Trình bày khái niệm, những đặc trưng cơ bản của một dự án. Phân loại dự án. Nêu chu kỳ của một dự án. Cách thức xác định dự án. Các bước xây dựng một dự án. Thẩm định và phê duyệt dự án. Triển khai thực hiện dự án. Kiểm tra, giám sát và đánh giá kết thúc dự án. Các khái niệm, nội dung và các mô hình tổ chức quản lý dự án.
Trang 1HỨƠNG DẪN LẬP VÀ QUẢN LÝ DỰ ÁN TRONG LĨNH VỰC
NÔNG NGHIỆP – NÔNG THÔN – NÔNG DÂN
Trong bài này chúng ta sẽ tìm hiểu: thế nào là một dự án, làm thế nào để quản lýthành công một dự án cụ thể cũng như quy trình để tiến hành triển khai một dự ántrong lĩnh vực nông nghiệp – nông thôn – nông dân Bởi vì trong thực tế với điềukiện nguồn lực có hạn, để đảm bảo mọi cuộc đầu tư được tiến hành thuận lợi, đạtđược mục tiêu mong muốn, đem lại hiệu quả ktế - xhội cao thì trước khi tiến hànhphải làm tốt công tác chuẩn bị Có nghĩa là phải xem xét, tính toán toàn diện cáckhía cạnh thị trường, ktế kỹ thuật, ktế tài chính, điều kiện tự nhiên, môi trường xãhội, pháp lý có liên quan mọi sự xem xét, tính toán và chuẩn bị này được thểhiện trong việc soạn thảo các dự án (lập DA) Có thể nói DA (được soạn thảo tốt) làkim chỉ nam, là cơ sở vững chắc, là tiền đề cho việc thực hiện cho việc đầu tư đạthiệu quả ktế xã hội mong muốn
I KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA MỘT DỰ ÁN
ko sinh lợi, để đảm bảo sinh lợi tối đa khi đã bỏ vốn thì đtư phải được tiến hành một cách có hthống, có phương pháp đó là phương pháp đtư theo DA Vì thế DA được hiểu như một luận chứng đầy đủ về mọi phương diện của mọi cơ hội đtư, giúp cho đtư có đủ độ tin cậy cần thiết DA chỉ là công cụ của đtư.
* Theo quan điểm tổ chức: Dự án là tập hợp những hoạt động được điều phối chặt chẽ, tập trung để sử dựng những nguồn lực giới hạn nhằm đạt đến những mục tiêu mong đợi trong tương lai.
* Theo góc độ đầu tư: Là công cụ biểu hiện hợp lý hóa và cải thiện đầu tư Đó
là một chuỗi các dữ liệu được phân tích và sắp xếp logic, các ưu tiên đầu tư được thiết lập nhằm thực hiện các mục tiêu được xác định rõ về thời gian, chi phí hoạt động và lợi ích.
Trang 2* Theo quan điểm phát triển: Là các dạng can thiệp khác nhau được thiết kế để đạt được các mục tiêu cụ thể nào đó trong phạm vi ngân sách và tổ chức nhất định.
* Định nghĩa chung nhất:
Dự án là một quá trình mang tính đặc thù riêng bao gồm một loạt các hoạt động được phối hợp và kiểm soát, có xác định ngày khởi đầu và kết thúc, được thực hiện với những hạn chế về thời gian, chi phí và nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu phù hợp với những yêu cầu cụ thể (Ghi bảng: Dự án luôn gồm: Mục đích, các hoạt động, Các chi phí, thời gian, Những lợi ích).
Cần phân biệt giữa chương trình và DA:
CT là một kế hoạch bao gồm nhiều DA, đôi khi về mặt thuật ngữ CT được dùng đồng nghĩa với DA.
