Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội” của tác giả Hoàng Thị Kim Quế ( Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 71999)

MỞ ĐẦUPháp luật là phương tiện không thể thiếu đảm bảo cho sự tồn tại,vận hành bình thường của xã hội nói chung cũng như trong từng lĩnh nói riêng. Trong đó, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc hình thành và phát triển của ý thức đạo đức. Pháp luật và đạo đức đều là những bộ phận của hình thái ý thức xã hội. Giữa chúng có mối liên hệ mật thiết với nhau, thường xuyên tác động, ảnh hưởng qua lại lẫn nhau mặc dù bản thân chúng có những đặc thù riêng biệt. Để làm rõ hơn về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức, em xin chọn đề tài: thông qua bài viết: “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội” của tác giả Hoàng Thị Kim Quế ( Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 71999), em hãy:1.Tóm tắt nội dung bài viết trong khoảng 1200 từ (không quá 3 trang A4).Chỉ ra sự giống nhau và khác nhau trong quan điểm về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức của tác giả bài viết trên với tác giả Nguyễn Văn Năm trong bài viết: “Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức” (Tạp chí Luật học, số 42006).2.Nhận xét về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam hiện nay.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1

1 Tóm tắt nội dung bài viết trong khoảng 1200 từ 1

2 Chỉ ra sự giống nhau và khác nhau trong quan điểm về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức của tác giả bài viết trên với tác giả Nguyễn Văn Năm trong bài viết: “Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức” (Tạp chí Luật học, số 4/2006) 4

a Giống nhau 4

b Khác nhau 5

3 Nhận xét về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam hiện nay 7 KẾT LUẬN 8

MỞ ĐẦU

Pháp luật là phương tiện không thể thiếu đảm bảo cho sự tồn tại,vận hành bình thường của xã hội nói chung cũng như trong từng lĩnh nói riêng Trong đó, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc hình thành và phát triển của ý thức đạo đức Pháp luật và đạo đức đều là những bộ phận của hình thái ý thức xã hội Giữa chúng có mối liên hệ mật thiết với nhau, thường xuyên tác động, ảnh hưởng qua lại lẫn nhau mặc dù bản thân chúng có những đặc thù riêng biệt Để làm

rõ hơn về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức, em xin chọn đề tài: thông qua bài viết: “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội” của tác giả Hoàng Thị Kim Quế ( Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 7/1999), em hãy:

1 Tóm tắt nội dung bài viết trong khoảng 1200 từ (không quá 3 trang A4) Chỉ ra sự giống nhau và khác nhau trong quan điểm về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức của tác giả bài viết trên với tác giả Nguyễn Văn Năm trong bài viết: “Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức” (Tạp chí Luật học,

số 4/2006)

2 Nhận xét về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam hiện nay

NỘI DUNG

1 Tóm tắt nội dung bài viết trong khoảng 1200 từ.

Bài viết “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội” của GS-TS Hoàng Thị Kim Quế đã nêu lên mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức thông qua vị trí, vai trò của pháp luật và đạo đức trong

hệ thống các quy phạm điều chỉnh xã hội và sự thống nhất, sự khác biệt, sự tác động qua lại giữa pháp luật và đạo đức

Thứ nhất là vị trí, vai trò của pháp luật và đạo đức trong hệ thống các quy phạm điều chỉnh xã hội: hệ thống các quy phạm xã hội ở nước ta bao gồm: quy phạm pháp luật, quy phạm đạo đức, tập quán phong tục, luật tục, hương ước, quy phạm của các cộng đồng dân cư, quy phạm của các tổ chức xã hội và các tổ chức tôn giáo và khái quát vị trí vai trò của các quy phạm xã hội này Tác giả khẳng định trong hệ thống các quy phạm điều chỉnh xã hội thì pháp luật và đạo đức giữ

vụ trí trung tâm, có vai trò quan trọng nhất Cả pháp luật và đạo đức đều có phạm

vi điều chỉnh rộng, bao quát tất cả các lĩnh vực quan hệ xã hội Các yếu tố của đạo đức ở những mức độ khác nhau được thể hiện tỏng tất cả các quy phạm xã hội, đặc biệt là ở phong tục, tập quán, luật tục, hương ước Dưới dạng phổ biến nhất, đạo đức là tổng thể những nguyên tắc, quan niệm, chuẩn mực xã hội về điều thiện, điều ascm về danh dự, lương tâm, lẽ công bằng, vinh, nhục…Ở đâu có con người thì ở

