Tìm hiểu công ƣớc berne và vấn đề vi phạm bản quyền tại việt nam

Công ước Berne về bảo hộ bản quyền là một công ước mang giá trị quốc tếcó nội dung qui định chặt chẽ về vấn đề bản quyền trong các lĩnh vực văn học,nghệ thuật bảo vệ đối tượng, các quyền

ĐAỊ HOC̣ QUỐ

C GIA HÀNÔỊ TRƯỜNG ĐAỊ HOC̣ KHOA

HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA THÔNG TIN

-THƯ VIỆN -o0o -

ĐẶNG THỊ LÊ

TÌM HIỂU CÔNG ƯỚC BERNE

VÀ VẤN ĐỀ BẢO HỘ BẢN QUYỀN TẠI VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH THÔNG TIN – THƯ VIỆN

Hệ đào tạo : Chính quy Khóa học : QH - 2008 - X

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: Th.S Trịnh Khánh Vân

HÀ NỘI, 2012

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài……… 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……… 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 2

4 Phương pháp nghiên cứu……….2

5 Tình hình nghiên cứu theo hướng đề tài……….2

6 Bố cục của khóa luận……… 2

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 : MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BẢN QUYỀN VÀ CÔNG ƯỚC BERNE………3

1.1 Khái niệm về sở hữu trí tuệ và bản quyền……… .3

1.1.1 Khái niệm về sở hữu trí tuệ………3

1.1.2 Khái niệm về bản quyền……… 3

1.2 Khái quát về Công ước Berne……… 4

1.2.1 Sự hình thành Công ước Berne……… 4

1.2.2 Nội dung Công ước Berne……… 6

1.2.2.1 Nguyên tắc bảo hộ……… 6

1.2.2.2 Đối tượng và tiêu chuẩn bảo hộ……… 7

1.2.2.3 Các quyền được bảo hộ……… 9

1.2.2.4 Những ngoại lệ của Công ước………11

1.2.2.5 Thời hạn bảo hộ……… 13

CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG VI PHẠM BẢN QUYỀN TẠI VIỆT

NAM……….15

2.1 Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản……… 20

2.2 Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực nhạc số……… ……… 25

2.3 Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực phần mềm………35

2.4 Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực phim ảnh……… 39

2.5 Vi phạm bản quyền mỹ thuật……… 42

2.6 Vi phạm bản quyền băng đĩa……… 47

CHƯƠNG 3 : MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM BẢO HỘ BẢN QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY……….51

3.1 Nhận xét……… 51

3.1.1 Ưu điểm………51

3.1.2 Hạn chế……… 53

3.2 Một số kiến nghị nhằm bảo hộ bản quyền ở Việt Nam hiện nay………….54

3.2.1 Giáo dục nâng co ý thức bảo hộ bản quyền……… 54

3.2.2 Hoàn thiện hệ thống pháp lý – cơ chế thực thi……… 55

3.2.3 Nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng……… 56

KẾT LUẬN……… 57

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 59

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Công ước Berne về bảo hộ bản quyền là một công ước mang giá trị quốc tế

có nội dung qui định chặt chẽ về vấn đề bản quyền trong các lĩnh vực văn học,nghệ thuật bảo vệ đối tượng, các quyền, chủ thể tác phẩm, cùng với việc quiđịnh các tiêu chuẩn bảo hộ, thời hạn bảo hộ được áp dụng với các nước là thànhviên của Công ước

Bản quyển là một hình thức bảo hộ của luật pháp đối với “các tác phẩm gốccủa tác giả”, bao gồm tác phẩm văn học, sân khấu, âm nhạc, nghệ thuật và cáctác phẩm trí tuệ khác

Tình hình vi phạm bản quyền ở Việt Nam hiện nay là rất phổ biến và phứctạp Một số lĩnh vực thường xuyên bị vi phạm bản quyền ở Việt Nam hiện nay là: Xuất bản; Nhạc số; Phần mềm; Băng đĩa; Phim ảnh; Mỹ thuật…

Căn cứ vào nội dung của Công ước Berne và thực trạng vi phạm bản quyển

ở Việt Nam tôi đã “ Tìm hiểu Công ước Berne và Vấn đề vi phạm bản quyền tại Việt Nam” làm khóa luận tốt nghiệp của mình.

Từ đó, có được sự nhìn nhận đúng đắn, khoa học và có những giải phápnhằm bảo hộ bản quyền ở Việt Nam được hiệu quả và tốt hơn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Hiểu rõ hơn về nội dung Công ước Berne và tình hình

vi phạm bản quyền tại Việt Nam Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm ngăn chặn vi phạmbản quyền số tại nước ta hiện nay

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Khảo sát thực trạng vi phạm bản quyền ở Việt Nam

+ Đề xuất giải pháp bảo vệ bản quyền

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Nội dung Công ước Berne và vấn đề vi phạm bản

quyền

- Phạm vi nghiên cứu: Tình hình vi phạm bản quyền tại Việt Nam hiện nay.

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu – thông tin

5 Tình hình nghiên cứu theo hướng đề tài

Vấn đề vi phạm bản quyền ở nước ta hiện nay đang là vấn quan trọng, cũngnhư gây nhiều tranh cãi, phức tạp trong xã hội Nhận thấy, đây là một hướng đềtài nghiên cứu mới, và trong Khoa cũng chưa có nhiều nghiên cứu cụ thể về tìnhhình bảo hộ bản quyền tại Việt Nam Do vậy, tôi lấy đề tài nghiên cứu này làmkhóa luận tốt nghiệp của mình

6 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận gồm các chương sau :

Chương 1 : Một số khái niệm cơ bản về bản quyền và Công ước Berne

Chương 2 : Thực trạng vi phạm bản quyền tại Việt Nam

Chương 3 : Một số nhận xét và kiến nghị nhằm bảo hộ bản quyền ở Việt Nam hiện nay

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 : MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BẢN

QUYỀN VÀ CÔNG ƯỚC BERNE 1.1 Khái niệm về sở hữu trí tuệ và bản quyền

1.1.1 Khái niệm sở hữu trí tuệ

Sở hữu trí tuệ là quyền sở hữu tài sản trí tuệ của cá nhận hoặc pháp nhân.Quyền sở hữu tài sản này bao gồm quyền chiếm giữ, sử dụng và định đoạt tài sảntrí tuệ đó Cá nhân hoặc pháp nhân sở hữu tài sản trí tuệ đó được gọi là chủ sởhữu tài sản trí tuệ Đặc điểm cơ bản và quan trong nhất của quyền sở hữu này làchủ sở hữu tài sản trí tuệ có quyền sử dụng tài sản trí tuệ của mình theo ý nuốn

và không ai được sử dụng tài sản trí tuệ đó nếu không được phép của chủ sởhữu Sở hữu trí tuệ được chia thành 2 lĩnh vực: Quyền tác giả hay gọi là Bảnquyền (Copyrights) và Sở hữu công nghiệp (Industrial Property)

