Vấn đề tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách bảo hiểm xã hội của nhà báo

Do đó việc tiếp cận và xử lý thông tin của nhà báo về BHXH được coi là yếu tố then chốt trong công tác tuyên truyền, thực hiện chinhs sách BHXH một cách hiệu quả.. Đồng thời để góp phần

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn mang tên: “Vấn đề tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo” là công trình nghiên cứu của

cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Huyền

Nội dung và các trích dẫn nêu trong Luận văn có xuất xứ rõ ràng và trung thực Luận văn kế thừa có chọn lọc những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Các số liệu, kết quả điều tra nêu trong luận văn là trung thực

và chưa từng được công bố

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này./

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả Luận văn

Vũ Văn Chức

LỜI CẢM ƠN

Đề tài “Vấn đề tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà

báo” là nội dung tôi chọn để nghiên cứu và làm luận văn tốt nghiệp sau hai

năm theo học chương trình cao học chuyên ngành Báo chí học (định hướng

ứng dụng) tại Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa

học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Để hoàn thành quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn trên, trước

hết, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn

Thị Thanh Huyền, người đã trực tiếp hướng dẫn tận tình cũng như định hướng

về phương pháp làm việc, phương pháp nghiên cứu và tạo mọi điều kiện để

tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy/cô giáo trong Viện Đào

tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,

Đại học Quốc gia Hà Nội; lãnh đạo Trung tâm Truyền thông, BHXH Việt

Nam đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành chương trình cao học và luận văn

Sau cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn với gia đình, người thân và bạn bè về

sự động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả Luận văn

Vũ Văn Chức

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

Chương 1: Cơ sở uận và thực tiễn về ti p cận và xử thông tin chính sách BHXH củ nhà áo 16

1.1 Khái niệm 16

1.1.1 Thông tin, tiếp cận thông tin, xử lý thông tin 16

1.1.2 Chính sách BHXH 17

1.1.3 Tiếp cận, xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo 19

1.2 Vai trò và quy trình tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH đối với nhà báo 21

1.2.1 Nhà báo tiếp cận thông tin chính sách BHXH 21

1.2.2 Nhà báo xử lý thông tin chính sách BHXH 24

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả việc tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo 26

1.3.1 Nhân tố chủ quan 26

1.3.2 Nhân tố khách quan 27

1.4 Một số lý thuyết áp dụng và khung lý thuyết………29

1.4.1 Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự……… 29

1.4.2 Lý thuyết thuyết phục……… 31

1.4.3 Lý thuyết “đóng khung”……….33

1.4.4 Khung lý thuyết nghiên cứu……… 34

Chương 2: Thực trạng ti p cận và xử thông tin chính sách BHXH củ nhà áo hiện n y 37

2.1 Những nội dung thông tin báo chí tiếp cận và phản ánh về chính sách BHXH 37

2.1.1 Thông tin về chính sách BHXH bắt buộc 37

2.1.2 Thông tin về chính sách BHXH tự nguyện 45

2

2.2 Phương thức tiếp cận thông tin về chính sách BHXH của nhà báo….47 2.2.1 Phương thức tiếp cận thông tin thông qua chủ trương, chiến lược của

Đảng và Nhà nước về chính sách BHXH 47

2.2.2 Phương thức tiếp cận thông qua các cuộc tọa đàm, hội thảo về BHXH… 40

2.2.3 Phương thức tiếp cận thông tin qua các phương tiện truyền thông 51

2.2.4 Phương thức tiếp cận thông tin qua đối tượng tham gia BHXH ….53

2.3 Quá trình xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo……… 56

2.3.1 Xác minh thông tin BHXH……… ……… ……56

2.3.2 Biên tập và kiểm duyệt thông tin về BHXH ………58

2.3.3 Thiết kế thông điệp ……….……… 59

2.3.4 Lựa chọn phương tiện truyền thông ……… ………… 60

2.4 Thực trạng việc cung cấp thông tin cho nhà báo qua khảo sát các nhà quản lý truyền thông BHXH Việt Nam .61

2.4.1 Vai trò của nhà quản lý truyền thông BHXH trong việc cung cấp thông tin cho nhà báo 62

2.4.2 Ý kiến đánh giá của nhà quản lý truyền thông BHXH trong việc cung cấp thông tin cho nhà báo 64

2.5 Đánh giá việc tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo ……… ……… ……… 69

2.5.1 Những ưu điểm ……….70

2.5.2 Những hạn chế còn tồn tại……….……73

Chương 3: Những vấn đề đặt r và giải pháp n ng c o hiệu quả ti p cận và xử thông tin chính sách BHXH đối với nhà áo 78

3.1 Những vấn đề đặt ra trong tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo……… 78

3.1.1 Cần tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và các cơ quan quản lý báo chí đối với việc tiếp cận và xử lý thông tin BHXH của nhà báo…… ….78

3

3.1.2 Vấn đề về năng lực của đội ngũ nhà báo trong việc tiếp cận và xử lý

thông tin về về chính sách BHXH ……… ……78

3.1.3 Nhà báo gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thông tin về BHXH……… ……….… 80

3.1.4 Tình trạng nhiễu loạn thông tin trong tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo………81

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp cận và xử lý thông tin BHXH đối với nhà báo……… …….82

3.2.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và các cơ quan quản lý báo chí với công tác tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo 82

3.2.2 Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao phẩm chất năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ nhà báo trong tiếp cận, xử lý thông tin về chính sách BHXH 85

3.2.3 Tăng cường đầu tư tài chính, cơ sở vật chất, áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ cho nhà báo tiếp cận, xử lý thông tin chính sách BHXH trong thời kỳ mới 89

3.2.4 Đa dạng hóa các phương thức tiếp cận thông tin chính sách BHXH của nhà báo ……… ……… ……90

3.2.5 Đổi mới việc cung cấp thông tin chính sách BHXH ……… … 93

3.2.6 Giải pháp ứng phó với tình trạng nhiễu loạn thông tin khi nhà báo tiếp cận và xử lý thông tin về BHXH………95

KẾT LUẬN 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100

PHỤ LỤC 104

4

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

5

DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG, BIỂU

Hình 1.1 Khung lý thuyết nghiên cứu………34 Bảng 2.1 Thực trạng tham gia BHXH giai đoạn 2015 - 2019 38 Bảng 2.2 Nội dung thông tin chính sách BHXH trên báo chí 39 Biểu đồ 2.3 Nguồn cung cấp thông tin cho nhà báo về chính sách

BHXH 41

Bảng 2.4 Lĩnh vực nhà báo thường gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn thông

tin BHXH 44

Biểu đồ 2.5 Trách nhiệm phản hồi và cung cấp thông tin về lĩnh vực

BHXH của cơ quan Nhà nước hiện nay 63

Bảng 2.6 Đánh giá của các nhà truyền thông BHXH về trình độ và k

năng của nhà báo trong việc tiếp cận thông tin BHXH hiện nay 66

Bảng 2.7 Nội dung thông tin phản ánh chính sách BHXH trong năm

2019 75

Biểu đồ 3.1 Nhận định của nhà báo về các giải pháp nâng cao khả năng

tiếp cận và xử lý thông tin BHXH 91

Biểu đồ 3.2 Số lượng và thời gian tổ chức mỗi khóa tập huấn nhằm nâng

cao nhận thức về BHXH đối với nhà báo 92

Biểu đồ 3.3 Điều kiện thuận lợi để việc tiếp cận thông tin BHXH được

hiệu quả hơn 94

Do đó trong những năm qua số người tham gia BHXH ngày càng

được mở rộng, số người được hưởng BHXH không ngừng tăng lên qua các năm Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng khá nhiều người trong xã hội, các tổ chức, đơn vị sử dụng quản lý lao động xã hội, các tầng lớp nhân dân hiểu biết, nhận thức về BHXH còn rất hạn chế, chưa nắm bắt được ý nghĩa và vai trò của BHXH Chính vì vậy, việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về BHXH là rất cần thiết đối với mọi tầng lớp nhân dân Thực tế đó càng đặt ra yêu cầu chúng ta phải chủ động và tăng cường các hoạt động thông tin tuyên truyền những chính sách BHXH đến các tầng lớp nhân dân thông qua các phương tiện truyền thông, trong đó báo chí đóng

