Một số kinh nghiệm dạy câu điều kiện HS THPT môn Tiếng Anh

Đ ẶT VẤ N Đ Ề: Trong chương trình tiếng Anh trung học phổ thông THPT, câu điều kiện hay còn gọi là mệnh đề điều kiện Conditional sentence or Conditional clause - If clause được bộ GD &

I Đ Ề TÀI:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ VIỆC DẠY CÂU ĐIỀU KIỆN

(CONDITIONAL SENTENCES - CONDITIONAL CLAUSES) CHO HỌC

SINH THPT ĐẠT HIỆU QUẢ CAO

II Đ ẶT VẤ N Đ Ề:

Trong chương trình tiếng Anh trung học phổ thông (THPT), câu điều kiện hay còn gọi là

mệnh đề điều kiện (Conditional sentence or Conditional clause - If clause) được bộ GD & ĐT

đưa vào giảng dạy một cách có hệ thống ở tất cả 3 khối lớp 10, 11, 12 Các dạng bài tập thực

hành vận dụng về mệnh đề này chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy trong các phần Language

Focus; trong cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT; thi tuyển sinh vào khối D hệ Đại học - Cao đẳng;

trong các đề thi học sinh giỏi các cấp; trong các đề thi IELTS; TOEFL; TOEIC, v.v Ngoài ra, việc sử dụng tiếng Anh trong văn nói cũng như viết chẳng hạn như là viết thư; viết đơn; viết văn; trong giao tiếp hằng ngày bằng tiếng Anh, người học sử dụng 3 loại của câu điều kiện

(Conditional sentences) này khá nhiều Như vậy có thể nói đây là điểm ngữ pháp quan trọng

trong chương trình tiếng Anh nói chung và chương trình THPT nói riêng Để hầu hết người học

sử dụng thành thạo mệnh đề điều kiện (If clause) là điều không phải dễ dàng gì Vì sao? Muốn

vận dụng lý thuyết vào việc làm bài đòi hỏi người học ngoài việc học thuộc lòng mẫu câu theo

công thức (Formulas), còn có các "mẹo vặt" để nhớ lâu và vận dụng chính xác khi thực hành.

Hiện nay chúng ta đang áp dụng các phương pháp dạy học môn tiếng Anh được cho là

"ưu việt" nhất Âu cũng là cốt để học sinh chúng ta dễ dàng tiếp thu, nắm vững và vận dụng tốt kiến thức được học vào việc làm bài kiểm tra; trong việc nghe nói giao tiếp bằng ngôn ngữ này;

để các em có kiến thức cơ bản ngõ hầu việc học thêm lên của các em sau này được thuận tiện và

dễ dàng hơn Cũng giống như một người nông dân trồng lúa thôi, cho dù anh ta có áp dụng phương pháp gì đi nữa "nước, phân, cần, giống " nhưng sau ba, bốn tháng canh tác, sản lượng thu hoạch được từ thửa ruộng đó có cao không Người nông dân đó phải chứng minh được thành quả lao động của mình là đạt bao nhiêu kg lúa/ 1 sào ruộng, thì mới nói được phương pháp đó có tốt không Chúng ta, những người dạy cũng thế thôi! Giáo học pháp là "cây gậy chỉ đường" còn biến hóa làm sao thì tùy vào trình độ, khả năng của người dạy và người học Sau quá trình học tập, luyện tập và kiểm tra kết quả có bao nhiêu em HS của chúng ta nắm vững và

vận dụng tốt điểm ngữ pháp này? Kết quả sẽ là thước đo phương pháp dạy học (teaching

methods) – Kỹ thuật dạy học (teaching techniques) nào là ưu việt và có thể vận dụng tốt vào đối

tượng HS Việt Nam theo từng vùng, từng lớp học – nơi mà đa phần các em chưa nắm được cách học tiếng Anh một cách có kết hợp qua 4 kỹ năng: Nghe – Nói – Đọc – Viết Trong một lớp học bình thường chỉ có chừng 30% đến 40% HS nắm được kiến thức gọi là cơ bản về ngữ pháp, về cách phát âm tương đối cơ bản và lượng từ vựng thỏa đáng Và thực tế có khoảng 40% đến 70% HS nắm được kiến thức cơ bản ở dạng có thể chấp nhận được và 30% hầu như mất căn bản từ các lớp học cấp dưới, những HS này không biết gì nhiều về ngữ pháp – phát âm –

lượng tự vựng mà đặc biệt là động từ bất và hợp quy tắc (Regular and Irregular verbs) các em này thuộc và sử dụng được rất ít ỏi Vì thế các em có khuynh hướng "forget, indifference or put

it aside" bộ môn này luôn Việc học của các em này thường là không tự giác và không ham

thích nếu thầy cô giáo chúng ta không có hướng giải quyết theo chiều hướng tích cực nhằm giúp các em vượt qua khó khăn, trở ngại này.