1.1.2 Khái niệm về bản quyền

Quyền tác giả hay còn gọi là Bản quyền (Copyrights) là độc quyền của một

tác giả cho tác phẩm của người này

Quyền tác giả được dùng để bảo vệ các sáng tạo tinh thần có tính chất vănhóa (gọi là tác phẩm), ví dụ như các bài viết về khoa học, văn học, sáng tácnhạc, ghi âm, tranh vẽ, hình chụp, phim và các chương trình truyền thanh.Quyền này bảo vệ các quyền lợi cá nhân và lợi ích kinh tế của tác giả trong mốiliên quan tới tác phẩm này

Quyền tác giả tài Việt Nam được quy định chi tiết trong Bộ Luật Dân Sự

2006, Luật Sở hữu Trí tuệ và Nghị định 100/NĐ-CP/2006 của Chính phủ quiđịnh chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ Luật Dân Sự, Luật sởhữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan

Theo đó, Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các tác phẩm domình sáng tạo hoặc sở hữu, bao gồm các điều sau :

1 Quyền nhân thân Đặt tên cho tác phẩm Đứng tên thật hay bút danh trên tácphẩm ; Được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố sử dụng; Công bốtác phẩm hoặc cho phép ngưới khác công bố tác phẩm; Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩmkhông cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác

phẩm dưới bất kí hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

2 Quyền tài sản Làm tác phẩm tái sinh; Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;Sao chép tác phẩm; Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm; Truyền đạt tácphẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử haybất kì phương tiện kỹ thuất nào khác; Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh,chương trình máy tính Tác phẩm được bảo hộ theo cơ chế quyền tác giả là các tác phẩmtrong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật

Theo Bộ Luật Dân Sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam địnhnghĩa bản quyền như sau : “Quyền tác giả được hiểu là các quyền dân sự mà tácgiả hoặc chủ sở hữu tác phẩm được hưởng đối với tác phẩm mà mình sáng tạo

ra hoặc tác phẩm mà mình là chủ sở hữu

1.2 Khái quát về Công ước Berne

1.2.1 Sự hình thành Công ước Berne

Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học và nghệ thuật được ra đời

vào ngày 9 tháng 9 năm 1886 tại Berne – Thụy Sĩ lần đầu tiên thiết lập và bảo vệbản quyền giữa các quốc gia có chủ quyền Công ước Berne được hình thànhsau nỗ lực vận động của Victor Hugo

Các quốc gia tuân thủ công ước Berne công nhận quyền bảo hộ bản quyền(quyền tác giả) của các tác phẩm tại các quốc gia khác cùng tuân thủ công ước này.Công ước Berne cho phép tác giả được hưởng các quyền suốt đời cộng thêm tốithiểu 50 năm sau đó Tuy nhiên, các quốc gia tuân thủ công ước được phép nângcao thời hạn hưởng tác quyền dài hơn như cộng đồng Châu Âu đã làm 1993 thôngqua chỉ thị về thời gian hòa hợp bảo vệ quyền tác giả và một số quyền có liên quanthời gian bảo hộ của các tác phẩm văn học và nghệ thuật được ấn định

thống nhất là cho đến 70 năm sau tác giả qua đời Các quyền lợi của các nhà biểudiễn chấm dứt 50 năm sau khi biểu diễn.

Một số nước tuân thủ phiên bản cũ của công ước Berne cho phép tác giảđược hưởng suốt đời cộng 70 năm Thời hạn này có thể giảm đối với một số loạitác phẩm nghệ thuật như điện ảnh hoặc đối với tác phẩm là một cơ quan thì thờihạn tác quyền là 95 năm sau lần xuất bản đầu tiên

Công ước Berne đã được sửa đổi nhiều lần để hoàn thiện với hệ thống bảo

hộ quốc tế mà công ước quy định Đã có nhiều thay đổi để đối phó với nhữngthách thức nảy sinh do sự phát triển nhanh chóng của công ước trong

lĩnh vực sử dụng tác phẩm của tác giả, để công nhận những quyền mới đồng thờicho phép các phiên bản sửa đổi phù hợp với các quyền đã được quy định Côngước đã được sửa đổi bổ sung 7 lần vào các năm: tại Berlin - 1908, Berne – 1914,Roma - 1928, Brussels – 1948, Stockholm - 1967, Paris – 1971, Paris – 1986 Văn bản hiện hành chính là đạo luật Paris của công ước được thông qua tronglần sửa đổi bổ sung vào ngày 24 tháng 7 năm 1971 tại Paris Cộng hòa Pháp Từnăm 1967 công ước Berne được quản lý bởi Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới(WIPO) Hầu như tất cả các thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO)đều tuân thủ các điều khoản của công ước này theo thỏa thuận TRIPs, đến ngày

20 tháng 11 năm 2004 có 157 quốc gia đã kí công ước Berne

Ngày 7 tháng 6 năm 2004 Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa ViệtNam đã có quyết định số 332/2004/QĐ-CTN về việc Việt Nam tham gia côngước Berne trở thành quốc gia thứ 156 tham gia công ước Berne Công ước cóhiệu lực tại Việt Nam từ ngày 26 tháng 10 năm 2004

1.2.2 Nội dung Công ước Berne

1.2.2.1 Nguyên tắc bảo hộ

Công ước Berne không có điều khoản riêng quy định về những nguyên tắc

cơ bản trong việc thực hiện bảo hộ các quyền tác giả đối với các tác phẩm vănhọc nghệ thuật của họ Công ước Berne gồm có phần mở đầu, 47 điều khoảnchính và Phần phụ lục gồm 6 khoản Nội dung chủ yếu cơ bản nhất của côngước Berne là các quy định được ghi tại các điều khoản từ Điều 1 đến Diều 21 vàPhần phụ lục giành cho các nước đang phát triển Qua toàn bộ nội dung củaCông ước nhất là các quy định được ghi nhận tại Điều 5 có thể rút ra các nguyêntắc cơ bản sau đây :

 Nguyên tắc thứ nhất là đối xử quốc gia Đây là một trong những nguyên tắc cơbản trong quan hệ quốc tế nói chung thường được sử dụng trong các thông lệ quốc tế, cácquy định về quyền sở hữu trí tuệ, về khuyến khích đầu tư và quan hệ dịch vụ, thương mạiquốc tế Theo quy định của Công ước Berne thì những tác phẩm văn học, nghệ thuật đượcbảo hộ theo công ước Berne thì tác giả của chúng được hưởng theo quy định của luật phápquốc gia sở tại

 Nguyên tắc thứ hai là bảo hộ tự động Các quốc gia đã tham gia công ước thìviệc hưởng và thực hiện các quyền tác giả đối với tác phẩm văn học nghệ thuật khôngphải làm bất kì thủ tục nào, vấn đề bảo hộ được thực hiện kể cả trong trường hợp tácphẩm không được bảo hộ ở quốc gia gốc

