

cả việc phát triển và nâng cao thể lực

Chức năng nổi bật của quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp) chỉ được thựchiện trên cơ sở vừa tác động đến ý thức, vừa tác động đến tình cảm và hành vi.

Giáo dục y đức

Với tính chất là một nghề đặc biệt, liên quan trực tiếp đến tính mạng vàsức khỏe con người, nên đạo đức ngành y luôn được xã hội quan tâm Y đứckhông phải là luật pháp, là nghĩa vụ pháp lý, mà là những phẩm chất tốt đẹp,cao quý của người hành nghề y, là những quy ước và nguyên tắc được coi làkim chỉ nam cho việc hành nghề Các quy ước này cho phép, nghiêm cấm, hay

đề ra cách hành xử cho các tình huống khác nhau Vì vậy, ngành y không chỉcần những thầy thuốc tài năng, mà hơn thế là những tấm gương đạo đức cao cả

Ngày nay, dưới tác động của kinh tế thị trường đã ảnh hưởng không nhỏtới y đức người thầy thuốc Bàn về y đức đang là vấn đề được cả xã hội quantâm Vậy vấn đề đặt ra là giáo dục y đức cho sinh viên như thế nào để ngoàiviệc học tập về chuyên môn họ cần có ý thức rèn luyện cả về y đức

Như chúng ta đều biết Y đức được hình thành từ trong nhân cách conngười, nhân cách ấy được hun đúc từ nếp sống gia đình (tế bào của xã hội),trong cộng đồng sinh sống, từ dưới mái trường phổ thông, đặc biệt trong cáctrường y, chú trọng giáo dục y đức cho sinh viên ngành y là điều cấp bách.Giáo dục cho họ hiểu về bổn phận của mỗi người hành nghề y phải bền bỉ, kiêntrì rèn luyện để tự điều chỉnh thái độ, hành vi đối với người bệnh bằng lươngtâm và trách nhiệm nghề nghiệp cao Vì y đức không tự có mà phải qua quátrình rèn luyện, học tập của mỗi người

Nhận thức được vị trí, vai trò của giáo dục y đức đối với sinh viên ngành

y nói riêng và đạo đức cho thanh niên, học sinh nói chung là một vấn đề thiếtthực, có ý nghĩa to lớn trong công cuộc đổi mới đất nước Do đó, sự nghiệpgiáo dục y đức cũng cần phải được đầu tư tương xứng về người và vật chất

Như vậy, giáo dục y đức là quá trình giảng dạy, tuyên truyền nâng cao

hình thức những vấn đề về chuẩn mực, hành vi ứng xử của người thầy thuốc được thực hiện trong các nhà trường y, các cơ sở đào tạo cán bộ y tế hiện nay.

Lịch sử giáo dục y đức

Trên thế giới

Đào tạo đạo đức y học trong chương trình chính khóa sớm cho các sinhviên y khoa là một phương pháp hiệu quả để trang bị kiến thức cơ bản về đạođức nghề nghiệp cho sinh viên Học đạo đức y học giúp sinh viên nhận thứcđúng đắn về hành vi, thái độ trong thực hành chuyên môn, giao tiếp với ngườibệnh và nghiên cứu khoa học y học

Tuy nhiên, chương trình đạo đức y học khác nhau tại từng trường vàtừng quốc gia Từ năm 1974, đạo đức y học đã bắt đầu được giảng tại Hoa Kỳ.Đến năm 1990, tất cả 123 trường Đại học Y của Hoa Kỳ đã đưa đạo đức y họcvào chương trình đào tạo chính thức

Theo sự khuyến cáo của Hội đồng Y học đa khoa Anh, năm 1984 cáctrường đào tạo ngành Y của Anh đã bắt đầu đào tạo đạo đức y học cho sinhviên y

Những nhà giáo dục y học ở các nước này đã nhận thấy rằng nếu tổ chứcthành một khóa học riêng lẻ, tách biệt về đạo đức y học trong chương trình đàotạo thì không hoàn toàn thích hợp để đạt được mục đích đào tạo, và cuối cùng,

họ đề nghị kết hợp các loại hình khác nhau: Các học phần về đạo đức y họclồng ghép trong suốt chương trình đào tạo y khoa; Khóa học riêng về đạo đức yhọc và các học phần lồng ghép trong chương trình; Nhiều khóa học hoặcseminar kết hợp với các vòng lâm sàng

Điểm chung của các loại hình chương trình này là để phát triển nền tảngkiến thức và kỹ năng phân tích cho sinh viên trước khi đi bệnh viện và tiếp tụcđược phát triển thông qua kinh nghiệm tích lũy khi học lâm sàng

Năm 1989, một nghiên cứu được thực hiện với các sinh viên và giảngviên tại các trường Đại học Y của London (gồm Nottingham, Southampton,King’s College) Tại các trường này, các khóa học đạo đức y học không đượcgiảng thường xuyên, và không phải tất cả sinh viên y khoa năm cuối đều đượchọc về đạo đức y học Thời lượng rất khác nhau, từ 1-2 giờ đến 24 giờ.

Tại 91 trường Đại học Y của Hoa Kỳ và Canada năm 2004, chương trìnhdạy-học đạo đức y học theo ba hình thức: Khóa học về đạo đức y học trước khi

đi lâm sàng; Khóa học về đạo đức y học trong các năm đi lâm sàng; Khóa họcngoại khóa Khóa học bắt buộc cho sinh viên năm 3 luân khoa lâm sàng là dạyđạo đức y học lồng ghép trong các vòng lâm sàng chính như Nội, Nhi, Sản,Tâm thần, Ngoại

Hội các trường y tế công cộng châu Âu (ASPHER) năm 2010 đã điều tratại 82 trường y tế công cộng về dạy-học đạo đức y học Đạo đức y học đã đượcđưa vào chương trình chính thức như một một học riêng, hoặc một khóa học cơbản về đạo đức y học, hoặc các nội dung lồng ghép trong nhiều môn học khác