7

vai trò đặc biệt quan trọng Hiện nay, công tác thông tin tuyên truyền về chính sách BHXH trên báo chí có vị trí và ý to lớn đối với công chúng Trong đó đội ngũ các nhà báo đã không ngừng tiếp cận thông tin, đăng tải các bài viết tuyên truyền các chủ trương, các chính sách về BHXH Mặt khác báo chí là cầu nối giữa người tham gia BHXH với các cơ quan thực hiện chính sách BHXH Điều này không chỉ phản ánh những yếu tố tích cực mà BHXH mang lại mà còn lên án những hành vi vi phạm pháp luật về BHXH Do vậy, báo chí viết về BHXH hơn bao giờ hết cần đảm bảo tính chính xác, tính khách quan và hấp dẫn, nhằm định hướng thông tin, tạo dựng lòng tin cho độc giả và cũng là xây dựng tính chuyên nghiệp, tạo vị trí vững chắc cho báo chí viết về BHXH ở Việt Nam với độc giả Ngoài ra, nhà báo cũng cần phải liên tục cập nhật thông tin, nâng cao kiến thức của mình và là một chuyên gia trong lĩnh vực BHXH

Để làm được điều đó, trước hết nhà báo phải là chủ thể tích cực tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH, phải có chuyên môn, nghiệp

vụ, trình độ và năng lực của người làm báo chuyên ngành Am hiểu sâu sắc những vấn đề cơ bản, cốt lõi của chính sách BHXH Do đó, cần có sự hợp tác giữa các cơ quan quản lý Nhà nước trong cung cấp thông tin, đặc biệt là

về chính sách BHXH cho nhà báo để tạo điều kiện nhà báo hoạt phát huy được vai trò trong chính sách BHXH Trong bối cảnh hiện nay với sự bùng

nổ của các phương tiện truyền thông kiểu mới thì việc xử lý và tiếp cận thông tin của nhà báo là yếu tố rất cần thiết để định hướng dư luận xã hội theo nguồn thông tin chính thống

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động thông tin tuyên truyền về chính sách BHXH của nhà báo còn bộ lộ những hạn chế nhất định như việc tiếp cận và xử lý thông tin về BHXH, phương pháp và nội dung tiếp cận thông tin chưa đa dạng, việc kiểm chứng, xác minh thông

8

tin còn chậm, điều này ảnh hướng tới việc xử lý thông tin về BHXH Do đó việc tiếp cận và xử lý thông tin của nhà báo về BHXH được coi là yếu tố then chốt trong công tác tuyên truyền, thực hiện chinhs sách BHXH một cách hiệu quả Đồng thời để góp phần nâng cao hiệu quả công tác thông tin tuyên truyền về chính sách BHXH trên báo chí trong giai đoạn hiện nay,

tác giả lựa chọn vấn đề: “Vấn đề tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách

BHXH của nhà báo” làm Đề tài Luận văn Thạc s của mình là việc làm

hết sức cần thiết về cả lý luận, thực tiễn trong bối cảnh hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu iên qu n đ n đề tài

Tại Việt Nam, việc nghiên cứu, tìm hiểu về vấn đề tiếp cận thông tin đang thu hút được sự quan tâm của các nhà nhiên cứu, các nhà hoạch định chính sách Do vậy, có nhiều công trình nghiên cứu và các bài báo khoa học về lĩnh vực tiếp cận thông tin cũng đã được công bố rộng rãi trên toàn quốc

- Từ góc độ nghiên cứu về Luật pháp:

Vấn đề tiếp cận thông tin được đưa ra và tìm hiểu khá rõ dưới góc độ pháp luật cả trên thế giới và Việt Nam Trên thế giới, vấn đề tiếp cận thông tin xuất hiện lần đầu tiên năm 1776 tại Thụy Điển trong Luật về tự do báo chí Đến thế kỷ 20, sự ra đời của Bản Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền năm 1948; Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị 1966; Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội 1966, quyền tiếp cận thông tin mới được thừa nhận rộng rãi Vấn đề tiếp cận thông tin đã được xem xét, chú trọng và đã được hầu hết các nước trên thế giới cụ thể hóa bằng việc ban hành các Luật, Nghị định Luật tự do thông tin, Luật Tiếp cận thông tin, Luật Minh bạch và Tiếp cận thông tin Chính phủ, Luật Thông tin chính thức, Luật Minh bạch và tiếp cận thông tin Nhà nước

9

Mặc dù có những tên gọi khác nhau nhưng trên thực tế, không có sự khác biệt nhiều về nội dung và phạm vi điều chính của Luật Hầu hết các luật đều xác định quyền được thông tin với nội hàm rộng bao gồm quyền của cá nhân, công nhân được tiếp cận tất cả các thông tin đang được lưu giữ bởi cơ quan công quyền (cơ quan thuộc nhánh hành pháp Nhìn chung, quyền tiếp cận thông tin chỉ áp dụng đối với thông tin có trong hồ sơ chính thức Tính đến năm 2016, đã có gần 100 nước ban hành Luật Tiếp cận thông tin 1

Tại Việt Nam, Luật Tiếp cận thông tin được Quốc hội thông qua ngày 06/4/2016 và có hiệu lực từ 01/7/2018, theo quy định công dân được tiếp cận thông tin bằng hai cách: tự do với thông tin được công khai hoặc yêu cầu cơ quan Nhà nước cung cấp

- Từ góc độ tiếp cận và xử lý thông tin liên quan tới chính sách BHXH của nhà báo

BHXH là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, là trụ cột của hệ thống ASXH ở Việt Nam Do vậy trong thời gian qua đã có nhiều công trình liên quan tới chủ đề này:

+ Luận án Tiến sĩ “Nghiên cứu hiệu quả báo chí trong hoạt động truyền thông về ASXH ở Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế” của nhà báo Dương Văn Thắng (bảo vệ năm 2013 Tuy nhiên đề tài mới chỉ đề cập đến hoạt động truyền thông về ASXH của các tờ báo chứ chưa đề cập sâu tới vấn đề tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo

+ Đề tài “Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền

BHXH, BHYT” của tác giả Nguyễn Đức Toàn (bảo vệ năm 2014 Đề tài

đã nêu lên tổng quan về hiệu quả công tác tuyên truyền và các tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác tuyên tuyền BHXH, BHYT Đề tài cũng đã đánh giá

1 Nguyễn Thị Kim Thoa (2016), Luật Tiếp cận thông tin ở một số nước: Lợi ích hai chiều, http://nguoibaovequyenloi.com

và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo

+ Luận văn Thạc sĩ “Việc tiếp cận thông tin tài chính của nhà báo Việt Nam hiện nay” của tác giả Nguyễn Hữu Tuấn (bảo vệ năm 2014 Đề tài đã hệ thống hóa và phân tích chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng, Nhà nước về tiếp cận thông tin của nhà báo nói chung, của ngành tài chính nói riêng; khảo sát, đánh giá thực trạng vấn đề tiếp cận thông tin về tài chính của nhà báo Từ đó đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả việc tiếp cận thông tin tài chính đối với các nhà báo thời gian tới Có thể thấy, đề tài mới chỉ đi sâu nghiên cứu, làm sáng tỏ một số vấn

đề lý luận tiếp cận thông tin nói chung và tiếp cận thông tin tài chính của nhà báo nói riêng mà không đề cập tới việc tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo

+ Đề tài “Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện” của tác giả Nguyễn Đức Toàn (bảo vệ năm 2017 Đề tài đã đánh giá làm rõ thực trạng tuyên truyền đối với người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH tự nguyện và những vấn đề đặt ra Đồng thời đề xuất các quan điểm, phương hướng và giải pháp để thực hiện tốt công tác tuyên truyền phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện ở nước ta trong thời gian tới

+ Luận văn Thạc sĩ “Thông điệp về chính sách BHXH và BHYT trên Báo BHXH” của tác giả Phạm Tú Linh (bảo vệ năm 2018 đi sâu nghiên cứu đánh giá thực trạng nội dung; hình thức của các tác phẩm báo chí viết

11

về chính sách BHXH, BHYT Qua đó kiến nghị những giải pháp để tăng hiệu quả tuyên truyền chính sách về BHXH, BHYT trên Báo BHXH, nhằm đáp ứng yêu cẩu chính trị của ngành BHXH được Đảng và Nhà nước giao