2 Những đặc trưng cơ bản của một dự án
- Có một hệ thống các mục tiêu cụ thể, rõ ràng và có thể lượng hoá được Mụctiêu của dự án được đề ra dựa trên phạm vi công việc, kế hoạch tiến độ và sự ràngbuộc về chi phí và nguồn lực Tuy nhiên, nếu có sự biến đổi của hoàn cảnh dự án(hoàn cảnh bên trong và hoàn cảnh bên ngoài) thì mục tiêu dự án cũng có thể thayđổi hoặc điều chỉnh theo VD: Dự án xây dựng Trường PTTH xã A Tháng 8 năm
2009 sẽ hoàn thành và đưa vào sử dụng để phục vụ năm học mới
- Các hoạt động của dự án mang tính liên tục, nối tiếp nhau Một dự án thườngbao gồm nhiều công việc, các hoạt động này kế tiếp hoạt động khác và kết quả củatừng hoạt động là cơ sở cho triển khai các hoạt động khác Hoạt động trong một dự
án có tính ràng buộc, lôgic với nhau Một khâu tắc, có thể làm cho dự án khôngthành công
- Bị ràng buộc về nguồn lực (vốn, nhân lực, trang thiết bị cũng như tổ chức), do
đó đòi hỏi việc sử dụng nó cũng tuân thủ nghiêm ngặt theo kế hoạch đã duyệt
- Ràng buộc về thời gian Điểm bắt đầu và kết thúc sự thay đổi được xác địnhtrước và điều này cũng có nghĩa là sự thay đổi đó của tổ chức phải xảy ra trongkhoảng thời gian đó mới đem lại hiệu quả cho tổ chức
- Tổ chức thực hiện dự án chỉ mang tính tạm thời và sau khi sự thay đổi đã đượcgắn vào hoạt động mang tính thường xuyên của tổ chức, tổ chức dự án cũng khôngcòn tồn tại
Ngoài ra Dự án có chu kỳ riêng và thời gian tồn tại hữu hạn (hình thành, pháttriển và kết thúc) chứ không kéo dài vô hạn được; Dự án liên quan đến nhiều bên
và có sự tương tác phức tạp giữa các bộ phận quản lý chức năng và quản lý dự án
Trang 3(Dự án nào cũng có sự tham gia của nhiều bên hữu quan như chủ đầu tư, người thụhưởng dự án, nhà thầu, các nhà tư vấn, các cơ quan quản lý nhà nước… Tùy theotính chất của dự án và yêu cầu của chủ đầu tư mà sự tham gia của các thành phầntrên cũng khác nhau; Dự án luôn có tính bất định và rủi ra (một dự án bất kỳ nàocũng có thời điểm bắt đầu và kết thúc khác nhau, đôi khi là một khoảng cách khálớn về thời gian vì vậy khi sử dụng các nguồn lực ở các thời điểm khác nhau thì sựtác động đến DA là khác nhau như DA xây dựng chịu ảnh hưởng của giá cả vật liệuXD…)
3 Phân loại dự án
- Theo thời gian:
+ Dự án dài hạn: kéo dài 5 năm trở lên, có quy mô lớn, đòi hỏi đầu tư lớn và thulợi ích lâu dài: VD Dự án Thủy điện Sơn La
+ Dự án ngắn hạn: Thực hiện dưới 5 năm Quy mô vừa phải hoặc nhỏ, đầu tưkhông lớn, thu lợi ích nhanh và trước mắt như Dự án trồng giống đậu tương mới ở
xã A, thủy điện nhỏ ở xã B…
- Theo phạm vi tác động:
+ Dự án phát triển một sản phẩm cho địa phương hoặc doanh nghiệp
+ DA phát triển dịch vụ cụ thể: Tưới tiêu, bảo vệ thực vật, tín dụng … nhằm đápứng yêu cầu cho một địa phương, vùng
+ DA cho một đơn vị: là DA xây dựng hay cải tổ doanh nghiệp
- Theo quy mô:
+ Dự án quốc gia: Có quy mô lớn, do CP quản lý và điều hành
+ DA cấp ngành, đp hoặc vùng, miền: Là những DA do ngành hoặc đp quản lý.+ DA cấp cơ sở: là DA có phạm vi tác động trên một huyện hoặc một số xã,thôn
Dự án nhóm A:
♦ Bao gồm các dự án thuộc phạm vi bảo vệ an ninh quốc phòng và các dự án
có tính chất bảo mật quốc gia Các dự án này không tính đến mức vốn đầu tư
♦Các dự án sản xuất chất độc hại, chất cháy nổ (không phụ thuộc vào mức vốn đầu tư), các dự án công nghiệp quan trọng như công nghiệp điện, khai thác , chế biến dầu khí, hoá chất, phân bón, chế tạo máy( bao gồm cả mua, đóng tàu, lắp giáp ô tô), xi măng, luyện kim, khai thác, chế biến khoáng sản; các
dự án giao thông: cầu, cảng biến, cảng sông, sân bay, đường sắt, đường bộ
có mức vốn đầu tư trên 400 tỉ đồng VN.