Qua nhiều năm giảng dạy, tìm tòi học hỏi, tham khảo nhiều loại sách, áp dụng nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau bản thân tôi mạnh dạn chọn và viết lên SKKN này Đây chỉ là một vấn

đề rất nhỏ trong cái mênh mông của "How to teach the English language effectively" mà cái

nghiệp của chúng ta đang theo đuổi Bản thân tôi rất hài lòng với kết quả đạt được qua thực tế kiểm nghiệm trong giảng dạy Có thể có nhiều đồng nghiệp cho rằng "dạy điểm ngữ pháp này,

ai mà chả thế!" Nhưng vài mẹo vặt được nêu lên trong bài viết này sẽ bổ sung cho các bạn đồng nghiệp có thêm vài ý tưởng hay trong việc dạy điểm ngữ pháp này Chắc rằng bài viết này vẫn

còn có vài chỗ chưa được diễn đạt một cách hoàn hảo song với ý niệm chia sẻ KOSO (know

one, share one) và với tinh thần "tất cả là vì học sinh thân yêu của chúng ta – All for our

beloved students" Hy vọng rằng các đồng nghiệp ủng hộ cho bài viết này.

III CƠ S Ở LÝ LUẬN:

Như các bạn đồng nghiệp biết đấy, muốn nói đúng, viết đúng, làm đúng các bài tập ở

dạng câu điều kiện người học phải nắm vững các thì (Basic English tenses) và thuộc lòng nhiều động từ hợp quy tắc (Regular verbs) và bất quy tắc (Irregular verbs) có tầng suất xuất hiện cao (High frequency verbs) Trong chương trình THPT hiện hành, điểm ngữ pháp này được phân bố

trong chương trình lớp 10 ở các bài 8 trang 90 (Loại 1); bài 9 trang 103 (Loại 2); bài 11 trang

119, 120 (Loại 3) Trong chương trình lớp 11, mệnh đề điều kiện được phân bố ở bài 7 trang 87,

88, 89 (Loại 1, 2 và 3) chủ yếu là ôn lại và kết hợp với việc vận dụng vào lời dẫn gián tiếp

(Reported speech) Trong chương trình lớp 12 mệnh đề điều kiện được phân bố ở bài 5 cho cả 3

loại (loại 1, 2 và 3) trang 59, 60, 61 Trong các đề thi Tốt nghiệp THPT và thi vào ĐH - CĐ đều

có dạng bài tập loại này Thay vì viết thành câu; viết lại câu thì loại bài tập này được ra dưới

dạng Multiple Choice – Trắc nghiệm khách quan Trong thức tế HS nào có thể viết lại được các

loại câu tình huống với dạng này thì các em đó sẽ không gặp khó khăn gì trong việc làm bài tập dạng trắc nghiệm.

IV CƠ S Ở THỰC TIỄN :

Vào đầu năm học, bản thân tôi soạn và phát cho các em tờ rơi (handouts) và ôn tập cho

các em - theo sự sắp xếp của phân phối chương trình - về các cách sử dụng các thì cơ bản trong tiếng Anh (Xem phần phụ lục) Tôi yêu cầu các em phải thuộc ít nhất 3 câu cho mỗi loại thì và giải thích được vì sao em phải dùng thì đó Việc kiểm tra này được tiến hành thường xuyên

trong suốt năm học vào bất cứ lúc nào thích hợp Chẳng hạn, tôi gọi em A "Could you please

give the class a sentence used in Simple past tense?" Student A might answer: - "I bought a dictionary yesterday at a bookshop in town." Tôi hỏi thêm: "Why can/do you use this tense in this situation?" Student A might answer: - "Vì hành động 'mua' đó được nêu cụ thể là ngày hôm

qua nên em dùng từ bought và yesterday" Sau đó gọi học sinh khác lên nhắc lại và bổ sung ''Vì

có thời gian cụ thể là yesterday cho nên ta phải dùng thì quá khứ đơn, động từ phải chia ở thì qua khứ buy phải biến thành bought Đại loại là như thế! Việc chất vấn được tiến hành cho tất

cả các thì, tùy theo thì mà đưa tình huống vào để HS đặt câu ôn tập – Chú ý việc phát huy trí lực, nhận xét của HS cùng với việc buộc các em học thuộc lòng mỗi thì vài ba câu thì các em mới nhớ lâu được Nếu các em chưa nắm được cách sử dụng thì cơ bản thì các em không thể

hiểu và làm bài tập dạng mệnh đề điều kiện này được Tài liệu (handouts) này được HS mang

theo suốt năm học và được sử dụng khi cần thiết

Đối với câu điều kiện, các công thức cùng các mẫu câu ví dụ như đã trình bày ở trên đều được các em thuộc lòng và được kiểm tra đột xuất.