Công ước Berne đã khái niệm về quốc gia gốc như sau : “ Đó là quốc giatham gia công ước và tác phẩm được xuất bản lần đầu tiên ở đó Nếu tác phẩmđược xuất bản đồng thời ở một số nước đều đã tham gia công ước thì lấy quốcgia có thời hạn bảo hộ ngắn nhất là quốc gia gốc Với tác phẩm chưa công bốhoặc đã công bố lần đầu tiên tại một quốc gia chưa tham gian công ước thì chỉđược bảo hộ theo công ước Berne nếu tác giả là công dân của nước đã tham giacông ước và quốc gia mà tác giả mang quốc tịch sẽ được lấy làm quốc gia gốccủa tác phẩm

 Nguyên tắc thứ ba bảo hộ độc lập được thể hiện như sau Luật pháp quốc gia

đã tham gia công ước sẽ quy định về mức độ và các tủ tục, phương thức bổ cứu nhằmthực hiện sự bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm được yêu cầu bảo hộ Sự đãi ngộ đặcbiệt hoặc sự hạn chế bảo hộ của một quốc gia là một thành viên của công ước đối vớinhững tác phẩm của những tác giả là công dân của quốc gia không phải là thành viên sẽkhông bắt buộc áp dụng tại các quốc gia thành viên khác

1.2.2.2 Đối tượng và tiêu chuẩn bảo hộ

Đối tượng bảo hộ trong công ước Berne là các tác phẩm văn học và các tácphẩm nghệ thuật Thuật ngữ “Các tác phẩm văn học và nghệ thuật” trong côngước Berne được hiểu là tất cả các sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học,khoa học và nghệ thuật được biểu hiện dưới bất kỳ hình thức nào, theo bất kỳphương thức nào (Điều 2 Công ước Berne) Cụ thể, các đối tượng như sau :Sách, tập in nhỏ, các ấn phẩm khác, các bài giảng, các bài phát biểu, bàithuyết trình và các tác phẩm cùng loại, kịch bản, nhạc kịch, các tác phẩm hoạtkịch, kịch câm, các bản nhạc có lời hoặc không có lời, các tác phẩm điện ảnh, tácphẩm hội họa, kiến trúc, chạm trổ, điêu khắc, tranh khắc bản, ảnh và các tácphẩm được thể hiện bằng phương pháp tương tự như nhiếp ảnh, tác phẩm nghệthuật ứng dụng, các tác phẩm minh họa, địa đồ, bản vẽ thiết kế, bản phác họa vàcác tác phẩm 3 chiều liên quan đến địa lý, địa hình, kiến trúc và khoa học

Các tác phẩm dịch thuật, cải biên, phóng tác, cải biên âm nhạc và các hìnhthức chuyển thể khác từ một tác phẩm văn học hoặc tác phẩm nghệ thuật cũngđược bảo hộ như vác tác phẩm gốc và không được làm phương hại đến quyềntác giả đối với tác phẩm gốc

10

Luật pháp quốc gia là thành viên Liên Hiệp có thẩm quyền quyết định việcbảo hộ đối với công văn Nhà nước về lập pháp, hành pháp hay tư pháp cũngnhư các bản dịch chính thức của văn kiện đó.

Các tuyển tập các tác phẩm văn học nghệ thuật, các bộ bách khoa từ điển vàcác hợp tuyển do việc chọn lọc hay kết cấu các tư liệu, tạo thành một sáng tạo trítuệ cũng được bảo hộ như một tác phẩm, miễn không phương hại quyền tác giảcủa các tác phẩm tạo nên các hợp tuyển này

Các tác phẩm nói trên đều được hưởng sự bảo hộ ở tất cả các nước thànhviên của Liên Hiệp Việc bảo hộ này dành cho tác giả và những người sở hữuquyền tác giả

- Tác giả là công dân của quốc gia đã tham gia công ước dù tác phẩm của họ đã hoặc chưa công bố

- Tác giả là công dân của quốc gia chưa tham gia công ước nhưng tác phẩm của

họ đã được công bố làn đầu tiên tại một nước đã tham gia công ước

- Tác giả không mang quốc tịch của quốc gia đã tham gia công ước nhưngthường xuyên cư trú tại nước đó thì cũng xem như công dân của nước đó và tác phẩmcủa họ cũng được bảo hộ theo Công ước Berne

- Tác giả không phải là công dân của nước đã tham gia công ước là tác giả củacác tác phẩm điện ảnh, tác phẩm kiến trúc sẽ được bảo hộ theo công ước Berne nếu trụ

sở của nhà sản xuất phim đóng ở nước thành viên công ước, tác phẩm kiến trúc đượcxây dựng tại nước đã tham gia công ước

1.2.2.3 Các quyền được bảo hộ

Quy định về các quyền cơ bản trong công ước Berne cũng có thể coi là mộtnguyên tắc của Công ước Berne, đó là nguyên tắc bảo hộ quyền tối thiểu, tức làcác quốc gia thành viên có thể quy định về sự bảo hộ cao hơn các quyền tác giảđối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật Các quyền được bảo hộ theo côngước Berne bao gồm những quyền sau :

 Thứ nhất, quyền về tinh thần : Yêu cầu thừa nhận tác giả, phản đối những

hành vi sửa đổi và xâm hại khác đối với tác phẩm Bảo hộ quyền tinh thần sau khi tác giảđược duy trì ít nhất cho đến khi chấm dứt các quyền về kinh tế Các biện pháp bồithường nhằm đảm bảo các quyền mà Công ước Berne thừa nhận sẽ do luật pháp quốcgia quy định Cụ thể quyền này thể hiện như sau :

- Độc lập với quyền kinh tế của tác giả và cả sau khi quyền này được chuyểnnhượng, tác giả vẫn giữ nguyên quyền được đòi thừa nhận mình là tác giả của tác phẩm

và phản đối bất kỳ sự xuyên tạc, cắt xén hay sửa đổi hoặc những vi phạm khác đối vớitác phẩm có thể làm phương hại đến danh dự và tiếng tăm của tác giả

- Sau khi tác giả chết, những quyền tác giả được hưởng theo quy định vẫn đượcduy trì ít nhất cho đến khi chấm dứt các quyền kinh tế và được sử dụng bởi nhũng cánhân hoặc đoàn thể hữu quyền thể theo pháp luật quốc gia nơi sự bảo hộ được áp dụng

Tuy nhiên, những quốc gia mà luật pháp hiện hành khi phê chuẩn, hoặc gia nhậpđạo luật này không có các quy định bảo hộ tất cả nhũng quyền nói trên sau khitác giả qua đời, các quốc gia đó có thể quy định chấm dứt một phần các quyềnnói trên sau khi tác giả chết

 Thứ hai: Quyền dịch thuật Ngoài quyền được bảo hộ đối với tác phẩm gốc

trong suốt thời hạn bảo hộ, tác giả còn được bảo hộ về sự độc quyền dịch và cho phépdịch