đó có đạo đức, có quan hệ đạo đức Trong xã hội phổ biến là con người luôn có nhu cầu hướng tới các giá trị đạo đức, hướng tới cái thiện, nhân đạo, lẽ công bằng

Xã hội càng phát triển, càng hiện đại thì vai trò của những yếu tố đạo đức càng được đề cao Mọi hành vi của con người đều phải được đánh giá từ tiêu chí pháp luật và đạo đức Yếu tố tích cực, sự tác động trực tiếp lên hành vi của con người là một trong những khác nhau có bản giữa pháp luật, đạo đức với các bộ phận khác của thượng tầng kiến trúc xã hội Pháp luật, bằng những thuộc tính- sức mạnh riêng có của mình mà các loại quy phạm xã hội khác không có được, có ảnh hưởng tích cực tới các quy phạm xã hội, trong chừng mực nhất định sẽ làm thay đổi nội dung của những quy phạm xã hội đó Khi cần thiết, pháp luật sẵn sàng hỗ trợ, bảo

vệ các lợi ích khác nhau mà các quy phạm xã hội khác điều chỉnh Mỗi loại quy phạm xã hội đều có ưu thế và hạn chế, nhưng pháp luật và đạo đức tỏ ra có ưu thế hơn

Thứ hai là về sự thống nhất giữa pháp luật và đạo đức Pháp luật và đạo đức đều có chức năng chung là điều chỉnh hành vi của con người và các mối quan hệ

xã hội Pháp luật và đạo đức có mối quan hệ hữu cơ, bổ sung, hỗ trợ cho nhau, tạo nên sự điều chỉnh mạnh mẽ nhất đối với hành vi của con người Khác với những hình thái ý thức xã hội khác, pháp luật và đạo đức tác động trực tiếp đến hành vi của con người, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá các hành vi đó theo những tiêu chí nhất định Tính thống nhất của pháp luật và đạo đức cũng được thể hiện trong quy định của chúng đối với cái thiện và cái ác Các phạm trù của đạo đức như lẽ sống, hạnh phúc, lương tâm…có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động xây dựng và áp dụng pháp luật của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Tính thống nhất của pháp luật và đạo đức còn được thể hiện ở thái độ, sự đánh giá, sự cảm nhận và cách

xử lí đối với những hành vi của con người

Thứ ba là sự khác biệt giữa pháp luật và đạo đức Về phạm vi điều chỉnh của pháp luật và đạo đức không hoàn toàn trùng hợp nhau Có những lĩnh vực mà pháp luật điều chỉnh nhưng lại không thuộc phạm vi điều chỉnh của đạo đức và ngược lại Pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội quan trọng, ít nhiều mang ý nghĩa quốc gia Đạo đức có thể điều chỉnh những quan hệ xã hội mà pháp luật không điều chỉnh như tình bạn, tình yêu, tình hàng xóm…Đạo đức chỉ điều chỉnh những quan hệ xã hội trực tiếp thể hiện rính chất hành vi của con người Đạo đức có phạm

vi điều chỉnh rộng hơn pháp luật nếu đứng trên phương diện xem đạo đức là một yếu tố tinh thần không tác rời bản thân hành vi con người Về hình thức, mức độ thể hiện, so với đạo đức thì pháp luật có mức độ thể hiện cụ thể, chi tiết hơn Pháp luật dưới dạng các văn bản được thể hiện thành quyền và nghĩa vụ cùng với những chế tài nhất định Đạo đức được thể hiện đa dạng, phổ quát hơn và chủ yếu tồn tại dưới dạng bất thành văn, cũng gồm nghĩa vụ và quyền nhưng nghĩa vụ được đề cập nhiều hơn Về các phương pháp đảm bảo thực hiện, đạo đức nhờ vào yếu tố kích

thích nội tâm con người- sức mạnh bên trong, từ lương tâm, từ những thói quen xử

dự và từ sức mạnh bên ngoài- dư luận xã hội Pháp luật được bảo đảm thực hiện bằng hoạt động của các tổ chức, thuyết phục và cưỡng chế của Nhà nước, và cả sự