Example: If I find her address, I’ll send her an invitation I’ll

send her an invitation if I find her address (Type I)

Example: If I found her address, I would send her an invitation I

would send her an invitation if I found her address (Type II) Example: If I'd found her address, I would have sent her an invitation

I would have sent her an invitation if I'd found her address. (Type III)

V NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

Trong chương trình tiếng Anh THPT loại câu điều kiện hay mệnh đề điều kiện được Bộ GD & ĐT sắp xếp và được dạy như sau:

A Câu điều kiện loại I (Conditional sentence type I)

Clause 1 (the simple future) + if + Clause 2 (the simple present)

If + Clause 1 (the simple present)+ , + Clause 2 (the simple future)

2 Cách sử dụng và ví dụ:

– Diễn tả sự việc có thể xảy ra ở hiện tại hoặc tương lai

It is possible and also very likely that the condition will be fulfilled.

Ví dụ:

I will visit Ho Chi Minh City if I have time

If I have time, I will visit Ho Chi Minh City

3. Các biến thể cơ b ản:

+ Clause 1 (might/do +V) + if + Clause 2 ( the simple present )

If + Clause 1 ( the simple present ) + , + Clause 2 (might/do +V)

– Để chỉ khả năng khách quan

Ví dụ: It's sunny We may get a headache if we go out without a hat.

It's sunny If we go out without a hat, we may get a headache

+ Clause 1 (may/can + V) + if + Clause 2 ( the simple present )

Clause 1 ( the simple present ) + , + Clause 2 (may/can + V)

– Để chỉ sự cho phép

Ví dụ: You can go home now if you finish your test

If you finish your test, you can go home now

+ Clause 1 (must/should + V) + if + Clause 2 ( the simple present )

If + Clause 1 ( the simple present ) + , + Clause 2 (must/should + V)

– Để chỉ yêu cầu, đề nghị

Ví dụ: You must do the exercises if you want to get good marks

If you want to get good marks, you must do the exercises

4 If … not…= Unless (Trừ phi; nếu không)

Ví dụ:

- I won't visit you if I don't have time

→ Unless I have time, I won’t visit you

- We'll go swimming if the weather is fine

→ Unless the weather is fine, we won't go swimming

- If you don't attend the lecture, you can't say you understand it

→ Unless you attend the lecture, you can't say you understand it

Chú ý : Mệ nh đ ề chứa “unless” không dùng trong dạng phủ định

- I will go out tonight unless I don't have so much work to do

B Câu điều kiện loại II (Conditional sentence type II)

1 Cấu trúc:

Clause 1 (would + V) + if + Clause 2 ( the simple past tense )

If + Clause 1 ( the simple past tense ) + , + Clause 2 (would + V)

2 Cách sử dụng và ví dụ:

– Diễn tả sự việc không có thật ở hiện tại hoặc tương lai It

is possible but very unlikely, that the condition will be fulfilled.

Ví dụ:

If it were cold now, we wouldn't turn on the fans

We wouldn't turn on the fans, if it were cold now

(But it is hot and we have to turn on the fans.)

He would fly if he were a bird

If he were a bird, he would fly

(But he isn't a bird and he can’t fly at all.)

Chú ý : Theo ngữ pháp truyền thống chúng ta dùng “were” cho tất cả các ngôi,

hiện nay “was” cũng được chấp nhận cho ngôi he, she, it và I, nhưng đối với

HS, ta nên bảo các em dùng “were” cho tất cả các ngôi để các em dễ nhớ

4. Các biến thể cơ b ản:

Clause 1 (might/ could + V) + if + Clause 2 ( the simple past tense )

If + Clause 1 ( the simple past tense ) + , + Clause 2 (might/ could + V)

– Chỉ khả năng

Ví dụ:

- He might succeed in his job if he tried

If he tried, he might succeed in his job

- My father could speak Spanish well if he lived in Spain

If my father lived in Spain, he could speak Spanish well

C Câu điều kiện loại III (Conditional sentence type III)

1. Cấ u trúc cơ b ản:

Clause 1 (would have + Past part ) + if + Clause 2 ( the past perfect )

If + Clause 1 ( the past perfect ) + , + Clause 2 (would have + Past part )

– Câu điều kiện loại III là câu điều kiện không có thật ở quá khứ

It is impossible that the condition will be fulfilled because it refers to the past.

