Bài viết tiến hành tìm hiểu sự ảnh hưởng của cùng hóa L5 đối với các dấu hiệu trên hình ảnh ở bệnh nhân trượt đốt sống L4 do thoái hóa. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm chi tiết hơn nội dung nghiên cứu.
Trang 1Phản biện khoa học: PGS.TS Võ Văn Thành
TÌM HIỂu sỰ ảNH HƯỞNG CỦA CÙNG HĨA L5 Ở BỆNH NHÂN TRƯỢT đốT sốNG L4 dO THỐI HĨA
Nguyễn Ngọc Quyền,
Phạm Trọng Thoan,
Phan Trọng Hậu và CS
Khoa PTCS –
Viện CTCH – BV 108
Email: bsquyenptcs108
@gmail.com
Ngày nhận: 25 - 8 - 2014
Ngày phản biện: 14 - 9 -2014
Ngày in: 08 - 10 - 2014
Nguyen Ngoc Quyen,
Pham Trong Thoan,
Phan Trong Hau et all
INVEsTIGATE sACRALIzATION OF L5 ON RAdIOLOGICAL sTudIEs
OF dEGENERATIVE sPONdYLOLIsTHEsIs AT L4-L5.
AbstrAct
Introduction: there has been few study dedicated to determining whether the presence of
sacralization at L5 influences the radiological findings in degenerative spondylolisthesis
at L4-L5 The purpose of this study is to investigate sacralization of L5 on radiological studies of degenerative spondylolisthesis at L4-L5.
Methods: Sixty patients with degenerative spondylolisthesis at L4-L5 were classified
into two groups according to the presence of L5 sacralization: with (n=30) and without (n=30) Four radiographic parameters were measured and compared between the two groups: anterior slippage of L4 on L5 (% slip), facet orientation of L4-L5 (degrees), facet osteoarthritis of L4-L5, and disc degeneration of L4-L5.
Results: There was no significant difference in the degree of anterior slippage of L4 on
L5, facet orientation, facet osteoarthritis, or disc degeneration between the two groups.
Conclusions: Our study shows that the influence of sacralization of L5 on radiological
findings in degenerative spondylolisthesis at L4-L5 may be less significant than previously expected Further studies in large patient groups are needed to clarify the role of L5 sacralization on the development of degenerative spondylolisthesis at L4-L5.
Key Words: Degenerative spondylolisthesis, Sacralization, Radiological findings
Đặt vấn đề: Có rất ít nghiên cứu về sự ảnh hưởng của cùng hóa L5 đối với trượt đốt
sống L4 do thoái hóa được công bố Mục tiêu là tìm hiểu sự ảnh hưởng của cùng hóa L5 đối với các dấu hiệu trên hình ảnh ở bệnh nhân trượt đốt sống L4 do thoái hóa
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 60 bệnh nhân bị trượt đốt sống L4 do thoái
hóa được chia thành hai nhóm dựa vào sự cùng hóa của đốt sống L5 (n=30) hoặc không (n=30) Bốn dấu hiệu trên hình ảnh cột sống của bệnh nhân được xác định và so sánh giữa hai nhóm là: độ trượt của đốt sống (tính theo %), hướng của khe khớp L4-5, mức độ thoái hóa của khối mấu khớp L4-5 và độ thoái hóa đĩa đệm của L4-5
Kết quả: Không thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm về mức độ trượt
của đốt sống, hướng của khe khớp, mức độ thoái hóa khối mấu khớp và sự thoái hóa đĩa đệm