Trang 4♦ Các dự án thuỷ lợi, giao thông, các công trình cấp thoát nước, hạ tầng kỹ thuật, kỹ thuật điện, hóa dược, thiết bị y tế, công trình cơ khí khác, xây dựng nhà ở… có vốn đầu tư trên 200 tỉ đồng VN.
♦ Các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị mới, các dự án công nghiệp nhẹ như: sx đồ sành sứ, thuỷ tinh, in, vườn quốc gia, khu bảo tồn, mua sắm thiết bị xây dựng, sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, chế biến nông lâm sản có vốn đầu tư trên 100 tỉ đồng VN
♦ Các dự án y tế giáo dục, văn hoá, phát thanh, truyền hình, xây dựng dân dụng, kho tàng, du lịch, thể dục thể thao, nghiên cứu khoa hoc….có vốn đầu tư trên 75 tỉ đồng VN
Dự án nhóm B:
♦Các dự án công nghiệp quan trọng như công nghiệp điện, khai thác , chế biến dầu khí, hoá chất, phân bón, chế tạo máy( bao gồm cả mua, đóng tàu, lắp giáp ô tô), xi măng, luyện kim, khai thác, chế biến khoáng sản; các dự án giao thông: cầu, cảng biến, cảng sông, sân bay, đường sắt, đường bộ có mức vốn đầu tư từ 30- 400 tỉ đồng VN.
♦Các dự án thuỷ lợi, giao thông, các công trình cấp thoát nước, hạ tầng kỹ thuật, kỹ thuật điện, hóa dược, thiết bị y tế, công trình cơ khí khác, xây dựng nhà ở… có vốn đầu tư từ 20- 200 tỉ đồng VN.
♦Các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị mới, các dự án công nghiệp nhẹ như: sx đồ sành sứ, thuỷ tinh, in, vườn quốc gia, khu bảo tồn, mua sắm thiết
bị xây dựng, sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, chế biến nông lâm sản có vốn đầu tư từ 15- 100 tỉ đồng VN
♦Các dự án y tế giáo dục, văn hoá, phát thanh, truyền hình, xây dựng dân dụng, kho tàng, du lịch, thể dục thể thao, nghiên cứu khoa hoc….có vốn đầu
tư từ 7-75 tỉ đồng VN.
Các dự án nhóm C:
♦Các dự án công nghiệp quan trọng như công nghiệp điện, khai thác , chế biến dầu khí, hoá chất, phân bón, chế tạo máy( bao gồm cả mua, đóng tàu, lắp giáp ô tô), xi măng, luyện kim, khai thác, chế biến khoáng sản; các dự án giao thông: cầu, cảng biến, cảng sông, sân bay, đường sắt, đường bộ có mức vốn đầu tư dưới 30 tỉ đồng VN.
♦Các dự án thuỷ lợi, giao thông, các công trình cấp thoát nước, hạ tầng kỹ thuật, kỹ thuật điện, hóa dược, thiết bị y tế, công trình cơ khí khác, xây dựng nhà ở… có vốn đầu tư dưới 20 tỉ đồng VN.
♦Các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng khu đô thị mới, các dự án công nghiệp nhẹ như: sx đồ sành sứ, thuỷ tinh, in, vườn quốc gia, khu bảo tồn, mua sắm thiết
bị xây dựng, sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, chế biến nông lâm sản có vốn đầu tư dưới 15 tỉ đồng VN
Trang 5♦Các dự án y tế giáo dục, văn hoá, phát thanh, truyền hình, xây dựng dân dụng, kho tàng, du lịch, thể dục thể thao, nghiên cứu khoa hoc….có vốn đầu
DA nâng cao năng lực cho cán bộ Hội… )
- DA mang tính chất trung gian: DA đặt cả 2 nhiệm vụ ktế và xã hội làm mụcđích như DA giải quyết việc làm cho kvực nông thôn
Nếu tiếp cận từ góc độ các công việc mà một dự án phải trải qua thì chu kỳ dự
án bao gồm các công việc sau:
Trang 6Hình 1: Chu kỳ dự án
1 Xác định dự án
Xác định dự án là quá trình tìm hiểu các cơ hội đầu tư nhiều hứa hẹn, mà các cơhội đó được hướng tới để giải quyết được các vấn đề cản trở việc đạt các mục tiêuphát triển mong muốn, hoặc hướng tới việc khai thác một tiềm năng phát triển đang
có Xác định dự án cần được tiến hành trong khuôn khổ chung về phân tích lĩnhvực và phân tích không gian Điều này đảm bảo rằng đó là những dự án có khảnăng tốt nhất có thể được thực hiện phù hợp với các hoàn cảnh
Trước khi đi vào xây dựng DA cần phải:
1 Trước hết phải xác định được sự cần thiết (hay lý do, cơ sở) xây dựng dự án: Phải có đầy đủ thông tin cần thiết về thực trạng kinh tế – xã hội; tình hình nông dân, nông nghiệp, nông thôn; đặc điểm vị trí địa lý,…
2 Tiến hành phân tích, xác định khó khăn, vướng mắc đang tồn tại và cần được quan tâm giải quyết tại địa phương, trên cơ sở đó xin dự án.