Tại Australia, dạy-học đạo đức y học là lồng ghép với dạy lâm sàng theocác mô hình: Dạy đạo đức y học tại bệnh phòng; Dạy đạo đức y học tại phònggiảng và giao ban; Thảo luận về y đức trong các seminar về lâm sàng; Câu lạc

bộ báo chí về đạo đức y học

Năm 2010, Tổ chức y tế thế giới đề nghị tổ chức dạy học đạo đức y họcgồm nhiều bộ môn tham gia như Giáo dục y học, Y pháp, Y tế công cộng,Dược và các bộ môn lâm sàng Tổng thời lượng là 21 giờ, bao gồm 15 giờ lýthuyết và 6 giờ thảo luận trên lâm sàng hoặc cộng đồng

Xu hướng chung của nhiều quốc gia trên thế giới là chương trình đạođức y học theo nhiều hình thức kết hợp: Khóa học riêng cho đạo đức y họctrong các năm đầu y khoa; Các khóa học đạo đức y học kết hợp với các mônhọc lâm sàng; Các khóa học ngoại khóa Hình thức tổ chức kết hợp này phù

hợp với khuyến cáo của các tổ chức y học quốc tế và cần có sự tham gia củanhiều giảng viên từ nhiều môn học khác nhau.

Tại Việt Nam

Thời kỳ trước 1945, Trường Y Đông Dương (tiền thân của trường Đại học

Y Hà Nội ngày nay) không có môn Đạo đức y học, nhưng nhà trường đã có những hoạt động hướng đến đạo đức nghề nghiệp như môn “Quy chế hành nghề” (dạy cách hành xử cho phù hợp pháp luật, quy chế chuyên môn và đạo đức thầy thuốc);

tất cả bác sĩ khi ra trường cần đọc lời thề tốt nghiệp [30] Trong những năm tiếptheo, tại nhiều trường Đại học Y của Việt Nam vẫn chưa có môn học riêng chođạo đức y học Những bài giảng về đạo đức nghề nghiệp được dạy cho sinh viên

thường được lồng ghép vào một số môn học Đến năm 2001,“Chương trình đào tạo bác sĩ đa khoa” đã có môn “Tâm lý và y đức”

[1] Thời lượng dành cho Y đức (Đạo đức y học) tại các trường từ 10-15 giờ, do

đó môn học này thường được giảng cùng với một số môn khác như Tâm lý y học, Tổchức và quản lý y tế, Giáo dục sức khỏe… và chưa hình thành môn học riêng cũng nhưchưa lồng ghép giảng dạy vào lâm sàng [18] Học phần Y đức thường được các trườngĐại học Y phân bổ với thời lượng tối đa là 1 học trình, nên học phần này chưa thể tínhđiểm thi riêng như một môn học độc lập, mà vẫn thi chung và tính điểm chung cùng vớihọc phần Tâm lý y học

Nhận thức được sự cấp bách về đào tạo đạo đức y học tại các trường Đạihọc Y, năm 2002, trường Đại học Y Hà Nội đã cử giảng viên sang nghiên cứu tàiliệu và học tập cùng các chuyên gia giảng đạo đức y học của trường Đại học Y-Đại học Sydney, Australia Từ năm 2004, Trường Đại học Y Hà Nội là trường đầu

tiên dạy-học đạo đức y học cho sinh viên y khoa theo “Nguyên lý học”.

Như vậy, chúng ta thấy các trường đào tạo về ngành y đều chú trọng đếncông tác giáo dục y đức cho sinh viên Tuy nội dung và hình thức đào tạo có khácnhau, song dù ở Thế giới hay Việt Nam vấn đề y đức luôn được đề cao đối vớingười thầy thuốc Nhưng có một thực tế là ở Việt Nam công tác giáo dục y

đức còn nhiều bất cập, hạn chế và các cơ sở đào tạo về ngành y cũng như cáctrường y đang cố gắng để có một quy định thống nhất về đào tạo y đức cho sinhviên nhằm nâng cao không chỉ y thuật mà còn cả y đức cho đội ngũ thầy thuốc.

1.2 Giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta

1.2.1 Sự cần thiết phải tăng cường giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta

Sự ra đời và phát triển của kinh tế thị trường dựa trên sự phân công laođộng xã hội có sự phân chia về lợi ích giữa các chủ thể kinh tế với nhau Yêucầu khách quan của sự phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là quá trình toàn cầuhóa đời sống kinh tế hiện nay, việc xây dựng nền kinh tế thị trường là một tấtyếu khách quan Từ khi đất nước ta chuyển sang cơ chế thị trường, thực tiễncho thấy sức sản xuất được giải phóng, năng suất lao động ngày một tăng, tạotiền đề vật chất nâng cao đời sống của nhân dân Kích thích tiềm năng sáng tạocủa con người, hình thành nên các cá nhân độc lập, phát triển tự chủ cá nhân,con người năng động hơn, luôn vươn lên để tự khẳng định mình

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong những năm qua, chúng tacũng đang phải đối mặt với một thực tế, đó là sự xuống cấp về mặt đạo đứctrong đời sống xã hội Trong đó, có đạo đức người thầy thuốc, nếu như trongthời kỳ bao cấp người thầy thuốc chữa bệnh cứu người với cái tâm trong sáng,không chạy theo lợi ích vật chất có chăng cũng chỉ là nhận từ sự cảm ơn củabệnh nhân đồng quà tấm bánh cảm ơn của người nhà bệnh nhân, không hề mộtchút tính toán vụ lợi

Hiện nay, dưới tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường mọi ngườiđều lo toan kiếm sống, làm sao để kiếm được nhiều tiền hơn Vì vậy, nhữngngười thầy thuốc cũng bị cuốn theo vòng quay đó Song, nhiều thầy thuốc vìchạy theo lợi ích vật chất đã chà đạp lên những thang giá trị đạo đức nghề ynhư gợi ý bệnh nhân để nhận phong bì, thái độ gắt gỏng với bệnh nhân, haymột số cán bộ y tế làm những việc trái lương tâm, đạo đức nghề

nghiệp sao chép kết quả khám bệnh, nhập thiết bị y tế kém chất lượng ….