Kết luận: Nghiên cứu của các tác giả nhận thấy rằng cùng hóa đốt sống L5 có ít
ảnh hưởng tới trượt đốt sống L4 do thoái hóa hơn các giả thuyết trước đó Cần có các nghiên cứu với số lượng bệnh nhân lớn hơn để làm rõ hơn vai trò của cùng hóa L5 đối với trượt đốt sống L4 do thoái hóa
Từ khóa: Trượt đốt sống do thoái hóa, cùng hóa, dấu hiệu hình ảnh
Tĩm TắT
Trang 2TẠP CHÍ CHẤN THƯƠNG CHỈNH HÌNH VIỆT NAM - SỐ ĐẶC BIỆT - 2014
1 ĐặT VấN Đề
Trượt đốt sống do thoái hóa là bệnh lý thường gặp
của cột sống thắt lưng, đặc biệt là ở mức L4-L5 Dấu
hiệu hình ảnh thường gặp trượt đốt sống thắt lưng do
thoái hóa là viêm khớp thoái hóa của khối mấu khớp
liên đốt sống, thoái hóa đĩa đệm cùng với đó là sự
trượt ra trước của đốt sống ở tầng bệnh lý [1,2] Đã có
các báo cáo cho thấy rằng những bệnh nhân bị trượt
đốt sống L4 do thoái hóa có tỉ lệ cùng hóa L5 cao
hơn so với thông thường [3-5] Sự cùng hóa của đốt
sống L5 có liên quan đến trượt đốt sống do thoái hóa,
thoái hóa đĩa đệm, thoát vị đĩa đệm và đau vùng thắt
lưng hay không là vấn đề còn tranh luận [6-11] Cùng
hóa L5 được cho rằng sẽ làm tăng lực tác động lên
đốt sống L4 góp phần thúc đẩy sự thoái hóa xẩy ra ở
L4-L5 và dẫn tới trượt đốt sống L4 do thoái hóa Tuy
vậy, có sự khác nhau về các dấu hiệu hình ảnh ở bệnh
nhân trượt đốt sống thắt lưng do thoái hóa có cùng
hóa L5 và không cùng hóa hay không thì chưa được
quan tâm nghiên cứu nhiều Vì vậy, các tác giả thực
hiện nghiên cứu này với mục tiêu là tìm hiểu sự ảnh
hưởng của cùng hóa L5 đối với các dấu hiệu trên hình
ảnh ở bệnh nhân trượt đốt sống L4 do thoái hóa
2 ĐốI TƯợNG Và PHƯơNG PHáP
NGHIêN CỨU
60 bệnh nhân trượt đốt sống L4 do thoái hóa được
phẫu thuật tại khoa B1D bệnh viện 108 được lựa chọn
vào nghiên cứu Có 37 bệnh nhân nữ và 23 bệnh nhân
nam Trượt đốt sống được chẩn đoán khi có sự dịch
chuyển của thân đốt sống L4 so với thân đốt sống L5
trên phim Xquang chụp cột sống nghiêng thắt lưng
Các bệnh nhân được chia thành 2 nhóm là nhóm có
cùng hóa L5 và nhóm không cùng hóa L5 Cùng hóa
L5 dựa vào hình ảnh chụp Xquang cột sống thắt lưng
thẳng Độ tuổi của cả hai nhóm không có sự khác
biệt có ý nghĩa thống kê (tuổi trung bình của nhóm
có cùng hóa là 57.5 nhóm không cùng hóa là 57)
Hình ảnh Xquang thường quy chụp tư thế nghiêng
và hình ảnh cộng hưởng từ 1.5 Tesla được sử dụng
để đánh giá mức độ trượt của đốt sống L4, hướng của
khe khớp L4-5, mức độ thoái hóa của khối mấu khớp
L4-5 và mức độ thoái hóa của đĩa đệm L4-5 của cả
hai nhóm So sánh các dữ liệu thu được của cả hai
nhóm bằng thuật toán thống kê
1, Độ trượt của đốt sống L4 so với đốt sống L5:
Được tính trên phim Xquang thường chụp chính
nghiêng Tỉ lệ phần trăm trượt đốt sống bằng chiều
dài của phần thân đốt bị trượt so với tổng chiều dài
của thân đốt sống Công thức tính: Tỉ lệ % trượt đốt sống = a/A x 100% ( Hình 1)
Hình 1: % trượt đốt sống