Phân tích khía cạnh kinh tế – xã hội của dự án là bước xác định quy mô dự án (về nguồn lực vật lực), bởi vì kết quả của phân tích sẽ giúp chúng ta hoạch định tương lai cho sự tài trợ Chỉ cần một sai lầm nhỏ trong bước phân tích sẽ đem lại hậu quả trong quá trình xây dựng và thực hiện dự án.
3 Xác định được khả năng phát triển nếu có dự án đầu tư (tiềm năng đầu ra).
4 Cần làm rõ: dự án có phù hợp với kế hoạch tổng thể của địa phương không?
có đáp ứng được nguyện vọng chính đáng của hội viên, nông dân và nhu cầu phát triển nông nghiệp, nông thôn không? có tác động đến các vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường và sự phát triển bền vững không? Trên cơ sở đó, ý tưởng về nguồn tài chính cho dự án cũng sẽ được hình thành có thể từ chính phủ, các tổ chức phi chính phủ hoặc các tổ chức khác.
Việc hình thành một ý tưởng dự án có thể xuất phát từ yêu cầu của địa phương;
từ quy hoạch phát triển quốc gia, ngành, địa phương và kết quả các nghiên cứu, khảo sát, đánh giá.
* Và Để lập được DA chúng ta cúng cần phải dựa vào định hướng của DA, tiến hành điều tra thu thập thông tin vùng DA Trên cơ sở phân tích các thông tin
số liệu thu thập được để viết DA.
- Định hướng của DA: Định hướng của DA là suất ấn định trước về lĩnh vực hoạt động và mục đích của DA do các cấp có thẩm quyền hoặc cơ quan tài trợ kinh
Trang 7phí đề ra Các DA muốn được chấp nhận thì phải xây dựng trên cơ sở định hướng này nếu không sẽ bị loại bỏ VD: Ngân hang Quốc tế A chỉ cho vay tiền xây dựng đường giao thông, tổ chức quốc tế B chỉ tài trợ cho lĩnh vực GD-ĐT…; chương trình quốc giá XĐGN chỉ chấp nhận và cấp kinh phí cho các DA XĐGN
- Điều tra điều kiện tự nhiên, kt- xh và đánh giá nhu cầu của cộng đồng: Trên
cơ sở định hướng, chúng ta tiến hành điều tra điều kiện tự nhiên – kt – xh và đánh giá nhu cầu của cộng đồng Căn cứ vào kết quả điều tra, đánh giá đề xuất DA VD: Định hướng là XĐGN ở các xã đặc biệt khó khăn Quá điều tra, đánh giá cho thấy nguyên nhân nghèo đói ở đây là độc canh, thiếu tiếp cận khoa học, kỹ thuật, thiếu vốn… và nhu cầu của người dân là đa dạng cây trồng, vật nuôi, được chuyển giao KHKT, vay vốn … từ kết quả điểu tra này có thể đề xuất DA là “chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi, tăng cường dịch vụ cho người dân đp”
* DA trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn cần quan tâm đặc biệt đến khâu Điều tra điều kiện tự nhiên, kt – xh vùng DA, tuỳ theo yêu cầu của từng
DA mà đi sâu điều tra một trong các mặt sau:
- Điều tra về điều kiện tự nhiên: Để chuẩn bị cho việc XD DA thì người
nghiên cứu phải biết những thông tin cần thiết về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, địa hình, đất đai khí hậu, thời tiết, độ ẩm, lượng mưa
+ Ví trí, địa lý và địa hình: Giúp cho việc xây dựng DA phù hợp với vị trí địa
lú, địa hình ở đp.
