Bài viết trình bày đánh giá, sàng lọc các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến tỉ lệ sa sút trí tuệ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ở người cao tuổi tại cộng đồng. Đối tượng – Phương pháp nghiên cứu: Một nghiên cứu cắt ngang được tiến hành chọn ngẫu nhiên trên 354 đối tượng người cao tuổi đang sinh sống tại 3 ấp của xã Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng năm 2019.
Trang 1Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 24 * Số 1 * 2020
TỈ LỆ SA SÚT TRÍ TUỆ VÀ NHU CẦU CHĂM SÓC SỨC KHỎE
Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ THẠNH PHÚ, HUYỆN MỸ XUYÊN,
TỈNH SÓC TRĂNG NĂM 2019
Sơn Thị Hằng * , Lê Thị Diễm Trinh * , Lê Văn Tâm * , Nguyễn Thanh Bình *
TÓM TẮT
Mục tiêu: nhằm đánh giá, sàng lọc các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến tỉ lệ sa sút trí tuệ và nhu cầu chăm
sóc sức khỏe ở người cao tuổi tại cộng đồng
Đối tượng – Phương pháp nghiên cứu: Một nghiên cứu cắt ngang được tiến hành chọn ngẫu nhiên trên
354 đối tượng người cao tuổi đang sinh sống tại 3 ấp của xã Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng năm
2019 tham gia phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi soạn sẵn và đánh giá tình trạng sa sút trí tuệ bằng trắc nghiệm đánh giá nhận thức GPCOG
Kết quả: Cho thấy người cao tuổi có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ ngoài cộng đồng tại xã Thạnh Phú, huyện
Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng là 37%, trong đó những người tuổi càng cao thì càng gia tăng nguy cơ mắc sa sút trí tuệ, những người có trình độ học vấn thấp có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ cao hơn những người có trình độ học vấn cao Tỉ lệ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ở người cao tuổi tại địa điểm này là 82,5% trong đó, những người có nhu cầu chăm sóc sức khỏe có tỉ lệ sa sút trí tuệ là 36,3%
Conclusions: Việc nâng cao trình độ học vấn sẽ góp phần cải thiện được tình trạng sa sút trí tuệ trong
tương lai, cơ sở y tế cần truyền thông giáo dục sức khỏe cho đối tượng người cao tuổi Trắc nghiệm GPCOG có thể sử dụng để sàng lọc tình trạng sa sút trí tuệ tại cộng đồng
Từ khóa: sa sút trí tuệ, người cao tuổi
ABSTRACT
THE RATE OF DEMENTIA AND HEALTH CARE NEEDS IN THE ELDERLY
IN THANH PHU COMMUNE, MY XUYEN DISTRICT, SOC TRANG PROVINCE 2019
Son Thi Hang, Le Thi Diem Trinh, Le Van Tam, Nguyen Thanh Binh
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Vol 24 - No 1 - 2020: 151 - 154
Objective: To evaluate, screen the risk factorsaffect the rate of dementia and health care needs for amon the
elderly in the community
Methods: A cross-sectional study was conducted randomly on 354 the elderly living in 3 hamlets of Thanh
Phu commune, My Xuyen district, Soc Trang province in 2019 they had participated in directly interviews by questionnaires and assess the dementia status by assessing CPCOG awareness
Results: As the result, the risks of dementia in the elderly in the community of Thanh Phu commune, My
Xuyen district, Soc Trang province is 37% In particular, the higher the ages are, the higher the risk of dementia
is, people with low levels of education have higher risk of dementia than those with high levels of education The proportion of health care needs in the elderly in this location is 82.5%, to those with dementia health care needs are 36.3%
Conclusions: Improving education will contribute to improving the status of dementia in the future,