12

 Thứ ba: Quyền về sao chép, tác giả được hưởng những quyền lợi phát sinh

từ việc sao chép tác phẩm của họ dưới bất kỳ hình thức nào, bằng bất kỳ phương thức

nào, việc ghi âm hay ghi hình đối với tác phẩm cũng được coi là sao chép theo quy địnhcủa Công ước Berne Cụ thể :

- Tác giả có các tác phẩm văn học nghệ thuật được Công ước này bảo hộ, được hưởng độc quyền cho phép sao in các tác phẩm đó dưới bất kỳ phương thức nào

- Luật pháp quốc gia thành viên Liên Hiệp có quyền cho phép sao in những tácphẩm nói trên trong một vài trường hợp đặc biệt, miễn là sự sao in đó không phương hạiđến việc khai thác bình thường tác phẩm hoặc không gây thiệt thòi bất chính cho nhữngquyền lợi hợp pháp của tác giả

- Mọi ghi âm hay ghi hình đều được xem là sao in theo nghĩa của Công ước này

 Thứ tư: Quyền phóng tác, cải biên chuyển thể khác Tác giả các tác phẩm

văn học và nghệ thuật được hưởng độc quyền cho phép phóng tác, chuyển thể hay cảibiên các tác phẩm của mình Như việc phóng tác điện ảnh, ghi âm tác phẩm âm nhạc vàlời kèm theo…Cụ thể sự độc quyền cho phép như sau :

- Phóng tác và quay phim các tác phẩm của mình và cho phát hành những tác phẩm đã phóng tác hay quay phim

- Trình diễn công cộng và truyền thông quần chúng bằng đường dây những tác phẩm đã phóng tác hay quay phim

Ngoài ra việc phóng tác dưới bất kỳ hình thức nghệ thuật nào những bộ phim

có cốt truyện lấy từ những tác phẩm văn học nghệ thuật, ngoài sự cho phép củacác tác giả đã thực hiện bộ phim còn phải lệ thuộc vào sự cho phép của các tácgiả của các tác phẩm nguyên tác

1.2.2.4 Những ngoại lệ của Công ước

Những ngoại lệ của công ước thể hiện qua các đối tượng nằm ngoài sự bảo

hộ của Công ước và một số sử dụng tự do tác phẩm và sử dụng tự do hợp phápkhác các tác phẩm theo Công ước

 Các đối tượng nằm ngoài sự bảo hộ của Công ước Berne

- Các tin tức thời sự hàng ngày hoặc tin tức xã hội chỉ mang tính đưa tin trên báo chí không được bảo hộ bởi công ước Berne

- Các văn bản pháp quy và bản dịch các văn bản đó, bài diễn văn chính trị, những lời phát biểu trong quá trình tố tụng của Tòa án

- Những tác phẩm chưa được ghi nhận dưới một dạng vật chất nhất định như : được viết ra giấy, được ghi âm, ghi hình, biểu diễn…

Tuy nhiên, pháp luật các quốc gia thành viên của Công ước có thể bảo hộ đốivới tác phẩm nghệ thuật ứng dụng, các thiết kế và kiểu dáng công nghiệp nhưng

sự bảo hộ đặc biệt với các tác phẩm nghệ thuật ứng dụng và các thiết kế, kiểudáng công nghiệp sẽ không được bảo hộ đặc biệt tại các quốc gia khác và ở đóchúng chỉ được bảo hộ như các tác phẩm nghệ thuật khác Nếu các tác phẩm đómuốn được bảo hộ tại các quốc gia khác như trong nước mình thì trường hợpnước đó phải là thành viên của Công ước Paris về bảo hộ Sở hữu công nghiệp

 Một số sử dụng tự do tác phẩm và sử dụng tự do hợp pháp khác các tác

phẩm theo Công ước

Những trích dẫn rút ra từ một tác phẩm đã được phổ cập tới công chúng mộtcách hợp pháp, miễn là sự trích dẫn đó phù hợp với những thông lệ chính đáng

và trong mức độ phù hợp với mục đích, kể cả những trích dẫn các bài báo và tậpsan định kỳ dưới hình thức điểm báo

Luật pháp quốc gia thành viên Liên Hiệp và những thỏa hiệp đặc biệt đã cóhay sẽ ký kết giữa các quốc gia này có thẩm quyền quy định cho phép sử dụngtrong mức độ phù hợp có mục đích, những tác phẩm văn học hay nghệ thuậtbằng cách trích dẫn để minh họa giảng dạy trong các xuất bản phẩm, các buổi

phát thanh, ghi âm hay ghi hình miễn sao việc sử dụng phù hợp với thông lệchính đáng.

Luật pháp quốc gia thành viên Liên Hiệp có thẩm quyền cho phép in lại trênbáo chí, phát lại trên đài truyền thanh hay phương tiện thông tin đại chúng bằngđường dây những bài báo có tính chất thời sự kinh tế, chính trị hay tôn giáo đãđăng tải trên báo chí hay tập san hoặc các tác phẩm truyền thanh cùng một tínhchất tương tự, miễn là sự in lại, phát lại, phát thanh hay truyền thông đó không

bị tác giả đích danh dành quyền sử dụng

Tuy nhiên, việc trích dẫn hay sử dụng tác phẩm nêu trên đều phải ghi rõnguồn gốc tác phẩm và tên tác giả nếu nguồn gốc tác phẩm có mang tên tác giảLuật pháp quốc gia thành viên Liên Hiệp cũng có thẩm quyền quy định trongnhững điều kiện nào những tác phẩm văn học nghệ thuật được nhìn thấy hoặcnghe thấy trong một buổi thông tin thời sự qua hình ảnh hay phim hoặc phátthanh hay truyền thông quần chúng bằng đường dây, có thể được sao và phổ cậptới quần chúng trong mức độ phù hợp với mục đích thông tin

Đối với những tác phẩm khuyết danh hay bút danh, thời hạn bảo hộ do côngước này quy định chấm dứt 50 năm sau khi tác phẩm được phổ cập đến quầnchúng một cách hợp pháp Tuy nhiên, khi bút hiệu tác giả biểu lộ không chúthoài nghi về danh tính của tác giả thì thời hạn bảo hộ là thời hạn quy định suốt

cuộc đời tác giả và sau 50 năm khi tác giả chết Nếu tác giả một tác phẩm khuyếtdanh hay bút danh tiết lộ danh tính của mình trong thời gian đã nói ở trên, thìthời hạn bảo hộ cũng được quy định như trên Các quốc gia thành viên LiênHiệp không bắt buộc phải bảo hộ những tác phẩm khuyết danh hay bút danh khi

có đủ lý do cho rằng tác giả của tác phẩm đó đã chết được 50 năm

Luật pháp của quốc gia là thành viên Liên Hiệp có thẩm quyền quy định thờihạn bảo hộ các tác phẩm nhiếp ảnh và các tác phẩm nghệ thuật ứng dụng theotính chất của tác phẩm nghệ thuật Tuy nhiên, thời hạn này không được dưới 25năm kể từ khi tác phẩm được thực hiện