+ Đặc điểm về khí hậu và thời tiết và thủy văn: Nhiệt độ trung bìnhg, lượng mưa các tháng trong năm; tình trạng nguồn nước, hệ thống tưới tiêu
+ Đặc điểm về đất đai tài nguyên:
1 Thông tin về đất đai: Đất đã sử dụng: Đất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất trồng cây ăn quả, cây công nghiệp, đất chuyên dung, thổ cư Đất chưa sử dụng: đất có khả năng nông nghiệp, lâm nghiệp, núi đa – đồi núi trọc
2 Đặc điểm về nông, lâm nghiệp: Diện tích trang trại; cây trồng nông nghiệp; vật nuôi
3 Lâm nghiệp: Diện tích rừng trồng; rừng tái sinh; rừng chưa khai thác + Tài nguyên khoáng sản: Có những mỏ gì, tên tài nguyên khoáng sản, trữ lượng, diện tích bao nhiêu? Hiện tại đã khai thác chưa? Chủ trương của lãnh đạo
xã và lãnh đạo các cấp về vấn đề này ra sao?
- Điều tra về cơ sở hạ tầng:
Trang 8+ Hệ thống đường giao thông
+ Dân số; Dân tộc, tôn giáo, phong tục tập quán; chính trị xã hội; giáo dục + Hiện trạng về kinh tế: nguồn thu nhập; thực trạng đói nghèo
- Các chương trình DA đang thực hiện tại vùng DA
Lưu ý: Thông thường đối với các DA trong nước do CP đầu tư vốn, ctac Điều tra dự án thường gặp tình trạng: CP ko đầu tư trước kinh phí điều tra DA, người xây dựng và chủ trì DA ko biết được DA của họ có được chấp nhận hay ko, do đó ctac điều tra thường sơ sài nên các kết luận rút ra ko sát và đúng dẫn đến việc xác định mục đích, mục tiêu và các nội dung DA cũng ko đúng làm cho DA ko có hiệu quả cao Thời gian điều tra gấp nên ko thể điều tra vùng DA tỉ mỉ cặn kẽ được Đối với các DA do các tổ chức phi chính phủ đầu tư vốn thì việc điều tra vùng
DA được tiến hành có quy củ, điều tra tương đối rộng và tương đối kỹ lưỡng Nhưng những người làm ctac điều tra thường ko phải là các chuyên gia về nông nghiệp nên khó phát hiện ra những bí ẩn của cây trồng, vật nuôi trong vùng và đặc thù của khí hậu, thời tiết, đất đai tác động tới cây trồng vật nuôi của vùng DA
2.1 Lựa chọn người xây dựng dự án
Cần trả lời câu hỏi: ai là người xây dựng dự án – tức mô tả chi tiết cụ thể ýtưởng dự án
Trang 9Việc xây dựng dự án có thể tiến hành theo một số phương thức sau:
- Người hay cơ quan, tổ chức có sáng kiến dự án tự mô tả chi tiết nội dung dự
án mà mình mong muốn
- Người có sáng kiến dự án và cơ quan, tổ chức phê duyệt sáng kiến đó có thểthuê cá nhân hay các tổ chức khác xây dựng nội dung dự án Trong trường hợp này,người có sáng kiến và người viết dự án (chi tiết để triển khai) độc lập với nhau
- Cũng có thể kết hợp cả hai cách đã nêu trên Cơ quan có sáng kiến dự án kếthợp với các chuyên gia hay các tổ chức khác được mời cùng tham gia xây dựng dự
án Cách làm này vừa kết hợp được cả trí tuệ của tổ chức lẫn trí tuệ của các chuyêngia; vừa kết hợp được thực tiễn với tính khách quan
Mỗi cộng đồng, mỗi gia đình có thể gặp nhiều khó khăn khác nhau có nhiều nhu cầu khác nhau Nhưng trong điều kiện nguồn lực có hạn, phải lựa chọn được những nhu cầu cần ưu tiên giải quyết trước, phù hợp với khả năng của từng gia đình và cộng đồng Do vậy, người lập DA phải chỉ ra được nguyên nhân của những khó khăn chính của mỗi cộng đồng, gia đình là gì? Những nhu cầu của cộng đồng
và của hộ gia đình là gì? Đâu là nhu cầu đích thực của họ?
Mục đích của việc xác định vấn đề ưu tiên là để lựa chọn các DA cho phù hợp nhằm giải quyết những nguyên nhân chính của những khó khăn cơ bản và những nhu cầu cấp bách của cộng đồng, giúp cho việc xdựng các DA ở đp phù hợp với từng giai đoạn.