Nguyên nhân cơ chế, chính sách, tiền lương đối với cán bộ y tế còn nhiều khókhăn, bất cập, các cơ sở y tế vẫn trong tình trạng làm việc quá tải; sự tự rènluyện về tay nghề, y đức của một số cán bộ y tế chưa tốt; chưa xây dựng đượcchuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cho từng chuyên ngành; và đặc biệt chưa coitrọng giáo dục y đức, thái độ giao tiếp ứng xử cho sinh viên ngay khi còn ngồitrên ghế nhà trường Để học tập và làm theo lời Bác dạy “Thầy thuốc như mẹhiền” một cách thiết thực và hiệu quả, cần coi trọng giáo dục y đức và thựchành quy tắc ứng xử cho sinh viên

Trong nghề y cần phải thật thà, trung thực hơn, không được lừa dối đồngnghiệp, người bệnh, bên cạnh đó, phải thật sự đoàn kết, đoàn kết là sức mạnh

để vượt qua khó khăn, thử thách hoàn thành mọi nhiệm vụ Phải đoàn kết chặtchẽ giữa thầy và thầy, giữa thầy và trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ cáccấp; giữa nhà trường với các cơ sở y tế, đặc biệt là giữ vững mối quan hệ viện -trường, góp phần đào tạo được nhiều nguồn nhân lực y tế có chất lượng cao,đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học và ứng dụng những tiến bộ của khoahọc kỹ thuật vào công tác điều trị

Tâm - đức người thầy thuốc phải thương yêu người bệnh như anh emruột thịt của mình, sẵn sàng chịu đựng mọi hy sinh gian khổ, “hết lòng hết sức”cứu chữa, phục vụ bệnh nhân Người thầy thuốc ngoài cái tâm, tình thương yêucủa người mẹ, đòi hỏi phải có trí tuệ, chuyên môn tay nghề giỏi, muốn cho yđức được thực hiện đầy đủ thì phải không ngừng trau dồi y lý, y thuật và làmgiàu trí tuệ của mình Do vậy từ thầy thuốc lâu năm tới sinh viên

- những thầy thuốc tương lai càng phải học, học suốt đời, học ở sách, học trênmạng, học ở bệnh nhân, học đồng nghiệp, học chuyên môn, học cách giao tiếp ứng xử,học cách phục vụ nhân dân, bệnh nhân vô điều kiện

Các cơ sở đào tạo đổi mới và coi trọng giáo dục y đức, thực hành quytắc ứng xử cho sinh viên, coi đây là nhân tố hàng đầu quyết định sự thành cônghay thất bại trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế Dù y

lý, y thuật có thay đổi theo thời gian, nhưng những chuẩn mực cơ bản của yđức không bao giờ thay đổi, đặc biệt là khi chúng ta thực hiện việc khám chữabệnh trong cơ chế thị trường, ngành y tế cần xây dựng những chuẩn mực đạođức cho người làm công tác y tế thiết thực, phù hợp với từng đối tượng thầythuốc, điều dưỡng, kỹ thuật viên y tế, xây dựng cơ chế, chế tài để đội ngũ thầythuốc thực hiện tốt nhất về y đức và quy tắc ứng xử, các trường y cần có giảipháp nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục y đức, như củng cố và thànhlập bộ môn Giáo dục Y đức, biên soạn chương trình, giáo trình thống nhất;giáo dục đi đôi với thực hành y đức, đặc biệt các giảng viên là thầy thuốc phảinêu gương cho sinh viên noi theo ngay khi học ở trường và khi đi bệnh viện, có

sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với các cơ sở y tế nơi sinh viên thực tập

để tạo điều kiện và môi trường giáo dục y đức cho sinh viên

Nếu coi trọng giáo dục, rèn luyện y đức, thực hành quy tắc ứng xử chocán bộ y tế và đặc biệt là sinh viên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường,chắc chắn sẽ góp phần làm hài lòng người bệnh, đảm bảo tốt hơn công tác ansinh xã hội và hình ảnh “Thầy thuốc như mẹ hiền” sẽ không bao giờ bị phainhạt trong lòng người dân và xã hội

1.2.2 Những đặc điểm và một số nội dung cơ bản trong giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta.

* Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi sinh viên

“Sinh viên” là thuật ngữ dùng để chỉ những người đang học tập ở các

trường đại học và cao đẳng Ở một số nước, nội hàm của khái niệm sinh viên được

mở rộng hơn Chẳng hạn, ở nước Pháp thuật ngữ “sinh viên” không chỉ dùng đểgọi những người đang học trong các trường đại học và cao đẳng, mà còn dùng cho

cả những người đang học trong các trường trung học và trường dạy nghề

Sinh viên Việt Nam hiện nay phần lớn có độ tuổi trung bình từ 18 tuổiđến 23 tuổi, đây là giai đoạn hai của tuổi thanh niên, và là giai đoạn con người

có sự trưởng thành về mặt sinh học cũng như mặt xã hội

Về mặt sinh học, giai đoạn này bộ não con người phát triển khá hoànthiện Các nhà chuyên môn cho rằng, trọng lượng của bộ não người lúc này đãđạt tới mức tối đa trọng lượng não của người bình thường(khoảng 1.400gram)

và chứa khoảng 14 tỷ nơron thần kinh So với lứa tuổi thiếu niên, lúc nàynơron thần kinh của sinh viên có khẳ năng dẫn truyền luồng thông tin tốthơn(nhanh hơn, chính xác hơn, sức chịu đựng cao hơn)

Về mặt xã hội, ở giai đoạn này sinh viên đã biết suy nghĩ đến tương laicủa mình, của dân tộc và họ đã có ý thức về trách nhiệm và nghĩa vụ công dân

Họ đã có những chăn trở trước những khó khăn của đất nước, họ đã có nhữnghoài bão và ước mơ làm một việc gì đó để có thể góp phần làm thay đổi vậnmệnh Tổ quốc, với ý chí “dời non lấp biển” và tinh thần xả thân vì nghĩa

Sinh viên hiện nay ngày càng tỏ rõ vai trò của mình trong xã hội Càngngày chúng ta càng thấy sinh viên năng động hơn, hăng hái và tích cực, táo bạohơn trong cuộc sống Họ hăng hái tham gia vào các hoạt động xã hội và gópphần đảng kể trong đời sống xã hội cũng như trong sự phát triển của bản thân