tự giác

Thứ tư, sự tác động qua lại giữa pháp luật và đạo đức Pháp luật và đạo đức

có sự tác động biện chứng thể hiện ở vai trò của pháp luật đối với đạo đức và ngược lại Pháp luật dựa trên một cơ sở đạo đức nhất định, pháp luật vừa khẳng định vừa bảo vệ và phát huy những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức truyền thống, vừa hạn chế đi đến loại bỏ những quan điểm, chuẩn mực đạo đức tiêu cực, phản tiến bộ Pháp luật không tạo ra bản thân các giá trị đạo đức Còn đạo đức là cơ sở,

là môi trường thuận lợi để tiếp thu, cảm nhận và thực hiện pháp luật, trong lĩnh vực pháp luật thiếu đạo đức sẽ làm cho xử phạt người ngay, tha bổng kẻ phạm tội Trong công tác xây dựng pháp luật, nhà làm luật luôn phải xuát phát từ quan điểm: đảm bảo sự phù hợp cỉa quy phạm pháp luật đó với đạo đức xã hội trong từng thời

kì lịch sử Đạo đức là phương tiện quan trọng bổ sung, hỗ trợ cho pháp luật

Tóm lại, pháp luật và đạo đức có mối liên hệ mất thiết, phát huy tác dụng khi được bổ sung, hỗ trợ nhau Qủan lí xã hội bằng pháp luật kết hợp đạo đức là một tất yếu khách trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ra

2 Chỉ ra sự giống nhau và khác nhau trong quan điểm về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức của tác giả bài viết trên với tác giả Nguyễn Văn Năm trong bài viết: “Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức” (Tạp chí Luật học, số 4/2006).

a Giống nhau

Hai tác giả đều nêu ra những điểm giống nhau, khác nhau và sự tác động qua lại giữa pháp luật và đạo đức Cả hai bài viết đều nêu lên vị trí và vai trò của pháp luật

và đạo đức là quan trọng nhất đối với các quan hệ xã hội

Về điểm giống nhau (sự thống nhất): pháp luật và đạo đức đều thuộc kiến trúc thượng tầng , đều là những hình thái ý thức xã hội Có phạm vi điều chỉnh rộng, bao quát tất cả các lĩnh vực quan hệ xã hội

Về điểm khác nhau (sự khác biệt): hai tác giả đều cho rằng hình thức biểu hiện của pháp luật và đạo đức là khác nhau Đạo đức có hình thức biểu hiện ở dạng thành văn và bất thành văn, và càng ngày càng phổ biến dưới hình thức các quy phạm pháp luật Pháp luật và đạo đức đều xác định quyền và nghĩa vụ (bổn phận), tuy nhiên quyền ở đạo đức rất ít được đề cập mà chủ yếu là đề cập đến bổn phận Đạo đức không tồn tại hay tồn tại ít các biện pháp chế tài Về các phương pháp đảm bảo thực hiện, đạo đức nhờ vào yếu tố kích thích nội tâm con người- sức mạnh bên trong và từ sức mạnh bên ngoài- dư luận xã hội Pháp luật được bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp của Nhà nước

Về sự tác động qua lại, cả hai tác giả đều nhận định pháp luật được xây dựng trên cơ sở đạo đức Pháp luật hạn chế để loại bỏ đi những quan điểm, chuẩn mực đạo đức tiêu cực, lạc hậu, trái thuần phong mĩ tục Bảo vệ, phát huy những chuẩn mực đạo đức tốt đẹp Ghi nhận những giá trị đạo đức phù hợp, cần thiết vào trong các quy phạm pháp luật Pháp luật và đạo đức có mối quan hệ tác động qua lại, bổ sung cho nhau

b Khác nhau

Tiêu chí Bài viết của tác giả Hoàng Thị

Kim Quế

Bài viết của tác giả Nguyễn Văn Năm

Hình thức

biểu hiện

của pháp

luật

thành văn thành văn và bất thành văn

Phạm vi - Phạm vi điều chỉnh của pháp - Phạm vi điều chỉnh của đạo

điều chỉnh luật và đạo đức không hoàn toàn

trùng nhau Nếu xét trên phương diện xem đạo đức là một yếu tố tinh thầm không tác rời bản thân hành vi của con người, thì đạp đức có phạm vi điều chỉnh rộng hơn pháp luật