+ Đề án “Đổi mới toàn diện nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền phù hợp với đặc điểm, tính chất đặc thù của từng nhóm đối tượng, vùng miền, bảo đảm hiệu quả công tác tuyên truyền gắn với phát triển đối tượng tham gia BHXH” của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (bảo vệ năm 2019 Đề án đã đánh giá thực trạng công tác tuyên truyền

về BHXH; chỉ ra những kết quả đã đạt được, những hạn chế hiện nay và những nguyên nhân của hạn chế Đặc biệt, phân tích và làm rõ các nguyên nhân chủ quan, khách quan Đề xuất nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền phù hợp với đặc điểm, tính chất đặc thù của từng nhóm đối tượng, vùng miền, bảo đảm hiệu quả công tác tuyên truyền gắn với phát triển đối tượng tham gia BHXH và định hướng cải cách chính sách BHXH trong giai đoạn 2020 - 2030

Khái quát phần lịch sử nghiên cứu nêu trên cho thấy, hiện chưa có một công trình nào nghiên cứu cụ thể về việc tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo, từ đó đưa ra những giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận, xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo như đề tài đã thực hiện Do đó đề tài mà tác giả lựa chọn sẽ không trùng lặp với các công trình khoa học trước đó nhưng vẫn đóng góp tích cực vào việc thực hiện chính sách BHXH của Nhà nước hiện nay và kế thừa, phát triển các kết quả khoa học của các công trình trước đó

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu củ đề tài

3.1 Mục đích:

Đề tài là hướng tới việc phân tích, đánh giá thực trạng về tiếp cận và

xử lý thông tin về lĩnh vực BHXH của đội ngũ nhà báo trong bối cảnh hiện

12

nay Làm rõ được phương pháp, nội dung tiếp cận thông tin và cách thức

xử lý thông tin của nhà báo về BHXH Từ đó nhận diện những vấn đề cấp thiết đang đặt ra hiện nay của đội ngũ các nhà báo, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong việc tiếp cận và xử lý thông tin về BHXH của nhà báo

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được những mục đích trên, đề tài cần thực hiện những nhiệm

vụ sau:

- Một là, làm rõ một số vấn đề về lý luận tiếp cận và xử lý thông tin

nói chung, tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH nói riêng

- Hai là, khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng vấn đề tiếp cận và

xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo và những vấn đề đặt ra hiện nay

- Ba là, đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu

quả việc tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH đối với các nhà báo thời gian tới

4 Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề tiếp cận và xử lý thông tin

về chính sách BHXH của nhà báo

4.2 Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu của đề tài là các nhà báo viết về BHXH có kinh nghiệm từ 1 năm trở lên Các cá nhân, cơ quan tổ chức triển khai thực hiện BHXH

4.3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu về

phương pháp tiếp cận thông tin, nguồn thông tin tiếp cận, đồng thời làm rõ

13

việc xử lý các thông tin về BHXH làm căn cứ cho việc tuyên truyền các chính sách BHXH

- Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu về vấn đề tiếp cận và xử lý

thông tin về chính sách BHXH của nhà báo từ năm 2017 đến nay Đồng thời nghiên cứu trên 03 Báo điện tử trong năm 2019 để làm rõ chất lượng,

số lượng thông tin và hướng tiếp cận thông tin về BHXH của nhà báo

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Lý luận và phương pháp luận được sử dụng trong quá trình nghiên cứu của luận văn để nhận thức các sự kiện, các hiện tượng là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Các hiện tượng, vấn đề và sự kiện khi xem xét hoàn toàn không theo ý chủ quan hay áp đặt của con người mà được đặt trong những quy luật vận động và phát triển của thực tiễn Điều này có nghĩa là tất cả các vấn đề các hiện tượng đều phải xem xét trong mối liên hệ biện chứng, phụ thuộc, tác động qua lại với nhau, chi phối ảnh hưởng lẫn nhau Đồng thời phải đứng trên quan điểm toàn diện Nghĩa là vấn đề này được đặt trong bối cảnh của sự phát triển, những biến đổi kinh tế - xã hội trong những điều kiện lịch sử cụ thể Áp dụng phương pháp luận vào trong quá trình nghiên cứu đề tài nhằm làm rõ được những

cơ sở lý luận về báo chí và chính sách BHXH Đồng thời xem xét mối quan

hệ biện chứng giữa nhà báo và chính sách BHXH, giữa nhà báo với người tham gia BHXH Những cơ sở lý luận chung về thông tin và việc tiếp cận

thông tin về chính sách BHXH của nhà báo

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Để thực hiện được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu trên, tác giả luận văn đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu chính sau đây:

14

- Kh o sát b ng b ng h i Tác giả sẽ sử dụng phương pháp khảo

sát bằng bảng hỏi đối với 20 nhà báo viết về BHXH trên báo chí, đây là những nhà báo chuyên trách BHXH, BHYT của các cơ quan báo chí có ký kết phối hợp tuyên truyền thường xuyên với BHXH Việt Nam để đánh giá vấn đề tiếp cận thông tin của nhà báo về chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước; việc tiếp cận và xử lý thông tin BHXH của nhà báo; chất lượng và nội dung thông tin về BHXH trên báo chí hiện nay dưới góc nhìn của nhà báo Bên cạnh đó, đề tài cũng tiến hành khảo sát 15 người cung cấp thông tin tại các cơ quan quản lý Nhà nước ở TW và địa phương

- Ph ng vấn sâu Tác giả sẽ tiến hành phỏng vấn sâu 02 nhóm đối

tượng là nhà báo và cán bộ phụ trách cung cấp thông tin BHXH ở các cơ quan Nhà nước, mỗi nhóm gồm 03 - 05 phiếu Nội dung của phiếu câu hỏi phỏng vấn sâu sẽ tập trung vào đánh giá thực trạng, khó khăn của nhà báo trong việc tiếp cận thông tin về BHXH; thực trạng, khó khăn đối với người cung cấp thông tin; vấn đề giải pháp của nhà báo, cán bộ truyền thông thuộc cơ quan quản lý Nhà nước về BHXH để tăng cường hiệu quả tiếp cận thông tin BHXH Tùy theo điều kiện, đề tài sẽ thực hiện phỏng vấn trực tiếp hoặc phỏng vấn gián tiếp (qua điện thoại, email

- Phân tích nội dung văn b n Tác giả sẽ phân tích các nội dung

thông tin BHXH được đưa ra trong một thời điểm, bao gồm chủ đề bài viết, các hướng tiếp cận các nguồn tin cho bài viết, cách thức xử lý các số liệu, chi tiết thông tin trên Báo điện tử Từ đó, tìm hiểu năng lực tiếp cận, xử lý thông tin cũng như trình độ và k năng chuyên môn của nhà báo viết về BHXH như thế nào

Ngoài ra, tác giả còn sử dụng phương pháp tổng hợp, so sánh, phân tích đối chiếu, nghiên cứu tài liệu, thống kê, phân loại để từ đó đi đến những kết luận khoa học

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Về mặt thực tiễn, đề tài sẽ là tài liệu tham khảo cho đội ngũ nhà báo,

cơ quan quản lý báo chí, cơ quan đào tạo báo chí và các cán bộ của cơ quan nắm giữ thông tin liên quan đến báo chí, giúp họ có thêm kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cũng như cách nhìn nhận mới về cách tiếp cận và xử lý thông tin BHXH trong tương lai

Chương 2: Thực trạng tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH

của nhà báo hiện nay

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp cận và xử lý thông tin

chính sách BHXH đối với nhà báo

1.1.1 Thông tin, tiếp cận thông tin và xử lý thông tin

Lý luận và thực tiễn cho thấy, ba khái niệm thông tin, tiếp cận thông tin và xử lý thông tin là ba khái niệm khác nhau nhưng thường đi liền với nhau, có mối quan hệ biện chứng giữa chúng với nhau, không tách rời và

bổ sung cho nhau

Thông tin là những tin tức về sự vật, hiện tượng xảy ra trong đời sống hằng ngày, hằng giờ, hằng phút, hằng giây trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội được thông báo, giao lưu, lan truyền, liên hệ giữa các cá nhân, tập thể, cộng đồng nắm được để biết rằng đã, đang, hoặc sẽ có một sự việc, hiện tượng vừa xảy ra hoặc đã xảy ra, sẽ xảy ra Thông tin là một hoạt động, một hiện tượng xã hội tất yếu của đời sống xã hội nó đáp ứng nhu cầu của đời sống con người trên mọi lĩnh vực để tồn tại và phát triển