Tuy vậy, nhìn vào mặt trái của sinh viên chúng ta thấy cũng còn nhiềuđiều đáng quan tâm, suy nghĩ Đó là những biểu hiện của lối sống hưởng thụ,lười biếng, trọng hình thức, rượu chè, cờ bạc…Tất cả những điều đó ảnhhưởng rất lớn đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên

Từ khi ngồi trên ghế trường tiểu học, trường phổ thông, học sinh đãđược nhà trường, gia đình và xã hội giáo dục các chuẩn mực đạo đức truyềnthống dân tộc Tuy nhiên, sự giáo dục này chỉ phù hợp với lứa tuổi học sinh,bước vào trường đại học và cao đẳng, sinh viên đã có nhiều thay đổi Do đó,trong các trường đại học và cao đẳng cần có những phương pháp giáo dụcnhững giá trị đạo đức cho sinh viên mới hơn, hấp dẫn hơn, phù hợp với tâmsinh lý lứa tuổi của họ Làm sao khắc phục được những mặt hạn chế và khơidậy những mặt tích cực của sinh viên, giúp họ củng cố niềm tin và tự ý thứcđược hành vi trách nhiệm của mình đối với xã hội với cộng đồng

Tóm lại, nói đến sinh viên là nói đến tầng lớp trí thức trẻ trong tương lai,

có trình độ, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, là những người có lòngnhiệt tình và cũng rất nhạy cảm trong cuộc sống Đây là nét nổi bật có ở tầnglớp sinh viên Những ước mơ, những hoài bão lớn là dộng lực chắp cánh chosinh viên bay cao bay xa Với lòng nhiệt tình, tính hăng say, không chịu lùibước trước khó khăn thử thách của cuộc đời, đại bộ phận sinh viên có chí tiếnthủ, vươn lên trong học tập Bên cạnh những ưu điểm đó, trong đội ngũ sinhviên cũng còn tồn tại một số hạn chế như: tính bồng bột,muốn tự khẳng địnhmình trong khi bản thân chưa có đủ điều kiện, và khi thất bại thì dễ nản chí vàtrượt dài Do vậy, hiểu rõ đặc điểm tâm-sinh lý lứa tuổi sinh viên là một vấn đềhết sức quan trọng, để có phương pháp giáo dục, vận động sinh viên một cáchkhoa học, thiết thực, phù hợp

*Hình thức, nội dung giáo dục y đức cho sinh viên ngành y ở nước ta Nội dung giáo dục y đức.

Mỗi sinh viên ngành y không chỉ là một nhà tri thức tương lai, mà còn làmột y, bác sĩ, điều dưỡng tương lai Do đó, đối với sinh viên ngành y, giỏi y thuậtthôi chưa đủ, còn phải có một y đức sáng nữa Song y đức sáng không phải là mộtcái gì đó có sẵn trong mỗi y- bác sĩ, điều dưỡng tương lai Cũng không phải chỉđến khi trở thành một y- bác sĩ thực thụ thì sinh viên ngành y mới biết thế nào là yđức Trái lại, y đức là kết quả của một quá trình học tập, trau rồi và rèn luyện từkhi người sinh viên ngành y ngồi trên ghế giảng đường Vậy nội dung cụ thể củaquá trình giáo dục y đức cho sinh viên là gì? trước hết:

+ Giáo dục y đức nói chung

Giáo dục truyền thống y đức của dân tộc

Trong hai cuộc kháng chiến lâu dài chống thực dân, đế quốc và trongcông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, người thầy thuốc-dân y và quân y- đãhoàn thành nhiệm vụ vẻ vang của mình một cách xuất sắc Hàng trăm, hàngngàn tấm gương sáng “Người thầy thuốc như mẹ hiền” đã được nhân dân ta

ca ngợi Nhiều bác sĩ như: “Đặng Văn Ngữ, Phạm Ngọc Thạch, Đặng HồngXuân, Tôn Thất Tùng….đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ta tôn vinh vìđức hy sinh, dũng cảm trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân Trong thời

kỳ đất nước đổi mới, do biết kế thừa đạo đức truyền thống, biết làm theo lờidạy của chủ tịch Hồ Chí Minh, biết vận dụng quan điểm, định hướng của Đảng

về ngành y tế, biết dựa vào mặt tích cực của nền kinh tế thi trường nên đã xuấthiện nhiều tấm gương sáng của cá nhân, tập thể trong bảo vệ, chăm sóc sứckhỏe nhân dân Nhiều cá nhân và đơn vị tiên tiến, anh hùng trong ngành ydược được Đảng, Nhà nước tuyên dương

Hơn nửa thề kỷ qua các thế hệ thầy thuốc và nhân viên y tế trên mọimiền của đất nước đã tận tụy hi sinh trong việc bảo vệ sức khỏe nhân dân quacác cuộc kháng chiến bảo vệ tổ quốc cũng như trong thời kỳ hòa bình xây dựngđất nước bằng trí tuệ và lòng yêu nước vô hạn và tình nhân ái sâu sắc, hàngvạn cán bộ y tế nhiều thế hệ đã thầm lặng chiến đấu không mệt mỏi, ngày đêmchăm sóc người bệnh cứu sống hàng triệu sinh mạng con người, dập tắt kịpthời nhiều vụ dịch nguy hiểm, hạ tỉ lệ tử vong, nâng cao tuổi thọ trung bình chongười Việt Nam, tổ chức mạng lưới y tế rộng khắp từ đồng bằng, miền núi, từthành thị đến nông thôn kể cả những nơi hải đảo xa xôi hẻo lánh để phục vụnhân dân phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe nhân dân

Đào tạo nhiều cán bộ có chất lượng trong ngành, ứng dụng nhiều kĩ thuậttiên tiến, hiện đại và việc nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị, chăm sóc bệnhnhân, cử nhiều chuyên gia phục vụ sự nghiệp bảo vệ sức khỏe cho nhân dân trong

cả nước Dù bất cứ ở đâu các thế hệ thầy thuốc Việt Nam vẫn nêu cao tinh thầnphục vụ, thực hiện tốt đạo đức y tế phục vụ người bệnh với trách nhiệm cao xâydựng ngành y tế phát triển ngang tầm với các nước trong khu vực