medical centers need to transmit health education programmes for the elderly GPCOG tests can be used to screen for dementia in the community
*Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
Tác giả liên lạc: BS Sơn Thị Hằng Email: sonhang32@gmail.com
Trang 2Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 24 * Số 1 * 2020 Nghiên cứu Y học
Keywords: dementia, elderly
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sa sút trí tuệ hiện nay đang trở thành một
vấn đề y tế công cộng, ngày càng phổ biến trên
toàn cầu Theo thống kê của tổ chức y tế thế
giới, trên toàn thế giới có khoảng 50 triệu
người bị sa sút trí tuệ, trong đó gần 60% tập
trung chủ yếu ở các nước có thu nhập trung
bình Mỗi năm có gần 10 triệu trường hợp mới
được phát hiện, dự đoán đạt 152 triệu vào năm
2050, tương đương cứ 3 giây sẽ có một người
mắc chứng sa sút trí tuệ Sa sút trí tuệ đã tác
động rất nhiều đến nền kinh tế của thế giới,
tổng chi phí ước tính trên toàn thế giới về tình
trạng sa sút trí tuệ là 818 tỷ USD trong năm
2015, chiếm 1,09% GDP toàn cầu Đến năm
2018, chi phí toàn cầu liên quan đến tình trạng
sa sút trí tuệ tăng lên trên 1000 tỷ USD(1)
Tại Việt Nam, sức khỏe tâm thần mặc dù đã
được quan tâm đến, tuy nhiên các nghiên cứu
liên quan đến tình trạng sa sút trí tuệ ở người
cao tuổi vẫn nhiều hạn chế Xã Thạnh Phú,
huyện Mỹ Xuyên của tỉnh Sóc Trăng là một xã
có đông đồng bào dân tộc Khmer, đời sống vẫn
còn nhiều khó khăn, trình độ học vấn của người
dân còn thấp, kiến thức chăm sóc sức khỏe vẫn
còn nhiều hạn chế, đặc biệt là về sức khỏe tâm
thần Hiện chưa có nghiên cứu nào được thực
hiện trên đối tượng người cao tuổi tại xã Thạnh
Phú liên quan đến tình trạng sa sút trí tuệ Vì
thế, tôi lựa chọn thực hiện đề tài Tỉ lệ sa sút trí
tuệ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ở người cao
tuổi tại xã Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh
Sóc Trăng năm 2019
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Người cao tuổi đang sinh sống tại xã Thạnh
Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng từ
15/10/2018-20/5/2019
Tiêu chuẩn lựa chọn
Người dân từ 60 tuổi trở lên đang sống tại xã
Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
Đồng ý tham gia nghiên cứu
Tiêu chí loại ra
Những đối tượng vắng nhà quá 2 lần, đang mắc bệnh nặng hoặc các bệnh truyền nhiễm cấp trong thời gian diễn ra nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu cắt ngang mô tả
Cỡ mẫu nghiên cứu
Nghiên cứu thực hiện trên 354 người cao tuổi đang sinh sống tại xã Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng năm 2019
Kĩ thuật chọn mẫu
Cách chọn mẫu: chọn mẫu cụm kết hợp ngẫu nhiên đơn
Công cụ và phương pháp thu thập dữ liệu: đối tượng được phỏng vấn trực tiếpbằng bộ câu hỏi được soạn sẵn và bài trắc nghiệm đánh giá tình trạng nhận thức GPCOG(2)
Phân tích và xử lí số liệu
Số liệu được làm sạch và nhập liệu bằng phần mềm Epidata 3.1 Sử dụng phần mềm Stata
14 để phân tích số liệu
Y đức
Nghiên cứu đã được thông qua khoa YTCC Đại Học Y Dược TP Hồ Chí Minh số 225/ĐHYD-HĐĐĐ kí ngày 24/4/2019
Nghiên cứu này đã được báo cáo và được sự đồng ý của Ủy Ban Nhân Dân Xã Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
KẾT QUẢ
Tỉ lệ sa sút trí tuệ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ở người cao tuổi
Bảng 1 Tỉ lệ sa sút trí tuệ
Đặc tính Tần số Tỉ lệ (%)
Tình trạng sa sút trí tuệ
Có Không
131
223
37,0 63,0
Tỉ lệ sa sút trí tuệ (thang đo GPCOG) chung cho mẫu nghiên cứu là (37,0%) Kết quả chỉ mang tính sàng lọc không mang tính chẩn đoán
(Bảng 1)