2, Hướng của khe khớp L4-5: Được xác định dựa trên phim cộng hưởng từ cắt ngang (T2W) Là góc được tạo bởi đường thẳng đi qua khe khớp L4-5 ở mỗi bên tương ứng với đường thẳng vuông góc với trục trước sau của đốt sống trên phim cộng hưởng từ cắt ngang (hình 2)
Hình 2: Cách xác định hướng khe khớp L4-5
3, Độ thoái hóa của khối mấu khớp L4-5 được đánh giá dựa trên phim cộng hưởng từ cắt ngang chương trình T2W theo tiêu chuẩn của Fujiwara [12] bao gồm có 4 độ: độ I khe khớp bình thường; độ II, khe khớp hẹp hoặc có hình thành các gai xương nhỏ quanh khối mấu khớp; độ III, khớp bị xơ dưới sụn khớp hoặc hình thành gai xương mức độ trung bình quanh khối mấu khớp; độ IV, có gai xương rõ quanh khối mấu khớp
4, Độ thoái hóa của đĩa đệm L4-5: Đánh giá trên phim chụp cộng hưởng từ cắt dọc chương trình T2W được chia thành 5 độ theo tiêu chuẩn của Frymoyer
và Moskowitz [13]
3 KếT QUẢ
Sử dụng phép kiểm định T (T test) thì thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức
độ trượt (% trượt) của đốt sống L4 (17,03±6,31 so với 16,7±5,01, p=0,809), hướng của khe khớp L4-5 (55±12,20 so với 56,23±10,40, p=0,613) giữa hai
Trang 3Phần 1: Phẫu thuật cột sống
nhóm trượt đốt sống có cùng hóa và không cung đốt sống
L5 (một cách tương ứng)
Sử dụng dụng thuật toán kiểm định U của
Mann-Whitney cũng không thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống
kê về độ thoái hóa đĩa đệm (4,50±0,51 so với 4,40±0,61,
p=0,340), độ thoái hóa khe khớp L4-5 (3,43±0,60 so với
3,53±0,40, p=0,527) giữa hai nhóm trượt L4 có hay không
có cùng hóa L5 (một cách tương ứng)
4 BàN LUẬN
Khi đốt sống L5 bị cùng hóa sẽ làm tăng sự chịu tại lên
đơn vị vận động L4-L5, điều này có thể dẫn đến làm tăng
quá trình thoái hóa ở khe khớp, ở đĩa đệm L4-5 và có thể
làm tăng sự trượt ra trước của đốt sống L4, tương tự như
hiện tượng xẩy ra đối với đơn vị vận động ở phía trên mức
đốt sống được phẫu thuật cố định và ghép xương vững
chắc [4,14] Các nghiên cứu trước đây cho thấy có sự liên
quan giữa tình trạng cùng hóa đốt sống L5 và sự tiến triển
của bệnh lý thoái hóa đĩa đệm ở vùng cột sống thắt lưng
[6-11] Đồng thời, hiện tượng cùng hóa L5 cũng được xem
là một yếu tố tiên lượng dẫn đến trượt đốt sống L4 do thoái
hóa [5,12] Tuy nhiên cho tới nay, tại Việt Nam chưa có
một nghiên cứu về vấn đề này đặc biệt là các nghiên cứu
về các dấu hiệu trên hình ảnh của bệnh nhân trượt L4 do
thoái hóa có cùng hóa hoặc không cùng hóa đốt sống L5
Trong nghiên cứu này, các tác giả không tìm thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm bệnh nhân trượt đốt sống L4 do thoái hóa có cùng hóa L5 với nhóm không cùng hóa L5 về các dấu hiệu trên hình ảnh bao gồm mức độ trượt ra trước của đốt sống L4 so với đốt sống L5, hướng của khe khớp L4-5, độ thoái hóa của khối mấu khớp L4-5 và độ thoái hóa của đĩa đệm Điều này gợi ý rằng cùng hóa L5 không có ảnh hưởng tới các dấu hiệu được tìm thấy trên chẩn đoán hình ảnh ở bệnh nhân trượt L4 do thoái hóa