Thời gian bảo hộ sau khi tác giả chết và các thời hạn nói ở trên được bắt đầu

từ lúc tác giả chết hay từ những biến cố Tuy nhiên, hạn bảo hộ tính từ ngày 1tháng 1 năm tiếp theo sau cái chết hay biến cố đã nói trên

Các nước thành viên Liên Hiệp có quyền quy định một thời hạn bảo hộ dàihơn các thời hạn quy định đã nêu trên Đặc biệt là những nước thành viên LiênHiệp bị ràng buộc bởi đạo luật Roma của Công ước, nếu vào thời điểm của đạoluật hiện tại được ký kết, có luật quốc gia hiện hành quy định những thời hạnbảo hộ ngắn hơn thời hạn quy định nêu trên, thì nước đó có thể giữ thời hạnngắn hơn đó trong khi gia nhập hay phê chuẩn đạo luật này

Trong bất kỳ trường hợp nào thời hạn bảo hộ sẽ do quy định của luật phápcủa nước nơi sự bảo hộ được áp dụng trừ trường hợp luật pháp của nước đó quyđịnh khác đi, còn không thì thời hạn bảo hộ sẽ không quá thời gian được quyđịnh ở quốc gia gốc của tác phẩm

Đối với tác phẩm đồng tác giả thì thời hạn bảo hộ, những quy định trên cũngđược áp dụng khi quyền tác giả là quyền chung của những người cộng tác củamột tác phẩm chỉ có khác là thời hạn tính sau khi người cộng tác cuối cùng chết

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VI PHẠM BẢN QUYỀN TẠI VIỆT NAM

Sau khi Việt Nam gia nhập Công ước Berne về bảo hộ bản quyền các tácphẩm văn học nghệ thuật, cùng với việc ban hành hành bộ Luật dân sự năm

2005, đặc biệt là việc ban hành Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 và Việt Nam làthành viên chính thức của WTO thì hoạt động bảo hộ bản quyền trở nên sôi độnghơn Những nội dung qui định quyền tác giả trong Bộ Luật Dân sự Việt namđược xây dựng dựa trên nội dung bảo hộ quyền tác giả của Công ước Berne, căn

cứ trên cơ sở một số điều khoản của Công ước Berne cho phép Luật các nướcthành viên tự điều chỉnh Vì vậy, việc bảo hộ bản quyền ở Việt Nam hiện nayđều nhằm vào các đối tượng được quy định như trong Công ước Berne, song có

sự cụ thể hơn chia thành đối tượng là các tác phẩm trong nước hay do ngườiViệt Nam sáng tạo và đối tượng là các tác phẩm do người nước ngoài sáng tạonên Mặt khác, việc bảo hộ bản quyền ở Việt Nam còn bổ sung một số đối tượng

mà trong Công ước Berne không hướng tới như Công ước Berne không bảo hộđối tượng là các tin tức thời sự thuần túy đưa tin; Các văn bản pháp luật và vănbản dịch của các văn bản đó Cụ thể được quy định như sau:

Tác phẩm trong nước hay do người Việt Nam sáng tạo

Điều 14 Luật SHTT liệt kê 15 loại hình tác phẩm là đối tượng bảo hộ quyềntác giả sau :

- Tác phẩm văn học, nghệ thuật khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác

- Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác được thể hiện dưới dạng ngôn ngữnói và được định hình dưới dạng vật chất nhất định (Điều 10 Nghị định 100/2006/NĐ-CP)

- Tác phẩm sân khấu bao gồm thuộc loại hình biểu diễn như kịch nói, nhạc

vũ kịch, ca kịch, kịch câm, xiếc, múa, múa rối và các loại hình tác phẩm sân khấu khác(Điều 13 Nghị định 100/2006/NĐ-CP)

- Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự làtác phẩm được hợp thành bằng hàng loạt hình ảnh liên tiếp tạo nên hiệu ứng chuyểnđộng kèm theo hoặc không kèm theo âm thanh, được thể hiện trên chất liệu nhất định cóthể phân phối, truyền đạt tới công chúng bằng các thiết bị kỹ

thuật, công nghệ Tác phẩm điện ảnh gồm các loại phim truyện, phim tài liệu,phim khoa học, phim hoạt hình và các loại hình tương tự khác (Điều 16 Nghịđịnh 100/2006/NĐ-CP)

- Tác phẩm báo chí gồm: phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phảnảnh, điều tra, bình luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại khác nhằm đăng, pháttrên báo in, báo nói, báo hình báo, điện tử hoặc các phương tiện khác (Điều 11 Nghịđịnh 100/2006/NĐ-CP)

- Tác phẩm âm nhạc là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nhạc nốt trongbản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác có hoặc không có lời, không phụ thuộc vào việctrình diễn hay không (Điều 12 Nghị định 100/2006 NĐ-CP)

- Tác phẩm kiến trúc là bản vẽ thiết kế thể hiện ý tưởng sáng tạo về ngôi nhà,công trình xây dựng, quy hoạch không gian đã hoặc chưa xây dựng Tác phẩm kiến trúcbao gồm các bản vẽ, thiết kế mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, phối cảnh, thể hiện ý tưởngsáng tạo về ngôi nhà, công trình, tổ hợp công trình kiến trúc, tổ chức không gian, kiếntrúc cảnh quan một vùng, đô thị, hệ thống đô thị, khu chức năng, đô thị, khu dân cư(Điều 17 Nghị định 100/2006/NĐ-CP)

- Tác phẩm tạo hình là tác phẩm được thể hiện bằng đường nét, hình khối,màu sắc, bố cục như hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc, nghệ thuật sắp đặt và các hình

thức thể hiện khác tồn tại dưới dạng độc bản Đối với loại hình đồ hoạ có thể thểhiện đến phiên bản thứ 50, có số thứ tự và có chữ ký của tác giả (Điều 15.1 Nghịđịnh 100/2006/Nđ-CP)

- Mỹ thuật ứng dụng là tác phẩm được thể hiện bằng đường nét, hình khối,màu sắc, bố cục với tính năng hữu ích, có thể gắn liền với đồ vật hữu ích, được

sản xuất hàng loạt, bằng tay hoặc bằng máy như biểu trưng, hàng thủ công mỹnghệ, hình thức thể hiện trên sản phẩm, bao bì sản phẩm (Điều 15.2 Nghị định100/2006/NĐ-CP).

