Bài viết mô tả đặc điểm lâm sàng và tổn thương của đứt hoàn toàn gân Achilles do chấn thương; đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật đứt hoàn toàn gân Achilles.
Trang 1Phản biện khoa học: PGS TS Nguyễn Xuân Thùy
đÁNH GIÁ KẾT quả PHẫu THuậT đỨT HỒN TỒN GÂN ACHILLEs dO CHẤN THƯƠNG TẠI BỆNH VIỆN VIỆT đỨC
Đỗ Văn Minh,
Lưu Danh Huy,
Phùng Ngọc Hịa,
Ngơ Văn Tồn
Khoa CTCH I, BV Việt Đức
Email:
minhdovan@hmu.edu.vn
Ngày nhận: 05 - 9 - 2014
Ngày phản biện: 22 - 9 -2014
Ngày in: 08 - 10 - 2014
Do Van Minh,
Luu Danh Huy,
Phung Ngoc Hoa,
Ngo Van Toan
AbstrAct
Purpose: 1 To describe clinical characteristics of total Achilles tendon rupture 2 To
analysis functional outcome of surgical treatment in patient with total Achilles tendon rupture
Method: From 1/2010 to 12/2013, we carried out surgical treatment for 41 patients with
total Achilles tendon rupture, follow up of 37 patients from 6 months to 3 years and 4 patients lost of follow up
Results: The overall functional outcome was good with the mean ATRS score of 83
Scores of 28 were excellent and good, 8 were fair, 1 was average
Conclusion: Surgical treatment for total Achilles tendon rupture is a good option to
restore Achilles functional outcome.
Mục tiêu: 1 Mô tả đặc điểm lâm sàng và tổn thương đứt hoàn toàn gân Achilles do
chấn thương 2 Đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật đứt hoàn toàn gân Achilles
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Trong thời gian từ tháng 1/2010 đến tháng
12/ 2013, chúng tôi đã tiến hành điều trị phẫu thuật cho 41 BN đứt hoàn toàn gân Achilles do chấn thương, theo dõi và đánh giá chức năng gân Achilles cho 37 trường hợp sau phẫu thuật ít nhất 6 tháng, 4 trường hợp bệnh nhân chuyển địa chỉ mới nên không liên lạc được
Kết quả nghiên cứu: Đánh giá chung chức năng gân Achilles sau mổ theo thang điểm
ATRS ghi nhận điểm ATRS trung bình sau mổ là 83 điểm, trong đó có 28 BN đạt kết quả tốt và rất tốt, 8 bệnh nhân đạt kết quả khá, 1 BN đạt kết quả trung bình, không ghi nhận bệnh nhân đạt kết quả kém
Kết luận: Điều trị phẫu thuật đứt hoàn toàn gân Achilles đem lại kết quả khả quan
cho người bệnh
Tĩm TắT
1 ĐặT VấN Đề
Gân Achilles là gân lớn và chắc khỏe nhất ở vùng cổ
chân, chịu 2-3 lần tải trọng của cơ thể khi đi và hơn 10 lần
tải trọng cơ thể khi chạy nhảy Đứt gân Achilles chiếm tỷ lệ
cao nhất trong tổng số các thương tích đứt gân nĩi chung,
tỷ lệ đứt gân Achilles giao động từ 2-18/ 100.000 dân
Chẩn đốn đứt gân Achilles do chấn thương khơng khĩ,
nhưng dễ bị bỏ sĩt bởi các bác sỹ khơng chuyên khoa nên
người bệnh thường đến trong giai đoạn muộn, ảnh hưởng
nghiêm trọng đến khả năng sinh hoạt, lao động và chất
lượng cuộc sống người bệnh Điều trị phẫu thuật đứt gân
Achilles được ghi nhận là đem lại kết quả tốt cho người
bệnh Chúng tơi tiến hành nghiên cứu đề tài “ Đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật đứt hồn tồn gân Achilles do chấn thương tại bệnh viện Việt Đức” nhằm 2 mục tiêu: 1 Mơ tả đặc điểm lâm sàng và tổn thương của đứt hồn tồn gân Achilles do chấn thương 2 Đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật đứt hồn tồn gân Achilles
2 ĐốI TƯợNG Và PHƯơNG PHáP NGHIêN CỨU
2.1 Đối tượng nghiên cứu
Gồm 41 bệnh nhân (41 gân Achilles) được chẩn đốn xác định đứt hồn tồn gân Achilles do chấn thương, được
Trang 2TẠP CHÍ CHẤN THƯƠNG CHỈNH HÌNH VIỆT NAM - SỐ ĐẶC BIỆT - 2014
232
điều trị bằng phẫu thuật tại bệnh viện Việt Đức trong
thời gian 3 năm, từ tháng 1/2010 đến hết tháng 12/
2013
Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân:
- Khơng phân biệt giới, tuổi, nơi sinh sống