Thông tin bao giờ cũng hàm chứa những nội dung nhất định (có thể thực hoặc không thực vì những mục đích nào đấy Thông tin trên nhiều hình thức, nhiều phương tiện, nhiều “kênh” khác nhau tùy theo điều kiện, hoàn cảnh cụ thể Thông tin bắt nguồn từ các khâu phát thông tin, truyền thông tin, tiếp cận thông tin, xử lý thông tin Bất cứ thông tin nào cũng kéo theo một loạt các trạng thái sau đó, loan truyền trong xã hội, rộng hẹp, nông sâu khác nhau tùy theo mức độ, phạm vi vấn đề Để nắm được bản chất nội dung nông sâu, rộng hẹp, thực hư, đúng sai đến đâu lại tùy thuộc vào khả năng tiếp cận thông tin và xử lý thông tin

17

Tiếp cận thông tin là quá trình quan sát, nắm bắt các khía cạnh của

sự vật, hiện tượng, nắm chắc nguồn gốc khách quan, chủ quan của thông tin để vạch ra hiểu đúng bản chất thông tin Tiếp cận thông tin vì thế là một hoạt động khoa học, khách quan, có phương pháp biện chứng để tìm được nguồn gốc bản chất hình thành tin tức, không bị chủ quan, phiến diện hoặc thông qua nguồn khác gián tiếp, không trực tiếp để có thể nắm đúng sự thật, nắm đúng bản chất thông tin Tiếp cận thông tin tùy thuộc vào việc xác định mục đích, yêu cầu, tính cần thiết tiếp cận thông tin; tùy thuộc hình thức, biện pháp, phương thức và trình độ năng lực người tiếp cận thông tin

Xử lý thông tin dựa trên cơ sở tiếp cận đúng bản chất thông tin, nắm

rõ nguồn gốc hình thành thông tin, bày tỏ rõ quan điểm, thái độ, hình thức, biện pháp xử lý thông tin làm định hướng nhận thức chung cho xã hội một cách đúng đắn; phê phán, bác bỏ những nhận thức, quan điểm sai trái trước những thông tin đã diễn ra Xử lý thông tin là khâu quan trọng có tính quyết định trước mỗi thông tin đối với xã hội Kết quả xử lý thông tin tùy thuộc vào chất lượng thông tin đúng sai mà người xử lý biết chọn lọc đến đâu, nắm bắt đúng, đủ bản chất hình thức, thuộc tính thông tin, những kết luận rút ra do trình độ nhận thức của người xử lý thông tin

1.1.2 Chính sách BHXH

Chính sách BHXH là một chính sách quan trọng, bảo đảm tính ổn định chính trị xã hội và phát triển, mở rộng và hoàn thiện chế độ Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm xây dựng và thực hiện chính sách ASXH, phúc lợi xã hội Thực tế nhận thức của toàn xã hội về tăng trưởng kinh tế đi liền với tiến bộ và công bằng xã hội chưa thật cụ thể, sâu sắc, cần phải đạt tới

Hệ thống luật pháp và chính sách của Đảng và Nhà nước về BHXH nhằm điều tiết tốt hơn mối quan hệ xã hội; thực hiện tốt hơn chính sách ASXH,

18

thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội Chính sách BHXH thể hiện trình độ văn minh và tiến bộ xã hội Nó tùy thuộc vào các yếu tố nền tảng kinh tế, chính trị, văn hóa, văn minh của xã hội

Trong những năm qua, dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, các cấp bộ Đảng, chính quyền, các cơ quan chức năng đã có nhiều cố gắng, chính sách xóa đói giảm nghèo; chính sách ASXH, BHXH, BHYT, BHTN chăm sóc con người có nhiều tiến bộ được nhân dân trong nước và bạn bè thế giới thừa nhận, đánh giá cao

Tuy nhiên để chính sách ASXH nói chung, BHXH nói riêng ổn định

và phát triển vững chắc, văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ XII chỉ rõ: Tiếp tục hoàn thiện chính sách ASXH phù hợp với quá trình phát triển kinh tế - xã hội Mở rộng đối tượng và nâng cao hiệu quả của hệ thống ASXH đến mọi người dân; tạo điều kiện để trợ giúp có hiệu quả cho tầng lớp yếu thế, dễ tổn thương hoặc những người gặp rủi ro trong cuộc sống Phát triển và thực hiện tốt chính sách BHXH, BHYT, BHTN, bảo biểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp chuyển từ hỗ trợ nhân đạo sang bảo đảm quyền ASXH của công dân Nghị quyết Đại hội XII của Đảng thể hiện chủ trương, đường lối nhất quán của Đảng xây dựng một nước văn minh, giàu mạnh, mọi người dân đều được bình đẳng, hạnh phúc, văn minh, tiến bộ Chính sách ASXH, BHXH nhằm chăm lo con người, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, nhất là những người bị yếu thế, dễ tổn thương hoặc người bị rủi ro trong cuộc sống

Nước ta hiện nay đang ở giai đoạn phát triển dân số vàng nhưng cũng đang đặt ra nhiều vấn đề quan trọng về dân số và lao động trong tương lai không xa trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội, chính sách ASXH, chính sách BHXH cần có tầm nhìn chiến lược, khoa học về dân

số, về lao động phát triển vững chắc Thực tế dân số già tăng, tuổi thọ

19

người dân ngày càng cao là một tiến bộ nhưng cũng đang đặt ra cho chính sách BHXH nhiều vấn đề mới, những bất cập ngày càng tăng Chính sách BHXH là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, mang tính nhân văn sâu sắc của chủ nghĩa xã hội, khuyến khích mọi người lao động tự nguyện, tự giác tham gia nhằm bảo đảm bù đắp phần thu nhập cho chính mình khi đã giảm hoặc mất nguồn thu nhập khi về già hoặc gặp rủi ro, tử tuất đỡ bị hẫng hụt trong cuộc sống Chính sách BHXH gắn tới tổng thể các chính sách kinh tế - xã hội; gắn với chính sách dân số; gắn với chiến lược phát triển đất nước lâu dài, toàn diện, chăm lo cuộc sống mọi người dân, mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp trong xã hội Vì thế việc tuyên truyền về chính sách BHXH là cần thiết nhưng không hề đơn giản cần có phương pháp khoa học

và chiến lược lâu dài

1.1.3 Tiếp cận, xử lý thông tin chính sách BHXH

Tiếp cận thông tin là quyền của tất cả mọi người dân, là quyền công dân, quyền con người được pháp luật Nhà nước đảm bảo Cùng với đó Đảng và Nhà nước thực hiện công khai thông tin cần thiết để người dân biết và thực hiện Nhà báo là người trực tiếp thông tin về nhiều lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại trên các phương tiện thông tin đại chúng một cách cập nhật, công khai giúp các tầng lớp nhân dân nắm bắt, hiểu biết và thực hiện kịp thời, có hiệu quả các chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước

Chính sách BHXH là một chính sách lớn, quan trọng, đòi hỏi nhà báo phải tiếp cận các thông tin nói chung, thông tin chính sách BHXH nói riêng một cách kịp thời, chân thực, chính xác để cung cấp cho các tầng lớp nhân dân hiểu rõ và thực hiện Nhà báo tiếp cận, xử lý thông tin không chỉ cho mình mà còn phục vụ nâng cao nhận thức, hiều biết cho người khác, không những một người mà cho nhiều người, cho xã hội Vì thế tiếp cận,

20

xử lý thông tin của nhà báo đòi hỏi ở tầng hiểu biết sâu rộng, chắc chắn, đúng bản chất đủ thuyết phục người đọc, người nghe nhận thức đúng, rõ về BHXH

Nhà báo không thông tin một cách “khách quan chủ nghĩa” mà phải thông tin trên cơ sở đã xử lý thông tin để cung cấp thông tin chân thực, chính xác, kịp thời cho người dân

Thông tin và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo đòi hỏi

có phẩm chất, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng Mọi thông tin chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại cũng như chính sách BHXH, nhà báo phải có trình độ chính trị, tư tưởng đúng đắn, hiểu sâu đường lối, chính sách, quan điểm của Đảng và Nhà nước; phải có đạo đức nghề nghiệp trong sáng, không vụ lợi, không vì lợi ích cá nhân, vì đồng tiền mà bẻ cong ngòi bút, lý giải sai sự thật Xử lý thông tin đúng đắn phải có nghiệp vụ thông thạo trong cách tiếp cận thông tin, xử lý thông tin, phản ánh thông tin khoa học, chính xác, rõ ràng, chân thực