Ví dụ:

a Miss Phuong wouldn't have won the first prize if she hadn't attended the beauty contest

If Miss Phuong hadn't attended the beauty contest, she wouldn't have won the first prize

(But the fact that she attended and she won the first prize.)

b We would have got good marks if we had prepared our last lessons carefully

If we had prepared our last lessons carefully, we would have got good marks

(But the fact that we didn’t prepare our last lessons carefully and we didn’t get good marks at all.)

3. Các biến thể cơ b ản:

Clause 1 (could have + Past part ) + if + Clause 2 (had + Past part )

If + Clause 1 (had + Past part ) + , + Clause 2 (could have + Past part )

– Chỉ sự chủ quan, sự cho phép

Ví dụ:

- I could have won a prize if I had taken part in the competition last week

If I had taken part in the competition last week, I could have won a prize

- You could have gone to the cinema if you had finished your

homework last night

If you had finished your homework last night, you could have gone

to the cinema

Clause 1 (might have + Past part ) + if + Clause 2 (had + Past part )

If + Clause 1 (had + Past part ) + , + Clause 2 ( might have + Past part )

Ví dụ:

The last crop might have been better if it had rained much

If it had rained much, the last crop might have been better

D Câu điều kiện hỗn hợp II, III (Mixed conditional sentence type II and III)]

1. Cấ u trúc cơ b ản:

Clause 1 (would + V) + if + Clause 2 (had + Past part )

If + Clause 1 (had + Past part ) + , + Clause 2 (would + V)

Ví dụ:

- If I had been born in this town, I would like the life there

I would like the life in this town, if I had been born there

(The fact that I wasn’t born in this town , so I don’t like the life there now.)

- If I had followed your advice, I would have a job now

I would have a job now if I had followed your advice

(The fact that I didn’t follow your advice, so I don’t have a job now.)

2. But for + noun + đi ều kiện loại II, III :

But for: Nếu không có… Dùng If it weren’t for + noun thế cho but for

Ví dụ:

a You help me every day so I can finish my work

→ But for your daily help, I couldn't finish my work

→ If it weren't for your daily help, I couldn't finish my work

b She encouraged him and he succeeded

→ But for her encouragement, he wouldn’t have succeeded.

c The teacher explained and we understood the matter

→ But for the teacher's explanation, we wouldn't have understood the matter

3 Câu đ ổi từ câu có without (nếu không có ) sang dùng if

Ví dụ:

Without your help, I wouldn't pass the exam

→ If you didn't help, I wouldn't pass the exam.

Without water, we would die → If there were no water, we would die 4 Dạng viết lạ i câu đ ổi từ câu có Or, otherwise sang dùng if :

Dạng này thường có cấu trúc là câu mệnh lệnh + or, otherwise + S will

Cách làm như sau:

Dùng If you don’t (Viết lại, bỏ or, otherwise)

Ví dụ:

Hurry up, or you will be late

→ If you don't hurry, you will be late

E Đảo ngữ của câu điều kiện (Inversion in conditional sentences)

1 Đi ều kiện loại I:

- Nếu trong câu có “should” ở mệ nh đ ề if, thì đảo “should” lên đầu câu

If he should ring, I will tell him the news

→ Should he ring, I will tell him the news

- Nếu trong câu không có “should”, chúng ta phải mượn “should”

If I have a lot of free time, I'll play tennis

→ Should I have a lot of free time, I'll play tennis

If she comes early, we'll start

→ Should she come early, we'll start

2 Đi ệu kiện loại II:

- Nếu trong câu có động từ “were”, thì đảo “were” lên đầu câu

If I were a bird, I would fly

→ Were I a bird, I would fly

They would answer me if they were here

→ Were they here, they would answer me

- Nếu trong câu không có động từ “were” thì mượn “were’ và dùng “ to V”

If I learnt Japan, I would read Japanese books

→ Were I to learn Japan, I would read Japanese books.