2.2 Giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi và khả thi
Giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi và giai đoạn nghiên cứu khả thi trên nguyêntắc chung không khác nhau về nội dung Sự khác nhau cơ bản của hai giai đoạn này
là mức độ nông sâu, chi tiết, cụ thể của các vấn đề mà dự án quan tâm
* Nghiên cứu tiền khả thi: bao gồm các vấn đề sau: Các bối cảnh chung về kte - xhoi, phap luật có ảnh hưởng đến quá trình thực hiện đầu tư, và giai đoạn vận hành khai thác của DA như xem xét các điều kiện tự nhiên, nguồn lao động các quy hoạch, kế hoạch ptrien kte - xhoi phát triển ngành, vùng liên quan đến DA, các điều kiện pháp lý để đưa ra được những căn cứ xác định sự cần thiết đầu tư Giai đoạn này mới chỉ dừng lại ở nghiên cứu sơ bộ về các yếu tố cơ bản của DA Sở dĩ phải có bước nghiên cứu này vì nghiên cứu khả thi là công việc tốn kém về tiền bạc và thời gian Vì vậy, chỉ khi có kết luận về nghiên cứu tiền khả thi có hiệu quả mới bắt đầu giai đoạn nghiên cứu khả thi Nghiên cứu tiền khả thi chỉ bắt buộc với các dự án nhóm A, dự án sử dụng vốn ODA Nội dung nghiên cứu tiền khả thi giống như trong nghiên cứu khả thi nhưng ở mức độ đơn giản hơn.
Trang 10* Nghiên cứu khả thi: Đây là bước sàng lọc cuối cùng để lựa chọn được DA tối ưu Ở giai đoạn này phải khẳng định Dự án có khả thi ko? có vững chắc, có hiệu quả ko? ở bước nghiên cứu này nội dung nghiên cứu tương tự như giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi nhưng khác nhau ở mức chi tiết hơn, chính xác hơn Mọi khía cạnh nghiên cứu đều được xem xét ở trạng thái động, tức là có tính tới các yếu tố bất định có thể xảy ra theo từng nội dung nghiên cứu Xem xét tính vững chắc về hiệu quả của DA trong điều kiện có sự tác động của các yếu tố bất định và đưa ra các biện pháp tác động đảm bảo cho DA có hiệu quả Nội dung nghiên cứu tương tự như giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi như:
Cần trả lời DA có khả thi về mặt tài chính, kte, xhoi ko? Các chỉ tiêu chủ yếu là gì? Nguồn rủi ro?
Phân tích thị trường, kỹ thuật, nguồn lực, tài chính, kinh tế, xã hội, nhu cầu cơ bản, lợi ích đem lại.
2.3 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện dự án
Đây là công việc phức tạp nhất của việc xây dựng dự án và cũng là hoạt độngquyết định đến sự thành công hay thất bại của dự án Việc phân tích các nhân tố ảnhhưởng đến việc triển khai thực hiện dự án được tiến hành suốt cả chu kì dự án, từkhi bắt đầu ý tưởng dự án cho đến khi kết thúc dự án vì các nhân tố này thườngxuyên thay đổi và xuất hiện Đó là các nhân tố thuộc về chính trị, kinh tế, môitrường mà trong đó dự án tiến hành
Cần phân tích rõ tính hiệu quả kinh tế, xhoi và môi trường của các kỹ thuật dự kiến đưa vào áp dụng trong vùng DA Phải nhìn nhận một cách tổng thể các yếu tố tác động đến sự thành công hay thất bại của kỹ thuật.
VD: Một DA chăn nuôi bò sữa cần phải xem xét các khía cạnh sau: Con giống mua ở đâu, giá cả thế nào? Thức ăn cho bò đặc biệt là cỏ chuẩn bị ra sao? Trình
độ chăn nuôi của người dân; Các loại bệnh tật của bò sữa; khí hậu thời tiết tác động đến bò Tiêu thụ sản phẩm (sữa) ở đâu? Giá sản phẩm có phù hợp hay ko?
Có dự đoán được tất cả các tác động và mất mát hao hụt, những chí phí thêm cho các tác động đó thì mới tính được đủ cho đầu vào Trên cơ sở đó mới biết được kỹ thuật có hiệu quả kinh tế thực sự hay ko.