- Tác phẩm nhiếp ảnh là tác phẩm thể hiện hình ảnh của thế giới khách quantrên vật liệu bắt sáng hoặc trên phương tiện mà hình ảnh được tạo ra hay có thể tạo rabằng bất cứ phương tiện kỹ thuật nào Có thể là phương pháp hoá học, điện tử, hoặcphương pháp khác (Điều 16 Nghị định 100/2006/NĐ-CP)

- Bản hoạ đồ, bản vẽ, sơ đồ, bản đồ có liên quan đến địa hình, các loại công trình khoa học (Điều 18 Nghị định 100/2006/NĐ-CP)

- Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu

- Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian (Điều 14 luật SHTT)

- Các tin tức thời sự thuần túy đưa tin (Theo qui chế riêng của BLDS)

- Văn bản pháp luật và các văn bản dịch của các văn bản đó (Theo qui chế riêng của BLDS)

Danh sách các tác phẩm được nêu trong Điều 14 Luật SHTT không cốđịnh, và số loại hình tác phẩm sẽ ngày một tăng với sự ra đời của các phươngtiện lưu trữ và truyền tải thông tin hiện đại, thí dụ như cơ sở dữ liệu (database),truyền thông đa phương diện (multimedia), hay xa lộ thông tin (internet)

Tác phẩm do người nước ngoài sáng tạo

Cùng với việc gia nhập Công ước Berne, nên các tác phẩm nước ngoài sẽ đượcbảo hộ tại Việt Nam theo các quy định của Nghị định số 60/CP ngày 6/6/1997 củaChính phủ hướng dẫn thi hành các quy định của BLDS về quan hệ dân sự có yếu tốnước ngoài Ngoài ra, theo Điều 12 của Nghị định 60, Nhà nước CHXHCN ViệtNam còn bảo hộ các tác phẩm của người nước ngoài lần đầu tiên được hình thành,công bố, phổ biến tại Việt Nam, với điều kiện là chúng

phải thoả mãn các điều kiện về nội dung không phải là tác phẩm phản động, văn hoá đồi trụy…

- Đối với các tác phẩm được hình thành tại một nước có Hiệp định tươngtrợ về bảo hộ bản quyền hay do công dân các nước đó sáng tạo, thì các tác phẩm nàycũng được bảo hộ tại Việt Nam như các tác phẩm Việt Nam

- Rất nhiều các tác phẩm lập thể : tác phẩm hình khối hay tác phẩm trênkhông gian ba chiều hiện nay đã được qui định bảo hộ, thí dụ như tác phẩm điêu khắc,hay tác phẩm mỹ thuật ứng dụng Tuy nhiên, các qui định pháp luật vẫn chưa nêu rađược tiêu chí rõ ràng xem các tác phẩm nào thì nên bảo hộ, tác phẩm nào thì khôngđược bảo hộ

- Đối với tác phẩm kiến trúc, Bộ Văn hoá Thông tin Việt Nam đã có qui địnhrõ: tác phẩm kiến trúc là các bản vẽ kiến trúc, chứ không phải là một toà nhà có hìnhkhối kiến trúc Tức là, việc sao chép một bản vẽ kiến trúc để xây dựng một toà nhàkhông phải là hành vi xâm phạm quyền tác giả, cũng tương tự như việc đọc một quyểnsách nấu ăn và chế biến được món phở tái Đây là hành vi sao chép nội dung chứ khôngphải sao chép hình thức thể hiện tác phẩm, và vì vậy không thể là hành vi xâm phạmquyền tác giả Tuy nhiên, việc sao chép bản vẽ thành nhiều bản để nộp lên cơ quan xinphép xây dựng, đưa cho nhà thầu xây dựng, đưa cho nhà cung cấp … lại bị coi là xâmphạm quyền tác giả Chủ sở hữu quyền tác giả có quyền cấm sao chụp bản vẽ và cấm sửdụng các bản vẽ sao chép từ bản vẽ của mình (dù là chép tay hay photocopy)

Như vậy, dựa trên nội dung Công ước Berne Việt Nam đã đưa ra cho mìnhcác đối tượng bảo hộ nêu trên Trong mỗi lĩnh vực bảo hộ đều tồn tại những vấn

đề phức tạp, việc bảo hộ là khó khăn và gây nhiều tranh cãi trong xã hội do cáchành vi xâm phạm mang lại, thực trạng đã đem lại những khó khăn trên conđường bảo hộ quyền tại Việt Nam hiện nay Căn cứ vào các đối tượng được bảo

hộ, tôi xin đưa ra một thực trạng cụ thể về tình hình bảo hộ trong những lĩnh vực

20

có diễn biễn phức tạp, và bị xâm phạm bản quyền nhiều nhất Đó là các lĩnh vực sau :

2.1 Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản

Trong tình hình xã hội hiện nay đối mặt trước cơn lốc của thị trường, cùngvới rất nhiều ngành nghề đang rơi vào tình trạng bất ổn thì tình hình ngành xuấtbản cũng đang gặp phải nhiều khó khăn Trong những năm 90, khi cơ chế thịtrường ập vào đã mang đến cho ngành xuất bản những mô hình khác nhau: môhình doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, cổphần hóa, tự hạch toán…Từ đó, mô hình xuất bản đã đẻ ra tình trạng thiếu thốngnhất và gặp nhiều khó khăn

Trong khi, về thị trường thì giá giấy cao, dẫn đến giá sách cao, mà như thếthì người mua sách cũng không mặn mà nữa Văn hóa đọc sút kém, nhiều ngườichọn những cuốn sách thị trường hoặc loại hình nghe nhìn…

Đặc biệt là tình hình xuất bản hiện nay còn phải đối mặt với vấn đề vi phạm bảnquyền đó là những ấn phẩm được nhà xuất bản cấp giấy phép xuất bản nhưng lại

vi phạm Luật sở hữu trí tuệ khi chưa được người sở hữu bản quyền của ấn phẩmcho phép Sách vi phạm bản quyền không phải lén lút phát hành mà còn có thể

chính danh, hợp pháp bày bán tại các nhà sách lớn không chỉ dừng lại ở vụ việcnhỏ lẻ mà mang tính hệ thống Vấn đề bản quyền trong ngành xuất bản đang còngặp nhiều khó khăn và diễn biến phức tạp Vi phạm bản quyền trong trong ngànhxuất bản nổi bật ở việc làm sách lậu, sách giả hoành hành trong thị trường sáchViệt Nam Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của chủ sở hữu bảnquyền, gây mất cân đối trong xuất bản, mà tai hại hơn nó làm đình trệ nhiều giaodịch xuất bản lành mạnh và đe dọa phá hỏng cả thị trường sách Việt Nam Cụthể để ta thấy vấn đề bản quyền trong lĩnh vực xuất bản hiện nay ở nước ta thểhiện qua các khía cạnh sau :

+ Sách vi phạm sản xuất sau sách thật : Sách vi phạm thường sao chép nguyên

si các bản sách thật của các nhà xuất bản Và những trường hợp này thì độc giả rất khó

để nhận biết sách thật hay sách giả

Sách vi phạm bản quyền xảy ra trên tất cả các thể loại như sau :

Tuy nhiên, đầu sách vi phạm tập trung ở những sách bán chạy như : sáchtham khảo, giáo trình, từ điển…đặc biệt là giáo trình, từ điển dạy và học ngoạingữ tiếng Anh – vốn đang trở thành ngành đào tạo ăn nên làm ra của các trungtâm ngoại ngữ mọc nhan nhản rộng khắp địa bàn Hà Nội và TP.HCM và ngay cảtrong những trường Đại học Những loại sách vi phạm nói trên tồn tại dưới hìnhthức khác nhau nhằm lừa dối người tiêu dùng Hiện nay phổ biến ở 4 loại :