Tiếp cận và xử lý thông tin nói chung, chính sách BHXH nói riêng đúng đắn, khoa học, rõ ràng, chân thực có tác dụng, định hướng nhận thức cho người đọc, người nghe về mỗi thông tin quan trọng liên quan đến lợi ích của chính họ Trái lại với sự tiếp cận, xử lý thông tin sai sự thật dù chủ tâm hay vô ý đều dẫn đến những tai hại khó lường

Cùng một thông tin có nhiều cách tiếp cận và xử lý khác nhau do trình độ, nhận thức, dụng ý khác nhau Cho nên tiếp cận thông tin và xử lý thông tin có trình độ, có văn hóa là đòi hỏi đối với mọi người dân, song quan trọng trước hết và thường xuyên, cần thiết là đối với nhà báo Phẩm chất đạo đức và trình độ năng lực chuyên môn nghiệp vụ là yếu tố tối cần thiết với mọi người, mọi nghề, nhưng với nhà báo lại càng tối cần thiết

21

Phẩm chất và trình độ năng lực nhà báo thể hiện ngay quá trình tiếp cận và

xử lý thông tin Động cơ đúng, trung thực nhưng cũng cần có năng lực trình độ giỏi mới tiếp cận, xử lý thông tin nói chung, thông tin BHXH nói riêng đúng và ngược lại Nhà báo vì thế cần phải có cả chẩm chất đạo đức

và năng lực chuyên môn nghiệp vụ báo chí tiếp cận, xử lý thông tin Đây như những điều kiện cần và đủ của nhà báo

1.2 V i trò và quy trình ti p cận, xử thông tin chính sách BHXH củ nhà áo

1.2.1 Tiếp cận thông tin chính sách BHXH của nhà báo

Chính sách BHXH là một chính sách xã hội rộng rãi mà hoạt động của nhà báo phải am hiểu sâu sắc đối tượng, nội dung, phương pháp tuyên truyền để đạt được hiệu quả Vì thế việc tiếp cận thông tin chính sách BHXH đối với nhà báo là việc làm đầu tiên có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả công việc của nhà báo Vậy tiếp cận thông tin chính sách BHXH của nhà báo là tiếp cận cái gì ? tiếp cận như thế nào ? tiếp cận để làm gì ?

Tiếp cận của nhà báo về thông tin BHXH, trước hết và trên hết là tiếp cận những thông tin “gốc” về BHXH Những thông tin “gốc” đó là Luật BHXH, Nghị quyết, chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về BHXH Theo quy định của Luật BHXH năm 2014: “Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là người Việt Nam, từ đủ 15 tuổi, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, đều có thể tham gia BHXH tự nguyện” Như vậy, cùng với hình thức BHXH bắt buộc, chúng ta có cả hình thức BHXH tự nguyện

Việc tiếp cận chính sách BHXH của nhà báo để phản ánh, tuyên truyền, vận động nhân dân, vận động người lao động tham gia BHXH với

cả hai hình thức BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện Hai chủ trương BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc là sự quan tâm cụ thể, thiết thực của

22

Đảng và Nhà nước với đông đảo, rộng rãi các tầng lớp nhân dân Nhà báo phải làm cho nhân dân hiểu rõ tính nhân văn của Đảng và Nhà nước, những lợi ích thiết thực của mình chủ động, tự giác thực hiện có hiệu quả

Nhà báo tiếp cận thông tin chính sách BHXH trước hết là tiếp cận đối tượng chính sách BHXH chung nhất, bao quát nhất Đó là làm rõ chính sách BHXH bao gồm chính sách hưu trí đối với những người lao động đến tuổi nghỉ hưu Đối với nước ta chính sách tuổi nghỉ hưu đối với người lao động đã có sự điều chỉnh, thay đổi từ năm 2021 Vì thế tiếp cận chính sách BHXH đối với người lao động hết tuổi lao động đặt ra một thực tế mới cần

có cách nhìn, quan điểm mới, phù hợp Chính sách BHXH đối với các vấn

đề ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, BHTN, thai sản, tử tuất đều có nội dung quy định rất cụ thể, phong phú, đa dạng và phức tạp

Để giúp các đối tượng nhận thức sâu sắc về chính sách BHXH thiết thực với mình, nhà báo phải tiếp cận chính sách, đường lối, quan điểm chung của Đảng và Nhà nước về BHXH Vai trò của tiếp cận thông tin chung về chính sách BHXH giúp cho người dân có con mắt toàn diện, tổng thể về BHXH trong từng lĩnh vực, đặc biệt cụ thể với bản thân Thời gian gần đây, chính sách BHXH với người hưu trí, Đảng, Nhà nước có nhiều điểm mới từ xác định tuổi nghỉ hưu; thời gian kéo dài làm thêm; thời gian kéo dài hoặc bổ sung các chế độ cần thiết; chế độ tiền lương, tăng lương nhà báo cần tiếp cận k lưỡng, thông báo cụ thể rõ ràng, tường tận cho người hưởng chế độ Người về hưu thường tuổi cao, ít có điều kiện tiếp cận thông tin nên càng cần có sự hướng dẫn, tuyên truyền đầy đủ trên báo chí

Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018 của Ban Chấp hành TW Đảng khóa XII đã quy định những nội dung cụ thể hướng dẫn cải cách BHXH toàn dân theo quan điểm xây dựng hệ thống BHXH đa tầng Nhà

23

báo cần nghiên cứu k , tuyên truyền rõ cho nhân dân thế nào là hệ thống BHXH đa tầng; cấu tạo đối tượng và chính sách BHXH cụ thể với từng tầng trong hệ thống Tăng cường sự liên kết, hỗ trợ giữa các chính sách BHXH cũng như tính linh hoạt của các chính sách nhằm đạt được mục tiêu

mở rộng diện bao phủ; cải cách trong xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách nhằm củng cố niềm tin, tăng cường mức độ hài lòng của người dân tham gia BHXH Đẩy mạnh quá trình gia tăng số lao động tham gia BHXH trong khu vực phi chính thức Thực hiện điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu theo

lộ trình Sửa đổi các quy định về mức đóng, căn cứ đóng BHXH để đạt mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH

Trách nhiệm cao của nhà báo là phải tiếp cận thông tin của Nghị quyết TW trên một cách đúng đắn, sâu sắc giúp người dân hiểu được quan điểm của Đảng về chính sách BHXH hiện nay Từ đó tạo nên sự đồng thuận trong quá trình xây dựng và thực hiện những nội dung cải cách chính sách BHXH Vai trò tiếp cận thông tin như vậy một cách sâu sắc, đúng đắn, chân thực giúp cho người dân nhận thức rõ chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước về BHXH đúng đắn mang lại lợi ích lâu dài cho người lao động góp phần thực hiện tốt chính sách ASXH

Nước ta tuy ở giai đoạn dân số vàng, nhưng đang chuyển nhanh sang giai đoạn dân số già, tốc độ dân số già nhanh, tức là nhu cầu ASXH gia tăng, đến một lúc nào đó qu BHXH không đủ đáp ứng yêu cầu xã hội Việc tiếp cận thông tin BHXH chân thực, khách quan, thấy rõ xu thế tất yếu đang và sẽ diễn ra sẽ giúp cho các cơ quan chức năng, các cấp bộ Đảng, chính quyền, đặc biệt người dân hiểu rõ xu thế tất yếu đó để chủ động, tự giác tham gia thực hiện các chủ trương, biện pháp cải cách BHXH hiện nay Để mọi người dân hiểu rõ và chủ động tham gia BHXH một cách

tự giác, cùng với các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể, nhà báo có vai

24

trò quan trọng, trực tiếp, thường xuyên Vì vậy, nhà báo phải tiếp cận thông tin BHXH một cách khoa học để xử lý thông tin, tuyên truyền chính sách BHXH một cách có hiệu quả