Cũng cần phân tích về lợi ích kte trước mắt và lâu dài của kỹ thuật Có những
kỹ thuật có lợi ích kte trước mắt nhưng về lâu dài lại ko và ngược lại VD: Phân bón hóa học làm tăng năng suất lúa, nhưng chỉ dung phân hóa học lâu dài, ko bón phân hữu cơ đất sẽ bị chai cứng, năng suất lúa giảm.
Trang 11Bên cạnh lợi ích kte cũng cần phân tích tác động của kỹ thuật áp dụng tới khía cạnh xã hội như tạo công ăn việc làm, giảm công sức lao động, giải phóng phụ nữ khỏi các công việc nặng nhọc, tạo điều kiện cho trẻ em đến trường và tăng thời gian tự học ở nhà, ngăn ngừa dịch bệnh… VD: Trồng cỏ nuôi bò ko chỉ đem lại lợi ích kte mà còn tạo điều kiện cho trẻ em tăng được giờ tự học ở nhà do ko phải đi chăn trâu Cũng cần phải phân tích tác động đến môi trường của kỹ thuật áp dụng Một kỹ thuật dù mang lại hiệu quả kte cao nhưng nó tác động xấu đến môi trường nếu ko có biện pháp phòng ngừa thì cũng ko nên áp dụng Ngược lại có những kỹ thuật hiệu quả kinh tế thấp nhưng lại tác động tốt đến môi trường, cải thiện , tái tạo môi trường lâu dài thì nên khuyến khích áp dụng (VD: Xây dựng một trại chăn nuôi gà công nghiệp ở trong khu dân cư sẽ tạo được công ăn việc làm cho người dân và thu lợi nhuận nhanh chóng, nhưng về lâu dài trại gà sẽ gây ô nhiễm ko khí và lây lan bệnh tật cho cả khu vực đó Ngược lại trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi núi trọc tuy ko mang lại hiệu quả kte ngay trước mắt, nhưng lại cải thiện môi trường lâu dài.
2.4 Phân tích các yêu cầu đòi hỏi của dự án, tức cũng có nghĩa xác định những yêu cầu cần thiết (đầu vào) cần để dự án được tiến hành
Phân tích đầu vào cho dự án đòi hỏi các nhà đầu tư cần trả lời một số vấn đềsau: Cần cái gì? Cần số lượng, chất lượng cũng như thời gian biểu cần cung cấp;cần một cơ cấu tổ chức như thế nào với những con người cụ thể ra sao? Cần baonhiêu vốn và hình thức cấp vốn như thế nào? Cơ chế đóng góp các khoản vốn rasao?
Đối với nhiều dự án nhận sự tài trợ từ bên ngoài, vấn đề chia sẻ vốn để triểnkhai thực hiện dự án cũng là chủ đề cần quan tâm Phần đối ứng của các tổ chức,quốc gia nhận được tài trợ có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, songcũng cần được chỉ ra cụ thể để đem lại niềm tin cho các nhà tài trợ
2.5 Phân tích và chỉ ra các tổ chức, cá nhân có thể ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện dự án hoặc phân tích chỉ ra tất cả ai quan tâm đến dự án
Những người ảnh hưởng đến dự án có thể là những tổ chức, cá nhân ủng hộ dựán; chống lại việc triển khai thực hiện dự án; là những người nhận được lợi từ dự
án hoặc những người chịu thua thiệt do dự án đem lại; có thể là những người tài trợ,hay cung cấp, dịch vụ hàng hoá cho dự án cũng như mua các sản phẩm do dự ántạo ra; đó là các cơ quan quản lý nhà nước trên các lĩnh vực có liên quan đến dự án;
đó là các tổ chức xã hội, chính trị – xã hội cũng như công chúng nói chung Việc
Trang 12phân tích giúp cho các nhà xây dựng dự án xác định đúng mục tiêu, các hoạt độngcần thiết phải tiến hành của dự án.