- Được chẩn đốn xác định đứt hồn tồn gân
Achilles do chấn thương dựa vào bệnh sử, triệu
chứng lâm sàng, tổn thương trên phim chụp cộng
hưởng từ và tổn thương trong mổ
- Bệnh nhân được chỉ định và điều trị đứt hồn
tồn gân Achilles bằng phẫu thuật
- Bệnh nhân được theo dõi, khám lại, đánh giá sau
phẫu thuật ít nhất 6 tháng
Tiêu chuẩn loại trừ:
- Vết thương gân Achilles
- Bong điểm bám gĩt của gân Achilles
- Bệnh nhân cĩ tiền sử can thiệp phẫu thuật vùng
cổ bàn chân sau
- Cĩ bệnh mạn tính: viêm gân Achilles, tiêm
corticoid vào gân Achilles
2.2 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành theo phương pháp mơ
tả, khơng nhĩm chứng, theo dõi dọc
3 KếT QUẢ
3.1 Đặc điểm chung của nhĩm nghiên cứu
- Tuổi trung bình 43,9 ± 1,1 tuổi; BN trẻ nhất 21
tuổi, BN già nhất 71 tuổi
- Tỷ lệ nam/ nữ là 2,7 Tỷ lệ chân trái/ chân phải:
26/15
- Nguyên nhân đứt gân Achilles: Chấn thương
thể thao: 20 BN (48,8%), tai nạn sinh hoạt: 19 BN
(46,3%), tai nạn giao thơng: 2 (4,9%)
- Khoảng cách trung bình từ vị trí đứt đến điểm
bám gĩt của gân Achilles: 2,6 ± 1,4; khoảng cách
ngắn nhất là 1 cm, dài nhất là 6 cm
- Phương pháp điều trị phẫu thuật: Khâu nối gân
tận- tận: 25 BN (61,0%), kéo dài gân kỹ thuật V-Y:
12 BN (26,8%), chuyển gân cơ gấp dài ngĩn 1: 5 BN
(12,2%)
3.2 Đánh giá chức năng:
- Điểm ATRS trung bình của BN là 83,2 ± 4,4,
điểm thấp nhất là 72 điểm, điểm cao nhất là 93 điểm
Trong đĩ:
Stt Đánh giá Số BN Tỷ lệ %
- Đánh giá chức năng sau mổ đối với từng nhĩm bệnh nhân:
Stt Kỹ thuật phẫu
thuật
Số BN Điểm trung
bình ATRS
1 Nối gân tận tận 24 83,3 ± 4,7
2 Chuyển gân cơ gấp dài ngón 1
- Đánh giá sự hài lịng của người bệnh sau phẫu thuật theo thang điểm Likert: Rất hài lịng: 27 BN (73,0%) , hài lịng vừa: 8 BN (21,6%), hài lịng: 2
BN (5,4%), khơng hài lịng lắm và khơng hài lịng:
0 BN
- Cĩ 31/37 BN trước mổ thường xuyên tham gia chơi thể thao khi rảnh rỗi Trong số này cĩ 10 BN đã quay trở lại chơi mơn thể thao cũ, 11 BN chơi mơn thể thao cũ với cường độ ít hơn hoặc chuyển mơn thể thao mới nhẹ nhàng hơn và 10 BN trả lời sẽ chơi lại thể thao trong thời gian tới
- Các biến chứng sau mổ: Tê vùng vết mổ và cổ bàn chân: 9 BN, dính gân và sẹo xơ gân: 2 BN
4 BàN LUẬN
Đứt hồn tồn gân Achilles do chấn thương thường gặp ở độ tuổi trung niên, tỷ lệ bệnh nhân nam nhiều hơn bệnh nhân nữ và nguyên nhân chính thường gặp
do chấn thương thể thao Điều này đã được ghi nhận bởi nhiều tác giả Vị trí đứt gân Achilles thường gặp nhất là ở vị trí từ 2- 6cm trên điểm bám tận của gân vào xương gĩt bởi đây là vùng được cấp máu ít nhất của gân và ở người trung niên, với sự thối hĩa của các sợi collagen cấu tạo nên gân càng làm tăng nguy
cơ bị đứt
Hypocrates, ơng tổ của ngành y lần đầu tiên
đã mơ tả chi tiết giải phẫu và tổn thương đứt gân Achilles Nhưng đến năm 1888, phẫu thuật nối đứt gân achilles đầu tiên mới được thực hiện bởi phẫu thuật viên người pháp Gustave Polaillon [6] Từ đĩ
Trang 3Phần 3: Phẫu thuật chấn thương chung
233
đến nay đã cĩ nhiều kỹ thuật nối gân được mơ tả và đưa
vào sử dụng trong lâm sàng, được chia thành 3 nhĩm phẫu
thuật chính: khâu nối gân trực tiếp, tạo hình gân Achilles
và chuyển gân Do tổn thương giải phẫu phức tạp và tình
trạng bệnh nhân đến sớm hay muộn sau chấn thương nên
khơng cĩ một kỹ thuật nào được coi là tồn diện cho mọi
điều trị bệnh nhân đứt hồn tồn gân Achilles Bác sỹ cĩ
thể phối hợp nhiều kỹ thuật phẫu thuật cùng lúc để đạt
được mục đích điều trị lý tưởng
Đánh giá chung về chức năng gân Achilles theo thang
điểm ATRS ghi nhận điểm ATRS trung bình là 83,2 ± 4,4
điểm, trong đĩ tỷ lệ BN sau phẫu thuật đứt hồn tồn gân