Trang 3Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 24 * Số 1 * 2020
Bảng 2 Nhu cầu chăm sóc sức khỏe ở người cao tuổi
Đặc tính Tần số Tỉ lệ (%)
Nhu cầu chăm sóc sức khỏe
Có Không
292
62
82,5%
17,5%
Nhận được dịch vụ chăm sóc sức
khỏe
Có Không
190
2
99,3%
0,7%
Trong tổng số 354 người cao tuổi tham gia
nghiên cứu, có tới 292 người cần đến nhu cầu
chăm sóc sức khỏe trong 1 năm qua (82,5%)
Trong đó, có (99,3%) nhận được dịch vụ chăm
sóc sức khỏe Những nguyên nhân khiến người
cao tuổi cần đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe đa
số là về bệnh tăng huyết áp (36,3%), viêm dạ dày
(23%), viêm khớp (21,6%) (Bảng 2)
Mối liên quan giữa tỉ lệ sa sút trí tuệ với đặc
tính mẫu
Nhóm tuổi
Từ 60 đến 69 tuổi: (57 => 30,8%); từ 70 đến 79
tuổi: (43=> 40,5%); từ 80 tuổi trở lên: (31=> 49,2%)
Nghề nghiệp trước đây
Nông dân (116=> 39,5%) Công nhân, viên
chức (7=>19,4%) Buôn bán (3=>20,0%) Nội trợ
(4=> 50%) Khác (1=>50%)
Trình độ học vấn
Không biết chữ (63=>54,8%) Cấp 1
(54=>33,5) Cấp 2 (11=>17,2%) Cấp 3 (3=>21,4%)
Bảng 3 Mối liên quan giữa tình trạng sa sút trí tuệ
và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ở người cao tuổi
Đặc điểm Sa sút trí tuệ % Giá trị p PR
(KTC95%)
Có Không
0,551
0,90 (0,65-1,26)
Những người có nhu cầu chăm sóc sức khỏe
có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn những
người không có nhu cầu chăm sóc sức khỏe là
(27,4%) (Bảng 3)
BÀN LUẬN
Tỉ lệ sa sút trí tuệ và nhu cầu chăm sóc sức
khỏe ở người cao tuổi
Tỉ lệ sa sút trí tuệ (thang đo GPCOG) chung
cho mẫu nghiên cứu là (37,0%) Kết quả nghiên cứu của chúng tôi thấp hơn kết quả nghiên cứu của tác giả Võ Hùng Chí thực hiện tại Bà Rịa- Vũng Tàu năm 2015(3)
Tỉ lệ cần nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi trong nghiên cứu của chúng tôi
có tỉ lệ khá cao (99,3%) Những lý do họ cần dịch
vụ y tế thường xuyên bởi một số vấn đề về bệnh tăng huyết áp (65%), viêm dạ dày (23%), viêm khớp (21,6%), và một số bệnh khác Kết quả này phù hợp với những nghiên cứu khác liên quan đến mô hình bệnh tật của người cao tuổi, mặc dù kết quả nghiên cứu của chúng tôi có tỉ lệ cao hơn, như nghiên cứu của tác giả Hoàng Ngọc Vân và cộng sự nghiên cứu về mô hình bệnh tật người cao tuổi tại khoa nội tổng hợp B1 bệnh viện Thống Nhất với kết quả trong 10 bệnh thường gặp ở nhóm người cao tuổi thì bệnh tăng huyết áp chiếm tỉ lệ nhiều nhất (64,8%)
Mối liên quan giữa tỉ lệ sa sút trí tuệ với đặc tính mẫu
Tìm thấy mối liên quan giữa sa sút trí tuệ với
độ tuổi, nghề nghiệp trước đây, và trình độ học vấn của người cao tuổi Ở những nhóm tuổi từ
80 tuổi trở lên có nguy cơ sa sút trí tuệ gấp 2,2 lần KTC: 2,20 (1,252-3,870) so với những người trong nhóm từ 60-69 tuổi Điều này cho thấy, khi tuổi càng cao thì nguy cơ mắc sa sút trí tuệ càng cao và sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p=0,006)
Ở nghề nghiệp trước đây của đối tượng nghiên cứu chúng tôi chỉ tìm thấy mối liên quan
có ý nghĩa thống kê (p=0,023) giữa nghềnghiệp trước đây ở nhóm công nhân, viên chức với tình trạng sa sút trí tuệ
Tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê (p <0,001) giữa trình độ học vấn với tình trạng sa sút trí tuệ của đối tượng nghiên cứu Những người có trình độ học vấn càng thấp thì nguy cơ mắc sa sút trí tuệ càng Kết quả nghiên cứu của chúng tôi phù hợp với kết quả của một số tác giả thực hiện nghiên cứu trên đối tượng người cao tuổi, mặc dù nghiên cứu của tác giả Võ Hùng Chí chỉ xét trình độ học vấn ở 2 mức dưới cấp 2