Trong sự phát triển đi lên của xã hội nói chung và sự phát triển củangành y tế nói riêng, giữa những khó khăn và thách thức để tồn tại và pháttriển, y đức và chất lượng khám chữa bệnh được coi là vấn đề cốt lõi của toàn

ngành y tế Trong thời gian qua, chúng ta không phủ nhận trong đội ngũ nhữngthầy thuốc, vẫn còn những vướng bận nơi này hay nơi khác, nhưng họ đã cónhững đóng góp và sự hi sinh thầm lặng cho sự nghiệp bảo vệ và nâng cao sứckhỏe nhân dân, cho sự phát triển đi lên của toàn xã hội Trước những tháchthức của cuộc sống, bệnh tật ngày càng nhiều, xã hội cần sự tận tình, chia sẻnhiều hơn nữa của đội ngũ y bác sĩ để nâng cao vấn đề y đức và chất lượngkhám chữa bệnh cho nhân dân Cho nên,việc thường xuyên giữ gìn, bảo vệ,trau rồi y đức là điều cần thiết.

Như vậy, việc giáo dục y đức cho sinh viên là cả một quá trình đòi hỏi

sự tham gia không chỉ của đội ngũ thầy, cô giáo trong ngành y tế nói riêng màcần sự quan tâm của toàn xã hội Vì vậy, việc lựa chọn nội dung gì để giáo dục

và nâng cao y đức cho sinh viên từ khi họ còn ngồi trên ghế nhà trường là nộidung không khó nhưng lại không hề đơn giản, nên việc giáo dục cho họ về đạođức truyền thống của ngành là điều chúng ta nên chọn Vì đây được coi là yếu

tố côt lõi, nền tảng đề duy trì và phát huy yếu tố đức ở mỗi người, đặc biệt họ

là những bác sỹ tương lai, làm nhiệm vụ quan trọng bảo vệ và giữ tính mạngcho con người

Giáo dục y đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến con người vàsức khỏe của con người Người luôn coi sức khỏe con người là nhân tố quantrọng, quyết định sự cường thịnh của một quốc gia, dân tộc Nên Chủ tịch HồChí Minh rất coi trọng vai trò, nhiệm vụ của người thầy thuốc và cán bộ, nhânviên y tế đối với sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân

+ Giáo dục lòng yêu thương con người: Có thể thấy, Chủ tịch Hồ ChíMinh đi từ đạo lí truyền thống “Lương y kiêm từ mẫu” để khẳng định vai trò của đạo đứcđối với nghề y Theo đó, để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, cán bộ, nhân viên y tếphải thường xuyên rèn luyện đạo đức, trở thành “ từ mẫu” “mẹ hiền” Nói cách khác “từmẫu” là đạo đức cao đẹp mà cán bộ, nhân

viên y tế cần hướng tới Có tình thương của “từ mẫu”, người thầy thuốc sẽtránh được những thói hư, tật xấu, như cầu lợi, bất công, phân biệt đối xử giữa

kẻ giàu- kẻ nghèo, sự hách dịch, lạnh lùng, qua loa, tắc trách khi tiếp xúc vớibệnh nhân Sự kèn cựa, đố kỵ với đồng nghiệp…Chính vì vậy, “lương y kiêm

từ mẫu là cốt lõi của đạo đức y học”; Ngoài việc rèn luyện y đức “lương ykiêm từ mẫu”, một nội dung rèn luyện nữa đối với cán bộ y tế mà chủ tịch HồChí Minh yêu cầu là “phải có chí, chịu khó, chịu khổ, phải giàu lòng bắc ái hysinh” Đúng vậy, nghề y là một nghề đặc biệt, bởi thế rèn luyện đạo đức đốivới nghề y lại càng đòi hỏi rất cao, khác với những nghề khác

+ Giáo dục những phẩm chất y đức cơ bản theo tư tưởng Hồ Chí Minh:Hăng hái, hy sinh, đoàn kết, kỷ luật Hăng hái, hy sinh là yếu tố vô cùng cần thiết đối vớicán bộ ngành y tế trong những hoàn cảnh cấp bách người cán bộ y tế có khi phải hy sinhlợi ích của mình, thậm chí cả tính mạng vì người bệnh, vì sức khỏe của nhân dân Nghề y

là nghề đòi hỏi tính kỷ luật cao, bởi kỷ luật là phương pháp rèn luyện và xây dựng ý thứccho mỗi con người Nghiêm túc, khẩn trương trong các hoạt động y tế, nhất là việc thựchiện đúng, đầy đủ, cẩn thận các bước trong quá trình khám và chữa bệnh…là những biểuhiện cần thiết của kỷ luật nghề y Rèn luyện bằng kỷ luật và để có tính kỷ luật là phươngpháp quan trọng đối với quá trình tu dưỡng y đức của người cán bộ y tế

Khi nhắc nhở cán bộ y tế phải có tinh thần trách nhiệm và tình cảm trongsáng, cao đẹp trong công tác chăm sóc sức khỏe cho thương, bệnh binh Chủ tịch

Hồ Chí Minh viết “lấy lòng nhân loại và tình thân ái mà cảm động, cảm hóa họ”[39,t5,tr.395] Ở đây, có thể hiểu cảm hóa là làm thế nào để người bệnh tham giacùng với nhân viên y tế trong quá trình chữa bệnh một cách thoải mái nhất, cụ thể

là làm thế nào xóa đi những mặc cảm mà người bệnh đang gặp phải, làm chonhững rào cản của họ về tâm lý bệnh tật biến mất để hợp tác cùng cán bộ y tếtrong quá trình chăm sóc sức khỏe Muốn vậy cách hiệu quả nhất là người cán

bộ y tế phải xuất phát từ “lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết”, từ lòng yêu thươngthật sự đối với người bệnh, lo lắng cho sức khỏe người bệnh.