1.2.2 Nhà báo xử lý thông tin chính sách BHXH

Để nhân dân tăng cường lòng tin, mức độ hài lòng và thực hiện mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH, nhà báo có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền sâu rộng về chính sách BHXH, nâng cao nhận thức của người dân Việc làm này đòi hỏi nhà báo không chỉ tiếp cận thông tin chính sách BHXH mà còn quan trọng hơn, cần thiết hơn là xử lý tốt thông tin chính sách BHXH

Xử lý thông tin chính sách BHXH bao gồm nhiều việc phải làm, nhiều nội dung thiết thực cụ thể, song có thể khái quát ở những việc chính sau:

Nghiên cứu đi sâu làm rõ những quan điểm, chủ trương, biện pháp, yêu cầu, nội dung cơ bản của đường lối, nghị quyết, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về chính sách BHXH Qua đây giúp cho các cơ quan chức năng, các cấp bộ Đảng, chính quyền, đoàn thể, đơn vị sử dụng lao động, người dân hiểu rõ vai trò chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về chính sách BHXH mà chủ động, tự giác thực hiện Để xử lý tốt thông tin chính sách BHXH, nhà báo phải có trình độ chính trị, lý luận và thực tiễn, những quan điểm, tư tưởng chiến lược của Đảng và Nhà nước cần thiết đủ để nhân dân nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của chính sách BHXH hiện nay Tuy nhiên phải tuyên truyền cho nhân dân hiểu biết chủ trương, đường lối, nghị quyết, chính sách BHXH bằng những ngôn ngữ, cách diễn đạt bình dân, dễ hiểu, phổ thông

để ai cũng có thể nhận thức dễ dàng Trình bày những điểm mấu chốt, cơ

Nhà báo xử lý thông tin làm rõ chủ trương của Đảng xây dựng hệ thống BHXH đa tầng là thế nào ? Vì sao phải như vậy ? Ý nghĩa, sự cần thiết phải xây hệ thống BHXH đa tầng hiện nay

Nhà báo xử lý thông tin về chủ trương liên kết, hỗ trợ giữa các chính sách BHXH cũng như tính linh hoạt của các chính sách nhằm đạt được mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH không những giúp các cơ quan chức năng mà nhân dân thấy rõ tính hữu hiệu, linh hoạt, sinh động của cải cách chính sách BHXH hiện nay

Nhà báo xử lý thông tin của Nghị quyết để thấy rõ những chủ trương, quan điểm, nội dung, hình thức, biện pháp cần thiết để nhân dân, cán bộ, đảng viên, người lao động chủ động xây dựng và tổ chức thực hiện nhằm củng cố niềm tin, tăng mức độ hài lòng của người lao động tham gia BHXH

Một vấn đề mới và khó hiện nay là nhà báo xử lý thông tin chính sách BHXH làm cho gia tăng số người tham gia BHXH trong khu vực phi chính thức Hiện nay trong điều kiện kinh tế thị trường, đa thành phần kinh

tế, kinh tế tư nhân, kinh tế cá thể phát triển mạnh mẽ, họ tự chủ về mọi mặt,

dễ sao nhãng việc quan tâm đến cá nhân với vấn đề xã hội lâu dài như BHXH

26

Một thông tin mới liên quan đến BHXH là điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu theo lộ trình mà nhà báo phải xử lý tốt, nhuần nhuyễn, có sức thuyết phục, có hiệu quả

Thiết thực và liên quan trực tiếp đến người tham gia BHXH là thông tin sửa đổi các quy định mức đóng, căn cứ đóng BHXH để đạt mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH mà nhà báo phải xử lý thấu đáo có lý, có tình hiện nay

Ngoài những vấn đề quan trọng trên, xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo cần làm rõ những vấn đề cần thiết như ai là đối tượng BHXH hiện nay; Mối quan hệ giữa chính sách BHXH với chính sách ASXH và các chính sách kinh tế - xã hội khác; Nguyên tắc đóng - hưởng của chính sách BHXH; Thế nào là mở rộng diện bao phủ BHXH; Những chủ thể thực hiện chính sách BHXH và mối quan hệ, trách nhiệm của các chủ thể ấy; Đâu là hệ thống tổ chức BHXH; Vai trò nhiệm vụ, chức năng của các tổ chức, đơn vị trong hệ thống đó; Đảng và Nhà nước chỉ đạo, kiểm tra, giám sát xã hội thực hiện chính sách BHXH thường xuyên Đối với từng vấn đề phải xử lý thông tin BHXH, nhà báo tiếp cận và xử lý thông tin BHXH phải đạt được sự trung thực, khách quan, đúng bản chất có sức thuyết phục, củng cố niềm tin với nhân dân về chính sách BHXH Vì thế xử

lý thông tin BHXH bao gồm xử lý các thông tin về BHXH và chất lượng, hiệu quả, mục đích của việc xử lý thông tin BHXH

1.3 Những nh n tố ảnh hưởng đ n hiệu quả ti p cận và xử thông tin chính sách BHXH củ nhà áo

1.3.1 Nhân tố chủ quan

Việc tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo tùy thuộc rất lớn vào nhân tố chủ quan của nhà báo Đều cùng một hiện thực khách quan tồn tại công khai, đầy đủ như chủ trương, nghị quyết,

27

chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về chính sách BHXH; đều cùng một thực tế xã hội là nhận thức, hoàn cảnh, sự phong phú, đa dạng, phức tạp của người tham gia BHXH Nhưng mỗi nhà báo có cách tiếp cận

và xử lý khác nhau vì thế mà hiệu quả rất khác nhau Có người đi sâu tiếp cận xử lý thông tin ở tầng bản chất, ở các cơ sở lý luận và thực tiễn một cách khoa học; có người tiếp cận và xử lý ở tầng hình thức bề ngoài, hiện tượng hời hợt thiếu tính thuyết phục vì thế hiệu quả hạn chế, không đáp ứng được yêu cầu

Cho nên tiếp cận và xử lý thông tin tùy thuộc phần lớn, cơ bản vào yếu tố chủ quan của nhà báo Làm nên yếu tố chủ quan của nhà báo lại phụ thuộc vào trình độ nhận thức chính trị, tư tưởng, vị thế vai trò của nhà báo

về nghề nghiệp của mình; phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, nghiệp vụ thực hiện tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH Có trường hợp về

ý thức chính trị, tư tưởng rất tốt, rất muốn tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH tốt để có sản phẩm báo chí tốt, nhưng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ non nên không biết tiếp cận thông tin từ đâu, như thế nào và càng không biết xử lý thông tin một cách cơ bản, mạch lạc, rõ ràng để có sản phẩm báo chí tốt, phục vụ có hiệu quả xã hội Vậy nhân tố chủ quan của nhà báo đối với tiếp cận và xử lý thông tin BHXH bao gồm trình độ giác ngộ chính trị, tư tưởng, lý luận, nắm vững đường lối chính sách BHXH; trình độ tiếp cận, quan sát, phát hiện, nắm bắt, xử lý thông tin BHXH; trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tác nghiệp của nhà báo trước những vấn đề cụ thể, thiết thực đang đặt ra

1.3.2 Nhân tố khách quan

Cùng với nhân tố chủ quan, nhân tố khách quan có vai trò quan trọng giúp nhà báo tiếp cận, xử lý thông tin có hiệu quả Trước hết nhân tố khách quan đối với nhà báo là Đảng và Nhà nước có định hướng chiến lược về

28

chính sách BHXH trong từng thời kỳ cách mạng của đất nước Điều đó thể hiện ở việc ban hành các chiến lược, nghị quyết, pháp luật, chính sách cụ thể về BHXH làm căn cứ pháp lý cho việc tổ chức, thực hiện chính sách BHXH Những văn bản pháp lý này vừa là ánh sáng soi đường chỉ lối, vừa

là căn cứ, là sự chỉ đạo cụ thể để các tổ chức cá nhân xã hội thực hiện Đây

là yếu tố khách quan quyết định, cơ bản, trước tiên để nhà báo tiếp cận và

xử lý thông tin BHXH Không có yếu tố này hoặc xa rời yếu tố này, việc tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo đều không đáp ứng yêu cầu hoặc thất bại

Tiếp đó là những văn bản hướng dẫn việc chỉ đạo, tổ chức thực hiện của các cấp bộ Đảng, chính quyền, cơ quan chức năng, các đoàn thể, hệ thống chính trị cùng đồng bộ, phối hợp chặt chẽ, chỉ đạo, tổ chức triển khai

cụ thể, rõ ràng, quyết liệt, tạo sự đồng thuận xã hội là những yếu tố khách quan, là nền tảng vật chất và tinh thần cổ vũ, khích lệ nhà báo say sưa, hứng thú tiếp cận và xử lý thông tin BHXH có hiệu quả