- Sách photocopy 100% bìa in màu có chất lượng rất xấu nhưng có tên nhà xuấtbản gốc do sao chụp nguyên bản từ sách gốc

- Sách có tên nhà xuất bản trong nước, có tên đơn vị liên kết sách in với quy môlớn nhưng chất lượng xấu như photocopy

- Sách có giấy phép xuất bản trong nước, tên nhà xuất bản, tên người dịch và chú giải

- Sách vi phạm thay đổi, thêm bớt nội dung, hình ảnh tùy tiện, thậm chí dịch sai làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tác phẩm

 Số lượng sách vi phạm bản quyền gia tăng

Thực tế hiện nay sách vi phạm bản quyền được làm rất nhanh, giống hệt nhưsánh có bản quyền Đối với những độc giả rất hay mua và đọc sách cũng khôngbiết đâu là sách thật, đâu là sách giả Đặc biệt họ chỉ thấy giá rẻ thì mua Tuynhiên, cũng có một số bộ phận độc giả nhận biết được sách không có bản quyềnnhưng vẫn chọn mua vì lý do tài chính Bởi với sách không có bản quyền, dùchất lượng kém nhưng vẫn không ảnh hưởng nhiều đến lượng tri thức chứatrong đó

Sự gia tăng hành vi xâm phạm bản quyền trong xuất bản thể hiện qua ví dụ những đầu sách của First News đa ̃bi ḷ àm giả , và số lần đơn vị làm sách này tổ chức hop ̣ báo hoăc ̣ gửi thông cáo vềviêc ̣ bi xâṃ phạm sở hữu trí tuệ Con sốsauđây se ̃cho môṭhinh̀ dung vềhiêṇ trang ̣ : Không lâu sau thời điểm ViêṭNam gia

nhâp ̣ công ước Berne bảo hô ̣các tác phẩm văn học và nghệ thuật năm 2004,First News công bố5 đầu sách bi iṇ lâụ 7 năm sau , ngày 26/7 vừa qua , đơn vi

nạ̀y thông báo minh̀ bi “luộc”̣ đến 73 đầu sách Ông Nguyêñ Văn Phước , Giámđốc First News, trởnên hoang mang hơn với thưc ̣ tếngày càng bi đát : “7 nămqua First News đã đóng hơn 6,8 tỷ đồng tiền thuế cho nhà nước , nhưng khôngđược bảo hộ về bản quyền , chống in lậu Tôi cókinh nghiêṃ làm sách đa ̃ 17năm, nhưng vâñ không biết phải làm cách nào đểgiải quyết tình trạng này”.Hiện nay 90% sách dạy và học tiếng Anh đang lưu hành tại các trung tâmngoại ngữ và các trường Đại học trong nước đều là những sách vi phạm bảnquyền dưới các hình thức sao chụp bất hợp pháp Đây là con số thống kê nêutrong Hội thảo “Sách vi phạm bản quyền của các nhà xuất bản nước ngoài –Thực trạng và giải pháp phòng chống” do FAHASA kết hợp với nhà xuất bảnnước ngoài đang có đại diện tại Việt Nam tổ chức ở TP Hồ Chí Minh mới đây

Theo ông Võ Đại Phúc thay mặt cho 6 NXB nước ngoài có giấy phép thành lập

và hoạt động ở Việt Nam (nhà xuất bản Oxford, Pearson, McGrawhill, Mac Milan,Cengage, University) đã đưa ra một thực trạng tính đến nay, các NXB có mặt tạiđây chỉ mới cấp phép ở mức độ chưa đến 100 dầu sách các loại Tuy nhiên, theothống kê sơ bộ thì trên thị trường sách hiện nay có đến hàng chục ngàn đầu sáchlưu hành và đến 90% những đầu sách này là vi phạm không được cấp bản quyềnhoặc chuyển nhượng bản quyền từ các NXB nước ngoài Để đánh giá mức độnghiêm trọng của tình trạng vi phạm bản quyền tại Hội thảo đã cho trưng bày “bằngchứng” là 1.000 đầu sách bị in lậu, sách không có bản quyền với gần 10.000 sách

Số sách này khi được trưng bày đã kèm theo một sách bản gốc của nhà xuất bản đãxuất bản và nhập khẩu vào Việt Nam trong thời gian qua để tiện đối chiếu Đi kèmvới sách vi phạm là danh tính các đơn vị vi phạm được công bố với ít nhất 5 nhàxuất bản trong nước đã vi phạm khi cho xuất bản, liên

kết xuất bản mà không có giấy phép chuyển nhượng bản quyền xuất bản tại ViệtNam.

 Sách thật trên thị trường rẻ hơn sách vi phạm bản quyền

Hiện nay sách in lậu, sách không bản quyền được bày bán ngang nhiên ở rấtnhiều khu vực tại các thành phố lớn Hầu hết các độc giả thường trọn mua nhữngquyển sách được giảm giá 30 – 40% so với giá bìa ở các của hàng trưng mác

“sách giảm giá” do yếu tố tài chính nên khó có thể được sách ở những nơi bántheo đúng giá bìa Tuy nhiên, không phải độc giả nào cũng biết đa số những cuốnsách được giảm giá ấy là sách in lậu Một thực trạng bức bối hiện nay là giánhững cuốn sách lâụ giờđây laịcao hơn sách gốc , từ 20% đến 70% Chẳng haṇcuốn “ 7 thói quen của bạn trẻ thành đạt ”, giá bìa 32.000 đồng, ngoài cửa hàng ,sách lậu ghi giá lên tới 55.000 đồng, cao hơn đến 72% Với 16 tưạ sách giảchỉtính riêng của First News bi đậ̉y giácao hơn sách gốc như thế , dù giới in lậu đãtrưng biển giảm giáđểbâỹ người mua, thì vẫn cứ lãi rất nhiều

Một thực tế đáng buồn trong lĩnh vực xuất bản hiện nay là các hành vi viphạm không phải lén lút phát hành mà chính danh hợp pháp bày bán tại các nhàsách lớn, không dừng ở những đơn vị nhỏ lẻ mà mang tính hệ thống.