Ngoài ra Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đặc biệt quan tâm đến vấn đề đoànkết của cán bộ y tế trong sự nghiệp cao cả của mình Đó là đoàn kết giữa cáccán bộ bác sỹ, các nhân viên y tế để cùng chung sức, chung lòng tìm cácphương pháp chữa bệnh nhanh nhất cho bệnh nhân; đoàn kết giữa cán bộ y tếvới bệnh nhân và người nhà bệnh nhân trong quá trình chữa bệnh và chăm sóc.Đối với người sự đoàn kết trong nghề y không chỉ được hiểu theo nghĩa thôngthường, mà cao hơn, đó phải là “thật sự đoàn kết”; vì nghề y là nghề liên quantrực tiếp đến con người đến sức khỏe và thể lực của con người

Ngày nay và mãi mãi sau, những quan điểm về y đức của Chủ tịch HồChí Minh vẫn luôn sáng, vẹn nguyên giá trị nhân văn cao cả và luôn là độnglực, phương hướng cho sự phát triển của nền y tế nước ta

Giáo dục bổn phận, trách nhiệm của người thầy thuốc

Chủ tịch Hồ Chí minh quan niệm vấn đề quyết định y đức của ngườithầy thuốc là lương tâm đạo đức, là trách nhiệm bổn phận của người thầy thuốc

“Người bệnh phó thác tính mệnh của họ nơi các cô, các chú Chính phủ phóthác cho các cô, các chú việc chữa bệnh tật và giữ gìn sức khỏe cho đồng bào

Đó là nhiệm vụ rất vẻ vang Vì vậy, cán bộ cần phải thương yêu, săn sóc ngườibệnh như anh em ruột thịt của mình, coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn.Lương y phải như từ mẫu” [40,t7,tr.476] Người thầy thuốc phải có lương tâm

và trách nhiệm cao đối với người bệnh Hành vi đạo đức là những hành vi cóđộng cơ bên trong phù hợp những yêu cầu và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.Tình cảm đạo đức của người thầy thuốc là động lực, những đức tính đã trởthành thói quen, thúc đẩy người thầy thuốc hành động sao cho phù hợp với đạođức nghề nghiệp Khi nói về y đức thực chất là nói về mối quan hệ giữa thầythuốc với nghề nghiệp,với bệnh nhân, với đồng nghiệp và cộng đồng xã hội,cần phải thực hiện tốt các mối quan hệ đó:

Đối với nghề nghiệp: Khi đã tình nguyện làm nghề y phải vun đắp chochính mình lòng yêu nghề, ham mê công việc, cần cù học tập vươn lên phấnđấu “vừa hồng, vừa chuyên” Trong đó “hồng” tức là đạo đức rất quan trọng;

“chuyên” là phải giỏi về chuyên môn Muốn “hồng thắm phải chuyên sâu”.Nghĩa là muốn thể hiện y đức, muốn cứu chữa được người thì phải giỏi vềchuyên môn Thực tế, có những thầy thuốc rất nhiệt tình lo lắng cho bệnhnhân, nhưng do trình độ chuyên môn yếu, nên cũng không thể cứu chữa đượcbệnh nhân trong tình trạng hiểm nghèo

Đối với bệnh nhân: Phải tôn trọng và cảm thông sâu sắc với bệnh nhân,tận tình cứu chữa, coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn Không phân biệtgiữa bệnh nhân giàu hay nghèo Thực hiện chữa theo bệnh, thận trọng trongchẩn đoán, điều trị và chăm sóc bệnh nhân Cố Bộ trưởng Bộ y tế Phạm NgọcThạch đã nêu ba yêu cầu ngắn gọn để cán bộ, nhân viên dễ nhớ, làm tốt vớibệnh nhân là: Đến tiếp đón niềm nở; Ở chăm sóc tận tình; Đi dặn dò ân cần

Đối với khoa học: Luôn phải tìm tòi, nghiên cứu nhằm nâng cao hiểubiết, trình độ tay nghề để phục vụ nhân dân được tốt hơn Đã làm nghề y,không bao giờ được bằng lòng, thỏa mãn với những gì mình đã biết

Đói với người thầy với đồng nghiệp: Mối quan hệ giữa thầy thuốc vớibệnh nhân là mối quan hệ cơ bản nhất, là nơi thể hiện rõ ràng nhất về y đức

“Lương y phải như từ mẫu- thầy thuốc phải như mẹ hiền” Dân tộc Việt Nam

có truyền thống “Tôn sự trọng đạo”, đã học thầy phải kính trọng và nhớ ơnthầy, phải giúp đỡ thầy khi già yếu hoặc gặp khó khăn; Đối với đồng nghiệpphải khiêm tốn học hỏi, thật thà, đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau, không nói xấu

và đổ lỗi cho đồng nghiệp Tự giác nhận trách nhiệm về mình khi bản thân cósai sót

Đối với học trò: Tận tình giúp đỡ, chỉ bảo, dạy dỗ học trò nhằm tạo ranhững người thầy thuốc đủ năng lực và phẩm chất để kế tục, phát huy truyềnthống của ngành

Đối với cộng đồng xã hội: Phải luôn luôn quan tâm tới sức khỏe cộngđồng, kể cả người nhà của bệnh nhân Gương mẫu thực hiện và tuyên truyền

vệ sinh phòng bệnh, rèn luyện sức khỏe và cứu chữa người bị nạn

Khi những mối quan hệ trên được thực hiện tốt thì khi đó y đức đạt đượcchuẩn mực của đạo đức nghề nghiệp và người thầy thuốc thật sự là thầy thuốccủa nhân dân, là mẹ hiền của bệnh nhân

- Giáo dục y đức cho sinh viên thông qua giờ thực tập, thực tế lâm sàng.Trong những giờ học thực tế lâm sàng giúp sinh viên có cơ hội được thực hành trênngười bệnh, được rèn luyện y thuật và học cách tư vấn cho bệnh nhân về cách điều trị,chăm sóc bệnh Ngoài ra sinh viên sẽ được thay đổi môi trường học tập, có nhiều thờigian để nghiên cứu chuyên sâu qua giờ thực tập, thực tế

- Giáo dục thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp như tọa đàm, traođổi, hoạt động nêu gương Vì các buổi học thuyết trình theo phương pháp truyền thống sẽgây sự nhàm chán cho sinh viên, vì vậy thay vào đó chúng ta có thể có những giờ tọađàm, trao đổi trực tiếp với sinh viên theo chủ đề, qua đó có thể lồng nghép giáo dục về yđức cho sinh viên Tạo hứng thú và cơ hội cho sinh viên được trao đổi, trình bày ý kiến