Điều quan trọng hơn cả là các cơ quan, tổ chức, đơn vị liên quan đến việc tiếp cận thông tin và xử lý thông tin BHXH mở rộng cửa sẵn sàng tạo điều kiện cho nhà báo tiếp cận thông tin và xử lý thông tin chính sách BHXH một cách thuận tiện, dễ dàng Sự hợp tác chặt chẽ, nhịp nhàng, thuận tiện, đầy đủ, tạo mọi cơ hội cho nhà báo tiếp cận và xử lý thông tin BHXH chính xác, kịp thời, có hiệu quả

Xã hội, người lao động, công chúng của các phương tiện thông tin đại chúng, báo chí hợp tác thường xuyên, phản ánh kịp thời chính xác, khách quan với tinh thần tích cực xây dựng cũng là một yếu tố giúp nhà báo tiếp cận và xử lý thông tin trúng, đúng, kịp thời, hay, có hiệu quả

Cơ quan quản lý báo chí từ cấp TW đến cấp cơ sở chỉ đạo sát sao, có

kế hoạch phù hợp, thiết thực, cụ thể cũng là yếu tố khách quan trực tiếp

29

quan trọng đối với nhà báo tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH Việc kiểm tra, đánh giá, phản biện, góp ý thường xuyên của các cấp lãnh đạo, của cơ quan chuyên môn báo chí, của dư luận xã hội đều là những yếu tố khách quan vô cùng quan trọng giúp cho nhà báo tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH tốt, có hiệu quả cao Ngoài những yếu tố trên, nhà báo phải biết quan sát nhân dân, xã hội đang cần tuyên truyền, giải thích, nâng cao nhận thức về những vấn đề gì trong chính sách BHXH cũng

là nhân tố khách quan rất cần thiết của nhà báo

1.4 Một số thuy t áp dụng và khung thuy t

1.4.1 Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự

Tại sao một số vấn đề xã hội lại được coi là quan trọng còn số khác lại không? Đây là nội dung chính mà mô hình thiết lập chương trình nghị

sự muốn giải quyết Mô hình này bắt nguồn từ giả thuyết rằng nếu các phương tiện truyền thông thường xuyên thông báo về một sự kiện và sự kiện này nhận được mức độ quan tâm nhiều hơn thì sẽ khiến công chúng

coi nó là quan trọng hơn Như Bernard Cohen cho rằng: “Báo chí có thể

không thành công khi muốn người ta nghĩ thế nào, nhưng nó đã thành công một cách đáng ngạc nhiên khi muốn họ nghĩ về cái gì”2

Cụ thể, McCombs và Shaw cho rằng các phương tiện truyền thông

đại chúng có chức năng lập ra “chương trình nghị sự” cho công chúng,

nghĩa là ấn định những nội dung mà công chúng sẽ theo dõi và bàn luận Những vấn đề nào được nhấn mạnh trên các phương tiện truyền thông đều

được công chúng quan tâm theo dõi Điều đáng chú ý của chức năng “thiết

lập chương trình nghị sự” này là ở chỗ nó có thể thu hút sự chú ý của công

luận vào một vấn đề nhất định nào đó, đồng thời tránh né (hay quên đi một

số vấn đề khác Giả thuyết về chức năng “thiết lập chương trình nghị sự”

2 Cohen, B C (1963), The Press and Foreign Policy, Princeton, NJ: Princeton University Press

30

về sau được nhiều công trình nghiên cứu sử dụng nhằm đo lường khả năng ảnh hưởng của truyền thông đại chúng đối với tâm tư và suy nghĩ của người dân về các vấn đề khác nhau trong xã hội Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng mối liên hệ tương quan trên đây không phải lúc nào cũng chặt chẽ Người ta nhận thấy cũng có những vấn đề được nhấn mạnh rất nhiều trên các phương tiện thông tin, nhưng vẫn không nhất thiết trở

thành “vấn đề quan trọng” dưới con mắt công chúng3

Theo McQuail và các công sự thì quá trình thiết lập chương trình nghị sự bao gồm ba yếu tố chính: chương trình nghị sự truyền thông, chương trình nghị sự công chúng và chương trình nghị sự chính sách Mô hình thiết lập chương trình nghị sự khẳng định rằng các phương tiện truyền thông chưa chắc đã ảnh hưởng tới việc chúng ta nghĩ thế nào nhưng chúng lại có ảnh hưởng vô cùng lớn khi xét tới khía cạnh khiến chúng ta nghĩ tới một cái gì đó Nói cách khác, sự có mặt hay vắng mặt của tin tức trên các phương tiện truyền thông có thể ảnh hưởng tới thứ hạng của chúng trong chương trình nghị sự của công chúng và chương trình nghị sự chính sách Thông thường, các cơ quan báo chí sẽ có sự thống nhất trong việc đưa tin

về những tin tức chính trong ngày

Vận dụng lý thuyết này vào nghiên cứu vấn đề tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo cho thấy, báo chí đã và đang thiết lập trong chương trình nghị sự sẽ thông qua phương pháp phân tích nội dung để tìm hiểu những chủ đề về BHXH với mức độ như thế nào, so sánh với nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng để đánh giá cách thức thiết lập chương trình nghị sự của báo chí đã phù hợp hay chưa Do

đó việc thiết lập chương trình nghị sự phản ánh tính mục đích, hướng công chúng vào những vấn đề về những lợi ích của BHXH, điều này phải

3 Trần Hữu Quang (2015), Xã hội học báo chí, Nxb Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

31

thể hiện rõ được vai trò của báo chí rong việc làm thay đổi hành vi của công chúng Trong thực tế cho thấy có nhiều bài viết, chủ để được các mặt báo quan tâm viết về việc tuyên truyền chính sách bảo hiểm, những bất cập hay những tiêu cực trong thực hiện chính sách BHXH Với số lượng thông tin lớn mà chúng ta có thể tiếp cận “không giới hạn” như hiện nay, việc định hướng những thông điệp truyền thông tới các bộ phận công chúng mục tiêu cụ thể đã trở nên quan trọng hơn Điều này rõ ràng thay đổi mô hình tiếp nhận tin tức và tạo ra một hệ thống khác về việc lựa chọn và sàng lọc thông

1.4.2 Lý thuyết thuyết phục

Để có khả năng thuyết phục trong hoạt động truyền thông (bao hàm nhiều loại hình truyền thông khác nhau , từ đó giúp đối tượng thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi, theo quan điểm của William McGuire- nhà tâm lý học xã hội người M , cần phải trải qua nhiều bước khác nhau Các bước này là:

Bước 1: Tiếp cận thông điệp: Với phương tiện truyền thông là báo

chí đã tạo ra một môi trường truyền thông trong đó công chúng/nhóm đối tượng có khả năng tiếp cận với thông điệp đã thiết kế Nói cách khác, đây

là bước giới thiệu để tăng khả năng tiếp cận thông điệp trong các hoạt động truyền thông

Bước 2: Chú ý tới thông điệp: Khả năng thuyết phục trong truyền

thông chỉ có thể có được khi nhà truyền thông có khả năng thu hút công chúng/nhóm đối tượng để họ chú ý đến thông điệp

Bước 3: Mối liên hệ của cá nhân với thông điệp: Nếu công

chúng/đối tượng tìm thấy mối quan tâm hoặc liên quan đến nhu cầu, lợi ích,

sở thích, thói quen của họ, họ sẽ tiếp tục bị “dẫn dắt” để chịu tác động của truyền thông