- Đạo đức điều chỉnh các quan

hệ xã hội trực tiếp thể hiện tính chất hành vi của con người, những hành vi có thể đánh giá

từ phương diện, theo quan điểm đạo đức

đức rộng hơn của pháp luật

- Đạo đức điều chỉnh tất cả các quan hệ xã hội mà chủ thể là con người có ý chí, lí trí, tình cảm, là yếu tố tinh thần không thể tách khỏi hành vi của con người

Điểm khác

nhau giữa

pháp luật

và đạo đức

Xây dựng pháp luật do Nhà nước tiến hành, còn đạo đức do nhiều chủ thể khác nhau

Sự tác động

qua lại giữa

pháp luật

và đạo đức

Làm rõ hơn vai trò của đạo đức đối với pháp luật, như: đạo đức tác động đến việc thực hiện pháp luật của các chủ thể, ý thức

cá nhân giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện pháp luật

và áp dụng pháp luật

2 Nhận xét về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam hiện nay.

Ngày nay, trong cuộc sống hiện đại, pháp luật và đạo đức có sự đan xen tác động qua lại lẫn nhau, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Pháp luật là công cụ để truyền bá những quan điểm, quan niệm, tư tưởng, chuẩn mực đạo đức, nhờ đó chúng nhanh chóng trở thành những chuẩn mực mang tính bắt buộc chung đối với tất cả mọi người1 Các chuẩn mực đạo đức được đưa vào quy phạm pháp luật ngày càng nhiều, đa dạng Khi một chuẩn mực đạo đức đã có trong xã hội, đi vào nếp sống của mọi người, thì việc thực hiện, chấp hành, sử dụng và áp dụng pháp luật sẽ trở nên tự giác, đạt hiệu quả cao hơn Ví dụ như khoản 2 Điều 7 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định quyền và nghĩa vụ của con: “Có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình.”, chính trong lịch sử từ xa xưa, con cái phải yêu thương, kính trọng, hiếu thảo,…cha mẹ mình, đó là chính là đạo đức, và chuẩn mực đó đã được đưa vào quy phạm pháp luật cụ thể Việc thực hiện quy phạm pháp luật này chắc chắn sẽ được mọi người tự giác hơn là việc chấp hành Luật giao thông, ví dụ như cấm vượt đèn đỏ

Nói chung nước ta nhận thức rõ về mối liên hệ giữa pháp luật và đạo đức, vậy nên việc tận dụng mối liên hệ này đã đạt được hiệu quả cao, và ngày càng hoàn thiện hơn nữa, về hệ thống pháp luật, cũng như về đạo đức, chuẩn mực nào tốt đẹp

đã đang và sẽ được pháp luật nước riêng và xã hội nói chung gìn giữ, phát huy, chuẩn mực đạo đức nào lạc hậu đang dần được xóa bỏ Ví dụ như thời xưa, phụ nữ

có đạo tam tòng: chưa lấy chồng thì theo cha, lấy chồng thì theo chồng, chồng chết thì theo con Hiện nay pháp luật đã quy định con người có quyền tự do, bình đẳng, không phân biệt nam hay nữ, điều này đã bảo vệ được người phụ nữ trong các quan hệ xã hội

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lý luân về nhà nước và pháp luật năm, 2016, Nxb Tư pháp.

Để phát huy tối đa hiệu quả của mối quan hệ này chúng ta cần phải tiến hành

áp dụng rất nhiều các biện pháp khác nhau từ việc giáo dục, nâng cao ý thức đạo đức, trình độ pháp lí, phát triển kinh tế- xã hội, phát huy dân chủ nhằm tiến tới đạt được một nền văn hóa đạo đức- pháp luật hoàn thiện hơn nữa

KẾT LUẬN

Tóm lại, để phát huy tối đa vai trò của pháp luật đồng thời phát huy tối đa các giá trị đạo đức trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chúng

ta cần có một hệ thông pháp luật hoàn chỉnh và phù hợp với đặc điểm phát triển phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đó chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng một đất nước phồng thịnh, kỉ cương

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014

2 “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội”, Hoàng Thị Kim Quế, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật

số 7/1999;

3 “Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức”, Nguyễn Văn Năm, Tạp chí Luật học, số 4/2006;

4 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lý luận về nhà nước và pháp luật năm, 2016, Nxb Tư pháp