Achilles do chấn thương đạt kết quả tốt và rất tốt chiếm
75,7%, tỷ lệ BN đạt kết quả khá là 21,6% và cĩ 1 BN đạt
kết quả trung bình sau phẫu thuật chiếm 2,7%
Tác giả gân Achilles Số BN/số Theo dõi sau mổ (tháng) trung bình ATRS
Carmont và
Kearney và
Nicklas và
Đã cĩ nhiều nghiên cứu khác nhau đánh giá kết quả
điều trị phẫu thuật đứt hồn tồn gân achilles Mỗi tác giả
cĩ cách nhìn nhận riêng nhưng nhìn chung các tác giả đều
ghi nhận điều trị phẫu thuật đem lại kết quả tốt Tỷ lệ BN
được đánh giá tốt và rất tốt trong nghiên cứu của Dan là 78,9%; theo Metz là 81,2%; theo Lim [47] là 81,8% Đánh giá chức năng gân Achilles sau phẫu thuật theo từng nhĩm bệnh nhân bao gồm nhĩm bệnh nhân được phẫu thuật khâu nối gân Achilles tận tận, nhĩm bệnh nhân tạo hình gân Achilles kiểu V-Y và nhĩm bệnh nhân chuyển gân cơ gấp dài ngĩn cái chúng tơi nhận thấy điểm ATRS thấp hơn ở nhĩm bệnh nhân được điều trị chuyển gân cơ gấp dài ngĩn cái, tuy nhiên sự chệnh lệch là khơng nhiều
và khơng cĩ sự khác biệt cĩ ý nghĩa thống kê
Đánh giá sự hài lịng của người bệnh về chức năng gân Achilles sau mổ chúng tơi ghi nhận hầu hết các bệnh nhân đều hài lịng với kết quả phẫu thuật trong đĩ cĩ 73,0% số bệnh nhân rất hài lịng với chức năng gân Achilles hiện tại Các biến chứng sau phẫu thuật dính gân Achilles khơng nhiều và khơng cĩ biến chứng nào nghiêm trọng Dính gân
và sẹo xơ gân gặp ở 2 bệnh nhân, trong đĩ 1 bệnh nhân được khâu nối gân trực tiếp và 1 bệnh nhân được tạo hình gân kiểu V-Y Tỷ lệ dính gân Achilles sau mổ của nhĩm bệnh nhân khâu nối gân Achilles sau mổ cĩ thể giao động
từ 2,6- 45% phụ thuộc vào cách thức mổ Hầu hết các bệnh nhân ngay sau mổ đều phàn nàn về tình trạng tê vết mổ và vùng cổ bàn chân, trong đĩ hầu hết các bệnh nhân đều đáp ứng với điều trị nội khoa trong 3- 6 tháng, cĩ 9 bệnh nhân
cĩ biểu hiện tê vết mổ và cổ bàn chân kéo dài, biểu hiện sau 6 tháng kể từ khi mổ nhưng khơng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt của người bệnh
5 KếT LUẬN
Phẫu thuật điều trị đứt hồn tồn gân Achilles do chấn thương khơng quá phức tạp, khơng cĩ nhiều biến chứng
và di chứng, đem lại chức năng tốt cho người bệnh
Tài liệu tham khảo
1 Waterston S., Squair J., Douglas AS et al (1994) Changing
incidence of the achilles tendon rupture in Scotland J Bone
Joint Surg Br 81, 304.
2 Mafulli N (1999), Current concepts review: rupture of the
Achilles tendon J Bone Hoint Surg Am., 81, 1019-1036.
3 Dan B., Ingrid A., Leif ED (2012) Acute achilles tendon
rupture J Bone Joint Surg Am 94, 1229-1233.
4 Kearney R., Achten J., Lamb SE et al (2012) The achilles
tendon total rupture score: a study of responsiveveness,
internal consistency and convergent validity on patients with
acute achilles tendon ruptures Health and Quality of Life
Outcomes 10, 24-27.
5 Metz R., Kerkhoffs GM., Verleisdonk EJ et al (2008) Acute
achilles tendon rupture: minimally invasive surgery versus
non operative treatment with immediate full weightbearing
a randomized controlled trial American Jourrnal of Sports Medicine 36, 1688-1694.
6 Lim J., Dalal R., Wassem M (2001) Percutaneous vs
open repair of the ruptured achilles tendon Foot and Ankle International 22, 559-568.
7 Metz R., Kerkhoffs GM., Verleisdonk EJ et al (2008) Acute
achilles tendon rupture: minimally invasive surgery versus non operative treatment with immediate full weightbearing
a randomized controlled trial American Jourrnal of Sports Medicine 36, 1688-1694.
8 Lim J., Dalal R., Wassem M (2001) Percutaneous vs
open repair of the ruptured achilles tendon Foot and Ankle International 22, 559-568.