- Giáo dục thông qua con đường tự rèn luyện, tự tu dưỡng, tự giáo dụccủa bản thân sinh viên Mỗi sinh viên từ chỗ là đối tượng của quá trình giáo dục trở thànhchủ thể của quá trình giaó dục Đặc biệt, ở sinh viên đã có hiểu biết về kiến thực xã hội,

về mối quan hệ giữa con người với con người thì giáo dục cần khơi dậy và kích thích họ

tự giác, tự giáo dục bản thân là chính

- Giáo dục thông qua hoạt động nêu gương Những tấm gương về sự hisinh, cống hiến cho nghề nghiệp, thông qua các buổi tọa đàm để sinh viên có cơ hội họctập kinh nghiệm, giao lưu, trao đổi với những thầy thuốc, những y bác sĩ, điều dưỡng cóthành tích trong hoạt dộng nghề nghiệp Những tấm gương của các bạn sinh viên trongcác giờ thực tập, thực tế lâm sàng có giúp đỡ bệnh nhân hay các thành tích trong hoạtđộng học tập

- Giáo dục thông qua các phong trào đoàn, hội sinh viên, các hoạt độngtình nguyện, giúp sinh viên có nhiều cơ hội được học tập, giao lưu với các trường bạn,những hoạt động tập thể bổ ích sẽ khai thác được khẳ năng, sự nhiệt tình của tuổi trẻ Nếu

có sân chơi lành mạnh, sẽ hạn chế được những tiêu cực cho sinh viên

Các hình thức giáo dục trên, muốn đạt hiệu quả cao thì phải có sự kếthợp hài hòa Trong đó, giáo dục cho sinh viên hình thức tự giáo dục là hìnhthức cơ bản để hình thành chuẩn mực y đức cơ bản Thông qua đó, giúp chosinh viên thấy trách nhiệm của mình với nghề nghiệp, với quê hương, Tổ quốc,với gia đình và xã hội mà trước tiên là trách nhiệm với bản thân, trách nhiệmtrong học tập, lao động

1.2.3 Những nhân tố tác động đến quá trình giáo dục y đức cho sinh viên ngành y

Những tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường đến quá trình giáo dục y đức cho sinh viên ngành y.

Trong nền kinh tế tập trung bao cấp, công tác khám chữa bệnh cho nhân dân hoàn toàn miễn phí, người bệnh không phải đóng góp bất cứ một

khoản tiền nào Do điều kiện kinh tế thấp kém, ngân sách dành cho y tế thấp,không huy động được sức người, sức của của toàn xã hội nên luôn xảy ra tìnhtrạng thuốc men thiếu thốn, trang bị ngày càng xuống cấp và lạc hậu, việc đầu

tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhất là các thiết bị mới không đầy đủ,không kịp thời và kém hiệu quả Vốn đầu tư cho xây dựng cơ sở vật chất kỹthuật hầu như không có, các khoản viện trợ trong chiến tranh bị cắt giảm Cùngvới tình hình chung của đất nước ngành y tế không phát triển,cơ sở vật chất,trang bị và cả đội ngũ y bác sĩ không đủ về số lượng và chất lượng đáp ứngnhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân

Trong giai đoạn hiện nay, nền kinh tế nước ta chuyển sang nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước, quá trìnhchuyển đổi này có ảnh hưởng trực tiếp đến ngành y tế tạo ra mâu thuẫn giữayêu cầu ngày càng cao về mặt y đức với mặt trái của cơ chế thị trường cùngvới những nguyện vọng được chăm sóc sức khỏe có chất lượng cao

Cơ chế thị trường luôn kích thích tăng trưởng kinh tế và đi liền với nó làgiải quyết các vấn đề xã hội Kinh tế thị trường càng văn minh thì tính nhânđạo của nó càng tăng lên, sự phục vụ lợi ích của con người càng có điều kiệnthực hiện Nước ta hiện nay, kinh tế thị trường đang kích thích mọi tiềm năngcủa đất nước, huy động mọi nguồn lực xã hội đầu tư, mở mang mọi lĩnh vựccủa đời sống xã hội trong đó có ngành y tế Nhiều nguồn lực được khởi động

và khai thác kể cả về mặt trí tuệ khoa học cũng như nguồn vốn, cả lao động trí

óc cũng như lao động chân tay Chính cơ chế thị trường đã tạo ra được lớpngười mới có khẳ năng nghiên cứu khoa học, đưa những thành tựu khoa họcmới vào cuộc sống một cách cụ thể hữu ích và hiệu quả kinh tế hơn Cơ chế thịtrường tạo ra một lớp người lao động trẻ có năng lực, có kiến thức, nhạy bén và

có quyết tâm làm giàu cho mình, làm lợi cho đất nước bằng chính tài năng củamình Ở đây có sự thống nhất về lợi ích nhà nước, tập thể và cá nhân

Dưới sự tác động của cơ chế thị trường bên cạnh những mặt tích cực thúcđẩy sự phát triển toàn diện nền kinh tế xã hội, tạo môi trường cạnh tranh lànhmạnh cũng còn có tác động tiêu cực khá lớn Nếu như mặt tích cực là lợi nhuận làđộng lực và tự nó tạo ra động lực kích thích các chủ thể kinh tế nói chung và từng

cá nhân hoạt động có hiệu quả Nhưng không có cơ chế quản lý thích hợp nhằmhạn chế tiêu cực như tuyệt đối hóa lợi nhuận, xuất hiện hiện tượng lừa đảo, hámlợi bằng mọi giá, chạy theo đồng tiền bất chấp pháp luật, bất chấp cả tình người vàđạo lý Đó là mặt trái, nhược điểm lớn nhất của cơ chế thị trường