If they lived in Australia now, they would visit the Opera House

→ Were they to live in Australia now, they would visit the Opera House

3 Đi ều kiện loại III:

- Đảo trợ đ ộng từ của thì quá khứ hoàn thành

If it had rained yesterday, we would have stayed at home

→ Had it rained yesterday, we would have stayed at home

If he had trained hard, he would have won the match

→ Had he trained hard, he would have won the match

Chú ý : Ở dạng phủ định, “not” được đặt sau chủ ngữ:

Had it not been so late, we would have called you

* Theo tác giả Rosemary Aitken trong cuốn Teaching Tenses nhà xuất bản Longman trang 95 Rosemary Aitken trình bày quan điểm của mình như sau:

"Conditionals are patterns expressing the relationship between two actions, where one action is the reason, or the occasion, for the other There are four conditional verb patterns, usually known as:

condition is or could be repeatedly fulfilled: If you heat ice, it melts.

or may not be fulfilled: If it rains, I'll wear a hat.

that the condition will be fulfilled: If I saw a lion, I would run away; or talking the present or future, where the condition cannot possibly be fulfilled: If I was you, I would come more often.

was not fulfilled: If I had woken up earlier, I wouldn't have missed the train or where the speaker does not know if the condition was fulfilled: If he had picked up the snake, I would have bitten him.

Theo ý kiến của cá nhân tôi quan điểm này làm cho người học dễ hiểu hơn, như thế tùy theo trình độ học sinh thực tế mà chúng ta có thể đưa vào bài học

VI KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:

Qua hai năm học 2008 -2009 và 2009-2010 bằng việc ôn tập kỹ phần thì

(Tenses), cho HS học thuộc lòng các câu ví dụ, kiểm tra và hướng dẫn các em

làm bài tập trực tuyến tại các địa chỉ sau:

http://www.englisch-hilfen.de/en/exercises_list/if.htm

http://netgrammar.altec.org/Units/Unit_15/a101c15_201000.html

Đa số HS ở các lớp do tôi phụ trách có thể làm các dạng bài tập các loại câu điều kiện một cách nhuần nhuyễn Dưới đây là bản thống kê chất lượng bài kiểm tra 15 phút và 1 tiết các lớp 10 trong năm học 2009-2010

VII KẾT LUẬN:

Để việc dạy phần mệnh đề điều kiện cho HS trung học phổ thông đạt hiệu quả cao trước hết chúng ta phải ôn tập, làm sao cho HS nắm được các thì tiếng Anh cơ bản – Việc làm này được tiến hành xuyên suốt quá trình dạy học Tôi đã soạn và phát cho HS bản tóm tắt các thì (Xem phần phụ lục) Cho HS học thuộc lòng các loại câu và giải thích được vì sao phải dùng thì đó Đưa ra các tình huống để đặt câu Mệnh đề chính phải khớp với mệnh đề phụ theo từng loại Tôi khuyến khích và kiểm tra các em Phát huy khả năng chia sẻ trong hoạt động nhóm vào 15 phút đầu giờ Các học sinh yếu, kém được giao cho một HS khác giỏi hơn kềm cặp giúp đỡ

VIII Đ Ề NGHỊ:

Đ

ối vớ i trư ờng:

họp tổ

-Đ

ối với sở Giáo dụ c & Đào t ạo:

Không có đề nghị

IX PHỤ LỤC:

F Các dạng bài tập minh họa về câu điều kiện

Exercise 1 : Put the verbs in brackets into the correct forms of Conditional Sentences

1 Bring him another if he (not/like) this one

2 She (be) angry if she (hear) this tomorrow

3 Unless you are more careful, you (have) an accident

4 If you (like) , I (get) you a job in this company

5 If grandmother (be) 5 years younger, she (play) some games

6 If the sun (stop) shinning, there (be) no light on earth

7 If I (be) a millionaire, I (live) on Mars

8 If it doesn't rain, we (can / go) swimming tomorrow

9 If you train hard, you (might / win) first prize

10 If we go to Canada next year, we (can / improve) our English

11 I (may / go) to the disco in the evening if I do the washing-up now

12 If we go on holiday next week, I (not / can / play) tennis with you

13 If you see John tomorrow, you (should / tell) him that you love him 14 If my parents go shopping in the afternoon, I (must / look) after my little sister

15 He (must / be) a good drummer if he plays in a band Exercise 2 : Study the following situations In every sentence, the 'if' clause expresses a general situation in the present (Type II) Decide, however, whether the consequences refer to the present (Conditional I) or past (Conditional II). 1 I am trying to reach Sue on the phone now, but I'm afraid she is not there

because … If she (be) at the office, she (answer) the phone 2

A couple of minutes ago, I tried to reach Sue on the phone, but I'm afraid she is not there because … If she (be) at the office, she (answer) the phone 3 I want to ring a friend now, but I don't know his phone number If I (know) his phone number, I (ring) him 4 A week ago, I wanted to ring a friend, but I don't know his phone number If I (know) his phone number, I (ring) him 5 A friend tells me what she is planning to do I don't think what she is planning is a good idea If I (be) you, I (do / not) this

6 A friend tells me what she did I don't think what she did was a good idea

If I (be) you, I (do / not) this