Trang 4Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 24 * Số 1 * 2020 Nghiên cứu Y học
và trên cấp 2, nhưng so về kết quả thì không có
nhiều khác biệt(3), một nghiên cứu của Ricardo
Nitrini và công sự được thực hiện ở Mỹ đã chỉ ra
rằng tỉ lệ sa sút trí tuệ ở những người mù chữ
cao hơn 4,6 lần so với người không mù chữ và tỉ
lệ mù chữ ở người cao tuổi trong nghiên cứu là
(10,3%)(1).Việc nâng cao trình độ học vấn, nâng
cao kiến thức cho người dân sẽ góp phần hạn
chế nguy cơ sa sút trí tuệ trong tương lai
Những ông bà không có nhu cầu chăm sóc
sức khỏe có nguy cơ mắc sa sút trí thấp hơn 0,1
lần so với những người không có nhu cầu
chăm sóc sức khỏe (KTC 95%: 0,65-1,26), tuy
nhiên sự khác biệt này không có ý nghĩa thống
kê (p >0,05)
KẾT LUẬN
Nghiên cứu “Tình trạng sa sút trí tuệ và nhu
cầu chăm sóc sức khỏe ở người cao tuổi tại xã
Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng
năm 2019”, theo phương pháp chọn mẫu cụm
kết hợp ngẫu nhiên đơn, kết quả thu được từ
nghiên cứu cắt ngang mô tả trên 354 người cao
tuổi từ 60 tuổi trở lên cho phép rút ra một số kết
luận sau:
Tỉ lệ sa sút trí tuệ ở người cao tuổi tại xã
Thạnh Phú, Mỹ Xuyên, Sóc Trăng là 37,1%
Trong tổng số 354 người tham gia nghiên
cứu có (17,5%) người cao tuổi không cần đến
dịch vụ chăm sóc sức khỏe, (82,5%) dân số mẫu
cần đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe
Trong tổng số 292 người cao tuổi có nhu cầu
cần đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe, có (99,3%)
người cao tuổi nhận được dịch vụ chăm sóc sức
khỏe, chỉ có (0,7%) không nhận được dịch vụ
chăm sóc sức khỏe
Những yếu tố liên quan đến nguy cơ mắc
sa sút trí tuệ có ý nghĩa thống kê ở người cao
tuổi tại xã Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng:
Yếu tố tuổi (p=0,006)
Yếu tố trình độ học vấn (p <0,001)
Yếu tố nghề nghiệp trước đây (Côngnhân, viênchức(p=0,023))
KIẾN NGHỊ
Bản thân và gia đình người cao tuổi cần quan tâm đến sức khỏe của mình, đặc biệt là sức khỏe tâm thần, chủ động tìm hiểu và nâng cao kiến thức liên quan đến sa sút trí tuệ ở người cao tuổi
Y tế cơ sở cần xác định được mô hình bệnh tật ở nhóm người cao tuổi tại địa phương là gì để lên kế hoạch đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân tại địa phương một cách tốt nhất Đồng thời liên hệ với hội người cao tuổi địa phương thực hiện những buổi truyền thông chăm sóc sức khỏe cho đối tượng người cao tuổi
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Alzheimer Disease International (2018) World Alzheimer Report 2018: The state of the art of dementia research: New frontiers URL: https://www.alz.co.uk/news/world-alzheimer-report-2018-state-of-art-of-dementia-research-new-frontiers
2 Brodaty H, Connors MH, Loy C, Teixeira-Pinto A, Stocks N, Gunn J, Mate KE, Pond CD (2016) Screening for dementia in Primary Care: A Comparison of the GPCOG and the MMSE
Dement Geriatr Cogn Disord, 42(5-6):323-330
3 Võ Hùng Chí (2015) Tình trạng sa sút trí tuệ, hạn chế sinh hoạt
và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi tại huyện Đất
Đỏ, tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu năm 2015 Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, pp.61
4 Nitrini R, Albala C, Bottino CMC, et al (2008) "P4-045: Prevalence of dementia in Latin America: A collaborative study
of population-based cohorts" Alzheimer's & Dementia Journal
of the Alzheimer's Association, 4(4):T681
Ngày nhận bài báo: 02/10/2019 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 18/12/2019 Ngày bài báo được đăng: 10/03/2020