Là một lĩnh vực hoạt động của xã hội ngành y tế cũng không nằm ngoài

sự vận hành của cơ chế thị trường cả mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực Những tácđộng tiêu cực ảnh hưởng không nhỏ đến vấn đề giữ gìn đạo đức, phẩm chất củangười thầy thuốc Khi mà đồng tiền được đặt ra giữa thầy thuốc và bệnh nhânthì mọi tính toán chỉ làm giảm sự kính trọng của nhân dân với thầy thuốc Độingũ thầy thuốc đời sống khó khăn, lương của thầy thuốc không đủ chi phí tốithiểu cho cuộc sống Vì vậy, cơ chế thị trường đã làm không ít thầy thuốc bịxói mòn lương tâm, chạy theo lợi nhuận mà quên mất đạo đức người thầythuốc Cụ thể, trong ngành y tế vì chạy theo lợi nhuận mà xảy ra hiện tượngsản xuất thuốc kém chất lượng, buôn bán thuốc giả, v.v…

Y đức giảm sút là vấn đề nhức nhối của toàn ngành y tế, dư luận xã hộikhông đồng tình, nhất là ở một số bệnh viện Đó là hiện tượng móc nối lậpđường dây ngầm để lôi kéo bệnh nhân, moi tiền của người bệnh…Trong sựđiều tiết của kinh tế thị trường, khi thầy thuốc không giữ được lương tâm nghềnghiệp, không giữ được lời thề trước khi tốt nghiệp ra trường thì họ xử sự vớibệnh nhân theo kiểu trao đổi mua bán Họ coi đồng tiền là mục tiêu của côngviệc, cao hơn tất cả bán rẻ lương tâm nghề nghiệp

Do vậy, để giúp sinh viên tránh được những tác động tiêu cực, thì trướchết chúng ta phải ý thức được quá trình giáo dục y đức ngay từ khi các em còntrên ghế nhà trường, đã phải giáo dục về ý thức, trách nhiệm nghề

nghiệp, lòng yêu thương con người…muốn đạt được hiệu quả thì cần có sựgiáo dục đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, xã hội Đây được coi là công việcchung của mọi người, nhằm giúp sinh viên có bản lĩnh chính trị, vững vàngtrước mọi cám dỗ của xã hội Giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong việc hìnhthành và phát triển nhân cách, song không nên tuyệt đối hóa vai trò giáo dục.Giáo dục gắn liền với việc tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện nhân cáchcủa mỗi cá nhân.

Giáo dục nhà trường với việc hình thành y đức cho sinh viên

Trong các nhà trường đào tạo về y, cũng như các cơ sở đào tạo y bác sỹhiện nay luôn luôn coi trọng và quán triệt sâu sắc toàn diện việc giáo dục y đứccho đội ngũ y, bác sĩ, coi giáo dục y đức là nhiệm vụ quan trọng bên cạnh giáodục chuyên môn Việc giáo dục y đức cho sinh viên nhằm giúp các em có đượcnhững hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực hành vi đạo đức người thầythuốc trong các mối quan hệ với bệnh nhân, với đồng nghiệp….Từ việc

thực hiện chuẩn mực y đức nhằm hình thành và phát triển nhân cách con ngườinói chung, y đức nghề nghiệp nói riêng, là nền tảng cơ bản để hình thành ýthức đạo đức, tình cảm đạo đức và thói quen đạo đức, nguyên tắc đạo đức xãhội chủ nghĩa

Trong quá trình giáo dục tại các nhà trường đào tạo về y, ngoài nội dunggiáo dục về chuyên môn nghiệp vụ, hầu hết nhà trường đều có giáo dục về yđức người thầy thuốc Nội dung giáo dục tùy vào từng trường về sách và tàiliệu phục vụ cho quá trình giảng dạy có thể do nhà trường tự biên soạn, hìnhthức dạy đều là lồng nghép với các môn học khác như kết hợp với môn Đạođức học hay môn tâm lý y đức và tổ chức y tế Qua đó sinh viên đã được học

về vấn đề cơ bản về y đức người thầy thuốc, lịch sử ngành y tế, các khái niệm,phạm trù y đức, chuẩn mực đạo đức người thầy thuốc…Ngoài ra sinh viênđược tham gia học tập thông qua nhiều hình thức khác như đi thực tập, thực tếlâm sàng ngoài bệnh viện, học thực hành qua mô hình

Đặc biệt đối với quá trình giáo dục về ngành y, đòi hỏi có sự đầu tư lớn

về cơ sỏ vật chất, phục vụ cho các sinh viên có cơ hội được thực hành qua các

mô hình hỗ trợ cho quá trình giảng dạy, các phòng thực hành, dụng cụ hóachất Tất cả những nội dung, hình thức giáo dục, phương pháp giáo dục, điềukiện về cơ sở vật chất, con người đều ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng giáodục Từ nhận thức về vai trò của quá trình giáo dục y đức cho sinh viên ngành

y, nhà trường chú trọng đầu tư cho quá trình giáo dục để sinh viên có điều kiệntốt nhất trong học tập, phấn đấu trở thành người thầy thuốc vừa có đức vừa cótài, phục vụ cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Thực tế chúng ta thấy córất nhiều thầy thuốc để lại những tấm gương sáng cho sinh viên học tập và noitheo qua nhiều thế hệ Hiên nay, những thế hệ sinh viên luôn không ngừng nỗlực cố gắng rèn đức, luyện tài để trở thành trụ cột của nước nhà chủ nhântương lai của đất nước

Tác động của giáo dục gia đình, trường phổ thông, trường đại học đối với việc hình thành y đức sinh viên.

Gia đình: là nơi dạy đầu tiên về đạo đức cho mỗi công dân, ngay từ lúcmới ra đời Gia đình nề nếp, có giáo dục là những bài học đạo đức đầu tiên đứatrẻ được học

Việc giáo dục gia đình đóng vai trò là nền tảng, cơ sở của việc hìnhthành đạo đức Đạo đức gia đình luôn luôn gắn liền với đạo đức xã hội, giađình có ảnh hưởng sâu sắc, trực tiếp đến con em mình Gia đình còn có sự địnhhướng, điều chỉnh và phát triển cho con em mình noi theo đứng các chuẩn mựcgiá trị xã hội, góp phần định hướng đúng nhân cách cho con em mình Xâydựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc là cơ sở để xây dựng xã hội tốt đẹp

Trường phổ thông: Đạo đức được dạy từ năm đầu tiên đi học (lớp 1) chođến hết lớp 12 Nhà trường phổ thông rất quan tâm đến rèn luyện đạo đứcchung cho học sinh để trở thành con ngoan, trò giỏi, người công dân tốt của