32

Bước 4: Hiểu thông điệp: Đây là giai đoạn trong đó đối tượng/công

chúng nhận thức để hiểu thông điệp Hiểu thông điệp là vấn đề có ý nghĩa làm thay đổi nhận thức và thái độ của công chúng/nhóm đối tượng một

cách bền vững

Bước 5: Cá nhân hoá điều chỉnh hành vi phù hợp với đời sống: Các

đối tượng tiếp nhận suy nghĩ k hơn về thông điệp Họ liên hệ với những vấn đề liên quan đến đời sống của chính họ Khi đó, nội dung thông điệp đã bắt đầu có tác dụng điều chỉnh suy nghĩ và định hướng hành vi của từng cá

nhân

Bước 6: Chấp nhận thay đổi: Chấp nhận thay đổi (nhận thức và hành

vi, thái độ là một bước ngoặt quan trọng trong kết quả của chiến dịch truyền thông Nhà truyền thông cần chủ động chú ý theo dõi, quan sát và chọn thời điểm “bấm nút” cho bước chuyển đổi này thì hiệu lực, hiệu quả

truyền thông sẽ cao hơn

Bước 7: Ghi nhớ thông điệp mà không ngừng ủng hộ thông điệp: Khi

đối tượng/công chúng đã chấp nhận sự thay đổi hành vi (chẳng hạn, từ chỗ hút thuốc lá ở nơi công cộng, nay họ đã chấp nhận thay đổi không hút nữa , việc tiếp theo mà nhà truyền thông cần làm để thuyết phục được họ là phải làm cho họ ghi nhớ thông điệp và không ngừng ủng hộ thông điệp

Bước 8: Có khả năng tư duy về thông điệp: Việc chuyển đổi tận gốc

thái độ và hành vi liên quan đến lĩnh vực truyền thông phụ thuộc vào việc đối tượng/công chúng tư duy về thông điệp như thế nào Các tài liệu, các sản phẩm truyền thông, thông qua các kênh truyền thông khác nhau, phải chú ý khuyến khích, kích thích khả năng tư duy về thông điệp cho đối

tượng/công chúng, định hướng quá trình tư duy về thông điệp

Vận dụng lý thuyết này vào đề tài nghiên cứu cho thấy, độ tin cậy

của nguồn tin phụ thuộc vào vai trò, vị thế xã hội của cơ quan truyền thông

33

hoặc uy tín xã hội của nguồn tin Do đó nguồn thông tin từ báo chí cung cấp sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút sự quan tâm của công chúng đối với chính sách BHXH Tuy nhiên nhà báo cần đặc biệt quan tâm tới thông điệp được thể hiện dưới dạng ngôn ngữ nói, viết, biểu tượng, hình ảnh sẽ tạo ra sự quan tâm của công chúng đối với BHXH Việc sử dụng các chuyên trang, chuyên đề về BHXH đòi hỏi nhà báo phải chuyên môn hóa bài viết gắn với các hoạt động cụ thể phù hợp với nhiều đối tượng khác nhau Đồng thời áp dụng lý thuyết này cũng cho thấy để thuyết phục công chúng nhà báo cần chú ý thuyết phục cả về lý trí và cảm xúc Trong hoạt động báo chí - truyền thông và hoạt động tư tưởng, thông điệp áp đặt hoặc mệnh lên sẽ không đạt hiệu quả mong đợi, thậm chí gây hiệu ứng ngược mong đợi, hiệu ứng ngược này có thể bộc phát ngay, cũng có thể tích tụ ngấm ngầm, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát khi có điều kiện

1.4.3 Lý thuyết “đóng khung”

Lý thuyết này do Erving Goffman –nhà tâm lý xã hội học người M gốc Canada đề xuất vào năm 1974 Theo đó, đối với hoạt động báo chí - truyền thông, quá trình đóng khung chủ yếu liên quan tới việc lựa chọn và làm nổi bật thông tin về sự kiện và vấn đề thời sự Đóng khung có thể có cách hiểu là lựa chọn một số khía cạnh trong cách hiểu về hiện thực, rồi làm cho nó nổi bật lên trên văn bản và chiến dịch truyền thông bằng cách nhấn mạnh vào một cách đặt vấn đề nào đó, một cách lý giải, một cách đánh giá đạo đức, một cách xử lý nào đó, tức là thiết kế và chọn lựa thông điệp phù hợp với nhãn quan của nhà truyền thông và công chúng

Vận dụng lý thuyết này vào đề tài nghiên cứu vấn đề tiếp cận và xử

lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo cho thấy: Lý thuyết đóng khung có thể vận dụng vào các chương trình, kế hoạch hay chiến dịch truyền thông được thiết kế, xây dựng một cách có chủ đích với các mục

34

tiêu trong hoạt động truyền thông về BHXH của nhà báo Trong thực tế

việc tuyên truyền BHXH phải có kế hoạch và lộ trình cụ thể hướng tới đối

tượng tiếp nhận Việc đóng khung các chương trình truyền thông về BHXH

sẽ tạo ra những hiệu ứng tích cực theo từng chủ đề mà đối tượng tham gia

BHXH quan tâm như hỏi đáp, tư vấn hay lên án, tố cáo hành vi trục lợi bảo

hiểm

1.4.4 Khung lý thuyết nghiên cứu

Từ những cơ sở lý thuyết áp dụng trong quá trình nghiên cứu tác giả xây dựng khung lý thuyết như sau:

Hình 1.1: Khung thuy t nghiên cứu

Từ khung lý thuyết nghiên cứu cho thấy Việc tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo có nhiều chỉ báo, phản ánh qua

Nhà áo

Xác minh thông tin

Biên tập

và kiểm duyệt

Thi t

k thông điệp

Lựa chọn PTTT phù hợp

35

nhiều khía cạnh khác nhau Về tiếp cận thông tin BHXH nhà báo có thể tiếp cận đa dạng các nguồn tin từ người tham gia BHXH, cơ quan BHXH, các chuyên gia trong lĩnh vực này Mặt khác nội dung thông tin tiếp cận đóng vai trò quan trọng trong việc định hình nội dung tuyên truyền Trong

đó nhà báo sử dụng nhiều phương pháp tiếp cận khác nhau, tùy thuộc vào từng loại thông tin và từng thời điểm tiếp cận

Về xử lý thông tin: Đây có thể coi là yếu tố then chốt trong quá trình truyền thông về BHXH, cung cấp cho công chúng những thông tin quan trọng, đồng thời định hướng dư luận xã hội về BHXH Việc xử lý thông tin

có mối liên hệ chặt chẽ với việc tiếp cận thông tin Việc tiếp cận thông tin

là bước đầu, còn xử lý thông tin là bước thứ 2 trong quá trình tác nghiệp của nhà báo Xác minh thông tin là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các bài viết của nhà báo Xác minh thông tin phản ánh độ tin cậy của thông tin Nhà báo tiến hành biên tập và kiểm duyệt, đồng thời lựa chọn phương tiện truyền thông thích hợp để đưa thông tin đến công chúng

Trong quá trình tiếp cận và xử lý thông tin về chính sách BHXH của nhà báo cũng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố chủ quan và khách quan trong quá trình thu thập thông tin cũng như xử lý thông tin

Tiểu k t Chương 1

Chương 1 bao giờ cũng có vị trí, vai trò quan trọng, làm nhiệm vụ xác định, “mở cửa, dẫn đường” đi vào tiếp cận và giải quyết những vấn đề chính của Luận văn Đồng thời nó cũng làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản, là công cụ nhận thức, quan niệm tiếp cận, xử lý các vấn đề nội dung của Luận văn

36

Vì thế Chương 1 của Luận văn đề cập cơ sở lý luận và thực tiễn về tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo, giải quyết vấn

đề này tác giả đi sâu nghiên cứu, trình bày các điểm chính sau:

Bước đầu làm rõ khái niệm thông tin, tiếp cận thông tin và xử lý thông tin Tác giả trình bày những nội dung cơ bản của khái niệm thông tin; khái niệm tiếp cận thông tin và khái niệm xử lý thông tin nói chung và có hướng vào việc xác định thông tin chính sách BHXH, tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH dựa trên cơ sở khoa học của lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta

Tác giả xác định vai trò và quy trình tiếp cận xử lý thông tin chính sách BHXH cụ thể của nhà báo hiện nay Đây là vấn đề cơ bản, có tính nền tảng để nhà báo phản ánh việc thực hiện chính sách BHXH hiện nay

Xác định những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả tiếp cận thông tin và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo hiện nay Tác giả xác định hai nhân tố chủ quan và khách quan đều vô cùng quan trọng quyết định đến chất lượng, hiệu quả tiếp cận, xử lý thông tin chính sách BHXH Nội chung Chương 1 sẽ là nền tảng cho việc nghiên cứu việc tiếp cận và xử lý thông tin chính sách BHXH của nhà báo Kết quả cụ thể được trình bày ở Chương 2 và Chương 3 của Luận văn