Mặt khác, các đơn vị chủ thể bị vi phạm cứ mải miết kêu gào, còn các chủthể cá nhân, tổ chức vi phạm với thái độ ý thức hiên ngang cho rằng việc viphạm là bình thường dù có bị xử phạt họ vẫn thu được lợi nhuận cao Ví dụ, khixuất bản sách vi phạm bản quyền kiếm lời được 10 đồng, nếu chẳng may bị pháthiện cũng chỉ dừng lại ở mức nhắc nhở, giáo dục hoặc phạt khoảng 5 đồng rồixuề xòa cho qua, tính ra vẫn còn lời Đây chính là lý do vi phạm ngày càng tăng.Tiêu biểu là hai nhà xuất bản lớn là nhà xuất bản Trẻ và nhà xuất bản KimĐồng hai trong số những đơn vị vi phạm bản quyền nhiều nhất thì hầu như cũngchưa thực hiện một vụ kiện vi phạm nào Bất đắc dĩ cũng chỉ đề nghị cơ quanchức năng xem xét và kêu gọi bảo vệ chính đáng của doanh nghiệp Điều này thểhiện là vấn đề luật pháp nước ta về bản quyền trong xuất bản còn quá lỏng lẻonhẹ tay khi đưa ra mức phạt chỉ dừng lại ở mức giáo dục, kiến nghị, nhắc nhở, vìvậy cần phải quy định chặt chẽ, mạnh mẽ và nghiêm khắc hơn nữa trong việcđưa ra các mức phạt đối với các hành vi xâm phạm bản quyền

2.2 Vi phạm bản quyền trong lĩnh vực nhạc số

Ngành công nghiệp âm nhạc đang ra sức kêu gọi Chính phủ và các nhà cungcấp dịch vụ Internet phải tích cực hơn nữa để chung tay vào cuộc chiến chống lạitình trạng vi phạm bản quyền nhạc số Hiệp hội ghi âm quốc tế đã đề nghị cácnhà dịch vụ internet rằng cần phải cắt kết nối của những người dùng internet nếunhư phát hiện ra có tình trạng vi phạm bản quyền nhạc số từ phía người dùng.Tại nhiều diễn đàn quốc tế, các chuyên gia đã đề cập tới việc khai thác bấthợp pháp quyền tác giả, quyền liên quan trên mạng thông tin điện tử và viễnthông, trong đó có Việt Nam Tại Hội thảo về “Bảo hộ bản quyền ngành công

nghiệp âm nhạc trong kỷ nguyên kỹ thuật số” do Hiệp hội công nghiệp ghi âmquốc tế phối hợp với Cục bản quyền tác giả tổ chức 29/8/2011 tại Thành phố HồChí Minh Theo thống kê thì tại Việt nam có 24 website đã được Hiệp hội ghi

âm quốc tế gửi khuyến cáo, yêu cầu chấm dứt vi phạm, nhưng vẫn vi phạmquyền của các thành viên của Hiệp hội Trong đó, trang web Socbay.com bịkhuyến cáo 99 lần, Zing.vn khuyến cáo 96 lần đã vi phạm quyền của các thànhviên Hiệp hội ghi âm quốc tế và quyền tác giả, chu sở hữu quyền tác giả và chủ

sở hữu quyền liên quan Việt Nam, vi phạm về các quyết định của Luật SHTTcũng như của Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật,Công ước Rome về bảo hộ quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm

tổ chức phát sóng, Công ước Geneva về bảo hộ quyền nhà xuất bản ghi âmchống lại sao chép trái phép bản ghi âm của bảo hộ và cam kết của Việt Nam khitham gia tổ chức thương mại thế giới (WTO: World Trade Organization)

Danh sách website bị Hiệp hội ghi âm quốc tế khuyến cáo vi phạm.

 Thực trạng vi phạm bản quyền trong lĩnh vực nhạc số hiện nay ở nước

ta thể hiện trong 3 khía cạnh

- Thứ nhất, các Website âm nhạc, cơ quan tập thể vi phạm bản quyền của ca sĩ,

nhạc sĩ Trong tình hình cạnh tranh hiện nay, khi hầu hết các trang mạng tại Việt Nam đềucho tải và nghe miễn phí thì khi nghe nhạc có bản quyền, người nghe sẽ được sử dụngnhững bản ghi có chất lượng tốt nhất Với những người yêu nhạc thật sự thì nghe nhạc cóbản quyền không chỉ là một yêu cầu về mặt thưởng thức, mà còn là mong muốn về sự côngbằng cho những người đã thực hiện sản phẩm âm nhạc đó Đại đa số những người sử dụnginternet tại Việt nam khi được hỏi đều cho biết thích sử dụng những trang Web tìm kiếmnhạc hơn và dễ sử dụng, lại dễ download và hoàn toàn miễn phí Đề cập tới vấn đề trả tiền

để được dowload nhạc, rất nhiều người tỏ ra không thích, vì vậy mà bản quyền nhạc khá xavời với người sử dụng mạng khi mà những trang Web âm nhạc và những công cụ tìm kiếmnhạc trực tuyến, không bản quyền mọc lên như nấm và chưa

có sự kiểm soát chặt chẽ cũng như chưa có quy định chặt cụ thể của các cơ quan

có thẩm quyền Vì vậy, vấn đề lớn đặt ra cho bản quyền nhạc số trong nước ta làviệc chúng ta học được cách tôn trọng quyền tác giả và việc nghe nhạc chùa –miễn phí cũng như việc sử dụng nhạc số một cách bừa bãi không có bản quyền

Xin lấy ví dụ qua vụ việc ca sĩ Thái Thùy Linh lên tiếng tố cáo 8 website âmnhạc vi phạm bản quyền đối với sản phẩm âm nhạc của mình là những bài háttrong album Bộ đội – một đứa con tinh thần của chị được phát tràn lan và tậndụng kinh doanh từ nhạc chờ, nhạc chuông cho đến việc dowload thoải mái từ 8trang tìm kiếm và giải trí Trung tâm tác giả Âm nhạc Việt Nam đã chính thứcnhận bảo vệ quyền lợi cho ca sĩ này và coi đây là vụ việc có ý nghĩa quan trọngtrong việc xây dựng ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, thực hiện nghĩa vụtheo luật định của đơn vị kinh doanh âm nhạc Không chỉ với ca sĩ Thái ThùyLinh mà hiện nay vẫn còn nhiều sản phẩm của các ca sĩ, nhạc sĩ khác đang bị sửdụng mà không xin phép

Thái Thùy Linh khẳng định, cô không trách người dùng đã dowload và nghemiễn phí nhạc của cô trên internet: “Album Bộ Đội có giá trị 75.000 VND/CD

và nếu muốn mua thì người nghe sẽ phải mất thêm công đi chọn, so với việcclich chuột dễ dàng thì có lẽ các album ngoài kệ hàng còn ế dài dài” Tuy nhiên,album là công sức của cô, cô đã phải chi ra 250.000.000 VND để hoàn thànhtrong 3 năm, cô không đồng ý việc các website sử dụng trắng trợn công sức củamình để kinh doanh mà không có sự bù đắp cho người sở hữu là cô Và việc cáctrang web sử dụng các sản phẩm của ca sĩ, nhạc sĩ…đều nhằm vào mục đíchkinh doanh thương mại cho sử dụng nghe và dowload miễn phí là một trongnhững phương thức kinh doanh đó

Vào ngày 9/6/2011, nhạc sĩ Việt Nam gửi tới các cơ quan chức năng Bản kiếnnghị với 371 chữ ký của các nhạc sĩ thuộc nhiều thế hệ: từ Trọng Bằng, Doãn