2.6 Phân tích và xác định hệ thống các mục tiêu của dự án trên cơ sở những hoạt động phân tích đã nêu trên
Việc xác định mục tiêu của dự án được xác lập trên cơ sở của việc phân tíchnguyên nhân gây ra vấn đề đã được các nhà sáng kiến dự án nêu ra ở trên và các
cân nhắc khác của nhà xây dựng dự án Khi lập DA chúng ta cần xdinh rõ mục tiêu
của DA, Mtieu của DA sẽ quyết định các hoạt động của DA; các hoạt động đề ra là
để thực hiệ mtieu của DA Mục tiêu của dự án được chia thành 2 loại: Mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể:
Mục tiêu chung: là đề ra những kết quả chung, rộng toàn diện, lâu dài mà DA cần phải đạt được Mục tiêu này mang tính lý tưởng, hướng tới tương lai và đôi khi
2.7 Các kết quả mà dự án phải đạt được cũng là một nội dung quan trọng khi xây dựng dự án
Đây là những kết quả cụ thể mà dự án phải đạt được thông qua các hoạt độngcủa dự án Khi xây dựng dự án, các kết quả này phải dược mô tả cụ thể, lượng hoáđược cả về số lượng, chất lượng, địa điểm và thời gian Việc xác định kết quả cũngcần phải được xác định: cái gì đạt trước, cái gì sau, theo thứ tự về thời gian và điều
cơ bản mỗi một kết quả đó phải góp phần vào việc đạt những mục tiêu cụ thể, trước
mắt Có kết quả DA có thể nhìn thấy, cầm, nắm được nhưng có những kết quả DA
chỉ có thể lượng hóa: VD: DA xây dựng; DA về môi trường…
2.8 Các hoạt động của dự án
Mỗi một kết quả mà dự án đề ra đòi hỏi nhải tiến hành nhiều hoạt động mới cóđược Hoạt động được coi như là sự chuyển hoá nguồn lực thành kết quả Tuynhiên, trong thực tiễn xây dựng dự án, không thể đưa ra ngay từ giai đoạn xây dựng
dự án tất cả các hoạt động cần thiết Mỗi một kết quả là cố định, song hoạt động để
đi đến kết quả đó cần một sự linh hoạt Khi môi trường thay đổi, cần phải điều
Trang 13chỉnh các hoạt động để đạt được kết quả đã đề ra Đó cũng chính là nhiệm vụ củacác nhà quản lý thực hiện dự án và sự xem xét, đánh giá dự án theo từng giai đoạn
để điều chỉnh hoạt động
2.9 Phân tích các yếu tố không chắc chắn tác động đến dự án
Đây là một công việc rất phức tạp và khó khăn vì chính bản thân của số liệuphân tích thường không đủ Một dự án với các mục tiêu, kết quả và các hoạt động
đã được nêu ra ở trên được tiến hành trong môi trường với các thông số được giảđịnh là chắc chắn Nhưng tất cả thông tin về dự án – dự báo trong tương lai, đềumang tính giả định, xác suất Vì vậy, mọi phương án chỉ mang tính tương đối Điềunày có nghĩa là các nhà quản lý cần tiến hành phân tích và đánh giá một cách liêntục sự thay đổi của môi trường trong đó dự án tồn tại, vận động và phát triển để kịpđưa ra những quyết định hợp lý
2.10 Ma trận thông tin về dự án là một nội dung hoạt động cuối cùng của việc xây dựng dự án
Đây là một bảng tóm lược các thông tin cơ bản nhất về dự án Qua bảng thôngtin tóm lược, có thể hình dung toàn bộ nội dung của dự án cũng như những yếu tốcác nhà quản lý dự án cần quan tâm trong khi triển khai thực hiện dự án
3 Thẩm định và phê duyệt dự án
3.1 Thẩm định dự án
Thẩm định dự án là quá trình một cơ quan chức năng (nhà nước hoặc tư nhân)xem xét một dự án có đạt được các mục tiêu kinh tế – xã hội đã đề ra và có đạtđược những mục tiêu đó một cách hiệu quả hay không
Trên cơ sở dự án chi tiết, dự án sẽ được tổ chức tài trợ hoặc một cơ quanchuyên môn thẩm định tổng thể về mặt kỹ thuật, tài chính, kinh tế, xã hội, môitrường
Phần thẩm định dự án sẽ trả lời các câu hỏi: dự án có khả thi về mặt kỹ thuật,
có hợp lý và bền vững về mặt tài chính, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồngthuộc khu vực dự án và đối với quốc gia nói chung, có đảm bảo mục tiêu xã hội của
dự án, có bền vững về mặt môi trường, điều kiện sống hay không
Thẩm định về thị trường: đối với dự án mang tính dịch vụ, sản xuất hàng hoá…Thẩm định về mặt kỹ thuật: chủng loại thiết bị cần thiết, giá cả, nguồn cungcấp, công nhân kỹ thuật…