Có một số hạn chế trong nghiên cứu của chúng tôi Một là số lượng bệnh nhân nghiên cứu còn ít chưa đủ để đưa ra một kết luận thực sự chính xác Hai là các biến đổi
ở khối mấu khớp, đĩa đệm được tìm thấy trên hình ảnh của bệnh nhân trượt đốt sống do thoái hóa là nguyên nhân hay
là hậu quả của trượt đốt sống do thoái hóa cho tới nay vẫn chưa thực sự được rõ ràng
5 KếT LUẬN
Tóm lại trong nghiên cứu này các tác giả nhận thấy rằng sự ảnh hưởng của yếu tố cùng hóa L5 đối với trượt đốt sống L4 do thoái là ít hơn so với các giả thiết trước đó Tuy nhiên, cần có các nghiên cứu với số lượng bệnh nhân lớn hơn để xác định rõ ràng hơn vai trò của cùng hóa L5 đối với sự trượt đốt sống L4 do thoái hóa
Tài liệu tham khảo
1 Fitzgerald JA, Newman PH: Degenerative
spondylolis-thesis J Bone Joint Surg Br 1976; 58: 184-192.
2 Rosenberg NJ: Degenerative spondylolisthesis
Predispos-ing factors J Bone Joint Surg Am 1975; 57: 467-474.
3 Cinotti G, Postacchini F, Fassari F, Urso S: Predisposing
factors in degenerative spondylolisthesis A radiographicand
CT study Int Orthop 1975; 21: 337-342.
4 Lee CK, Langrana NA: Lumbosacral spinal fusion A
biomechanical study Spine 1984; 9: 574-581.
5 Tini PG, Wieser C, Zinn WM: The transitional vertebra of the
lumbosacral spine: its radiological classification, incidence,
prevalence, and clinical significance Rheumatol Rehabil
1977; 16: 180-185.
6 Berlemann U, Jeszenszky DJ, Buhler DW, Harms J:
The role of lumbar lordosis, vertebral end-plate inclination,
disc height, and facet orientation in degenerative
spondy-lolisthesis J Spinal Disord 1999; 12: 68-73.
7 Castellvi AE, Goldstein LA, Chan DP: Lumbosacral
transitional vertebrae and their relationship with lumbar
extradural defects Spine 1984; 9: 493-495.
8 Elster AD: Bertolotti’s syndrome revisited Transitional
vertebrae of the lumbar spine Spine 1989; 14: 1373-1377.
9 Magora A, Schwartz A: Relation between the low back pain
syndrome and x-ray findings 2 Transitional vertebra (mainly sacralization) Scand J Rehabil Med 1978; 10: 135-145.
10 Otani K, Konno S, Kikuchi S: Lumbosacral transitional
vertebrae and nerve-root symptoms J Bone Joint Surg Br 2001; 83: 1137-1140.
11 Wigh RE, Anthony HF Jr: Transitional lumbosacral discs
Probability of herniation Spine 1981; 6: 168-171.
12 Fujiwara A, Tamai K, Yamato M, et al:The relationship
between facet joint osteoarthritis and disc degeneration of the lumbar spine: an MRI study Eur Spine J 1999; 8: 396-401.
13 Frymoyer JW, Moskowitz RW (1991): Spinal degeneration
Pathogenesis and medical management (in: Frymoyer JW
ed The adult spine principles and practice 1st ed New York, Raven Press Ltd: 611-634).
14 Hambly MF, Wiltse LL, Raghavan N, et al: The transition zone
above a lumbosacral fusion Spine 1998; 23: 1785-1792.
